620fd8f1735abdc0a5e104a2500931ec.pdf
Media
Part of In memoriam / LUD 1980 t.64
- extracted text
-
VI. IN MEMORIAM
AGNJIiE!SZIKA DOIBROWOLSIKA
0905 -1979)
UrodzHa '5i<:;24
w~zesn]ja 1905 'r. Ojde,c, Piotr Bieńkowski,
!był profes'mem
'31'chcoj.ogii na Uniwcrsy'tecDeJagiellońskim.
Ma.tka, Lucyna z Jalnta-Połczyńsik,i<::Ih, pochodziła z Pomorz-a, co wpłynęło
na sz,cwgÓ'1lne zai'llteres,o'walnie
A;gJrl;ioeszki Dobrowolskiej Pomorzem.
S't,udiowała historię sztuki na UiJlliwiel1sy'tec1ieJ agiel'1011sk~m, lecz
z za.milowlUinia i wyboru
za'i'molwala się etno,glra,fią
i uważała się za etnografa.
Po wYDśdu za mąż za
historyika
sztuki, późn'ieaszego
profesora
Tadeusza
Dobrowolskiego
w 1927 r., wyjachała
z nim na
Śląsk. Jako żona dYDektor.a i zalożyde:la
Muz·eum
ŚłąJsiJ<ieogo w Katowicach,
który
był jednocześnie
kons·e.r,wa'torem
zabytków
na S'lą'Siku, miała wiele
mo:iJiwośd
pr2ieprowaidzania
badań
terenowy'ch
nad iil1ter.e6ującymi Ją w tym czalśie za'ga-tiJrlienilami ku'ltury -ludowej.
Be2iinteresoWlnie
i z dużym
odda'niem
kierowała
Bbblio'ie'ką MUZi€illim Siląskiego i zgromadziła
sporą literaturę
specja'liostyczną
dotyczącą etnogradlii. Polbudki J'ej działałności
i zainteresowań
e'tnograrfi<C2inyeh kultu.rą
S'ląska wy.ni1kJC\łylie względów
i1deowy/ch. Waż,ne było padkireśl1enie polskości
tych ziem, zwłaszcza
w okresie nas'i'leni'a iIliiemieckaego nacjona,hzmu.
Delbiut naukowy
A;gn:1eszki DobroWlolJs.kii,ej mazpoc!zął ,s'ię w Ka,tO'W,i,c1ach"a pilerWlSZi€ prace publilkO'W,aŁa w ·ralma,ch lWy,d.alw1l1iircrt\w
(Muzeum Sląskiego.
Już w'tedy prace Jej cenione były z uwagi na szero'ki zakres
pJ10blemaJtyki baidalWlClz,ej i Wlslzechls'tl10lllne ,naś'WILeltl'Emie kalżdeg'o baldarnegio za'gialdndeni:a. Pod!kreślić rnalloeży :rÓoż1lJoI1od!ność
rSltlCls101w,a'ny,ch
,tech:ni:k baidlawczyc'h, zwbaisrzJClza
posbuglliWla.nLe slię etno:gnarL~azJny.mi ba.dianlLami rVeirel1Jo'W)Cmil,co aboik: wy,kJonzy~tania
:ŹJródeł al1chiiJwaolnych i szerokiej
eI1u1dy:cji h~storYlCl:lmej Wlpłynęlo na wysoiki paziom
jej ,opra;c'O'W,ań. WoIkl'esi·e
oiku'palc,j.i llJi'emi,ocIkiiJej,~dy mąż Jej 31I1esiztoW'aIllY'Wiroz
z 'ill1ll1ymi pr.of€lS()lIlalmi UtniJwe'nsyltetu J.a(gIilelLLońJs1deg<o
pIlzelbYWJał w obozie, z:mul5'Wna fbyła do procy zJa,I1dbklowej. lI1lie związaiI1ej .z kiierunikJi,em Jejm,bn'tJ€IresoWJań.
;Ao
wojiIlii'c l10zWlinęla żY'Wą d:zJiala:łność ,na'IXkiową -i ,baJOO'WlCzą,iZIW!JalsmcWna terelniJe
Sląslka i Pomorza Ziac.hadJnilelgo. WJj,eLe;pod!rÓIŻiUj·ą,,paneltnuje ZJb.iJorrymuzeaJllJl1e, l3lfooiwa, ibibLiJote!lGi:,!~gó1nle
w związku
:z. ŻYWIOJą ·iln'tere\SlUijąiCąprobłematyką
!Pomorza Z3IchodJnJego, bareż UW1a7JaJIlOJą za wybitmą specjalisttlkę
w 'lej dzfi.ledz.iln:i'e.
In memoriam
394
Już prZied wodną działała w Komisji Etnograficz,ne:j Po~skiej Akademii Umiejętnoś,cii, a POf'elSltyt\wlwa'nilU 'bej.że K,omisjli po dlrug.iej wojlDli€ śW.i,ait'o'wejzC15!talaczłon!ciem Komisja Ebnogra,Hczn:€1j PQl1slkiej Aka·dmni·i Nau'k w Kmikawie. Opublikowała
łą.cz:ruie 28 pnalc JJJa uk'0IWY'chw pOlSltalCioLSlolbny,chpu'bJli1ka.cjl ()Iraz ar1tykułów li l'()Z,p.raw w 'czai30'p~s'ma,chInaukaWyich.
W związku ze swym wylkisz'tałoe[bi'em w dzi,edzinie hiJsto.rii ,sztuki z.ajmow.ała s'ię
sztuką l'tlldawą, a także łą'CJzącYJmis·ię z nią pIloblemami kulitury ma'temia,lne,j głównie
w jej aspekta.ch artys'tynmY'ch. A~niesz.ka Doibrowols.ka !Ilk ,ogra!IlJ'Czała 's'ię do popula'rnejetnolgrad'ii
'opiJs{)wej, .le'cz kładła nadsk na kwestie ge:ne,tyc.ZJnei analogie
z;a'chodzące między przedmiotami
łmiltury ludowej li ,to z uwzg'lęc!Jni'en:iem ,d'uży<ch
obszarów kulturowy,ch. Bardzo płodne ibylo w Jej pna,cta,ch ·slClSOw.an1emet·ody t ypoJogicZlnej ,i 'porówna w,czej. BadaŁa podobi·eńs,twamiędzy
różmeg,o ,typu .zdobnictwem, występują'c'e w me'lll.ars'twie i haflta!ch, w)'lsuwając ciekawe WJli'oolkii hipotezy.
iPorów.nalI11.e·zdIOlbnk'twa te.rC!nów Isłowiańslkkh z występującym
na Litw,ie i lkraja'C'h
bałty,aklkh z j,ccinej 'Sltrony, j'ak rów:nii,cż w CZlCcha,ch, SŁowa'cj,i, na WęgrZle'C:h,Balkana'Ch li .zestawiCll1ie z wySltępującY'm w Niemcrech
w Tyf'oilu, Bawarii, Turyngii,
umożJiwHo Jej IUwydatni'eni'e po-1ski'c'h e'lerne,ntów Zld01bruilczYJch
np. w 't.akicll przedmiot.a,ch ku'ltury ma teda'łnej, Jalk ISprzęty <:'odz:i,enn€lgouży,tku pochodzące z Pom{)rza ZaJch,odnli'ego. Uchwy'Cił-a dawne W'zorni>c,two :z XY i XY'! w. i uz.ai$.adnHa joego
sfowi'ań.ski r,odowód, z.aZllla.czając jed!nOtcZJcś!I1!ie,
kiedy naw,allSItw.iły .s.iępóźnielji$.ze elemPJlity ll1Jiem·ie<eikie.
IZa'in'teresowa,nie etlnogmt£ią historyczną
skł.aniało Ją 'W tmklC'ie ibadailZJjawisk
późnytch, nawet wS/półClzC\'mydlt, do SlzUlkan:ia Z<!JbyltJkólW
da'tOlwamych (<tak dzhsJaj
rzadki,ch), łą:c.ZJO'ny·ch
nti'enaz ze ś-redllli,owieczem, a 11awet 7. odkTyc.i.ami tapcheologi'i
prehLst.ory,c:znej..
1
Problem ,analogii Is.kłonił Ją .do r'e~a<elkisj'i
'nad prZiCd'WIstawnyrru ,,'ob'ie ite'oriarnli
Balstia:na i Ra~la {,ta·k m,od!l1ymi w 'okr'esie .międ,zywojennym), do <szu.k:am!ia
,odpowi'edZli na pyttalnioe: czy podoibi'eństwa rmiędzy z.albytklami s z,tuk i róimy·c:h Otb;szarów etni,c:Zlnych pojawj'ają się Jliez,aletnie <l,d si,e!bi:ew wyniku pOtdlohny<:hu różnych .ludów
wł,a·ślC.iw.o,ś'cipsyuh.i.c·Z1nJ'lCh,
podolbnBlj wy.olbraź-n-i, 'potneb e-sl>ety'CZ'ny<:hitp., czy 'Leż
sZlCrrząISlięone na z.a's:adzie .rec·epcjli, podporzą.dkowalnia Is.ię wpływom? R,ezygnow,a.ła
jedmak 'z pOls'tawy dogma,ty,cz:nej, :godzą.c s,ię w {)par,cau o dioświ.aldcz'enie - me'todą
empiryczną,
na mOŻJliwośćdbu ,spo:sO'bów - ,podZienita;się 'podobiel\:s·tw w z.ależ·no9ci
od rM'lly'ch .czynników sp mwczy'ch, 'sąsi'ed!z:tWta,migra<:j,i J illn..!Swoje wyIlli.ki ,opierała
na a'ut'opsji i dOlbrej znaj1ormoś,c,iIIiJter.a'tury przedmiotu.
2Gjmow.ala 'S,ię różnymi ,dzialami nauki e,tn,ogra.fii. Za'C'zęła '00 badań odzieży iludo:wej i jej zdobnictwa, jak haft i koronka. Z jednej strony śledzHa w stroju relikty tmdycyjne,
np. ,czółka 'opa'sujące gł{)wę, hiałą żałclbę de., z drugiej wpływy
odm,eży mi,ejlskiej i wojiskowej, IIlp. w iS1troju jabł,on:kowskiim. Z k,oJ.ei 'prz,eszla do 'studiiów 'nad :bUldO'wni.ciwem (np. T€:gi,crnówPomorz.a ZaJchodni,e.g·o) 'OlPaZdo badań Jl:ad
za.by:t.k'ami Tz·emiosła w Z!Wią:Zlkuz,e zdoll:m,iiCltw~m,chaly, ·sprzętu, stroju., 'ceramiki
itp. iPrzywiązyw,ała zawsze duŻie :znaczern:e do hadail ,językowy:ch, 'Czego wyrazem
był wy,o,drębnj'ony praWii,€ w ik<lJŻJdej
.1<ejpulb'l1ka,c}i kS'iąż.kowej s~ownJk wYPazów .Judowy,ch, z.awie-rający,ch niej.eldn:okl'olmi,e bardz,o dek.awe .archa,j.zmy.
A@nieszkia nOlbr,owo'vsik'a, 'szc.zegó.!'nie :z.as.~użo'n:a.dIa bad<Jt\ nard kulturą
lud,ową
Ślą.s.ka, Łuży.c iFOImorza
2G'chodniego, zwróc;ila UWG,gę i r·o'zwinęła badania nad
pewJly;mi wytworami
reiliJklt'owymi, j1a:kIbria·łażałoba 'słowiańska w lS:iToju, nad infiltmtami ,obcymi, 'np. koQj.oll1'~&tów
h:oIJerudensk.ich w zakres,j·e budownidwa
'i Is'rr.oju na
Pomorzu Za'cihodmim, U'wydaItTIi'la11uczmeellementy rod:zLme w ku:Jturze P'OImOlrz.aZachotdJJJli,og{)
i Łużyc oraz krYJtY'C!Zln'ie
riaśw:ietJ.iła zagadnienie tzw. ru'bie'ży etnograJi<:z-
395
In memoriam
nej, 'dzielącej ku1tun; Bartów od ku'll1Jury polskiej. Meit'odą porównawczą
obejmowała
rrnlegie obsza':'Y geogra'f.iczne, wykflacza'jące t<lJkż'epoza kontynent ,europejski.
;K'a koniec zajmowała
się pr.olblematy,ką :rubieży eltnoigrad',iczmyth w centr,alnej
Eur'opie i 'opubEkowala ,irrter'e'sują'ce wyniki swokJ1 badań.
PodikreśEć warto szczególne rysy ,cha'mJderu Agnies:zk,i [)lQbr'oworrsk:iej: ujmującą dobroć, ni,ezwykłą uczynność, Ibezi'D!1Jere:s'o'WID'oŚĆ
i s,iIachetność.
Odeszła na zawsze 29 paŹJdzier.nika 1979 r.
Aleksandra
BIBLIOGRAFIA
PRAC AGNIESZKI
Zestawiła
J1acher-Tysz'kowa
DOBROWOLSKIE.J
A. Jlacher-Ty.szkowa
1930
Zywotek
(Ze studiów
cieszyński.
nad
KJaioWlice 1~30.
strojem
haftem
'ludowym),
śląskim,
wyd. P'oilJskaAkJademia Um:iejętD'ośc,i,
1936
Strój,
haft
,i koronka
w województwie
IKralków '1'936.
Wzory hafciarstwa
l'UJdo:wego na Górnym
HJ38
_~~:LzeumMiejskie
w Bźelsku,
$,ląsk.u, Katowlke
19,36.
"Z,ar,anie Ś1ląskie" 1938, :z. 6, s. 1 - 7.
1939
Kilka
uwag
o istucie
ornamentu
"Zairanie
ludowego,
Śląskie"
'1939,
z. 1, .s. iS - 20.
1947
Strój
Jacków
wyd.
Jablonkowskich,
~K'raków
Polsbe
iTowarzy1sltwo LudOlZ'nawc?)e" [.ubliin~
,1947.
1!148
ludowy
na l1Lżycach. BiblJ.cl'teka Studium
gie']jońJs~ie,go, Scri'a A" nr 3, Kraków ,l9'48.
Strój
SłJowilańslkiiego Uniwersytetu
Ja-
1949
"Biuletyn
Dom pyrzycki,
Ihst,orii Sztuk:i
Kultury"
(:Wa'flSzawa) W49, lR. 11, nr .l - 2.
1!l50
Meble ludowe
-61.
zaclwdnio~pomorskie.
"Polsk,a SzJtuka Ludowa"
i1950, nr
:1 - 6, s. 56-
1951
Ikonografia
ludowej
od:zieży
zachodniio-sloW'iańskiei,
"Bamię'tnik
Słorwiańsk,i" (Kra-
ików) 1951, t. 2, 's. 33 - 60.
1952
L1Ldowe budownictwo
Inr 4.
mieszkalne
Pomorza
Zachodnźego,
,pcJ1Tona. Z.alby,tków" 'W52,
-396
In memoriam
1955
Strój
Strój
O
z Jamna
pyrzyok,i,
przemianach
'pod Koszalinem,
"Pol~kla Sztuk,a iLudowa" 1955, s. 52 - 59.
",AJtJ,asiBolskich iS'tnOljówLudowych", WrocŁaw 1955.
etlnicznych
Pomorza
Zachodniego,
"Prregląd
Zachodrii", 1955.
1956
do lwdowej kultury
artystycznej
Pomorza Zachodniego,
"Pouska Sz,tuka
Ludowa" 1956, nr 3, s. 158 - ,189"
Uwagi o genezie c,żasnochy, "nawna.Kultwra"
'Hi56, ilU 4.
Jeszcze o Pomorzu Zachod7Vim, "PrZiegląd ZaiCihodni" 19,5,6, nr 9 - 10.
Dom podcż,enioJwy na Pomorzu Zachodnim,
"Ochr,ona Z!abytków" 1956, nr 4.
Materiały
1957
Odpowiedź
na recenzję
1958
O nazwie Kaszuby,
prof.
Gajka,
"Onomaistica"
SIowiat'rsiki" 1957, t. 5, 6.
",Pamiętnik
1958, H. 4, z. 2, s. 333 - 353.
1959
Z prohlematy'/"i
od,zieźy ludowej
na Pomorzu
Zachodnim,
(w:) Walny
Zjazd
s,kiego Towarzyst,wa
Ludo~n,awczego w Szczer;:inie 1957, Szczecin 1959.
Pol-
1960
Z problematyki
budownictwa
ludowego
Warmii,
niemieckich,
,,,.Ro:cZll1Jik
Olszjtyń'~ki" 1960, t. 3.
Mazur
w świetle
Powiśla
badań
1963
Z badań nad kulturq
mat,erialnq
Pomorza
Zachodniego,
"Lud" 1963, ,t.48,s.
32'1 - 366.
1964
Rema,rąues
sur les limites
VII Conference
d Moscou,
lfo65
Les elements
ethnographiq'Wes
en Europe
lnlternaiJiOTlJal des Sdences
Centra,ze, (w:] La Pologne
au
et Ethnologiqwes
Anthropologiques
1'9'64, s.228.
finno-ugrie,ns
dansles
constr'Wctions
PQPulaires
,de la BaUiq'Lw, Iw:] Cong!ress'UJs secu:ndus ,internationaLis
du
basslin meridional
jiinno-ugl1islJa,r'Wm, Hel-
sinki 11965.
1967
Uwagi
o rub,ieżach
et,noQ,Tiafi,czJnych w
Eurwpie,
"EltnograJJiia Polslka"
RomoTza Z'achodniego,
"MaJterialy iZaichod-
centralnej
'1967, 't. 1'1, IS. 6'2 - 86.
1968
PierrUJIia,sUvi rodzinrne
lIlJi,o-PqmOJ's'kii'e",
IW
,kuUwTz'e ludowej
,Ł 14, 8Zlczec,irn1'9168, ,s. 337 - 3,57.
1969
de .la cuLtu7'le .materrieUe des .liUoroux
••Ethno1ogia !EuJ'Opaea" iH)68- 1969.
L'homO{lenfiit,e
Bailto-:slaves,
IErlxoniJana
I,