dc0bb8e8789c86b92ad15e02bf7ff17b.pdf
Media
Part of Antoni Twardowski, nieznany rzeźbiarz ludowy / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1954 t.8 z.4
- extracted text
-
tych
f o r m a c h o g o n ó w , p o k r y t e n a całej
powierzchni
stawie
t y c h rysunków
projektowano
pod kierunkiem _
drobnymi, wielowarstwowymi motywami z kolorowych
nauczycielki kompozycje
papierków.
po z a t w i e r d z e n i u przez ob. Bąkowską były przez dzieci
Oprócz t y c h w y c i n a n e k
(typu abstrakcyjnego,
c h o d z i o sposób t r a k t o w a n i a roślin i p t a k ó w )
sie. w e w s p o m n i a n e j
jeśli
znajdują
tece w y c i n a n k i o m o t y w a c h r o
ślinnych i z w i e r z ę c y c h
(ptaki), wykonane
z
wyraźną
wykonywane
przyszłych w y c i n a n e k ,
które
w postaci w y k l e j a n e k z k o l o r o w y c h p a
pierów.
I n f o r m a c j e z e b r a n e w czasie w y w i a d u z o b . B ą k o w
ską, która p o przejściu n a e m e r y t u r ę zamieszkała
w
tendencją d o n a t u r a l i z m u . C z a s e m z d a r z a się r ó w n i e ż ,
sąsiedniej w s i , K a l i n i e W i e l k i e j , p o k r y w a j ą
że p e w n e e l e m e n t y a b s t r a k c y j n e , t r a k t o w a n e w sposób
n i c z o z t y m , co m ó w i ł y j e j d a w n e
n a t u r a l i s t y c z n y , występują
d o t y c z y ł y j e d y n i e m e t o d y , j a k ą n a u c z y c i e l k a stosowała,
n a jednej wycinance
obok
siebie.
Ażeby
zagadnienie
wycinanek
Śladowskich
wyjaś
dzieci
się z a s a d
uczennice.
starając
się w ś r ó d
barwnej
wyklejanki. Z jej wypowiedzi
zaszczepić
Różnice
zamiłowanie do
wynika bo
nić, zostały z r a m i e n i a Z a k ł a d u B a d a n i a P l a s t y k i , A r
w i e m , że n i e narzucała o n a d z i e c i o m g o t o w y c h
wzorów,
chitektury
ale
zostawiała
swobodę,
tak
że s a m e
dzone
i Zdobnictwa
badania
Głowa i Jerzy
terenowe.
Ludowego
Brali
w
PIS
nich
przeprowa
udział
Zofia
Z a w o j s k i , p r a c o w n i c y Zakładu,
zaopa
t r z e n i w w y k a z a u t o r e k , k t ó r y c h p r a c e z n a j d o w a ł y się
w muzealnej
tece. U d a l i się o n i d o Śladowa, g d z i e n a
wstępie p r z e p r o w a d z i l i w y w i a d y
z kilkoma wycinan-
karkami. J a k w y n i k a z i c h zgodnych
wypowiedzi, na
t e r e n i e Śladowa i w s i o k o l i c z n y c h — z a r ó w n o
wyci
n a n k i , j a k i w y k l e j a n k i długo b y ł y zupełnie n i e z n a n e .
D o p i e r o około r o k u 1926 zapoznały się z n i m i p o r a z
p i e r w s z y d z i e c i s z k o l n e , które w I I I i I V k l a s i e uczyła
i m w t y m zakresie
dochodziły
zupełną
d o t y c h f o r m , które zostały
utrwalone w zachowanych
d o dziś w y k l e j a n k a c h .
P o r ó w n u j ą c j e d n a k w y c i n a n k i znajdujące się w M u
zeum Etnograficznym w K r a k o w i e
z t y m i , które p o
siadała u s i e b i e o b . B ą k o w s k a , n i e d o s t r z e g a m y ' i n d y
widualnych
gdyby
różnic,
dzieciom
które
musiałyby
istotnie zostawiono
s z u k a n i u własnych f o r m w y r a z u
z a r y s o w a ć się,
pełną s w o b o d ę w
plastycznego.
Jak w y n i k a z przeprowadzonych
wywiadów,
robót ręcznych u t a l e n t o w a n a p l a s t y c z k a Salomeą B ą -
j a n k i Śladowskie są z j a w i s k i e m o b c y m ,
k o w s k a ( s i o s t r a m a l a r z a k r a k o w s k i e g o , Józefa B ą k o w -
sztucznie
skiego).
niego
Nauczycielka
t a , chcąc rozbudzić w m ł o d z i e ż y
zain
za p o ś r e d n i c t w e m
szkoły.
Brak
podłoża w t r a d y c j i m i e j s c o w e j
wykle
zaszczepionym
odpowied
s p o w o d o w a ł , że
w y s i ł k i o b . B ą k o w s k i e j n i e p o z o s t a w i ł y p o sobie
trwal
teresowania
a r t y s t y c z n e , przynosiła d o k l a s y książki i
szego r e z u l t a t u . D z i e w c z ę t a p o o p u s z c z e n i u szkoły n i e
czasopisma
i l u s t r o w a n e , b a r w n e pocztówki i t p . R y s o
zajmowały
się już w y k l e j a n k a m i , n i g d z i e
w a ł a w z o r y m o t y w ó w n a t a b l i c y , k t ó r e następnie d z i e
j a n F i r o b i o n e w szkole
ci przerysowywały
dekoracji
izb wiejskich w
Muzeum
Etnograficznego
j malowały w zeszytach.
Fotografował
Roman
Na pod
Reinfuss
ze zbiorów
n i e znalazły
w
też w y k l e -
zastosowania
do
Sladowie.
Krakowie,
A N T O N I TWARDOWSKI, NIEZNANY RZEŹBIARZ L U D O W Y
ADAM
W i e l k o p o l s k a rzeźba l u d o w a j e s t mało z n a n a i w m i
n i m a l n y m s t o p n i u zbadana. W y d r u k o w a n e
przyczynki
są g ł ó w n i e w y n i k i e m spostrzeżeń p o c z y n i o n y c h w o k r e
sie m i ę d z y w o j e n n y m
l u b jeszcze p r z e d
Ze wszech
m i a r pożądane w i ę c j e s t d r u k o w a n i e j a k
materiałów, b y stworzyć podstawę d o n a p i
s a n i a ogólniejszych p r a c . M a j ą c t o n a u w a d z e ,
chciał
b y m zapoznać c z y t e l n i k ó w z j e d n y m z w i e l k o p o l s k i c h
rzeźbiarzy l u d o w y c h , k t ó r y c h n a o b s z a r z e n a s z y m
252
1. Rzeźba
więcej, ale o których
nic l u b niewiele
w i e m y ze w z g l ę d u n a n i k ł e d o t y c h c z a s k o n t a k t y z t e
renem
i b r a k badań o d k r y w c z y c h
n a szerszą
skalę.'
r o k i e m 1914.
najwięcej
Ryc.
niewątpliwie
GLAPA
w drzewie
jest
M g r Stanisław Błaszczyk p r z e z k i l k a l a t w o k r e s i e
p o w o j e n n y m , p o 1945 r „ p r o w a d z i ł b a d a n i a t e r e n o w e
n a d rzeźbą l u d o w ą w p o ł u d n i o w e j W i e l k o p o l s c e . W y
n i k i t y c h badań j e d n a k d o t y c h c z a s n i e zostały o p u b l i
k o w a n e a n i w e f r a g m e n t a c h , a n i w całości.
1
zdobiąca
łóżko,
Wys. 35 cm. dl 120 cm.
Ryc.
Ryc.
2. Antoni
3. Dudziarze.
Twardowski,
rzeźbiarz
ludowy.
Polichromowana
rzeźba
Wys. 30 cm. Ok. 1948 r.
Rzeźbiarzem
tym
jest
Antoni
w
drzewie.
Twardowski,
uro
d z o n y 23 m a j a 1884 r . w Uścięcicach, p o w . N o w y
To
myśl,
Gro
a
mieszkający
dziskiem w
obecnie
w
Piaskach
t y m s a m y m powiecie.
pod
Przez długie l a t a
pracował o n w majątkach z i e m i a n w c h a r a k t e r z e r o
botnika rolnego. Obecnie jest z a t r u d n i o n y w P G R
ki
Pias
skrzypiec
prace
pochodzą
z lat minio
zakończeniami
g ł ó w n i e orły, k t ó r e są dekoracją
bram triumfalnych
stawianych w d n i u 1 M a j a w Grodzisku, Grąblewie i
nych.
T w a r d o w s k i już j a k o d z i e c k o
wykazywał
zdolności
i z a m i ł o w a n i e d o s t r u g a n i a i rzeźbienia. Będąc chłop
c e m , k i e d y pasał gęsi i k r o w y , często p r z e z całe d n i e
przebywając
ptaki,
koszyczki,
na polu
i drzew.
Pierwsze
te p r a c e — j a k m ó w i n a m d z i s i a j z p e w n y m
rozrzew
z rosnących p r z y
robił
drodze
zające,
krzewów
Piaskach. W
środowisku jego —
w e , żelazne, p r z e d m i o t y p o l a k i e r o w a n e
t o , co o n w y k o n u j e
które
strych
(ryc
razem
Tomyśl)
Stanisławowi
na
gipso
i ś w i e c ą c e niż
Ostatnie jego
l a t t e m u miałem
rzeźby,
możność
oglądać w j e g o m i e s z k a n i u , zostały już w y r z u c o n e n a
(mieszka
(pow. N o w y
z drzewa.
jeszcze c z t e r y — p i ę ć
ku
Urbanowie
jak twierdzi —
ogół n i e cenią t y c h rzeźb. L u d z i e w o l ą o d l e w y
n i e n i e m i w s t y d e m — ofiarowywał d y r e k t o r o w i mająt
w
rzeźbionymi
O b e c n i e , j a k już w s p o m n i a ł e m , mało rzeźbi. W y c i n a
j a k o s t e l m a c h . Dziś, k i e d y m a już 70 l a t , r z a d k o
rzeźbi. R e p r o d u k o w a n e
z fantastycznie
szyjek.
1).
W
mieszkaniu
z zięciem)
pozostali
Twardowskiego
tylko
dudziarze
K o b y l i ń s k i e m u , b y m i e ć u n i e g o dobrą opinię, b y s i e
(ryc.
3) p o s t a w i e n i n a k u n s z t o w n i e r z e ź b i o n e j ,
bie i s w e g o o j c a , k t ó r y p r a c o w a ł p r z y wołach, uchronić
n i e s i o n e j z pałacu i z a w i e s z o n e j n a ścianie, p o d s t a w i e .
prze
p r z e d b i c i e m . R z e ź b a m i t y m i w ó w c z a s b a w i ł y się cór
D u d z i a r z e zdobią w o l n ą przestrzeń p r z y p i e c u i p r z y
k i K o b y l i ń s k i e g o , a T w a r d o w s k i cieszył się
pominają T w a r d o w s k i e m u d a w n e „ w e s o ł a " i j e g o w y
liński n i e b i j e a n i j ego
Kiedy
Niemiec
że
Koby
czyny
a n i j ego o j ca
w y r ó s ł i m i a ł już około 20 l a t , w y j e c h a ł
do
n a r o b o t y . Pracując
nie
ciężko
w
cegielni,
Z
rzeźbiarskie.
rozmowy
z T w a r d o w s k i m j a s n o w y n i k a , że n i e
m a l p r z e z całe ż y c i e umiejętność „ w y c i n a n i a "
eksploa
w o j n a świa
t o w a ł i t r a k t o w a ł j a k o skuteczną broń, zabezpieczającą
t o w a zagnała go n a f r o n t w s c h o d n i . T a m w y r z e ź b i ł z
j e g o i całą rodzinę p r z e d b i c i e m p r z e z a d m i n i s t r a t o r a
drzewa,
dla
posiadłości h r a b i o w s k i c h , następnie p r z e d w y s y ł k ą n a
żołnierza
o k . 160 c m w y s o k i e g o
miał sił a n i czasu d o rzeźbienia. P i e r w s z a
dekoracji
długości. Z a narzędzia
o b o z u , orła 50 c m wielkości,
i d w a l w y 100 c m
do w y k o n a n i a t y c h prac
słu
żyły m u : t o p o r e k , nóż k i e s z o n k o w y i piłka d o rżnięcia.
Podczas c o f a n i a
się f r o n t u
z placówki p r z y f r o n t o w e j
prace
t e zostały
Kiedy
n a f r o n t z a c h o d n i , do
Francji,
pozycyjnych
wykonał
przedstawiających
postacie
podczas
kamienia
długich
kilka
rzeźb,
walk
ludzkie i psa.
dochody.
W w a r u n k a c h P o l s k i L u d o w e j istnieją z n a c z n i e w i ę k
sze m o ż l i w o ś c i
swobodnego
kształtowania
zdobił łóżka
oraz
wykonał k i l k o r o
Fotografował
uzdolnień
a r t y s t y c z n y c h d l a t w ó r c ó w pochodzących z d o t y c h c z a s
upośledzonych
k l a s społecznych. Dziś t w ó r c y
c o r a z śmielej poszerzają z a k r e s t e m a t y c z n y s w e j
czości, b y jeszcze pełniej w y r a z i ć w f o r m i e
W okresie międzywojennym wyrzynał r a m y do o b r a
zów, ołtarzyki,
go p r z e d nędzą, dając d o d a t k o w e
zabrane
i w y s ł a n e d o Essen.
l o s y przerzuciły T w a r d o w s k i e g o
z
pierwszą linię f r o n t o w ą p o d c z a s p i e r w s z e j w o j n y ś w i a
t o w e j , a w o k r e s i e m i ę d z y w o j e n n y m w y c i n a n i e broniło
ludowi
twór
artystycz
n e j t e treści, k t ó r e z w i ą z a n e są z naszą n o w ą r z e c z y
wistością
Kazimierz
społeczną.
Sledyńskl
253