-
extracted text
-
Zbigniew Benedyktowie? • P H O T O G R A P H I C TESTIMONY B E T W E E N AND BEYONP SCIENCE ANI» ART
photography and film in anthropological research, the
anthropological dimensions of film and photography and
their links to ethnography (cf: Konteksty No. 3-4/1992
and No. 3-4/1997).
The third topic concerns the status of ethnography an issue which has for some time now been the subject of
heated debates in the anthropological milieu. As a result
of these discussions ethnography is increasingly often
branded a "hybrid discipline" (James Clifford) - a cross
between science and art, an entity existing somewhere
between science, art and literature. The extreme version
of this view is that ethnography is neither science nor art
but always an "in-between" discipline.
Malinowski -Witkacy
Photography: Between Science and Art
A journey from Zakopane, Cracow... to the world.
The origins of one of the greatest anthropological
adventures of the 2 0 t h century.
From the Editor
A l l the above topics are brought together in our
exhibition's title: Bronisław Malinowski (his photographs
taken during ethnographical trips to the Trobriand
Islands), Photography (Ethnography) and "between
science and art".
Z B I G N I E W
B E N E D Y K T O W I C Z
Photographic
Testimony Between
and Beyond
Science and Art
There is one more topic, until now not discussed in
depth - but no less complex: the artist Stanisław Ignacy
Witkiewicz (Witkacy) and his unconventional approach
to, and application of, photography as a clearly-defined
experiment constituting a part of his diversified creative
activity. Interesting here are Witkiewicz's fascination with
photography, the role of photography in his artistic
experience, the shift of photography towards the opposite
pole, and photography as an art.
W
It so happens that these issues, as well as the
photographic work carried out by both of our exhibition's
heroes, their youthful friendship, their journey together
to Australia - where Witkiewicz was to photograph and
draw whatever Malinowski turned up during his research
- the sudden and dramatic break-up of their friendship,
their parting, enhanced by news of the outbreak of the
first world war, finally the impact their friendship and
journey t o the tropics had for their work - have been
(and continue to be) described in rich detail - and
frequently as a separate entity: on the one hand by
anthropologists, on the other by historians, literature and
art critics and Witkiewicz scholars.
e are pleased to present our reader with a
special, quadruple issue of the Konteksty
quarterly, which is also a catalogue to the
Malinowski - Witkacy. Photography: Between Science and
Art exhibition. The exhibition's main design - conceived
by our editorial team - the display itself and the present
special issue of Konteksry bring to a head several topics
that our magazine has been investigating for at least
three years.
The first of these concerns Bronisław Malinowski's
Diaries. In 1997, thanks to our contacts with
Malinowski's daughter, Mrs. Helena Wayne, and the
London School of Economics archives, we began printing
Malinowski's hereto unpublished Diaries (cf: Konteksty
No. 1-2/1997 and consecutive editions), previously
published only in an abridged English-language edition
(A Diary in the Strict Sense of the Term, New York 1967).
Our idea was to publish the complete Diary in fragments
transcribed from the original in successive issues of
Konteksty, in which we hoped to contribute to the
publication of a complete Polish edition of Malinowski's
Works, which has been in preparation for many years
now.
Witkiewicz's photographs have been published in
many professional album collections and shown at
photographic exhibitions worldwide. Similary,
Malinowski's "ethnographic" photographs were part of
his classical anthropological works. Malinowski's pictures
usually function - and are displayed - on their own, as in
Malinowski's Kirwina. Fieldwork photography 1915-1918,
an album of previously unpublished Malinowski
photographs provided by the London School of
Economics archives, was authored by the ardent
Malinowski biographer and scholar - professor Michael
Young. Witkiewicz's and Malinowski's photographs
function on their own: Witkiewicz's as art, Malinowski's
The second topic in question concerned so-called
visual anthropology. For a long time now we have been
paying special attention to the application of
as science.
12
Zbigniew Benedyktowicz • ŚWIADECTWO FOTOGRAFII POMIĘDZY 1 POZA NAUKĄ I SZTUKĄ
O
ddajemy do rąk Czytelników specjalny, poczwór
ny numer kwartalnika „Konteksty", który jest
katalogiem do wystawy Malinowski - Witkacy.
Fotografia: pomiędzy nauką i sztuką. Projekt wystawy, który
powstawał w kręgu naszej redakcji, sama wystawa , jak
i ten towarzyszący jej specjalny numer - katalog są zwień
czeniem wątków pojawiających się na naszych łamach co
najmniej od trzech lat.
Pierwszy z nich to sprawa Dzienników Bronisława Ma
linowskiego. Dzięki nawiązanej współpracy z Panią Hele
ną Wayne córką Bronisława, oraz z Archiwum London
School of Economics rozpoczęliśmy od 1997 roku (po
równaj nr 1-2/1997 i wszystkie zeszyty, kolejnych roczni
ków „Kontekstów") drukowanie niepublikowanych dotąd
Dzienników Bronisława Malinowskiego, znanych tylko,
częściowo z okrojonego wydania, jakie ukazało się w wer
sji angielskiej w 1967 roku (A Diary in the Strict Sense of
the Term, New York 1967). Zamiarem naszym było wspo
możenie trwających od wielu lat prac nad pełną polską
edycją Dziel Bronisława Malinowskiego, w tym pomoc
w przygotowaniu pełnej wersji Dzienników, poprzez suk
cesywne publikowanie w „Kontekstach" kolejnych ich
fragmentów transkrybowanych z wersji oryginalnych.
Drugi wątek to zagadnienia związane z tzw. antropolo
gią wizualną. Problematyce fotografii, filmu, ich sposo
bom wykorzystania w antropologii, jak i antropologicz
nym wymiarom filmu i fotografii, ich związkom z etnogra
fią poświęcaliśmy od dawna szczególną uwagę (por. m.in.
„Konteksty" nr 3-4/1992; nr 3-4/1997).
Trzecim wreszcie wątkiem jest podnoszona i dyskuto
wana od pewnego czasu w kręgu antropologów, w dość
gorący i intensywny sposób, sprawa statusu samej etno
grafii, o której coraz częściej powiada się, że jest „hybrydyczną działalnością" (James Clifford), hybrydą nauki
i sztuki, tworem wyrosłym i znajdującym się pomiędzy na
uką i literaturą, nauką i sztuką. Pogląd taki znajduje swój
skrajny wyraz w opinii, że etnografia nie jest, ani nauką,
ani sztuką. Znajduje się zawsze „pomiędzy". Wszystkie te
trzy wątki zbiegają się i splatają już w samym tytule naszej
wystawy: Bronisław Malinowski (jego fotografie z etno
graficznych badań terenowych na Wyspach Trobrianda)
- Fotografia - „pomiędzy nauką i sztuką" (Etnografia).
Dochodzi tu jeszcze jeden nie poruszany dotąd przez nas
głębiej, wątek: postać artysty Stanisława Ignacego Wit
kiewicza oraz kwestia jego, oryginalnego sposobu upra
wiania fotografii, jako wyraźnego eksperymentu będącego
istotną częścią jego twórczości. Wątek jego fascynacji fo
tografią. Kwestia roli i znaczenia fotografii w jego do
świadczeniu sztuki. Kwestia fotografii ciążącej ku drugie
mu biegunowi. - Fotografii jako sztuki. Tak się złożyło, że
zagadnienia* te, jak i>fotograficzna twórczość obu bohate
rów naszej wystawy^ ich młodzieńcza przyjaźń, wspólna
podróż odbyta do Australii, podjęta z zamiarem, by Wit
kiewicz był fotografem i rysownikiem podczas badań tere-
13
Malinowski -Witkacy
Fotografia: między nauką a sztuką
Podróż od Zakopanego, Krakowa... do świata.
U źródeł antropologicznej przygody )£X wieku.
Od redakcji
Z B I G N I E W
B E N E D Y K T O W I C Z
Świadectwo
fotografii pomiędzy
i poza nauką
i sztuką
nowych prowadzonych przez Malinowskiego, nagły dra
matyczny zwrot i zerwanie przyjaźni, rozstanie przypada
jące na wieść o wybuchu i na doświadczenie I wojny świa
towej, wreszcie przyjaźni tej waga i znaczenie, znaczenie
wspólnie odbytej „podróży do tropików" dla twórczości
obu - Malinowskiego i Witkacego - mają swoją bogatą li
teraturę, omawiane i oświetlane były i są po wielekroć
odrębnie: osobno w literaturze i środowisku antropolo
gów, osobno przez historyków, krytyków literatury i sztu
ki - „Witkacologów". Fotografie Witkacego doczekały się
wielu fachowych albumowych wydań i prezentowane by
ły na fotograficznych wystawach w wielu galeriach świa
ta. Podobnie rzecz się ma w przypadku „etnograficznych"
fotografii Malinowskiego, które funkcjonują w jego kla
sycznych dla antropologii dziełach naukowych. Czy, jak
za sprawą niestrudzonego badacza jego biografii i twór
czości - prof. Michaela Younga - w ostatnio wydanym
przezeń albumie (Malinowski's Kirwina. Fieldwork Photo
graphy 1915-1918) złożonym z niepublikowanych dotąd
zdjęć Malinowskiego, pochodzących z Archiwum Lon
don School of Economics - prezentowane są odrębnie.
Osobno fotografie Witkacego. Osobno fotografie Mali
nowskiego. (Fotografie Witkacego to sztuka.).(Fotografie
Malinowskiego to nauka.)
Ideą zarówno naszej wystawy jak i tego nietypowego
katalogu - który jest raczej książką złożoną z tekstów an-
Zbigniew Benedyktowie; • P H O T O G R A P H I C TESTIMONY BETWEEN A N D BEYOND SCIENCE A N D A R T
exhibition of almost all of Witkiewicz's exotic Australian
landscapes, that are to be found in museums and private
collections in Poland - and certainly not alongside
Malinowski's photographs.
I especially wish to thank Mrs. Helena Wayne
(Malinowska) for providing us with photographs and
documents from her family archives - private
photographs of biographical import that gave the
exhibition a personal note.
One can view the displayed photographs through the
prism of traditional divisions into scientific and artistic
photography (Malinowski's documenting of his
ethnographic work, Witkiewicz's experimental art/work
and searching for artistic form, his portraits resembling
something like a painter's sketchbook). The differences
between "backgrounds" and "foregrounds", between
Europe and tropical Asia, between the faces of Europeans
and Asian "savages", between a scientist's photographs
and those taken by an artist, between science and art as
such are all open to analysis. But one can also look at
them in a different way.
The main idea behind our exhibition and this
unconventional catalogue - which is rather a book of
anthropological texts (known mainly to anthropologists)
and "Witkacy" texts (known chiefly to Witkiewicz
specialists, historians and art critics), was to bring the
two together in one volume and at a single display.
This might at first seem an usurpation - if not for the
fact that such a meeting of the two could considerably
refresh our approach to photography, science and art.
And if so, then the sphere of what is "between" may
show itself as a reality much more complex, deeper and
more problematic than the simple division into science
and art to which we have become accustomed.
Our aim also was to approach and portray two
outstanding personalities - the scholar and the artist.
Both eminent men - Malinowski, the scientist, who
founded and became a classic of today's cultural
anthropology and Witkiewicz, artist, painter, writer,
dramatist and philosopher - were natives of Galicia.
These were two outstanding men whose lives were tied
to Zakopane and Cracow and who left their mark on
20 -Century science and art.
Their private, biographical content carries the same
strength that James Clifford described when writing
about the role of photography in anthropology: "You're
there because I (the photographer, neither scientist nor artist)
was there" (cf.: p. 106).
Such emotions usually accompany the perusal of
private, "family" photos - and such is the atmosphere
surrounding the photographs on display at the exhibition.
To be there, photographically "in-between" - and
perhaps "beyond" - science and art, to view the faces of
men, women and children from the Trobriands,
Australia, England, Tirol, Zakopane and Cracow, the
faces of Bronio, Staś, Elsie and Mamie - is to see and
discover the anthropological sense and dimension of
photographic testimony and the anthropological
dimension of the human condition: individual existence
and unity in diversity.
th
The project would not have been possible without the
kind help we received from so many quarters. I therefore
wish to express my sincere thanks (also expressed
separately elsewhere) to the members of the Honorary
Committee that took patronage over the event and all
institutions and persons who supported us and
contributed to our success. I also wish to extend my
particular gratitude to two women without whose
assistance, knowledge and commitment this exhibition
would never have achieved its form and dimensions:
Mrs. Zofia Golubiew, Director of Cracow's National
Museum and Mrs. Helena Wayne (Malinowska).
Without Mrs. Golubiew's support of our project, her
help in its development, her personal authority, the
authority of the institution she heads and the
professional competence of her staff - with whom we had
the pleasure to cooperate - we could never have even
dreamt of organising what amounts to the second-ever
Translated by Maciej Bańkowski
The photographs by Bronisław Malinowski published here as well as shown on the exhibition Malinowski Witkacy. Photography: Between Science and Art come from his fieldwork on Trobriand Island (1914-18). They
have been collected in and are property of the Archives of London School of Economics.
Malinowski Photographs
Malinowski's photographic collection consist of 6 boxes of prints and negatives and 46 glass plate negatives. The photographs are divided into
the following sections:
I Amphlett Islands; II Samarai Islands; III Wasi (fishing); I V Canoes; V Sagali; V I Mortuary; VII Dance; VIII Pregnancy IX Magic; X
Pottery; XI Physical Types; XII Dress; XIII Fishing; X I V Cooking; X V Village Scenes; X V I Children's Games; X V I I Dancing (2); XVIII
Ethnographer; X I X Kula; X X Sex; XXI Mythology; XXII Fishing and Magic; XXIII Chieftainship; X X I V Personalities; X X V Contact; X X V I
Housebuilding; X X V I I Ropemaking; XXVIII Daily life; X X I X (no title); X X X Spirits/Chief; X X X I Gardening and harvest
A second series of photographs exists for some of the subject areas:
BI Amphlett Islands; BII Samarai Islands; Bill Wasi (fishing); IV Canoes; B V Sagali; BVI Mortuary; BVII Dance; BVIII Pregnancy; BIX
Magic; BXI Physical Types; BXII Dress; BXIV Cooking; B X V Village Scenes; B X V I Children's Games; BXVIII Ethnographer; BXXI Mythology;
BXXIII Chieftainship; B X X V Contact; BXXX Spirits/Chief; BXXXI Gardening and harvest
14
Zbigniew Benedyktowicz • ŚWIADECTWO FOTOGRAFII POMIĘDZY I POZA NAUKĄ I SZTUKĄ
tropologicznych (znanych przeważnie tylko antropolo
gom) i „witkacologicznych" (znanych przeważnie witka
cologom, historykom i krytykom sztuki) - było doprowa
dzić do spotkania ich razem. W jednym tomie. Na wspól
nej wystawie.
Zrazu wydawać by się to mogło uzurpacją, gdyby nie
nadzieja, że dzięki takiemu spotkaniu nasze spojrzenie na
fotografię, naukę, sztukę może ulec znacznemu odświeże
niu. A wtedy i obszar tego, co „pomiędzy" ukazać się
mógłby jako rzeczywistość bardziej złożona, skomplikowa
na, problematyczna i głębsza, nie tak prosta, jak ta, do
której zdołaliśmy przywyknąć: podzielona na naukę
i sztukę.
Zamierzeniem naszym było także spotkać i ukazać te
dwie wybitne sylwetki: naukowca i artysty, tych dwu wiel
kich mieszkańców Galicji - uczonego, założyciela i klasy
ka światowej antropologii kulturowej oraz artysty mala
rza, pisarza, dramaturga, filozofa. Dwie wybitne postacie
związane z Zakopanem i Krakowem, które odcisnęły swe
piętno w światowej nauce i sztuce XX wieku.
Zrealizowanie tego zamiaru nie byłoby możliwe bez
pomocy okazanej nam z wielu stron. Dlatego niech mi
wolno będzie podziękować (czynimy to także na osobnym
miejscu) członkom Komitetu Honorowego, którzy objęli
patronat nad tym przedsięwzięciem, wszystkim instytu
cjom i osobom, które wspierały nas i przyczyniły się do
zrealizowania tego projektu. Niech mi będzie wolno tak
że w szczególny sposób podziękować dwóm kobietom, bez
których pomocy, wiedzy i zaangażowania wystawa ta nie
osiągnęłaby takiego kształtu i wymiaru, w jakim możemy
ją zaprezentować. - Pani Zofii Gołubiew Dyrektor M u
zeum Narodowego w Krakowie i Pani Helenie Wayne
(Malinowskiej).
Bo czyż bez otwartości dla naszego projektu okazane
go ze strony Pani Zofii Gołubiew, rozwijania go, bez Jej
autorytetu, autorytetu kierowanej przez nią placówki,
kompetencji zespołu pracowników Muzeum Narodowego
w Krakowie, z którymi mieliśmy przyjemność współpraco
wać - moglibyśmy w najśmielszych marzeniach myśleć
0 tym, że uda się nam zgromadzić na tej wystawie, po raz
pierwszy w sąsiedztwie fotografii Malinowskiego prawie
wszystkie pejzaże egzotyczne, pejzaże australijskie Witka
cego, jakie znajdują się w zbiorach innych muzeów i zbio
rach prywatnych w Polsce?
Pani Helenie Wayne (Malinowskiej) szczególnie zaś
chciałbym podziękować za udostępnienie fotografii i do
kumentów pochodzących z jej zbiorów rodzinnych - foto
grafii „biograficznych", prywatnych, wzbogacających na
szą wystawę o jeszcze jeden wymiar. Obecność fotografii
biograficznej, rodzinnej wprowadza tu dodatkowy, nowy
wątek. - Można bowiem patrzeć na tę wystawę w utar
tych dychotomiach i opozycjach: fotografia w służbie na
uki i w służbie sztuki (Malinowski - dokumentacja etno
graficznych badań naukowych) (Witkacy - eksperymen
ty, studia nad formą, portrety osób, fotografia jako szkicownik do twórczości plastycznej), analizować, podkre
ślać różnice: „plany dalekie" - „plany bliskie", przeciwsta
wienia: Europa - „Azja", Tropiki; Twarze Europejczyków
- Twarze „Dzikich", fotografia w ujęciu naukowca i arty
sty, nauka - sztuka. Można jednak patrzeć i inaczej.
Obecność wątku biograficznego, fotografii prywatnej
niesie przecież w sobie tę samą moc, o której w odniesie
niu do fotografii w doświadczeniu antropologii pisał Ja
mes Clifford: „jesteście tam, bo ja (fotograf, czyli ani na
ukowiec, ani artysta) tam byłem" (por. s. 105)
Z nie mniejszym wzruszeniem, właśnie tak jak patrzy
się na zdjęcia „rodzinne", biograficzne, można spojrzeć te
raz na wszystkie fotografie zgromadzone na tej wystawie.
- Być tam - w tym fotograficznym „pomiędzy", ale
1 może „poza", nauką i sztuką: oglądać twarze mężczyzn,
kobiet, dzieci z Trobriandów, Australii, Anglii, Tyrolu, Za
kopanego, Krakowa... Twarze Bronia, Stasia, Elsie, Mar,Być tam" - to znaczy widzieć i odkrywać antrome...
pologiczny sens i wymiar świadectwa fotografii, antropo
logiczny wymiar kondycji ludzkiej : Istnienia poszczegól
ne. Jedność w różnorodności.
Wszystkie zamieszczone dalej w tym numerze fotografie Bronisława Malinowskiego z badań terenowych 1914-18,
również prezentowane na wystawie, pozyskane zostały i pochodzą z Archiwum London School of Economics.
Kolekcja fotografii Malinowkiego składa się z sześciu pudeł odbitek i negatywów oraz 46 negatywów szklanych. Fotografie
podzielone są na następujące kategorie
I Wyspy Amphlett; II Wyspy Samarai; III Wasi (rybołówstwo); IV Czółna; V Sagali; VI Obrzędy pogrzebowe; VII Taniec; V I
II Płodność i urodzaj; IX Magia; X Garncarstwo; XI Typy fizyczne; XII Strój; XIII Rybołówstwo; XIV Przygotowanie pożywienia;
XV Sceny z życia wioski; XVI Gry i zabawy dziecięce; XVII Taniec (2); XVIII Etnograf; XIX Kula; XX Życie seksualne; XXI Mi
tologia; XXII Rybołówstwo i magia; XXIII Wodzostwo; XXIV Prezencja; XXV Kontakty; XXVI Budowa domu; XXVII Robienie
sznura; XXVIII Sceny codzienne; XXIX ( ) XXX Duchy/ Wódz; XXXI Uprawa ogrodów i zbiory
Drugi zbiór fotografii zawiera następujące kategorie :
BI Wyspy Amphlett; Bil Wyspy Samarai; Bill Wasi (rybołówstwo); IV Czółno; BV Sagali; BVI Obrzędy pogrzebowe; BVII Ta
niec; BVIII Płodność i urodzaj; BIX Magia; BXI Typy fizyczne; BXII Strój; BXIV Przygotowanie pożywienia BXV Sceny z życia wio
ski; BXVI Gry i zabawy dziecięce; BXVIII Etnograf; BXXI Mitologia; BXXIII Wodzostwo; BXXV Kontakty; BXXX Duchy/ Wódz;
BXXXI Uprawa ogrodów i zbiory
15
Terence wrigfit • SHADOWS O F REALITY PROJECTED O N T H E S C R E E N O F APPEARANCES
TERENCE
Or were there dangers of imposing the
photographer's will on the subject? Despite the
geographical and historical distance, and over 80 years
of technological change, the photographs still retain
considerable fascination and impact.
Much of Malinowski's working method is contained
in the photographs themselves. Where earlier
ethnographic photographers had adhered to rigid
prescriptions, aiming to produce images that were
considered to be "scientifically" valid,
Malinowski's Trobriand images appear free from such
preconceptions. For example, when examining the
sequencing of images, they first reveal his initial interest
in the subject. This is followed by certain details that
attracted his attention as his engagement with the
subject developed: an exploratory camera governed by
an open mind. Indeed, this investigative experimental
style of documentation is backed-up by his diary entries.
Here we have evidence of a form of visual enquiry
which has an overriding concern with fitting the
significant information efficiently into the frame. He
had not only "looked around noticing things to
photograph" (1967:256), but he would plan his
photographs and spend long periods working on them:
"today devoted to photography" (ibid:272). He would
be "mortified by the poor results" (ibid: 195) or elated by
"photographs which are a success!" (ibid:275). It was
W R I G H T
Shadows of reality
projected on the screen
of appearances :
Malinowski, Witkacy
and photography
1
2
W
hen I first studied Malinowski's photographs
in 1988, I was immediately impressed by his
level of accomplishment and the degree of
enquiry he brought to the subject. As a photographer
myself, I tried to imagine how I would have operated
the camera i n those situations. What might have
determined the selection of camera angle and
viewpoint? What was the relationship between the
photographer and the subject? What were the
possibilities for visual exploration? Would the
photograph be more than a simple response to events?
Zakopane, 1999. Fot./Photo by Terence Wright
16
