5de654b033355acc2e55f0bf7e589c53.pdf
Media
Part of Zakres pojęcia sztuki ludowej/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1967 t.21 z.4
- extracted text
-
DYSKUSJA
NAD
ZAKRESEM
POJĘCIA
S Z T U K'. I
LUDOWEJ
zorganizowana przez Pracownię Badania Sztuki Nieprofesjonalnej IS P A N i Red. „Polskiej Sztuki L u d o w e j " w dniu 7.VI-1967
W dyskusji uczestniczyli: historyk sztuki, dyr. P a ń
stwowego Muzeum Etnograficznego, profesor Ksawery
Piwocki, historyk sztuki dr Andrzej Jakimowicz, etno
grafowie: dr Zofia Szyfelbejn-Sokolewicz, dr A n n a K o w a ł s k a - L e w i c k a , m g r Krzysztof M a k u l s k i , mgr Jacek
Olędzki, m u z y k o l o g o w i e - f o l k l o r y ś c i : dr Jan S t ę s z e w s k i ,
dr L u d w i k Bielawski,, historyk l i t e r a t u r y doc. dr J u l i a n
Lewańsiki oraz redaktor „Polskiej Sztuki L u d o w e j mgr
Aleksander Jackowski.
ALEKSANDER JACKOWSKI
Temat dzisiejszej konferencji nie jest nowy, zresztą
d o k ł a d n i e d w a d z i e ś c i a lat temu, w pierwszym zeszycie
„ P o l s k i e j Sztuki L u d o w e j " , u k a z a ł się programowy a r t y
k u ł teoretyczny prof. Ksawerego Piwockiego pod t a k i m
w ł a ś n i e t y t u ł e m : Pojęcie sztuki ludowej.
Zainteresowania teoretyczne b y ł y w pierwszym okre
sie istnienia naszego pisma j a k najbardziej z r o z u m i a ł e ,
i s t n i a ł a bowiem potrzeba o k r e ś l e n i a w nowych w a
runkach historycznych stosunku do sztuki ludowej, usta
lenie zasięgu i cech tego zjawiska. Ó w c z e s n e konsta
tacje o p i e r a ł y się jednak g ł ó w n i e na wiedzy i m y ś l i
teoretycznej okresu dwudziestolecia
międzywojennego
(zwłaszcza na pracach Piwockiego, Bystronia, Schram
m ó w n y ) . W a ż n e było też, że i n i c j a t y w ę b a d a ń podjęli
i n t e r e s u j ą c y się t w ó r c z o ś c i ą l u d o w ą historycy sztuki,
literaturoznawcy, muzykolodzy i ich w ł a ś n i e zaintereso
wania z a w a ż y ł y na p ó ź n i e j s z y m k s z t a ł c i e b a d a ń szcze
gółowych, na wyborze metod i p r o b l e m a t y k i . W zakresie
p l a s t y k i oznaczało to przede wszystkim podjęcie k o n
cepcji Rieglowskich oraz m y ś l i marksistowskiej.
Po pierwszej f a l i z a i n t e r e s o w a ń t e o r i ą p r z y s z ł y lata
pracy w terenie, poszerzania bazy m a t e r i a ł o w e j , n i e
zwykle w a ż n e k o n t a k t y z e t n o g r a f i ą , h i s t o r i ą , archeolo
gią. Odzwierciedlenie tych prac znaleźć m o ż n a i w licz
nych rocznikach „ P o l s k i e j Sztuki L u d o w e j " .
Potrzeba, k t ó r ą obecnie odczuwamy, p e w n y c h u ś c i ś
leń czy nawet r e w i z j i dotychczasowych założeń w y n i k a
г nawarstwienia d o ś w i a d c z e ń , z p r a k t y k i , k t ó r a nie
zawsze daje się uogólnić w schemacie dotychczasowych
pojęć i s f o r m u ł o w a ń . Z b l i ż a m y się zresztą do etapu s y n
tezy i już pierwsze jej p r ó b y k a ż ą na nowo z a s t a n o w i ć
się nad słusznością p r z y j ę t y c h , a często t y l k o dość m g l i ś
cie odczuwanych założeń teoretycznych. Jak ustosunko
w a ć się np. do w s p ó ł c z e s n y c h makatek i malowanek,
spotykanych z a r ó w n o na wsi, j a k i w m i e ś c i e (a w i ę c
w przekroju k u l t u r o w y m , a nie w a r s t w społecznych).
Gdzie się kończy sztuka prowincjonalna, cechowa, a za
czyna ludowa? Czy obrazy c z ę s t o c h o w s k i e są ludowe?
A gipsy jarmarczne? A wota? Czy za ludowe - uznamy
t y l k o wota woskowe, czy r ó w n i e ż srebrne? Co uznamy
więc za obszar sztuki ludowej? Czy i w jakiej mierze
będzie się on p o k r y w a ł z p o j ę c i e m twórczości niepro
fesjonalnej, nieelitarnej? Jakie są historyczne dystynkcje
tego pojęcia? Czy jest ono odzwierciedleniem realnego
i definiowalnego zjawiska, czy t y l k o h i p o s t a z ą ?
W praktyce naszego d z i a ł a n i a w Instytucie i . w r e
dakcji coraz częściej musimy się z a s t a n a w i a ć •— co
w ł ą c z a ć , a co w y k r e ś l a ć z programu b a d a ń , co jeszcze
jest, a co j u ż nie jest „ s z t u k ą l u d o w ą " . Powstaje więc
obawa, że o p e r u j ą c t r a d y c y j n y m p o j ę c i e m sztuki ludo
wej, m o ż e m y o g r a n i c z y ć pole naszych b a d a ń , s t r a c i ć
z oczu zjawiska w a ż n e , a p r z e k r a c z a j ą c e r a m y pojęcia.
r.
Tak w i ę c w r a c a j ą c po dwudziestu latach do rozwa
żań teoretycznych, c h c i e l i b y ś m y , aby w y c h o d z i ł y
one
z k o n k r e t ó w , z u o g ó l n i e n i a d o ś w i a d c z e ń badawczych
nie t y l k o nas, ludzi z a j m u j ą c y c h się s z t u k ą l u d o w ą p o l
ską, ale i r e p r e z e n t a n t ó w innych dyscyplin. P o d e j m u j ą c
rozległą p r o b l e m a t y k ę , zdajemy sobie s p r a w ę , że nie
m o ż n a jej r o z w i ą z a ć w drodze jednej czy nawet k i l k u
dyskusji. Toteż dzisiejsze spotkanie t r a k t u j e m y jako
w s t ę p n e rozeznanie, ś w i a d o m i tego, że m o ż e ono j e d y n i e
z a r y s o w a ć k i e r u n k i dalszych r o z w a ż a ń i dyskusji.
Obszerny rejestr p y t a ń , k t ó r y w r a z z zaproszeniami
p r z e s ł a l i ś m y uczestnikom, niech nikogo nie peszy. Dobrze
by było, gdyby choć na jedno pytanie u d a ł o się nam
znaleźć o d p o w i e d ź . A l e z drugiej strony, b y ć m o ż e u ż y
teczny będzie w tej i w n a s t ę p n y c h dyskusjach sam
rejestr z a g a d n i e ń i w ą t p l i w o ś c i . P r z y p o m n ę je.
ZAKRES
POJĘCIA
KULTURY
LUDOWEJ
— Jaka istnieje zależność m i ę d z y p o l a r y z a c j ą społeczną
a k u l t u r o w ą określonego społeczeństwa.
,
— Co jest w a r u n k i e m formowania się n u r t u w a r s t w
elitarnych.
— Jakie są determinanty powstawania zjawiska o k r e ś
lanego jako k u l t u r a ludowa.
— Jakie są granice pojęcia (w czasie i przestrzeni) k u l
t u r y ludowej (np. czy pojęcie k u l t u r y ludowej należy
r e z e r w o w a ć jedynie, dla społeczności rozwarstwionej).
— Kiedy w przebiegu historycznym ma sens i kiedy
sensu tego nie ma stosowanie pojęcia k u l t u r a l u d o
wa, sztuka ludowa.
— Propozycja definicji k u l t u r y ludowej.
SZTUKA LUDOWA
— Czy. istnienie k u l t u r y ludowej r ó w n o c z e s n e jest z f a k
tem w y s t ę p o w a n i a w jej ramach sztuki ludowej, f o l
kloru.
— W jakiej
mierze r o d o w ó d
zainteresowań
XVIII
i X I X w . k u l t u r ą l u d o w ą wyznacza granice samego
pojęcia i jego zmienny w czasie zakres.
— Co to jest sztuka ludowa? Charakter zjawiska. P r ó b a
definicji.
.
— Sztuka ludowa — sztuka dla l u d u — elementy ludowe.
— Co to jest s t y l ludowy i granice jego s t o s o w a l n o ś c i
w analizie zjawisk zaliczanych do k u l t u r y ludowej.
— Czy we w s p ó ł c z e s n e j k u l t u r z e narodu zasadne jest
i celowe p o s ł u g i w a n i e się p o j ę c i e m sztuki ludowej
i w j a k i m zakresie.
Andrzej
Jakimowicz:
Chciałbym
sprawdzić
rację b y t u mojej osoby na tej konferencji. Nie m o g ę
się jej d o c z y t a ć w dostarczonym m i zespole p y t a ń . Nie
z a j m u j ę się bowiem zagadnieniami teorii, a do tego
w ą t p i ę , czy m i a ł b y m coś do powiedzenia na temat p o l
skiej sztuki ludowej.
A l e k s a n d e r J a c k o w s k i : Gdy zastanawiamy
się nad -problemem sztuki ludowej, p o ż ą d a n y jest, j a k
sądzę, m a t e r i a ł p o r ó w n a w c z y , r ó ż n e p u n k t y widzenia.
Co jest s p e c y f i k ą sztuki ludowej w Polsce, a co jest j e j :
c e c h ą ogólniejszą, w y s t ę p u j ą c ą w innych kulturach?
I w j a k i m stopniu zasadne jest w o g ó l e m ó w i e n i e o sztuce
ludowej w odniesieniu do sytuacji np. w Afryce, M o n
golii czy Indiach. A b y u z y s k a ć tego/rodzaju p o r ó w n a w
cze wypowiedzi, p o p r o s i l i ś m y t u w ł a ś n i e m g r a M a k u l skiego, mgra Olędzkiego i Ciebie ^ - najlepiej zoriento
wanego w sytuacji k u l t u r o w e j I n d i i . Chcemy w i ę c , a b y ś
m ó w i ą c o Indiach, p o m ó g ł nam w m y ś l e n i u o naszej,
polskiej sztuce ludowej.
191