5c4a1f6ac53cea5888ae78d153d40bdc.pdf
Media
Part of Muzeum etnograficzne USB w Wilnie i jego przyszłość / Lud, 1932, t. 31
- extracted text
-
MARJA ZNAMIEROWSKA - PRÜFFEROWA
MUZEUM ETNOGRAFICZNE U. S. B. W WILNIE
I JEGO PRZYSZŁOŚĆ
(LE MUSÉE
ETHNOGRAPHIQUE DE L’UNIVERSITÉ ETIENNE
À WILNO ET SON AVENIR)
BATORY
Muzeum Etnograficzne Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie
zostało założone przez prof. C. Ehrenkreutzową w marcu 1925 roku
w związku z rozpoczęciem badań na terenie województwa Wileńskiego.
Muzeum to odrazu zostało pomyślane jako laboratorjum Zakładu Etnologji U. S. B., to też gromadzenie przedmiotów, dotyczących kultury
ludowej odrazu rozpoczęto według obmyślanego planu, aby uniknąć
przypadkowości. Już w roku 1924 podczas wycieczek badawczych
rozpoczęła prof. Ehrenkreutzową gromadzenie typowych zabytków
z wszystkich działów kultury ludowej. W sierpniu 1926 roku drukuje
C. Ehrenkreutzową „Wskazówki dla zbierających przedmioty dla
Muzeum Etnograficznego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie“,
w których omawia metodykę zbierania, analizując systematycznie
wytwory kultury materjalnej i duchowej w związku z gromadzeniem
przedmiotów dla Muzeum Etnograficznego.
Obecnie Muzeum Etnograficzne U. S. B. zawiera przedmioty
niezbędne do demonstracji przy uniwersyteckich wykładach etnografji
i etnologji, i daje też materjał do analizy na ćwiczeniach, oraz materjał
do samodzielnych badań naukowych. Muzeum Etnograficzne nosi
charakter regjonalny. Za swój cel uważa przedewszystkiem groma
dzenie zbiorów z północno-wschodnich terenów Rzeczypospolitej, a więc
obejmuje przedewszystkiem województwo Wileńskie i Nowogródzkie
jako najbliższe i dzięki temu najdostępniejsze do badań, dalej woje
wództwo Poleskie i częściowo Grodzieńszczyznę i Białostockie. Granice
terenu tej działalności tłumaczą się koniecznością ustalenia granic za
sięgów pewnych wytworów, które nie mieszczą się w ramach jednostek
administracyjnych, lecz są wykładnikami o wiele starszych dziejów
kultury.
W jaki sposób bez znaczniejszych zasiłków powstały te zbiory?
Początkowo składały się na nie przedewszystkiem: 1) dary osób
stojących blisko Muzeum, oraz dary osób prywatnych. Ilość ofiaro
dawców wynosi 101 osób i 9 instytucyj. Następnie poważną ilość two
rzą 2) depozyty Towarzystwa Popierania Przemysłu Ludowego
Lud T. XXXI.
1
2
w Wilnie, które od początku istnienia Muzeum najczynniej i najgorliwiej je popierało i złożyło w Muzeum całość swych cennych zbiorów
jako depozyty, widząc w nich źródło nauki dla wszystkich pracowników
zajmujących się działalnością oświatową i gospodarczą wśród ludu.
Pozatem 3) Oddział Sztuki Urzędu Wojew. w Wilnie zdeponował
szereg wyrobów tkackich, oraz 4) Magistrat miasta Wilna złożył
w depozycie kilkadziesiąt przedmiotów, oraz szereg fotografij zgroma
dzonych z racji Wystawy Regjonalnej na I-ych Targach Północnych
w r. 1928.
Lata następne przyniosły dary wielu instytucyj jak: Tow. Popier.
Przemysłu Ludowego w Nowogródku, Tow. Popier. Przem. Lud. na
Polesiu, Tow. Popier. Przem. Ludowego w Wilnie, Magistrat m. Trok,
Muzeum Archeologiczne w Wilnie, Koło Krajoznawcze Gimn. Mickie
wicza w Wilnie, Dyrekcja Kursu Naucz, w Wilnie, Szkoła w Nowo
siółkach, Starostwo Oszmiańskie i Starostwo Święciańskie.
W obecnej chwili ilość przedmiotów w Muzeum Etnograficznem
U. S. B. w Wilnie jest następująca :
1. Własność Muzeum Etnograficznego U. S. B.................................1105
2. Depozyty Tow. Popier. Przem. Lud. w Wilnie (tkaniny, zabawkarstwo, sztuka ludowa)
.............................................
. 1005
3. Depozyty Oddziału Sztuki Urzędu Wojew. w Wilnie
.
43
4. Depozyty Magistratu m. Wilna.......................
....
53
Ogólna ilość przedmiotów....................... 2206
Muzeum Etnograficzne, stanowiące część składową Zakładu Etnołogji U. S. B., od początku swego istnienia mieściło się w Zakładzie
Etnologji przy ul. Zamkowej 11, początkowo w jednym pokoju. Dziś
obejmuje ono I-ną salę o wyimarach w metrach 16,30X8,20. wysok.
4,15, Il-gą salę o wym. 10,50 X 4,20, i Ul-cią salę o wym. 6,60X4,90,
wysok. 3,65, pozatem dwa korytarze, schody z wnęką i mały magazyn
o wym. 3,70X3,50, wy sok. 3,70.
W jednej z sal muzealnych, w dziale rybackim, mieści się jedno
cześnie pracownia asystenta Muzeum.
Fundusze.
Jak już zaznaczyliśmy, Muzeum Etnograficzne powstało bez jakich
kolwiek funduszów. Z biegiem czasu korzystało ono z niewielkich za
siłków, mianowicie z części dotacyj Zakładu Etnologji Uniwersytetu
Stefana Batorego. Prócz tego w roku 1926 korzystało z zasiłku Fun
duszu Kultury^ Narodowej, nabywając narzędzia rybackie z jezior
Trockich, oraz inne przedmioty. Pozatem, dzięki udziałowi Zakładu
Etnologji w pracach Komitetu Badań Jezior Trockich, uzyskano zasiłek
na nabycie pomocy naukowych w postaci kilku aparatów fotograficz
nych, fonografu i t. p.
Obecny stan zbiorów Muzeum.
Muzeum Etnograficzne U. S. B. posiada przedmioty przedewszystkiem z dziedziny kultury materjalnej wsi. dworu, miasteczek i miast.
3
Dotychczas jeszcze nie wszystkie działy są równomiernie reprezento
wane, a więc Muzeum posiada w dziale zbieractwa — kopaczki
i koszyki, łowiectwa — pułapki na tchórze i ptaki, natomiast dział
rybołówstwa, systematycznie opracowywany naukowo, jest
lepiej reprezentowany pod względem przedmiotów i fotografij.
W dziale tym można zanotować narzędzia i przedmioty z rybołówstwa
jeziornego i rzecznego na Wileńszczyźnie, jak ości, kosze na ogień,
wędki, buczę,1) więcierze, czerpaki, brodniki, suwaty, trehubice, widejki, narzędzia pomocnicze przy zimowym połowie pod lodem, sprzęty
do przechowywania żywych ryb, czerpaki do wylewania wody z czółna,
iglice, oraz kolekcje pływaków i ciężarków, wreszcie czółna rybackie
Ryc. 1.
Muzeum Etnograficzne L. S. P>. w Wilnie.
Transport i komunikacja. Sala I.
Fot. W. Żyliński.
i żabki do chodzenia po lodzie. Główny zbiór stanowią narzędzia z jezior
Trockich, Brasławskich, z Wilji i Niemna.
Dział hodowli zwierząt zawiera sieczkarnie, kije i trąby,
pasterskie, jarzemka, pęta, sznury', rezginie i buczanki. G h ó w
pszczół reprezentują barci: leżaki i stojaki, oraz kląteczki -dla.
matek. W dziale uprawy' roślin znajdujemy większą ilość narzędzi jak
kopaczki, łopaty, widły', siewnice, brony, sochy', radła. jarzmą, kosyr,,
sierpy, cepy', szufle do wiania zboża, oraz kolekcję słomianych koszy
do przechowywania ziarna.
Przygotowanie pokarmów ilustrują krzesiwa, narzę
dzia kuchenne, stępy' ręczne oraz żarna. Wyroby z kości — iglicę
1) Podaję miejscowe nazwy przedmiotów.
1*
4
do plecenia koszy i inne sprzęty. Narzędzia obróbki drzewa
zbiór sprzętów bednarskich; obróbka wici występuje w postaci
różnych typów koszy. Bogato reprezentowany i obecnie opracowywany
dział obróbki włókna zawiera smyk gremplarski oraz kolekcję
narzędzi tkackich: pralników, międlic, szczotek do czesania lnu, wrze
cion, przęślic, motowideł, wituszek, snowadeł i krosien. Mamy tu
większy zbiór tkanin, głównie z województwa Wileńskiego, Nowo
gródzkiego i Poleskiego, a także kolekcję pasków i narzędzi do ich
wyrobu, będących również obecnie przedmiotem opracowania. Dział
obróbki gliny występuje w postaci licznych, opracowywanych
wyrobów garncarskich z wojew. Wileńskiego, Nowogródzkiego i Po-
Ryc. 2. Muzeum Etnograficzne U. S. B. w Wilnie.
Rolnictwo. Pasterstwo. Przygotowanie pokarmu. Sala I.
/•'ot. W. Żyliński..
leskiego. Dział odzieży, trudny do skompletowania, posiada szereg:
chustek, stroików na głowy, rękawic, łapci z kory i ze sznurków,
kożuchów i t. p. Budownictwo reprezentują modele zagród oraz
poszczególnych chat, wykonane przez miejscowych cieśli jako kopje
z terenu. Sprzęty domowe i gospodarski«! — w postaci
dziecinnych stojaków i różnych typów kołysek oraz świecaków i innych
sprzętów gospodarstwa kobiecego. W dziale transportu i ko
munikacji — wozy, duhy, czółna, nosidła, sprzęty do przewożenia
siana i t. p.
Kulturę duchową w Muzeum Etnograficznem reprezentuje: sztuka
ludowa, instrumenty muzyczne, zabawkarstwo, obrzędowość, magja
ludowa i lecznictwo.
5
Sztuka ludowa występuje tu w postaci zanikającej rzeźby
i płaskorzeźby drzewnej w przęślicach, figurkach Chrystusów i Świę
tych z krzyży i kapliczek przydrożnych, lasek rzeźbionych, duhy poli
chromowanej oraz wyżej wymienionej kolekcji tkanin, pasków, ręczni
ków z frendzlami, ręczników z kolorowym ornamentem, wytkanych
przez staroobrzędowców, haftów na koszulach poleskich, malowanej
skrzyni (polichromja sprzętów ludowych jest obecnie opracowywana),
pająków ze słomy, pisanek, pudełek ozdobnych, wyrzynanych w korze,
■oraz rysunków i malowideł wiejskich. Zabawkarstwo repre
zentuje szereg zabawek dziecinnych z drzewa, szyszek, gliny i cukru.
Instrumenty muzyczne — w postaci wymienionych trąb
Ryc. 3. Muzeum Etnograficzne U. S. B. w Wilnie.
Tkactwo. Obrzędy doroczne. Sprzęt domowy. Sala 11.
Fot. W. Żyliński.
pasterskich, fujarek, skrzypiec, cymbałów oraz dudy. Obrzędo
wość i zwyczaje ilustrują palmy wielkanocne, stroje wileńskich
Trzech Króli z gwiazdą, ludowe maski karnawałowe, pisanki, wieńce
dożynkowe, wota ofiarne z wosku i t. p. Lecznictwo — węże
suszone i zioła.
Z innych terenów, wychodzących poza zakreślone ramy, posiada
Muzeum kolekcję starej broni i sprzętów huculskich — dar p. LewinaBrzozowskiego ze Lwowa, kolekcję rękawic z Łotwy oraz kilka cen
nych objektów z poza Polski.
Ściany Muzeum ozdabia szereg fotografij ilustrujących życie wsi
i miasta. Dzisiejszy stan zbiorów daje już pojęcie o charakterze kultury
ludowej na Wileńszczyźnie, dzięki temu, iż gromadzi się przede-
6
wszystkiem okazy typowe ze wszystkich dziedzin życia ludu wiejskiego;
jednak zbiory te są jeszcze bardzo niekompletne i są raczej zawiązkiem
przyszłego Muzeum, które powinno wyczerpująco ilustrować wieś
w szeregu typowych wytworów swojej odrębnej kultury.
Oprócz zbiorów posiada Muzeum archiwum. W skład archiwum
wchodzą: 1) materjały rękopiśmienne, odnoszące się do okazów,
2) klisze i fotografje, 3) kwestjonarjusze wraz z ich opracowaniem,
4) rejestr informatorów, 5) rejestr ofiarodawców, 6) rejestr przed
miotów koniecznych do nabycia, 7) rejestr budowli do przyszłego
Muzeum na wolnem powietrzu oraz 8) wałki nagrane na fonografie.
1. Mater jały są to szczegółowe wiadomości dotyczące groma
dzonych okazów, a więc ich dzieje, wyrób, terminologja, zastosowanie,
sposób zdobycia i t. p. Często są to listy ofiarodawców, przysyłających
przedmioty, lub szczegółowe zapiski notowane z ust ofiarodawcy lub
sprzedawcy. Obszerny ten materjał nie może być objęty przez inwen
tarze, i zebrany jest osobno według kolejności numerów inwentarza,
tak aby opracowujący określony przedmiot, łatwo mógł odnaleźć
odnośną notatkę, częstokroć rzucającą nowe światło na dany okaz.
2. Klisze i fotografje tworzą osobny dział, obejmujący
nietylko tereny północno-wschodnie Rzeczypospolitej, lecz także
częściowo rdzenną Polskę. Osobne kolekcje stanowią zdjęcia z zagra
nicy. Ogólna ilość klisz wynosi około 300, odbitek około 600.
3. Kwestjonarjusze wraz z odpowiedziami. Muzeum Etno
graficzne z Zakładem Etnologji od początku swego istnienia przystąpiło
do opracowywania kwestjonarjuszy do badań terenowych.
W miarę posuwania się pracy, stopniowo ulegają one zmianom
i ulepszeniom. Materjały do tych kwestjonarjuszy gromadzone są przedewszystkiem przez poszczególnych autorów, którzy je opracowują
systematycznie. Kwestjonarjusze są rozsyłane i rozdawane informato
rom, których część stanowi młodzież szkolna i seminaryjna zrzeszona
w Kołach Krajoznawczych, nauczycielstwo, młodzież akademicka i inni.
Przed Świętami Bożego Narodzenia, Wielkiejnocy i przed wa
kacjami letniemi odbywa się zazwyczaj w Zakładzie Etnologji zebranie
z pogadanką, wyjaśniającą treść kwestjonarjusza, i wprowadzającą
w dane zagadnienie wraz z pokazem Muzeum Etnograficznego, poczem
zostają rozdane kwestjonarjusze.
Dotychczas gromadzone są materjały na podstawie następujących
kwestjonarjuszy :
Opracowane przez prof. C. Ehrenkreutzową: 1) Sztuka
ludowa, 2) Zwyczaje prawne, 3) Boże narodzenie i karnawał, 4) Boże
Narodzenie i dni zaduszne, 5) Obrzędowość Wielkiejnocy, 6) Pa
sterstwo i Św. Jerzy, 7) Obrzędy weselne, 8) Zwyczaje żniwiarskie,
9) Budownictwo ludowe, 10) Tkactwo, 11) Bednarstwo i ciesielstwo,
12) Potrawy, 13) Kołyski, 14) Zwyczaje zaduszkowe. Czarownictwo,
15) Wskazówki dla zbierających przedmioty dla Muzeum Etnograficz
nego U. S. B. (kultura materjalna i duchowa) druk. w Wilnie w r. 1926.
Opracowane przez M. Znamierowską-Priifferową:
16) Rybołówstwo, 17) Komunikacja wodna, 18) Spław drzewa,
19) Budki pasterskie, 20) Paski i ich wyrób, 21) Wyroby z kości,
7
22) Mały kwestjonarjusz etnograficzny (kultura materjalna). Druk.
w Wilnie w 1932 r.
Opracowane przez L. Turkowskiego: 23) Ceramika,
24) Tkactwo.
Opracowane przez W. Dynowskiego : 25) Skrzynie i kufry,
26) Polichromja sprzętu ludowego.
Opracowany przez O. Świanie wieżową: 27) Święta
dziadów.
4. Rejestr informatorów. Każdy informator posiada swą
rubrykę w podwójnej kartotece, w której raz występuje pod literą
swego nazwiska i raz pod literą danego powiatu i gminy. Rejestr ten
Ryc. 4
Muzeum Etnograficzne U. S. B. w Wilnie.
Tkactwo. Sala II.
Fot. W. Żyliński.
jest również przeznaczony dla wszelkich informatorów, nieobjętych
rozsyłanemi kwestjonarjuszami.
5. Rejestr ofiarodawców obejmuje spis osób i instytucyj składających dary lub depozyty w Muzeum Etnograficznem
U. S. B. Każdy ofiarodawca posiada w kartotece własną kartę, na której
pod nazwiskiem i adresem umieszczone są kolejno numery inwentarza,
pod któremi zostały wpisane ofiarowane przedmioty.
6. Rejestr przedmiotów koniecznych do na
bycia dla Muzeum Etnograficznego prowadzony jest ze względu na
brak pieniędzy i częstą konieczność odkładania nabycia cennych rzeczy,
lub ze względu na trudności transportowe, dzięki którym zdobycie
danego przedmiotu odkłada się do stosownej chwili. Rejestr ten pozwala
na okazyjne zdobywanie przedmiotów zarejestrowanych przy wy
jazdach na badanie terenowe.
8
7. Rejestr budowli do przyszłego żywego Muzeum na
wolnem powietrzu jest spisem budowli, które w przyszłości pragniemy
nabyć dla Wilna, a które narazie należałoby ochronić od zniszczenia
i odpowiednio zabezpieczyć. Do takiego rejestru wchodzą stare
chaty, typowe stare zagrody i ich zabudowania, świronki, młyny,
krzyże i kapliczki i t. p.2)
8. Wałki melodyj i t. p. notowanych na fonografie.
Pozatem do inwentarza Muzeum Etnograficznego U. S. B. należą
następujące pomoce naukowe i wycieczkowe. 1) Aparat fotograficzny
lustrzany Pickarda 9X12. 2) Aparat fotograficzny Voigtländera 6X9,
3) Aparat do powiększeń Leitza. 4) Fonograf firmy C. Schneider, oraz
3 kożuszki i buty wojłokowe do badań zimowych.
Muzeum nie posiada własnej bibljoteki, lecz korzysta z Bibljoteki
Seminaryjnej Zakładu Etnologji U. S. B., mieszczącej się w tym samym
lokalu.
Cele dydaktyczne Muzeum.
Zbiory Muzeum Etnograficznego U. S. B., jak już wspominaliśmy,
służą jako materjał naukowy, który opracowują:
1) Profesor Kierownik Zakładu Etnologji i Muzeum Etnograficz
nego oraz asystenci i pracownicy, pozatem ze zbiorów korzystają,
2) Studenci U. S. B., 3) Słuchacze Instytutu do badań Europy Wschod
niej, 4) Seminarja nauczycielskie, 5) Gimnazja i licea, 6) Szkoły po
wszechne, 7) Koła krajoznawcze młodzieży, 8) Kursy nauczycielskie,
9) Zjazdy Towarzystwa Popierania Przemysłu Ludowego, 10) Kursy
instruktorskie tkackie, 11) Zjazdy naukowe, 12) Przedszkola.
Trzeba podkreślić, iż wyżej wymienione instytucje, z pośród któ
rych rekrutują się zwiedzający, nie pochodzą wyłącznie z Wilna. Przy
jezdni i wycieczki z całej Polski licznie zwiedzają Muzeum, jak również
cudzoziemcy, którzy dzięki niemu poznają kulturę wsi wileńskiej.
Po raz pierwszy Zbiory Muzeum Etnograficznego zostały udostęp
nione szerszej publiczności na pokazie, którego ogłoszenia brzmiały
następująco: „Pokaz samodziałów i wyrobów innych wiejskich i pod
miejskich w dniu 3, 4, 5, 6, 7 marca 1926 r. od godz. 9 do 8-ej wieczór,
urządzony staraniem Towarzystwa Popierania Przemysłu Ludowego
W Wilnie i Pracowni Etnograficznej U. S. B.“ Na całość owego pokazu
złożyły się: 1) Zbiory instruktorskie T. P. P. Lud., 2) Uniwersytetu
Stefana Batorego, 3) Oddziału Sztuki Urzędu Wojew., 4) Kolekcje
prywatne.
Pokaz ten odbył się w dzisiejszym lokalu Muzeum. Początkowo nie
prowadzono ewidencji osób zwiedzających Muzeum. Od dnia 28. XI.
1927 r. do 16. X. 1932 r. liczba osób, które zwiedziły Muzeum wynosi
1661 osoby. Muzeum otwarte jest dla zwiedzających we wtorki i środy
od 12—2 i w piątki od 4—6.
2) Przed paru laty zwracał się do nas konserwator urzędu wojewódzkiego
w Wilnie Dr. S. Lorentz z prośbą o wskazanie budynków w celu ich ochrony przez
urząd Wojewódzki.
9
Stan dzisiejszy. Braki.
Stan dzisiejszy Muzeum Etnograficznego jest bardzo ciężki. Pracę
taką jak konserwacja i gromadzenie zbiorów utrudnia 1) brak dosta
tecznych zasiłków, 2) brak odpowiedniego lokalu uniemożliwia właściwe
ulokowanie i zma
gazynowanie zbio
rów, utrudnia zwie
dzanie, przy którem
zbiory są narażo
ne na uszkodzenie
oraz uniemożliwia
urządzenie własnej
ciemni fotograficz
nej i niezbędnej
preparatorni. Do
tychczas korzysta
no z ciemni innych,
odległych
zakła
dów U. S. B. Na
stępstwem powyż
szych niedomagań
jest brak gablot
i szaf, który nie
pozwala na odpo
wiednie zabezpie
czenie
zbiorów.
Odczuwa się rów
nież silnie brak de
zynfektora,
oraz
własnego odkurza
cza. W związku
z porządkowaniem
zbiorów pilną rze
czą byłoby sporzą
dzenie działowych
katalogów kartko
wych oraz tablic
i map, objaśniają
cych zwiedzającym
Ryc. 5. Muzeum Etnograficzne U. S. B. w Wilnie.
przedmioty
wraz
Rybołówstwo. Sala III.
z opisem objektu,
Fot. M. Zimmierowska-Prilfjerowa.
jego
zastosowa
niem oraz zasię
giem geograficznym danego typu. Dopiero wykreślenie map zasięgów,
(do których materjały częściowo są już zebrane) pozwoli na zorjentowanie się w danym wytworze kulturowym i jego najbliższych związ
kach. Trudność pewną stanowi również konieczność prowadzenia
kilku odrębnych ksiąg inwentarzowych, ze względu na depozyty kilku
10
instytucyj. Niemożliwość zcalenia Muzeum utrudnia wewnętrzne i ze
wnętrzne ujednostajnienie katalogów, metryk, materjałów i t. p.
Oprócz kierownika Muzeum, p. Cezarji Ehrenkreutzowej, profesora
etnologji na Uniwersytecie Stefana Batorego, personel składa się z jed
nego starszego asystenta: Funkcję asystenta od początku istnienia
Muzeum pełni Mag. fil. Marja Znamierowska-Priifferowa.
Plany na przyszłość.
Muzeum Etnograficzne będzie mogło osiągnąć pełnię swego roz
woju i będzie mogło należycie spełniać swe zadanie jedynie przy oparciu
tej instytucji o stałe zasiłki, któreby pozwoliły na uzyskanie większego
odpowiedniego lokalu przy dostatecznej ilości pracowników naukowych
i technika. Jednem zaś z najważniejszych zadań Muzeum, poza pod
stawą do badań naukowych, byłoby planowe gromadzenie i kompleto
wanie zbiorów naukowych i demonstracyjnych, co dziś jest rzeczą
bardzo pilną, dzięki szybko zanikającej kulturze wsi i dworu, dzięki
temu, iż miasto kładzie na okolicy swe niszczycielskie piętno i niweluje
cechy indywidualne danego regjonu.
Wraz z oświatą i szkołą przeważnie przychodzi zanik własnej
odrębnej kultury ma terja lnyj i duchowej. Muzeum etnograficzne
w Wilnie jest jednak pod wieloma względami w lepszem położeniu niż
inne muzea etnograficzne, przedewszystkiem dzięki temu, że jest bez
pośrednio związane z Zakładem Etnologji U. S. B., co pozwala na
fachowe kierownictwo i współpracę, oraz dzięki temu, że się opiera
0 teren bogaty w cenne zabytki kultury ludowej. Na tym terenie jedno
cześnie ze zbieraniem przedmiotów dla Muzeum prowadzone są bada
nia etnograficzne.
Jak wiemy, wieś bezpośrednio opiera się o Wilno i we wszystkich
kierunkach od miasta są tereny cenne pod względem badawczym,
a i samo miasto zachowało wiele z dawnych zwyczajów i obrzędów.
Istnieje tu również duża łatwość nabywania przedmiotów dla Muzeum,
gdyż wieśniacy przeważnie niedość sobie cenią własne wiejskie wyroby
1 chętnie się ich pozbywają, darowując je, zamieniając lub sprzedając
za niską opłatą.
W swych zamierzeniach na przyszłość Muzeum idzie jeszcze dalej.
Dopełnieniem istniejących zbiorów i wartością cenną samą w sobie
byłoby żywe Muzeum na wolnem powietrzu. Najwyższy czas, aby
zacząć je tworzyć. Drewniane budownictwo Wileńszczyzny jest wciąż
zagrożone ogniem. Stare kurne chaty i świronki i całe wsie padają
pastwą płomieni, stare kapliczki i krzyże rozpadają się w gruzy, a jakże
łatwo przy minimalnych zasiłkach i dobrej woli dałoby się wiele urato
wać, przenieść do Wilna, zakonserwować i w ten sposób przekazać
przyszłym pokoleniom obraz dzisiejszej wsi.
W Wilnie istnieją odpowiednie tereny, na których możnaby stwo
rzyć takie własne, Żywe Muzeum, na wzór szwedzkiego „Skansen“.
Sfery miarodajne w swoim czasie już tę sprawę poruszały; istnieje
łatwość zdobycia takich objekfów, nawet z niedalekiej odległości od
11
Wilna. Istnieją ludzie dobrej woli, chodzi tylko o pewną realną pomoc
finansową.
Muzeum Etnograficzne dzięki ścisłemu związkowi z Zakładem
Etnologji U. S. B. może być w Wilnie nietylko ośrodkiem pracy ba
dawczej, obejmującej przedewszystkiem tereny północno-wschodnie
Rzeczypospolitej, lecz może również stać się źródłem kształcenia przy
szłych pracowników muzealnych na prowincji.
W ten sposób dopomoże się w umiejętnem zachowaniu naszych
zabytków ludowych oraz podniesie się stan badań w tej dziedzinie.
Wilno, w październiku 1932 r.
RÉSUMÉ.
Le Musée Ethnographique d’U. E. B. à Wilno fut fondé au mois de
mars 1925 par le professeur Madame C. Ehrenkreutz en caractère de Labo
ratoire de l’Institut Ethnologique U. E. B.
Les collections du Musée servent 1) de matériaux des recherches scienti
fiques, 2) d’objets à démonstration pendant les cours et les exercices, enfin,
3) de collections didactiques accessibles aux visiteurs. Le Musée se propose
pour but de créer un centre des recherches scientifiques, et surtout de
rassembler les objets des terrains nord-est de la République.
Les collections du Musée ont trait surtout à la culture matérielle des
villages, des fermes, des bourgs et des villes, Š aussi à leur culture spirituelle.
Le chiffre total des objets est 2070. Sauf les collections, le Musée possède
aussi un archive comprenant 1) les matériaux manuscrits se rapportant aux
objets rassemblés; 2) les clichés et les photographies; 3) un questionnaire
contenant leur description; 4) le registre des informateurs; 5) le registre des
donateurs; 6) le registre des objets dont l’achat est indispensable; 7) le
registre des bâtiments pour le Musée futur en plein air; 8) les cylindres
phonographiques enregistrés.
Dans ses tendances ultérieures, le Musée se propose de créer un Musée
Vivant en plein air.
Le personnel du Musée comprend: le professeur Madame C. Ehren
kreutz; l’assistante Marie Znamierowska-Prüffer.