a872839e0c3948b925458807691c45d0.pdf
Media
Part of Kwestyonaryusz ginekologiczny / Lud, 1910, t. 16
- extracted text
-
Materyały i poszukiwania
móg się ani rusyć, ino skawęcoł, ino jojcoł. I spytoł się go
Pon Jezus: ,,E, cernuz ty, cemu nie idzies dowody?“ — „Hoćbyk pragnon, to nie mogem, Panie!1 — odpedzioł. „Ha, to
bier tę pościel twoję i hybaj dó domu !“ 1 hory wstał, wzion
pościel i poseł zdrowy dó domu
Jak zydzi mieli Pana Jezusa ukrzyżować, tak myślom, z cego
by ten krzyz zrobić — jaze se o tej kłodzie zbacyli — ze to
juz musi być nocięzejse drzewo, bo we wodzie namoknięte —
i z niego krzyz zrobieli i na niem Pana Jezusa ukrzyżowali.
He, ukrzyżowali 1
D. n.
Kwestyonaryusz ginekologiczny.
Wśród licznych mych wycieczek naukowych po kraju na
szym, tudzież po południowej stronie Karpat na Węgrzech, mia
nowicie na Śpiżu, Liptowie i Orawie, tudzież w Marmaroskiej
ziemi, nagromadziłem niemało materyału ludowego ginekolo
gicznego. Zamierzając zebrany ten materyał uzupełnić wiado
mościami z całego kraju naszego, aby dać ile możności wyczer
pujący obraz tego działu etnografii, na który u nas do tej pory
mało zwracano uwagi, upraszam o łaskawe nadsyłanie odpo
wiedzi na załączony kwestyonaryusz pod adresem moim (Ży
wiec). Przy opracowaniu nagromadzonego materyału miło mi
będzie wymienić z podziękowaniem wszystkich, którzyby przy
czynili się do zbogacenia tej pracy.
1. Imię i nazwisko, miejsce pobytu (ostatnia poczta) przesyła
jącego odpowiedzi na kwestyonaryusz.
2. Nazwa miejscowości (ostatnia poczta, powiat, kraj), do któ
rej odnoszą się zebrane szczegóły.
3. Do jakiej narodowości i religii należą kobiety, których do
tyczą się zebrane wiadomości.
4. Jakie zwyczaje, zabobony i ceremonie pod
czasperyodu (menstruacyi, miesiączki), zwłaszcza
a) podczas pierwszego wystąpienia tego zjawiska fizyologicznego,
b) podczas dalszych jego pojawów,
ć) hygiena podczas peryodu,
— 209 —
Materyały i poszukiwania
d) co radzą przeciw miesiączce krwotokowej {menorrhagia)?
e) jak zapobiegają brakowi miesiączki (amenorrhoea)?
f) jak leczą miesiączkowanie dolegliwe, trudne, bolesne (dysmenorrhoea) ?
3. Co robią kobiety, jeżeli są niepłodne,
a chcą mieć dzieci?
a) Przyczyny bezpłodności.
b) Zapobieganie bezpłodności.
c) Zwyczaje weselne dla osiągnięcia płodności.
d) Przepowiednie o płodności mężatki.
5. Co robią kobiety, aby nie mieć potomstwa?
a) Postępowanie zapobiegające zajściu w ciążę.
6) Zwyczaje weselne dla osiągnięcia bezpłodności.
c) Spółkowanie. Co robią, aby nie zastąpić w ciążę.
d) Zwyczaje podczas porodu i połogu, aby uniknąć ponownego
stanu błogosławionego.
e) Środki spędzające płód i sposób ich użycia.
6. Zwyczaje przestrzegane podczas ciąży.
fl) Jak zapobiegają kobiety w ciąży będące plamom wątrobianym czyli ostudom (chloasma),
b) Jakich środków, potraw, napojów i t. d. używają w czasie
ciąży np. przeciw wymiotom, bolom zębów, opuchaniu nóg i t. p.
ć) W jaki sposób usuwają rzucone uroki, »złe oczy« i t. d ?
d) Czem sią żywią i co piją podczas ciąży?
e) Jak się ubierają kobiety ciężarne ?
f) Pielęgnowanie piersi. Jak?
g) Jak poznają kobiety ciężarne, czy dziecię będzie chłopcem,
czy też dziewczyną?
h) Co robią kobiety, aby mieć chłopca ? Jakich sposobów uży
wają podczas spółkowania?
z) Jak zapobiegają poronieniu?
j) Czy wierzą tak zw. »zapatrzeniu się« ? Co robią przeciwko
temu ?
7. Zwyczaje przestrzegane podczas porodu.
a) Czy wierzą w jakie duchy opiekuńcze podczas porodu?
b) Jakie przygotowanie przedwstępne czynią do porodu? Czy
istnieją jakie szczególne przyzwyczajenia Inb urządzenia, dotyczące
pokoju sypialnego i łóżka, na którym odbędzie się poród?
c) W jakiem położeniu rodzą? (stojąco, klęcząco, siedząco, leżąco)? i gdzie? (na łóżku, stołku, czy na ziemi)?
210 —
Materyały i poszukiwania
d) W jakiem ubraniu rodzi kobieta?
e) Jak zapobiegają dolegliwym bolom porodowym ?
/) Jak przyspieszają poród ?
g) Jakie zabobony panują podczas rozwiązania ?
A) Jakich środków domowych i t. p. używają przeciw krwotokom
w ciąży, podczas porodu i połogu ?
i) Jak postępują po porodzie ?
j) Co robią z popłodziem, t. j. z łożyskiem, błonami i pę
powiną ?
8. Zwyczaje przestrzegane podczas połogu.
a) Urządzenie pokoju i łóżka dla położnicy.
b) Jak długo pozostaje położnica w połogu ?
c) Jakich zabobonów, zwyczajów, ceremonii i t. d. przestrze
gają przeciw »złym oczom», »złym duchom», urokom i t. d.
d) Co je i pije położnica ?
e) Jak zapobiegają bolom poporodowym?
/) Co robią, aby nie mieć brzucha obwisłego?
g) Ostudy popołogowe (chloasma uterinum).
h) Odchody połogowe.
Z) Jak zapobiegają zatrzymaniu się moczu (ischuria) ?
j) Jak usuwają gorączkę pokarmową?
k) Kiedy położnica opuszcza łóżko?
Z) Kiedy położnica kąpie się po raz pierwszy po porodzie?
ł) Kiedy położnica opuszcza po raz pierwszy pokój ? Kiedy
dom ? Zwyczaje przy pierwszem wyjściu.
9. Zwyczaje z niemowlęciem.
a) Jakie zwyczaje, zabobony i t. p. panują w obchodzeniu się
z niemowlęciem, jak zawiązują pępowinę; pierwsza kąpiel; po
wijanie?
b) Z czego składa się pierwsze ubranie dziecięcia?
c) Gdzie kładą nowonarodzonego ? do łóżka? do kołyski? i t. p.
10. Zwyczaje przy obrzezaniu u Żydów.
11. Zwyczaje z a s t o s o w y w a n e podczas kar
mienia.
a) Jak są zwyczajnie rozwinięte piersi matek?
b) Pierwsze przystawienie dziecka do piersi? Siara (colostrum)?
ć) Czy matka sama karmi, czy biorą mamki ?
d) W którym dniu poczyna matka karmić dziecię?
e) Czy siarę uważają za szkodliwą i niebezpieczną? Dlaczego?
— 211 —
Materyały i poszukiwania
f) Ile miesięcy karmią?
g) Ile razy na dzień karmią?
h) Jakich potraw, napojów i środków domowych używają dla
powiększenia zasobów mleka w piersiach ? Środki mlekopędne (galactagoga remedia) ?
i) Sztuczne karmienie ? Ochraniacze brodawek ? Flaszeczki do
ssania ?
12 Zwyczaje po ukończeniu karmienia.
a) Jakich środków używają, aby odzwyczaić dziecię od piersi ?
b) Jakich środków używają, aby mleko utracić ?
c) Jakich środków używają przeciw ranom brodawek sutko
wych, przeciw zapaleniu sutek i gorączce połogowej?
d) Jakie zresztą istnieją zabobonne zwyczaje w położnictwie
ludowem i w pielęgnowaniu niemowlęcia?
13. Cboroby dziecinne?
14. Pierwsze kroki dzecięcia.
Przyrządy, stołki, wózki; pożądane są rysunki kołysek, wogóle wszelkich przyrządów mających związek z odchowaniem niemo
wlęcia.
Br. Gustawicz
dyrektor szkoły realnej w Żywcu.
Soboty.
Przebywając jakiś czas w Krośnie (środkowa Galicya) do
wiedziałem się, że w niedalekim stąd powiecie gorlickim, pod
cienia koło dawnych kościołów drewnianych nazywają się so
botami i że to rzecz znana na całem Podkarpaciu zachodniem.
Wiadomości te znalazły najzupełniejsze potwierdzenie
w książce Józefa Łepkowskiego (niegdyś profesora uniwersytetu
krakowskiego) Przegląd zabytków przeszłości okolic Krakowa
(Warszawa 1863), wskazanej mi łaskawie przez dra St. Tomkowicza z Krakowa. Książka ta zawiera następujące wzmianki
o sobotach.
„Osiek. Kościół (w Osieku) drewniany teraz istniejący
w otoczeniu sobotami (ganki zwane inaczej zamsze) wieży sześciogrannej z ostrym szczytem i wewnętrznym rozkładzie mimo
— 212 —