d60102b79e4e99125f9fd042ec5b78a3.pdf

Media

Part of Summary of articles / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1984 t.38 z.3

extracted text
PRZYPISY

1 Por. pierwszo wydania albumu: Henryk
Rodakowski,
oprać. A . Ryszkiewicz, Warszawa 1964 oraz: Henryk Rodakowski
i jego otoczenie. Korespondencja artysty, oprać. A . Ryszkiewicz,
W r o c ł a w 1953, s. 209; w roku 1969 Album Palahickie odnale­
ziono w Gorzowie W l k p . ; informacje o t y m drogą koresponden­
c y j n ą o t r z y m a ł Andrzej Ryszkiewicz w r. 1970 od w n u k a artysty,
H . W o ź n i a k o w s k i e g o , zamieszkałego w Katowicach, k t ó r e g o
z kolei o fakcie p o w i a d o m i ł znalazca obiektu, n i e ż y j ą c y już
dzisiaj W . Grabowski z Gorzowa W l k p . ; s t ą d dopiero trzecie
wydanie — z 1972 r. — pozycji Henryk Rodakowski posiada
wprowadzono przez autora sprostowanie, d o t y c z ą c e przecho­
wywania c y k l u w rękach prywatnych.
2 P o r . : W . K o z i c k i , Henryk Rodakowski (z 32 reproduk­
cjami), K r a k ó w 1927, s. 24
3 D o k ł a d n y opis okoliczności, które do tego d o p r o w a d z i ł y
podaje W . K o z i c k i , Henryk Rodakowski (z 8 tablicami i 151
ryoinami w tekście), L w ó w 1937, s. 302
4 Ton i n a s t ę p n e cytaty pozbawiono szczegółowej lokalizacji
z a c z e r p n i ę t e z o s t a ł y z p o w y ż s z e j monografii twórczości Roda­
kowskiego pióra W . Kozickiego, gdzie autor n a ss. 302—317
p o ś w i ę c a u w a g ę Album
Palahickiemu

Fot.:

S

U

M

M

A

R

I

E

S

5 Kierujemy s i ę tutaj przede wszystkim wspomniana
p o z y c j ą , ale t a k ż e wspomnieniami wnuka artysty, H . W o ź n i a ­
kowskiego
6 Henryk Rodakowski, oprać. A . Ryszkiewicz, op. cit.,
s. 22
7 T . Dobrowolski, Nowoczesne malarstwo polskie
1764—
1939, t. I — I I I , W r o c ł a w 1957, t. I , s. 337
8 t a m ż e , s. 337
9 L i s t z 19.11.1869 г., cyt. wg: Henryk Rodakowski i jego
otoczenie, op. cit., w. 62
10 Por. wydanie ostatnie: D W O K , t. 29—31, Warszawa
1962—1963
11 T e n i n a s t ę p n e cytaty pozbawiono szczegółowej lokali­
zacji zaczerpnięte z o s t a ł y z t. 31 p o w y ż s z e g o d z i e ł a O. Kolberga,
gdzie autor na ss. 17—47 p o ś w i ę c a u w a g ę m i e s z k a ń c o m pokuckiej
wsi.
12 Henryk Rodakowski, op. cit., s. 21
13 t a m ż e
14 t a m ż e , s. 22
15 t a m ż e
16 t a m ż e , s. 20

Jerzy Szalbierz

*

P

E

Э

Ю

M

E

SUMMARY O F A R T I C L E S

Tadeusz Chrzanowski
DONNA" AND A R T



THE

"BLACK

MA­

The exhibition "Our L a d y of C z ę s t o c h o w a i n the A r t of
Polish folk", opened i n the Ethnographical Museum i n Cracow
in autumn 1982 to bo hold further i n Warsaw and I t a l y , was
not only a significant artistic event but it also offered a vast
range of scholarly problems to be dealt with. Although the
painting, itself Kublerian "first object" i n a long evolution
sequence, was not physically present at the display, its spiritual
domination was v i v i d a n d omnipresent. Despite long-lasting
disputes and scholarly argumentation the provenance of the
painting has not been settled yet, and the problem will probably
remain unsolved for a long time, i f not for ever. Whero did i t
come from — I t a l y , as most of the scholars opt for, or the E a s t 1
The issue should not be neglected. However, it is not of crucial
significance at the same time since from the point of view of the
exhibition's goal more important is the fact the image of Our
L a d y became a national object of cult and veneration. T h e
flourishement of this cult is also symptomatic. One of the first
fervent devotees of Our L a d y of C z ę s t o c h o w a was king Vladislaus J a g i e ł ł o who had come to Poland from the pagan L i t h u a n i a ,
being the area where the Greek and L a t i n Christian cultures
met and co-existed. T h e phases of the cult's intensity and spread
followed the most eventful moments of our history, i.e. the
Swedish "Flood", the Confederation i n B a r , national uprisings,
and martyrology of the Nation in general.
However, the title of the exhibition blurred the semantic
image of the display to a certain extent. I t is so because the
folk i n the time of Kolberg and Gloger and that of People's
Poland are by no moans the same, not to mention the viewpoint
of the Church regarding tho faithful as "God's people".
The way tho original painting has been perceived as well
as the changes introduced by artists and craftsmen i n the image
of "Our L a d y of C z ę s t o c h o w a " constitute the problem of both
aesthetics and psycholog}'. O f great interest is the issue of
immense popularity of the image found on knightly pectoral
plates, votive offerings, holy medals or i n the houses of peasants,
townsmen and intellectuals.
I t m a y be said that the above popularity of the painting
sets very interesting research directions, which depart from
methodological assumptions utilized by particular scholarly
disciplines.

Aleksandra
J a c h o r-T у s z к o w а

REMARKS
ON T H E E X H I B I T I O N " O U R L A D Y O F CZĘSTOCHOWA
IN POLISH F O L K AND POPULAR A R T "
The authoress considers tho ways the original image was
transformed i n a number of copies, replicas and imitations.
The history of the Jasna Góra painting, that is the changes
resulting from the destructive impact of time, renovations
and alterations of decoration, exerted a great influence on the
iconography of the copies, themselves depicting the changes i n
tho original painting. T h e copies executed for folk receivers
distinguisch themselves with abundance of floral decoration,
thick and primitive contour, as well as simplicity of form. I n
the article the authoress also presented the Paulite notes telling
about miraculous events connooted with the painting; they
emphasize the painting's role in the consciousness of the Poles.
Of particular significance is Our L a d y of C z ę s t o c h o w a , the
Queen of Poland and a national symbol at the same time. One
can come across a number of images (e. g. banners, seals) where
both national symbols and a copy of the painting are emplo­
yed.

A n n a K u n c z y ń s k a - I r a c k a — O U R L A D Y O F CZĘ­
STOCHOWA I N T H E POLISH F O L K A R T — R E M A R K S
ON T H E E X H I B I T I O N
Tho above exhibition from the collection of the Ethnogra­
phic Museum i n K r a k o w was held i n K r a k ó w and W a r s a w
(1982), as well as i n Rome and other I t a l i a n cities (1983). Different
copies of tho Częstochowa image of Our L a d y were presented:
ephemeral devotional prints, medals, small metal pictures
worn as talismans, and other objects decorated with the image
of C z ę s t o c h o w a , the most famous miraculous painting in Poland
attracting flocks of pilgrims.
The oldset exhibits date back to the 17th century. T h e
exhibition enables one to see tho transformation of the canon
of the painting's copy as dependant on time and the milieu of the
artist. T h e copies were painted by both guild craftsmen and
accidental painters from the country and small towns, honce
big differences i n the artistio level. T h e copies also differ i n the
presentation of a detail, a section of tho background, decorative
elements. T h e exhibition reflected high artistic quality and

189

surprised tho public with I ho beauty of the presented objects
which, most frequently woio I nit single representatives of a mass
production oxpocted to meet tho demands of the crowds of
pilgrims arriving in Częstochowa. T h e enthusiasm of the public
is reflected i n the Visitors Book of the exhibition quoted i n the
supplement to the article.

Jacek Grąbczewski
GUISTIC TRANSMISSION

OUR L A D Y I N F O L K

LIN­

Among folk texts one can come across a number of transmi­
ssions (stories, provorbs, beliefs, rites) connected with Our
L a d y . Their analysis reveals certain topoi of her person in Polish
folk culture. T h e author distinguishes the topos of Our L a d y
Interceding, Our L a d y Asissting, and floral and lunar topoi.
T h e reached conclusions suggest that the folk image of Our
L a d y is the imago of Mother, symbol of the giver of Life, pro­
tector and comforter.

Ewa

F r y ś-P i o t r a s z к o w а

--

ON CRIB'S

procession of succeeding figures singing or delivering speeches
which have nothing in common with the Nativity.

Zofia

Rozanow



A

CRIB

FROM

KONIECPOL

Among the numerous interesting monuments of sacral
sculpture collected since the first Bishop of C z ę s t o c h o w a , Teodor
K u b i n a (1925—1952), kept, at the Discoese C u r i a m Częstochowa,
ono is to distinguish the set of L a t e Baroque crib figures from
the parish church i n Koniecpol. Thirteen of them have survived till
our times, i . e. twelve human figures and a young ox from the
creche. T h e tradittion of cribs or N a t i v i t y scenes was initiated
in Poland by the Franciscans already i n the 13th contury. I n
the 17th century the cribs were an essential element of Christ­
mas. Tho thirteen Koniecpol figures constitute a valuable monu­
ment of both artistic and material culture. T h e figures were
originally placed in a crib shaped like a column, open-work ta­
bernacle. T h e figures have been thouroughly analyzed as well
as photographed on the occassion of the works on the Catalogue
of A r t Monuments in Poland.

DOLLS

Christmas folk cribs, which are so common and popular i n
Poland, developed from tho medieval Franciscan crib, that
is immovable many-figure scenes illustrating the Nativity.
I n the 17th century movable dolls appeared, and scones from
the everyday life began to be represented. I n the same time
cribs were expelled from the church interior. They moved to the
street, hence tho beginnings of the folk crib. Dolls aro not big
(max. 20—25 cm), mostly wooden and dressed i n costumes
especially sewn for the occasion. Immovable, stiffly fixod to tho
handle figures, v e i y often represent characteristic types of
secular persons. Dools appear on tho stage of a tiny building a n d
ara being mored along one line. T h e performance consists in a

Małgorzata
K i t o w s k a

W S K I ' S "PAŁAHICZE A L B U M "

HENRYK

RODAKO-

Henryk Rodakowski, the 19th contury paintor of L v o v
origin after having travelled throughout Europe, settled down
in the village of Paiahieze near L v o v where he spent several
years. I t is there that he painted a cycle of eleven water-oolours, portraits of peasants and Jews, faithful!}' depicitng
peculiar and typical at the same time persons. The above collec­
tion is now kept in the District Museum in Gorzów Wielkopolski,
whereas their photographs are being published for the first
time.

РЕЗЮМЕ

Т а д е у ш Х ш а н о в с к и — „ЧЕРНАЯ МАДОННА"
И ИСКУССТВО
Осенью 1982 г. в краковском Этнографическом
музее состоялась выставка „Ченетоховская Божья
Матерь в искусстве польского народа". Выставка де­
монстрировалась также в Варшаве и Италии, являясь
важным событием в художественном мире и откры­
вая широкую перспективу дальнейших исследова­
тельских проблем. Хотя икона богоматери как тако­
вая — этот кублеровский „первый предмет" огромно­
го эволюционного ряда — материально на выставке
отсутствовала, то все же духовно доминировала под
всем представленным материалом несмотря па про­
должающиеся споры, происхождение иконы по сей
день неизвестно и по всей вероятности еще долго
либо даже на всегда останется чайной. Италия (как
полагает ныне большинство исследователей) или Вос­
ток? Этот вопрос имеет важное, но все же не самое
существенное значение, поскольку с точки зрения
целей выставки единственно важным является тог
факт, что это изображение в типе одегегрли стало не
важнейшим, но поистине национальным предметом
культа. Нарастание же упомянутого культа не .менее
значительно: ибо одним из первых его почитателей
был король Владислав Ягелло, который прибыл в ка­
толическую Польшу из накануне еще языческой Лигвы, и вместе с тем из территории, где культура гре­
ческого христианства соприкоснулась с латинским.
Этапы распространения и усиления культа прежде
всего связаны с самыми бурными событиями нашей
истории: со шведским „Потопом", с барской конфеде­
рацией, с восстаниями и вообще с мартирологией
народа.
Выставка несколько затемнила перспективу хотя
бы своим названием: ведь народ времен Кольберга
и Глогера и народ в 40-летие Польской Народной
Республики — это два различных вопроса. Если же
принять во внимание и учесть точку зрения Католи­
ческой церкви, которая рассматривает верных как
„народ божий", то тогда возникает уже полное сме­
шение семантических понятий. Тем не менее эта все­
общность культа открывает исключительно интерес­
ные перспективы исследований, нарушающих мето­
190

дологические предпосылки, которыми руководству —
ются отдельные дисциплины и словно ищут путей
независимых решений.
Это, как наблюдалось на протяжении веков,
является прообразом, сколько от него сохранилось
в копиях и подражаниях, сколько же внесли ху­
дожники и исполнители (т.е. проблема экспрессии,
требуемой и желаемой зрителями) является проблемой
эстетики, граничащей с психологией, которая вскры­
вает всю сложность проблематики, будучи в то же
время своего рода предварительным исследованием.
Ченстоховская Богоматерь как образец, которому
следуют в своих работах более или менее искусные
цеховые художники, создавая разные культы (Бохеньская Богоматерь, Сокольская Богоматерь), ее изо­
бражение на нагрудных рыцарских гербах или же
икона в крестьянской избе, в мещанском доме, а так­
же в домах польской интеллигенции, дары и образки,
попытка графического изображения — это лишь сиг­
нальный комплекс составных элементов данной про­
блематики.
А л е к с а н д р а Ях е р-Т ы ш к о в а — О ПРОБЛЕ­
МАТИКЕ ВЫСТАВКИ „ЧЕНСТОХОВСКАЯ БОЖЬЯ
МАТЕРЬ В ПОЛЬСКОМ НАРОДНОМ И ПОПУЛЯР­
НОМ ИСКУССТВЕ"
Автор статьи рассматривает вопрос видоизмене­
ния первоначального образа Богоматери в ряде под­
ражаний, реплик, копий. История образа Ясногурской
13огоматери — изменения, происходящие под разру­
шающим влиянием времени, реставрационные работы,
перемена декорации —• отразилась на иконографии
создаваемых все время копий, которые упрочили пе­
ремены в облике образа.
Копии, предназначенные для широких народных
масс, отличаются от других богатством цветочного
декоративного оформления простым, примитивным
контуром, упрощенной формой.
Об особой роли Ясногурской иконы в сознании
поляков свидетельствуют приведенные автором за­
писи паулинов о чудодейственных событиях, связан­
ных с иконой, т.е. о чудесах.

Особое значение имеет Ченстоховекая Божья Ма­
терь, как Королева Польши — национальный сим­
вол. Существует ряд изображений (в том числе зна­
мена, печати и др.), в которых копия иконы соче­
тается с 'национальными символами.
А н н а К у н ч и н ь с к а-И р а ц к а — ЧЕНСТОХОВСКАЯ БОГОМАТЕРЬ В ИСКУССТВЕ ПОЛЬСКОГО
НАРОДА. ЗАМЕТКИ О ВЫСТАВКЕ.
Выставка
избранных экспонатов
краковского
Этнографического
музея
состоялась в
Кракове
и в Варшаве (1982), а также в Риме и других италь­
янских городах (1983). Экспонировались различные
копии образа Ченстоховекой Божьей Матери: куль­
товая графика, различные святые образки, в том
числе, нательные, исполнявшие роль талисманов,
и другие предемты, украшенные изображением Чен­
стоховской
Богоматери,
самого
прославленного
в Польше чудодейственного образа, привлекающего
широкие массы паломников.
Старейшие
экспонаты
выставки
относятся
к XVII в. Выставка давала возможность отметить
изменения, которым подвергались каноны отображе­
ния копии Ченстоховского Образа в зависимости от
времени и центра ,из которого происходил художник.
Копии выполняли равно цеховые ремесленники, как
и случайные художники из деревень и маленьких
городков, которые значительно разнились между со­
бой в зависимости от возможностей своих творческих
лабораторий. Копии разнились также методами вы­
полнения подробностей, отдельных частей общего фо­
на, декоративными элементами.
Выставка отличалась высоким художественным
уровнем, поразила зрителей красотой экспонирован­
ных предметов, в большинстве выполняемых серийно
для посещающих Ченстохову паломников. Об энту­
зиазме посетителей -выставки свидетельствуют записи
в памятной книге, которые приводятся в качестве
приложений к статье.
Яцек
Громбчевски
— БОЖЬЯ
В УСТНЫХ НАРОДНЫХ СКАЗАНИЯХ

МАТЕРЬ

В фольклорных текстах существует ряд передач
(рассказов, пословиц, верований, обрядов), связанных
с культом Богоматери. Анализ известных передач
дает возможность найти определенные „топосы"
в польской народной культуре.
Автор выделяет „топое" Марии — заступницы,
„топое" флоры и лунный „топос". На основе анализа
материала можно прийти к выводу, что народное
понятие Богоматери является символом родительницы,
заступиницы, покровительницы.
Э в а Ф ры сь-П е т р а ш к о в а
КУКЛАХ

— О ВЕРТЕПНЫХ

Повсеместно распространенные в Польше рожде­
ственские народные вертепы зозникли на основе

средневековых францишканеких вертепов — непод­
вижных многофигурных сцеп - - иллюстрирующих
Рождество Христово. В XVII пеке были введены под­
вижные куклы, при помощи которых представляли
бытовые сцены. В то же время было запрещено
устраивать вертепы в костелах. Вертепы перекочева­
ли на улицу и с тех пор можно уже говорить о на­
родном вертепе. Куклы вертепов невелики (максимум
20—25 см), чаще всего выполнены из дерева, одеты
в специально сшитые наряды. Неподвижные, несги­
баемые фигурки на ножке чаще всего отображают
характерные светские типы. Куклы выступают на
сцене в маленьких постройках и передвигаются вдоль
одной линии. Спектакль сводится к процессии оче­
редных фигурок, которые поют либо произносят
простой светский текст. В текстах лишь изредка за­
трагивается рождественская тематика.

Зофия

Р о з а н о в — КОНЕЦПОЛЬСКИЙ ВЕРТЕП

Среди многочисленных интересных памятников
сакральной скульптуры, собираемой со времен пер­
вого ченстоховского епископа Теодора Кубины (1925
—1952), в коллекциях епархиальной курии в Чен­
стохове, заслуживает внимания коллекция вертепных
фигурок из приходского костела в Конецполе. До на­
шего времени сохранилось тринадцать фигурок: две­
надцать человеческих и одна, изображающая теленка
у яслей. Традиция яслей, начало которой положили
францисканцы, длится в Польше от X I I I в. В XVII в.
вертепы в костелах принадлежали к одному из
основных элементов праздника Рождества Христова.
Тринадцать вертепных фигурок из Концеполя
являются ценным памятником равно художествен­
ной, как и материальной культуры. В начале часть
фигурок помещалась в вертепе, напоминающим по
форме колонный ажурный табернакль. Состав фигу­
рок был подробно исследован, сопровожден фотогра­
фической документацией, во время составления ка­
талога памятников искусства в Польше.

Малгожата
К и т ов е к а

„ПАЛАХИЦКИЙ
АЛЬБОМ" ГЕНРИКА РОДАКОВСКОГО
Генрик Родаковски, художник X I X века, родом
из Львова, после путешествия по Европе поселился
па несколько лет в деревне Палахиче вблизи Львова.
Там Родаковски создал цикл II акварельных портре­
тов крестьян и евреев, верно отображая их конкрет­
ные и вместе с тем типичные черты
В настоящее время собрание акварелей нахо­
дится в Окружном музее Гожова Великопольского.
Их фотографии публикуются впервые.

191
Т

WARUNKI

P R E N U M E R A T Y NA R O K 1985

Cena prenumeraty półrocznej
Cena prenumeraty rocznej

zł 200.—
zl 400.—

Prenumeratę na kraj przyjmują Oddziały RSW „Prasa-Książka-Ruch" oraz
urzędy pocztowe i doręczyciele — w terminach:
— do 25 listopada na styczeń, I kwartał, I półrocze roku następnego 1 na cały rok
następny
— do dnia 10, miesiąca poprzedzającego okres prenumeraty na pozostałe okresy
roku bieżącego.
Jednostki gospodarki uspołecznionej, instytucje i organizacje społeczno-polity­
czne składają zamówienia w miejscowych Oddziałach RSW „Prasa-Książka-Ruch".
Zakłady pracy i instytucje w miejscowościach, w których nie ma Oddziałów
RSW oraz prenumeratorzy indywidualni zamawiają prenumeratę w urzędach pocz­
towych lub u doręczycieli.
Prenumeratę ze zleceniem wysyłki za granicę, która jest o 50% droższa od
prenumeraty krajowej, przyjmuje RSW „Prasa-Książka-Ruch", Centrala Kolporta­
żu Prasy i Wydawnictw, ul. Towarowa 28, 00-958 Warszawa, konto PKO nr 1531-71 I OM w terminach podanych dla prenumeraty krajowej.
Sprzedaż numerów bieżących i archiwalnych:
— w Księgarni Ośrodka Rozpowszechniania Wydawnictw Naukowych PAN, sprze­
daż gotówkowa i wysyłkowa numerów bieżących i archiwalnych, płatność go­
tówką, przelewem łub za zaliczeniem pocztowym.
Adres: OR PAN, Pałac Kultury i Nauki, 00-901 Warszawa, konto PKO 1531-912
I Oddział Warszawa.
Orders for this periodical from abroad can be placed with „Ars Polona" Krakow­
skie Przedmieście 7, 00-068 Warszawa, Poland or with
— Kubon & Sagner, Inhaber Otto Sagner, D8 Munchen 34, Postfach 68, Bundesrepublik Deutschland.
— Earlscourt Publications Ltd., 130 Shepherd Bush Centre, London W 12, Great
Britain.
— Licosa Commissionaria Sansoni, Via Lammarmora 45, 50 121 Firenze, Italy.

Zakład Narodowy imienia Ossolińcklch — Wydawnictwo Wrocław Oddział w Warszawie 1985.
Nakład 1820 egz. Objętość 10,20 ark. wyd., 8,0 ark. druk. Papier w k l ę s ł o d r u k o w y kl. V
90 g. 61 X 86. Oddano do składu 17.11.1984 r. Podpisano do druku w czerwcu 1985 r. Wy­
drukowano w czerwcu 1985 r. w Zakł. Graf. „Tamka". Z. 2. Zam. 2314. N-49. Cena 100.—zł.

New Tags

I agree with terms of use and I accept to free my contribution under the licence CC BY-SA.