ff2ecd47052cc01bcb5ac9fee7bddbbe.pdf
Media
Part of Symboliczne ofiary woskowe we wsi Kadzidło/ Polska Sztuka Ludowa 1962 t.16 z.2
- extracted text
-
11. 1. Akt modlitwy
w czasie
rytuału
licznej
ofiary
proszalnej
w kościele w
Jacek
Olędzki
SYMBOLICZNE
OFIARY
WO SKOWE
6 s i e r p n i a 1957 r o k u , w d n i u o d p u s t u Św. R o c h a ,
ks.
kanonik
Kadzidło
Mieczysław
w
uroczystości
jący
rytuał
Mieszko,
p o w . ostrołęckim,
odpustowych
wprowadzając
nigdy
w
proboszcz
parafii
rozszerzył
program
miejscowym
kościele,
dotychczas
symbolicznej • ofiary
obserwując
dzidle,
przebieg
archaicznej
n i e sądziłem,
ceremonii
w Ka
ż e m a o n paroletnią
zaledwie
tradycję.
0
potrzebie
decydowały
niemożności
rodzaju
przedstawienia
między
zjawisk
innymi
gdy wydaje
noznaczna.
Umieszczenie
Sztuce
sywanej
czasu
na podstawie
my, n a w e t
Ludowej"
ceremonii
niniejszej
nasuwające
oznaczenia
pochodzenia
znajomości
notatki
—• j a k o
jest
tej
w
użyciem
symbolicznych
tego
i c h for
jed
„Polskiej
w
ofiar
opi
—
P o r . J . Olędzki, Wota
woskowe
ze wsi Brodowe
Łąki
i Krzynowłoga
Wielka,
„Polska S z t u k a
L u d o w a " r . X I V , I960, n r 1, s, 3—2.2.
Dotyczy w s i Czarnia i L i p n i k i w p o w . ostro
łęckim, L e m a n , Łyse i K s e b k i w p o w . kolnieńskim.
1
2
92
które
twórczości
KADZIDŁO
są przecież
jedną
z
dzie
ludowej .
l
*
Obchód
w
symbolicznej
ofiary
Kadzidle
podczas
między
poranną
wotywą
i
świętą
wspomniana
mszą
szego
w
związku.
Łączy
intencjach,
jak i
święceniem
i
proszalnej
odbywa
półtoragodzinnej
przerwy
i
sumą.
się n a t o m i a s t
w
postaci
okadzaniem
krów
uroczystości
Okadzanie
i koni
niem
w
—
krów
Z
—
talk
obrzędowej
—
ze
i
koni,
połączone
w
Kadzidle
— Stanowi
przetworzenie
zwyczaju
ogniska.
jakiej
przepędzania
Zwyczaj
zabiegami
odpustowe.
tej formie,
mienie
n i e m a bliż
ściśle
w
dowego
nabożeństwem
ceremonia
rozpoczynającymi
relacji za
się refleksje
się o n a j a k n a j b a r d z i e j
podyktowane
woskowych,
artystycznej
proszalnej
I960,
WSI
rzeźb
się
o da
ZE
dzin
t a m n i e występu
r z e n i e się h o d o w l i ż y w e g o i n w e n t a r z a . W r o k u
o
symbo
Kadzidle.
z i c h święce
występuje
bydła
dzisiaj
dawnego l u
przez
t e n występował
pło
w Ka
d z i d l e , a także w i n n y c h p a r a f i a c h
Kurpiowszczyzny
— jako jeden
w
właściwości
z przejawów
ognia
wierzeń
— jeszcze
apotropeiczne
n a początku
X Xw. .
2
P o r . A . Chętnik, Kalendarzyk
zwyczajów,
dorocznych
obrzędów
i niektórych
wierzeń
ludu
kurpiowskiego,
N o w o g r ó d 1934, s. 22, M . B i e r n a c k a ,
Kurpiowska
gospodarka
hodowlana,
s. 153 (rękopis p r z y g o t o w a n y
d o d r u k u w „ B i b l i o t e c e E t n o g r a f i i P o l s k i e j " t . 5).
Z n a n y był również poza
czesnym
dzidle
obrzędzie
przetrwało
Wczesnym
podpala
tym regionem .
wiele
ze
rankiem
i
koni
i
starego
w
stos jałowca
dniu
skórą,
proboszcz
dy.
staje
z
odpustu
świerczyny
Donośne
0
i
na
księdza
do
się
gospodarstw
ta, koń. Przypędzają
—
zakrystian
przed
obciągnię
się
do
nich
wo
powiadamia
stadka
dwie,
wieś
ceremonii.
zwierząt
trzy
przeważnie
z
naj
krowy,
dzieci,
cielę
na
któ
spoczywa
zazwyczaj
obowiązek
wypasu.
Nie
kiedy p o j a w i a
się jeździec
na koniu,
to znów
rych
je
Ka
święconej
rozpoczęcia
placu pojawiają
bliższych
Dołącza
bębna
w
placu
kotłem
kociołkiem
dudnienie
gotowości
Na
ministrant.
kropidłem
współ
krów
zwyczaju.
kościołem. W pobliżu o g n i a , p r z e d
tym
We
: i
okadzania
dając w p a d a n a p l a c pies, k t ó r e g o s p u s z c z o n o
cucha,
aby
zostają
podprowadzone
j e święconą
dymu
pomógł
przygnać
wodą, a
unoszącego
cały czas d u d n i
przed
jałówki.
księdza,
następnie
się
Zwierzęta
który
wpędzone
n a d płonącym
Z placu, zagania
smugę
stosem.
Przez
się k o n i e d o s t a j n i ,
na
pastwisko.
szych
stad
zwierząt
Święcenie
nie
i
kończy
krowy
okadzanie
się
choć s t a n p o g ł o w i a
rząt
wielki .
we wsi nie j e s t z b y t
Gdy
plac
przed
poczyna
się
nabożeństwo
następuje
jej
już
opustoszeje,
wotywne,
symboliczna
a
ofiara
brastewni,
ołtarzem
sione
ze
ligurki
i
rozkładają
na
w
zakrystii
świece
zwierząt.
Ustawiona
metalowy
Brastewni
na
zajmują
nim
stole
krucyfiks
zwracając się t w a r z a m i d o
Prze
przez
oni przed
stół
głów
przynie
i
woskowe
na
ofia
dopełniają
taca
przy
miejsce
za
stołem,
ołtarza.
Wierni, pragnący uczestniczyć w o b c h o d z i e ,
dzą z n a w y
bierają
do
figurki,
prezbiterium i
brastewni
rozdają
dziej
ofiary
z
jaj. Nie
każdy
ze świecami
i
figurkami.
Niektórzj'
1 ówdzie
t y l k o świecy
Sunie
za
gorejącymi
ołtarz
ofiary
im
składane
figurek.
drobne
oblegają
tacę
uzyskaniem
są
roz
n i m za
proszalna.
schowka
ry pieniężne i
gotowań.
po
wspomagani
zakrystiana i kościelnego. U s t a w i a j ą
nym
niż
zwie-
4
kościołem
kierują
zaś
dal
wcześniej
po upływie t r z e c h g o d z i n ,
biegiem
kropi
w
bęben.
pędzi
raz
uja
z łań
albo
odchodzi
i
od
czy
też
Na
rza
¿stolu
zadowalają
jednej
Za
Wy
świece.
pieniężne
korowód
świecami.
wcho
stół.
się
paru
rozjaśniony " t u
ołtarzem
wierni
Dotyczy
wsi Borowe,
Dębnowola,
Dziarnów
w pow. grójeckim
oraz
Promna
w
p o w . białobrzeskim. Por. M . Sanigórski, W Borowem
krbwy
chrzczą, „Trybuna M a z o w i e c k a " , I 9 6 0 , n r 2 4 1 , s. 1,3.
Niewątpliwie o d g r y w a t u rolę mała aktywność
w i e r n y c h . Wśród z e b r a n y c h w y p o w i e d z i n a t e m a t
skuteczności z a b i e g ó w o k a d z a n i a i święcenia t y l k o
w jednej, p r z y t y m pochodzącej o d
brastewnego
(Walentego W i k t o r k a , u r . w r . 1898), a w i ę c o s o b y
związanej
bezpośrednio
z programem
działalności
p a r a f i i , u j a w n i a się W i a r a w i c h n a d z w y c z a j n e m o c e .
..,U j e d n e j m e l i k r o w ę , co się n i j a k doić n i e chciała.
Po p s e g n a n i u k o l e o g n i a n a ś w i ę t e g o R o c h a , zrobziła
się s p o k o j n a j e k b a r a n e k . P s e d t e m t o j e j c h y b a psez
r o k nogę podziązywali, c ó b y stała n a t s e c h i l i g a ć
nie mogła."
3
4
całują
j e g o ścianę, a jeśli
dzie,
po
złożeniu
pocałunku
westchnąć
d o św.
Rocha.
trzykrotnie.
mając
tych
tłok
sobą
zatrzymują
Wszyscy
N a zakończenie
przed
nie s t o i n a p r z e s z k o
się, a b y
obchodzą
ołtarz
obchodu
klękają.
Trzy
(niekiedy
w
figurki
d o p r z o d u rękach), kierują
wysunię
m o d l i t w y d o świę
tego. Treścią i c h są prośby o o p i e k ę n a d ż y w y m i n
wentarzem.
Następnie
świece
stole
i
sumy.
wracają
do
Odchodząc
krucyfiks.
częcia
dza
wierni
figurki.
Obnoszenie
G d y zbliża
się s t o p n i o w o
tłum
stołu,
*ałują
figur
się
trwa
pora
przed
a b y oddać
ustawiony
do
mszy,
ołtarzem.
na
rozpo
przerze
Po opusto
s z e n i u p r e z b i t e r i u m b r a s t e w n i w y n o s z ą stół, a z e b r a
ne
do
koszyka
figurki
krystii.
Wyjmą
je
w
dzień
do wspomnianej
sie
pojawienia
ba
ustalić,
du,
jakie
bez
precedensu
wiedzi
się w
w
za
j u ż i n f o r m a c j i o cza
Kadzidle
cele przyświecały
w
księdza
tych
tego z w y c z a j u ,
uzyskanych
z
w
mowy
w czasie k o n f e r e n c j i
wynikało,
a więc
Z
5
trudno
— wyjaśniającą
że uważa
nasz",
dziele .
czasie k i l k u
n i m rozmów
przejrzystą
trze
wywo
k s . M . Mieszce w
stronach
tecznie
ży
szafce
na drugi rok,
n i e bez znaczenia' d l a dalszego
wadzonych
polski,
w
dopiero
o d p u s t u Św. R o c h a .
Wracając
4
chowają
stamtąd
przepro
wybrać
dosta
problem. Z
folklorystycznej
o n t e n zwyczaj
zasługujący
jego
wypo
w
roz
Łom
za
„staro
n a ochronę
przed
zapomnieniem .
6
Bardziej
wę
jego
może
Ks. Mieszko
po w o j n i e
czości
niż s ł o w a
działalność
wyjaśnia
spra
probostwie.
b r a ł udział w o r g a n i z o w a n i u
pierwszych
n a t y m terenie konkursów l u d o w e j
artystycznej,
karstwa,
księdza
n a kadzidlańskim
zabiegał
opiekował
o
twór
się r o z w o j e m
wycin-
tradycyjnego
stroju
zachowanie
kurpiowskiego.
Wysiłki
proboszcza
nie
z pełnym z r o z u m i e n i e m
wadzenie
przezeń
zawsze
u wiernych.
obrzędu
w
treści
k i e g o , odnoszącego się d o s p r a w
zaprzątających
mu
W
ceremonii
dzie
starsi, przy
8
7
"Wota
woskowe:
11. 4. „Koń",
wys.
8,5 cm. 11. 5. „Koń",
wys. 8 cm.
94
się
Tak np. wpro
bardzo
świec
wybitnie ziemskich,
n a codzień.
n i e przyniosło
efektów.
biorą
udział
prawie
t y m przeważnie
wyłącznie l u
kobiety,
i t o nie
Proboszcz w K r z y n o w ł o d z e W i e l k i e j u s i l n i e za
biegał n p . o z l i k w i d o w a n i e w j e g o kościele p r z e z
k u r i ę biskupią c e r e m o n i i s y m b o l i c z n e j o f i a r y p r o szalnej.
Wychodził
bowiem
z założenia,
że j e s t
o n a „ p o g a ń s k a " . P r o b o s z c z z C z a r n i n i e k r y j e się
z w i e l k i m krytycyzmem wobec wszelkich ludowych
f o r m k u l t u , u w a ż a j ą c j e r ó w n i e ż za pozostałości
pogaństwa.
Podobnie
u s t o s u n k o w a l i się d o t y c h
s p r a w proboszczowie
z Turośli, L e m a n a
i Łysych.
W y p o w i e d ź t ę u z y s k a ł e m o d księdza w cza
sie j e g o bytności
n a konferencji
folklorystycznej
organizowanej w l u t y m u b . r. w Łomży przez W y
dział K u l t u r y W R N w Białymstoku.
Wzniesiony w Kadzidle z i n i c j a t y w y ks. M .
Mieszki
p o m n i k d l a uczczenia
zwycięstwa
Kur
piów n a d Szwedami,
z napisem „Ku chwale bo
h a t e r o m p o l e g ł y m z a wolność, w i a r ę i ojczyznę..." —
mieszkańcy w s i n a z y w a j ą
„pamiętnikiem
Swędów"
l u b n a w e t „ d l a Swędów".
5
5
wiernych
spodziewanych
spotykały
7
t y l k o z Kadzidła, ale też z i n n y c h w s i p a r a f i i , m n i e j
poddanych
współczesnym
przeobrażeniom .
Nie
3
spo
sób powiedzieć, w j a k i m s t o p n i u p r z e m a w i a d o n i c h
treść
ceremonii
i
w
sądzać j e j przyszłe
Nasuwa
w
się
inicjatywie
rafią
jeszcze
pytanie,
proboszcza
fakt
Kurpiowszczyźnie
jednego
dzał
Brodowe
w
miejsca,
ofiary
Łąki
w
kościele
Pańskie .
Miał
poznania
się
10
w
jaką
on
ze
na
którym
zachował
się
Wedle
re
ksiądz
czasie
często
odwie
odbywających
na
możność
zwyczajem.
go kościoła obrzęd, cieszący
popularnością.
się
Przemienienie
dokładnego
za
Prawdopodobnie
po
się
do swe
t a k wielką
Bezpośrednim
stępstwem było w y d a n e
pa
jedynego
odpustów
zatem
rolę
z
Łąk,
jednej z t y c h w i z y t postanowił w p r o w a d z i ć
siedztwie
prze
odegrał
proszalnej.
z brastewnych,
tamtejszym
można
sąsiadowania
Brodowych
symbolicznej
lacji
mierze
9
kadzidlańską
rytuał
jakiej
losy .
już
brastewnym
w
są
Í!. 6. W o t a woskowe:
7,5 cm, „Kura",
wys.
tego n a
polecenie
spo
brastewnych
Piotr
6
„Kogut",
cm.
wys.
rządzenia f i g u r w o s k o w y c h " .
tę
podjęli
Romanowski,
Pracę
który
potrzeby
kościoła,
przełożony
zajmuje
i
Kłos .
nym
m u zadaniu wyręczyła
wiem
Piotra
umiejętności
znajdujące
się
łem d w o j g a
w
Trudno
W
około
kościele
pięćdziesięciu.
ile
on bo
więc
w
są
dzie
do
ulepionych
Kadzidle,
Liczba
ta
w
zwyczaju.
Wśród
woskowych
figur,
porównaniu
indziej
to
jakimi
występują
—
przeważnie
(ił. 3),
i k u r ( i l . 6). Z n a j
3 wyobrażenia
świń
nież
Brak
jakichkolwiek
( i l . 7).
symboli, które można
zdrowia,
tem
płodności.
wyłącznie
z
zaś
jest
b y odnosić
Tematyka
hodowlą.
figur
w
Występowanie
wśród
figur
—
8
9
wyrównaną
gładką,
nie
za
wy
o
starannym
kształtowaniu
zdra
tworzy
barwę
bez
powierzchnię,
co
przygotowaniu
poszczególnych
tworzywa
figur.
figur
uderza
udaje
wynikające
z faktu
różnice
rozmiary
ciemnożółtą
lśniącą
strzec
wprost
się
do
modelowania
ich
p r z e z różnych t w ó r c ó w . W s z y s t k i e f i g u r y zostały w y k o
nane
w
tradycyjnej
konwencji
wyraz
ki
Ludowej"
oraz
wotach
modelowania
ny
kształt
terenie
która
Kurpiowszczyzny
znalazła
powszechny
wypiekach
z
Brodowych
Łąk .
Uwaga
w
f i g u r zwrócona
była
głównie
na ogól
sylwetki,
natomiast
bryły,
na
1 5
charakter
obrzędowych
itd. potraktowano
czasie
bardzo
N i e m a zaś Wśród t y c h f i g u r a n i j e d n e j ,
ilość
której
zna
Łąk
forma
wotów
ka-
występowały
czy
Sztu
noworocznych
p a r t i e głowy, ogona
ich
mniej
na
plastycznej,
w o m a w i a n y c h j u ż n a łamach „ P o l s k i e j
detale,
Do j a k i e g o s t o p n i a n i e p o p u l a r n a j e s t w K a
dzidle opisana c e r e m o n i a , n i e c h ś w i a d c z y f a k t , ż e
kilkunastu zapytanych przeze m n i e k a d z i d l a n , wśród
nich o r g a n i s t a , n i e w i e d z i a ł o n a w e t o j e j i s t n i e n i u .
N i e udało m i się zebrać o d uczestników o b r z ę
du jakiegoś szerszego z e s t a w u
wypowiedzi,
które
mogłyby posłużyć z a p r z e d m i o t a n a l i z y i c h o c e n
i opinii o n o w y m w p a r a f i i z w y c z a j u . N i e chciałbym
j e d n a k pominąć w y p o w i e d z i s t a r u s z k a ( u r . w r . 1896)
ze w s i D u r l a s y , g d y ż u j a w n i a o n a b o l e s n y z a w ó d
z p o w o d u n i e u d z i e l e n i a m u łaski p r z e z św. R o c h a :
„Niekonieczny, p a n i e , t e n ś w i ę t y R o c h , u k r a d l i m i
uchodzą
ich
oszczędzać
trudnością
że
zupeł-
musieli
wielką
za
dzidlańslkiego kościoła — w y o b r a ż e ń psów j e s t
nie
Z
się
czym
te
wotów.
jednorodność.
Przy
do
kolekcji
one
formie
umownie.
pominięte.
czenia.
W
gos
proporcjonalna
stworzenia
przedstawienia
brudu,
pieczołowitym
miejscowych
ich
była
jego
w
twórcy
Mają
smużek
uwagę,
wiąże
też
podarstwach n i e zostało
przedstawień
rów
do człowieka,
Zwraca
żadne ze zwierząt h o d o w a n y c h
i
nigdy
że
i
dują się t a m p o n a d t o
3 psów
dzają,
do
wyobraże
krów
że
lego w o s k u . I c h s t o s u n k o w o znaczne
świadczy
koś
jako
dlatego
W s z y s t k i e f i g u r y zostały u l e p i o n e ręcznie z pszcze
wy
dysponuje
i
1 4
stępowały
ich
niewątpliwie
już r z a d z i e j
następnie o w i e c ( i l . 2), k o g u t ó w
figur.
widziałem
gdzie
skąpaŚwiadczy
Kadzidle,
wyjątkowe,
nieczyste
wa.
wyobrażeń
nia k o n i (il. 4, 5), z n a c z n i e
nie
figurki
przystąpienia
zostało
popularności
w
n i e miał
chwili
Wa
powierzo
kadzidlańskim
o malej
ciół
w
Tak
byłem
się n a d e r
żona,
w
na
brastewny
sile w i e k u .
ilości tego r o d z a j u
daje
świec
plastycznych.
powiedzieć,
czasie, k i e d y
już
Romanowskiego
osób, które
pracy były już w
wyrobem
nieżyjący
lenty
n
się
też
przypominałaby
noworoczne
bardziej
umownej.
te wota
wypieki
rozbudowane
Nie ulega
z
Brodowych
obrzędowe,
detale,
wątpliwości,
o
gdzie
formie
że n a c h a -
r o w e r s p o d kościoła, j a k ż e m osiarę (ofiarę) poszedł
m u złożyć."
Według relacji brastewnego Piotra
Romanow
s k i e g o , u r . w .1900 г., z a m . w e w s i Piasecznia, p o
łożonej n i e o p o d a l K a d z i d ł a .
J.w.
W . K ł o s , u r . o k . 1880 — zim. w 1959 r.
P o r . J . Q l e d Z k i , o p . c i t . s. 1 1 .
J . w . s. 14.
P o r . J . Olędzki, Doroczne
pieczywo
obrzędo
we północno-wschodniej
Polski,
„Polska Sztuka L u
d o w a " , г. X V , 1961, n r 1, s. 20.
1 0
1 1
1 2
13
14
15
95
rakterze
formy
ważyły
wiek
Przy
wnikliwym
drobne
do
plastycznej
twórców
różnice
w
właściwości
nych
kadzidlańskich
i silny wpływ
oglądaniu
figur
i c h formie,
które
warsztatu
dostrzega
można
rzeźbiarskiego
twórców. W j e d n y c h
figurach
Istnieją
f i g u r za
tradycji.
się
odnosić
poszczegól
tułów
m a ; prze
jednak
zują
one,
gają
nawet
miana
ofiar
te
świadczy
to bynajmniej
pod
liczby
przednie
są
mają
w
w
(u
innych
wałkowate
niektórych
i
zarys
jakim
stopniu
ich z
Kontury
zdecydowane,
detali.
są
u
zaznaczone
rozstawione.
na wymienieniu
związania
pionowo,
koni
przedstawieniach
f i g u r są b a r d z i e j
wyznaczają
przestać
ustawione
zwężone
kopyta);
bardziej
niej
nogi
starannie
Należy
tych
cech.
gdyż
próba
n i e dała
W
świetle
żadnej
przedstawionych
wątpliwości,
t u danych
wadzając
d o kościoła
w
nej
ofiary
proszalnej,
wzorował
z
kościoła
w
dźidlańskim,
wiązana
miana
ofiary
nie
określające
symboliczne
W
jak w
najważniejsza
ofiar właściwych,
rytuał
—
figury
wych
—
Łąkach
dookoła
ołtarza
rębne a k t y
Dalsze
17
analogie
między
rząt w y s u w a j ą
prośbach
r
ale
przy
poświęcają
na
wy
figur, przed
Zwraca
również
uwagę
różnica
tych
kościołach.
Łąkach
brastewni
żądają
od wiernych
ustalonych,
tości
skalkulowanych
świec
i
figur
1 8
.
Natomiast
zostało
i c h obnoszenie
sensie
od
zestawie
ciołach.
W
jednak
figur
góry
war
Kadzidle
wiel
Niełatwo
w
ustępstwo
przyciągnięcia
kościele
istotne
różnice
dostrzega
się
się w
obydwu
koś
Brodowych
Łąkach
wyobrażenia
płodności
człowieka .
W
1 S
rytuał s y m b o l i c z n e j
—
ofiary,
wyobrażenia.
obok
figur
zwierząt
symbole
zdrowia
Kadzidle,
wprowadzając
oraz
pominięto t e n i e r a z
w
obu miej
kierowano
się p r z y
próśb
kierowa
zwyczaju,
czy też przekonaniem,
t y m tylko krytycyzmem
że symbole
wobec
— np.
i do
czystości
panieńskiej l u b r o z m a i t y c h c h o r ó b —
Łąkach).
Spra
kają
się
z
hodowlą
zwie
nich
wiernych,
miejsce
kadzidlańskich,
—
zarówno
jak i
brodow-
teczność
brakiem
uznania
c z y też z
ich rytualnego
bar
N i e sposób ustalić, c z y
Kadzidle)
się n a p i e r w s z e
licz
zwyczaju.
w
z
jest
wypad
znajdujących
występują
drastyczne
z
to wyraźne
chęcią
i c h rzeszy do nowego w
Najbardziej
w
ofiar
podyktowane
kościoła
wizual
w
po
Brodowych
do
s a m ofiarodawca.
Może
niejszej
W
odpowiednio
kadźidlańskiego
ofiar
zaś żar
systemie
w
rzecz w i e r n y c h .
Brodo
w
ofiar
na
jednym
ołtarzem
Brodowych
( w kościele
gospodarstwem,
parafian
ze. świec,
czasu
ku
pewnym
treści
stearyną
roz
W
gęstym
pryskają
rytuału: w y
wiernych,
powagi.
w
popychają,
bierania
czym
jak i w
obrzędami
się w
( w kościele w
z
w
odpowiednich
—
co sprzy
i
się
wiele
powiedzieć,
przez
i
roztopioną
brastewnych
skupienia
Łąkach'
Prze
niewielkiej
l i w i e i d ł u g o się modlą.
dzo
zawierają
związane
ofiar
siebie
nastroju
nierzadko
kościele k a -
.
d o św. R o c h a
Chrystusa
wy
stanowią
rytuału
scowościach
nych
wymiana
ludzie
uczestnictwa
Brodowych
określa
woskowe,
Zarówno w Kadzidle,
gdy w
kość o f i a r y
d r u g i m kościele o b o w i ą z u j e z a s a d a składania
16
się
postaci
ofiarodawców.
pieniężnych .
w
symbolicz
brodowskim,
strona
składanych
intencje
wpro
się n a j e g o
Łąkach.
analogicznie
na
i
Kadzidle
Brodowych
została
nie ule
że k s . M . Mieszko,
rytuale kadżidlańskim,
branie
re
zultatu.
ga
w
tłumie
na
ceremonii.
wiernych
wytworzeniu
stole
wobec
prawdziwego
(faktu
brył
n i e wnikając,
twórcą
ja
wiernych
o stopniu
z
Podczas,
po
Wy
wynika
nogi
precyzyj
jednak
o n e zamierzone,
konkretnym
są
ule
wiara.
Łąkach.
Nie
zaangażowania
wypukłych
chroni
Kadzidle
ciwnie,
stawy
które
Wska
czasu
w
mniej
o płaszczyznach
zjawiska,
różnice.
działaniu
i obnoszenie i c h przebiega
dziej
( i l . 3, 7). F i g u r y
pewne
w p o d n i o ś l e j s z y m n a s t r o j u niż w B r o d o w y c h
k r ó j Zbliżony d o prostokąta ( i l . 4 ) ; w i n n y c h — b a r
obły
również
j a k przemożnemu
n i e przywykłych
brakiem
działania
?0
wiary
w
spot
do
sku
.
skich.
Jeśli w
Kadzidle
czyni
się c z ę ś c i o w o o d
stępstwo o d t e j zasady, p o z w a l a j ą c w i e r n y m n a skła
d a n i e o f i a r z j a j , jest t o t y l k o w y n i k i e m silnego
jeszcze p r z y w i ą z a n i a w p a r a f i i d o t e g o r o d z a j u o f i a
r y . O f i a r y z j a j składane są p r z e z w i e r n y c h w k a
d ż i d l a ń s k i m kościele w c z a s i e B o ż e g o
Narodzenia,
Wielkanocy,
a także p r z e d n a s t a n i e m o d p u s t u n a
św. R o C h a ; zbierają j e p o d o m a c h ksiądz i b r a
stewni.
W K a d z i d l e w y m i a n y o f i a r d o k o n u j e się p r z y
ołtarzu, a n i e n a dziedzińcu kościelnym, j a k w B r o
d o w y c h Łąkach.
P o r . J . O l ę d z k i , op. cit. s. 8.
J.W. s. №—'16.
Brak w Kadzidle
tych symbolicznych
ofiar
t y m b a r d z i e j z w r a c a u w a g ę , że św. R o c h u c h o d z i
w t e j p a r a f i , j a k zresztą i w i n n y c h n a t e r e n i e
Kurpiowszczyzny,
za opiekuna zdrowia
nie t y l k o
z w i e r z ą t , l e c z r ó w n i e ż l u d z i . Świadczą o t y m obra
z y w kościołach { n p . f e r e t r o n z w i z e r u n k i e m św.
Rocha
w
kościele w K a d z i d l e ) ,
r z e ź b y w drze
w i e p r z e d s t a w i a j ą c e t e g o .świętego ( n p . p r z y d r o
dze z W o r k o w y c h d o M y s z y ń c a ) , j a k i s z e r e g zwy
c z a j ó w ( n p . składanie o f i a r z j a j w c e l u spędzenia
wrzodów — w kościele w L e m a n i e ) .
18
11. 7. Wotum
4,5 cm.
woskowe:
„Piesek",
wys.
1 7
18
1 9
2 0
Z drugiej znów
strony w
zestawie figur
kadzid
aby
f a k t znalezienia
lańskich znalazły się w y o b r a ż e n i a świń, k t ó r e w B r o
wyobrażeń
dowych
zalecenia
Łąkach
występują
tylko
n a wyraźne
czenie ofiarodawców, c z y w r e s z c i e w y o b r a ż e n i a
o które n a w e t
sami
w i e r n i n i e śmieliby
minać, uznając
nieczysty
charakter
Fot.:
Krystyna
s i ę w ś r ó d kadzidlańskich
mógł
proboszcza.
być rezultatem
Należy
w
stworzeń,
k i m jest
czasie
przeobrażania
t u raczej
wdzięcznego
figur
konkretnego
dopuszczać
możliwość p o d d a n i a się twórców własnym
się dopo
tych
niegodnych m i e j s c a ś w i ę t e g o . N i e w y d a j e
ży
psów,
psów
pomysłom
tworzywa, j a
wosk.
się j e d n a k ,
H. Olędzka
— il. 1; J . Olędzki
— il. 2—7.
Kaczko
W I N C E N T Y
S Z Y M A
RZEŹBIARZ LUDOWY Z RACHOWIC
W
czasie badań
kowice,
w
kakrotnie
monograficznych
powiecie
z
gliwickim,
nazwiskiem
biarza l u d o w e g o
w e w s i Siera
spotkałam
Wincentego
z sąsiedniej
się
Szymy,
w s i , zmarłego
kil
rzeź
w 1946
roku.
Opowiadano, ż e l u d z i e z o k o l i c z n y c h
między i n n y m i z S i e r a k o w i c ,
ne rzeźby, a zwłaszcza
pajace,
miejscowości,
zamawiali u niego licz
„bawidła",
t o znaczy
lalki,
koniki.
Wincenty
Szyma
urodził
się w
Rachowicach
w
i l . 1. Wincenty
Szyma,
rzeźbiarz
z Rachowic,
pow.
Gliwice.
1866 r. Był d w u n a s t y m , p r z e d o s t a t n i m d z i e c k i e m S z y mów. Już j a k o m a ł y
chłopiec
rzeźbił
w czasie p a
sienia bydła, a n a w e t p o d c z a s l e k c j i w s z k o l e
nał w drzewie
małe f i g u r k i .
wyci
Z tego okresu n i e do
chowała się żadna j e g o p r a c a .
Od
wczesnego
dzieciństwa
Po ukończeniu szkoły l u d o w e j w R a c h o w i c a c h ,
słu
wolnej
c h w i l i d l a Własnej
prośby
znajomych.
mając kilkanaście l a t , zaczął p r a c o w a ć
w Starej
Kuźni
roku
1886 został
d o Włoch.
Zamiaru
n i e żądał
W ten
ty
powołany
podarował
do wojska
w roku
rzeźbiarz
tego
—
emigro
n i e zrealizo
bliższym
znajomym
dużo, z a r ó w n o w j ę z y k u
krewnym.
Czytał
„mięk
k i c h " , j a k l i p a , a r z a d z i e j o s i k a l u b sosna. P i e ń drze
wa
przecinał piłą, o b c i o s y w a ł
t o p o r k i e m , rysował n a
n i m k o n t u r y rzeźby, a następnie w y c i n a ł m a ł y m n o
żykiem. Wyrzeźbioną
pierem
i <zaczął pracować n a pięciohektaro-
i
kwo
zabawek
polskim, j a k i niemieckim.
M a t e r i a ł e m j e g o rzeźb b y ł y g a t u n k i d r z e w
zniszczo
1945. P o o d
zamierzał
jednak
„ n a tabakę". W i e l e k r z y ż y , ś w i e c z n i k ó w ,
część o j c o w i z n y
gospodarstwie.
naj
czasami n a
nigdy
pod Trachami.
wał — około r o k u Ш880 ożenił się, o d k u p i ł o d b r a t a
wym
prace
pieniędzy, a l e l u d z i e chętnie d a w a l i m u d r o b n e
n y w czasie działań w o j e n n y c h
byciu służby w o j s k o w e j
przyjemności,
Z a swoje
pomoc
z tego o k r e s u pochodził a u t o p o r t r e t S z y m y ,
wać
życia
jako
sposób zarobkował p r z e z k i l k a l a t .
Około
d o końca
w i ę k s z ą j e g o pasją b y ł o rzeźbienie. R z e ź b i ł w każdej
żył n a p l e b a n i i w t e j w s i j a k o posłaniec, a następnie,
nik kowala
ludowy
i malował
g o pracą,
któia
figurę
wygładzał
szklistym pa
farbami
olejnymi.
Najstarszą j e
dochowała się d o d n i a
dzisiejszego,
97