7722334f5599fd1380a2524423104602.pdf
Media
Part of Jan Golis, łowicki stolarz i rzeźbiarz/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1959 t.13 z.3
- extracted text
-
Ewa
Fryś
JAN GOLIS, Ł O W I C K I
STOLARZ I R Z E Ź B I A R Z
Ryc. 1. Jan Golis
lińska. „Księżar.y
Charakterystyczne
do
zdobnictwa
tkaninie
cyfiką
i
dla
wycinance,
wyróżniają
kim
domenę
sce
sztuki
obróbką
kobiet.
całej
krzyża
mężczyzn
prawie
czasem
nawet
Wyjątkowo
Łaźniki
rzezali
dużo
(powiat
takich
do
okiennice,
szewski,
krzyże
nie
który
i
zmarł
kapliczki.
znaleziono.
dobrych
cieśli
larką,
znanych
w
podobnie
żyło
we wsi
o którym p a
żadnych
również
zajmujących
na
Konstanty R a
1949 r . mając
Jednak
Było
całą
w
się
75 l a t , robił
i c h wyrobów
Łaźnikaeh
kilku
równocześnie
sto
okolicę,
j a k „Samowiak",
działający jeszcze p r z e d I w o j n ą ś w i a t o w ą , w
późniejszych
—
Władysław
dzisiaj
Wojciech
scowej
architektury
j a k bogate
lowanie
Gajek;
elementów
i
czasach
żyjący
do
o n i do m i e j
zdobionych,
ganki, wiatrownice, czy dekoracyjne
sza
węgłów.
Najsłynniejszym
•/. m i e j s c o w y c h
dzony
Wojtysiak
wprowadzili
sporo
w
i
twórców
1873 r o k u ,
rzeźbił
niewiele.
Według
słów
młodością,
Na
zaczął
większą
skalę
te zdo
wtedy
jego
syna
—
t o i czasu
tworzyć
„inte
n i e miał''.
dopiero
po oże
jego. dziełem
przeznaczona
n a podarunek
maglownioa
miesz
kania,
drzwi,
wykonując
oraz
księżackie"
zdobione
serie
płaskorzeźbą
kredensów,
l u b „szafy
nazywanych
„półki
z k o n e w n i k i e m " . W t y m cza
sie p r a c o w a ł t y l k o d l a r o d z i n y i najbliższych
mych.
Nigdy
nieważ,
n i e sprzedawał
j a k twierdzi
niczego
pracę,
zresztą,
za w ł o ż o n ą
gospodarz,
n i e traktował
zarobkowo.
1923, k i e d y
„odkryła"
której
jako
Golisa
Aniela
Chmielińska, m i a ł o n j u ż z a sobą p o w a ż n y
dorobek,
a
roku
po
n i e zapłaciłby m u
należycie
W
znajo
na wsi,
syn, nikt
mianowicie:
kilkoro
densów
i inne meble.
„całymi
nocami
w
drzewie,
pędzić,
tyle
nijak
drzwi
rzeźbionych,
Mówił
j e j rzeźbiarz
gotów
mnie
miałem
w
byłem
wycinać
G kre
o
ojciec
d o s n u n i e mógł z a
pomysłów,
że zasnąć
mi
n i e dawały, j a k b y wołały do m n i e : chcemy,
nas
upamiętnił"Zachwycona
Chmielińska
sobie:
kozikiem
głowie
najbardziej
interesującym
lentem
( r y c . 1), u r o
wystawie
regionalnej
1943 r . B y ł s y n e m
rzystując
j e w urządzeniu
w
Pasyjki
1900. P i e r w s z y m
był J a nGolis
zmarły
małe
ramiona
d l a żony. N a s t ę p n i e w z i ą ł się d o upiększania
okiennice
osóbki".
pracy na
zdobiąc
snycerską.
r e s o w a ł się w i ę c e j
była
Najstarszy,
„różne osoby";
dekoracją
na roli
drzwi
się z
Chmie
b y ł y s o b i e duże u z n a n i e w e w s i , a l e w ó w c z a s jeszcze
od pracy
mięć t r w a , n a z w i s k i e m P i e t r z a k , p r z e d o k o ł o 60 l a t y
wykonywał
bogatą
z: A.
Chłopak rzeźbił
Chrystusa,
n i e n i u się, o k o ł o r o k u
„syncerów"
Łowicz).
postacią
samou
ozdabiali
„święte
wio
z
utrzymywał
Już j a k o m ł o d y
o
—
m i e s z k a n i a , r o b i l i m e b l e , c z y też m a l o w a l i
a
wszyst
zainteresowanie
stolarze
obrazów,
s a m również
ludowej
przede
d r e w n a . W każdej
do
rolnika,
gospodarstwie.
krzyżyki
Wśród
chwilach wolnych
ramy
stroju,
spe
duże
i
w
regionalną
stanowią
rzeźbiarze
którzy w
wycinali
swoją
natomiast
opowiadają
kach,
które
twórczości
można
dekoracyjną
zamiłowanie
się n a j s i l n i e j
się n a t l e s z t u k i
Polski. T e dziedziny
zauważyć
Księżaków
przejawia
w 1928 r. (repr.
i ich
strój).
pokazała
wyroby
w Łowiczu
izby
abyś
jego s a m o r o d n y m t a
w
Golisa
na
1929 r . , w y k o
łowickiej. Były t a m
161
kołyska
i
szafa
na
szła n a własność
pozostawała
kupywała
w
talerze,
która
miejscowego
stałym
szereg
kontakcie z
jego wyrobów
wiczu,
uznając
go
tanta
ludowej
sztuki
w
był już
Golis
postacią.
Wykonywał
na terenie
w
sensie
jubileuszowych,
miasta Łowicza,
plom
za
działalność
i n . muzea
wicach. Otrzymywał
w
za
(ryc.
W
Ło
innych
artystyczną.
rocz
i
barokowy
pasyjka
nie
klatka
piersiowa
ma
o d osób
żeber,
natomiast
w
dla
nieznanej
kolekcjonerki
Lwowa
skrzynię
rzeźbioną.
Około
roku
1937
na
analizować
powrócił d o r z e ź b y f i g u r a l n e j , , w y k o n u j ą c
serię
dzie
W
ujęciu
więciu
figurek,
postacie
Matki
przedstawiających
Boskiej
i
między
ze
innymi
Bezpośrednio p r z e d w y b u c h e m
wojny
wyrabiał
Golis już t y l k o o z d o b n e „ ś c i a n k i d o k a l e n d a r z y "
(ryc, 2), w p o s t a c i a ż u r o w y c h p r o s t o k ą t n y c h p l a k i e
tek o zaokrąglonych brzegach, b a r w n i e m a l o w a n y c h .
Głównym a k c e n t e m w p l a k i e t k a c h jest orzeł h e r b o
w y , całą p o w i e r z c h n i ę zaś z a m y k a w i j ą c a się m i ę k
k o gałązka l a u r o w a . Z p o w o d u p o d e s z ł e g o w i e k u
brakowało s n y c e r z o w i
sił d o w y k o n y w a n i a
więk
szych p r a c , n i e w y k o ń c z y ł n a w e t s k r z y n i , z a m ó w i o
nej k i l k a l a t w c z e ś n i e j .
Technika
pracy
Golisa
nie
była
Rzeźbił w
desce l i p o w e j , u ż y w a j ą c
ko nożyka
wykonanego
manej
kosy.
na
którą
liniował
m u zachowanie
powierzchnię
farbami
sosnowego
których
i
do
dokładnie
wygładzał
wał
pracę
przeznaczonej
ułatwiało
zła
i
symetrii. Po
lipowymi
czy
z
ostrza
narysowania
płaszczyźnie,
poziomo,
wyrabiał
dekorację
korzystał
i
z
malo
drewna
okładzinami,
snycerską.
z
co
wyrzeźbieniu
szklistym papierem
oklejał
umieszczał
tyl
zdobienia
pionowo
Meble
się stwierdzić,
t y m celu
od
olejnymi.
je
w
własnoręcznie
Rozpoczynał
wzoru
skomplikowana.
na
Nie
udało
jakichkolwiek
wzor
ników.
Rzeźb w y k o n a n y c h przez J a n a Golisa z n a m y b a r
dzo n i e w i e l e . Z a c h o w a ł y się z a l e d w i e t r z y p a s y j k i
i d w i e f i g u r k i C h r y s t u s a stojącego.
Pasyjki
stwo.
zasadniczo
Można
w
koracyjną,
która
Przejawia
się
ża.
z
zauważyć
widoczna
jest
to zwłaszcza
Pierwszy
podstawie
nich
wykazują
krzyżyk,
w
pewne
płaskorzeźbioną
i
nogi,
kształtowana
bardzo
żeber.
podobnie
rizonium
w
fałdami
prawym
biodrze.
Różnice,
i
granicę
zupełnie
nie
został
jakie
wcześniejszą
kształcił
mo
gdy klatka
pier
schematycznie,
bez
została
wypadkach
głowa
schematycznie
między
że
rzeźbił
w
Druga
podobnie
bezpośrednio
kiedy
pełnej
wzorowana
na
na
po
reprezentuje
nie
swojego stylu,
okresie
pasyjka
pomocą
węzłem
pasyjkami,
Golisa,
pełni
pe-
płytki
za
pierwsza
twórczości
oraz
płaskiej
charakterystycznym
twórczej.
ilustracji.
staranniej
niewielkiej,
o n jeszcze w
ostatnią
niewyraźnej
bardziej
zachodzą
fazę
rzeźby n i e moż
obu omawianych
przypuszczać,
sztywne,
mostek
podczas
zaznaczonymi
z
identycznie.
dość
( r y c . 4)
wykonana
rowków,
zwalają
jest
W
formie
płytkich
gdy
postaci
bo
Postać
wy
podczas
dojrzałości
była
prawdo
dewocjonaliach
produkcji
fabrycznej.
Z
d w ó c h f i g u r C h r y s t u s a stojącego —
odkryta
w
pewny,
natomiast druga, przechowywana
Muzeum
Łaźnikach,
w
Łowiczu,
strzegającą,
nie
że
przypisać
twierdzać
dzących
figur
Golisowi.
między
tymi
przede
spotęgowane
fałdów,
rytmicznie
w
rzeźbom w y r a z
metryce
tylko
Cechą
pionowym
wzdłuż
hieratycznej
się po*zacho
obu
wydłużenie
jeszcze
które
za
hipotetycz
wspólną
wybitne
sukni,
uwagę
różnic,
zaznaczonych
pasie
sposób
zbiorach
t a zdaje
istotnych
wszystkim
postaci,
przewiązanej
w
rzeźbami.
w
w
można
Hipoteza
pewnych
t y l k o jedna,
autoryzowana
posiada
autorstwo
rrrimo
jest
jest
układem
całej,
nadaje
nie
obu
p o w a g i . Fałdy t e j e d n a k
r z e ź b i e z m u z e u m ł o w i c k i e g o ( r y c . 3) p o t r a k t o w a
pasję
ne
zastały
samą
meblach
s p o s o b i e ujęcia
postacią
zaznaczony
podstawie
są r ę c e
zaznaczenia
z
na
4).
w
tę
w
jest
się
krzyża,
podobień
w
osadzony
ciało
kończynach
ostatniej
delowane
siowa
Chrystusa.
(ryc.
u w y d a t n i o n y u k ł a d mięśni. D r u g i e j
np.
łączy
p o k r y t e są p o n a d t o
potraktowana
wypadku
boga
Natomiast
Ramiona
roślinnym
została
bardzo
dekoracji
meblową.
od
publikowanej
krzyż.
j a k poprzednio,
pierwszym
on
pasyjce,
prawie
profilowane
ornamentem
odbiega
oczy
względem
snycerką
główkami
krawędzie
drugiej
się w
ze
prywatnych,
robił
pod
W
ilustracji
rzuca
całkowicie
W
za
ornamentu
nieostrej
Kato
w
o n również zamówienia
zdobiony,
Chrystusa
drugiej
z
5
gatym
dy
Golisa
tylko
i
profilowane
snycerskich. Golisa.
Chmielińską ,
trzecia
po
z
W
wyroby
Warszawie
to
gwiazdkami
bogato
szczegółach
prac
znanej
sław. N a
Golisowi
6).
przez
popularną
związanych
małymi
posiada
1935
drewnie
otoczoną
aniołków,
reprezen
bardzo
nadano
okresu międzywojennego
m.
w
roku
i miejscowych
nicą założenia
kupywały
za
t y m czasie w
uroczystościach
uznania
rzeźbiarzem,
r e j o n u . Około
powiatu
skiej,
prze
Chmielińska
do M u z e u m
pewnym
tego
piersia czołowych polityków
połowie
następnie
muzeum.
de
Golisa.
krzy
(ryc.
bardziej
—
dekoracyjny.
dizwonowatej
w
Matki
szaty
Bo
5)
swobodnie,
schematycznie
Biegną
jednakowych
układają
one
drugiej
element
t u równolegle
odstępach,
się
a w
jako
a
na
symetrycznie
dclnej
na
boki.
rzeźbie
wyłącznie
do
siebie,
krawędzi
Również
Ryc. 2. „Ścianka"
do kalendarza.
Wyk J . Golis.
Ryc. 3.
Chrystus
w cierniowej
koronie.
Wys. > 33 cm. Wyk. prawdopodobnie
J . Golis.
Ryc.
4. Fragment
pasyjki
J . Golisa.
Wys. Chrystusa
16 cm.
Muz.
w Łowiczu.
Ryc. 5. Chrystus.
Wys. 45 cm Wyk. J . Golis
ok. 1934 r.
Ryc.
6. Pasyjka.
Wyk. J . Golis.
Wys. 62 cm. Muz. w
Łowiczu.
163
Ryc. 7. Kredens
rzeźbiony
i malowany.
Wyk. J . Golis
w 1928 r. Muz. w Łouiiczu.
Ryc. 8. Skrzynia
rzeź
biona. Wyk. J . Golis
w 1934 r. Ryc. 9. Fragment
lawy
zdobionej.
Wyk.
Franciszek
Szymczak
z
Bąkowa
ok. 1925 r.
Ryc.
10. Bok skrzyni
(patrz
ryc.
8).
Wyk.
w 1934 r.
elementem
jący
z
ornamentalnym
szyi
przechodzi
Chrystusa,
stal
dobrze
uważany
sukni.
Pewne
podobieństwo
żyć w
s p o s o b i e ujęcia
Pomimo
sobą
bem m o d e l o w a n i a .
chuje z n a c z n a
Z
dłoni, m ó g ł b y
być
się
wykończenie
i
surowość
jest
rzeźby
Różnica
w
przypuszczenie,
nym
że
bardziej
w
stały
mniej
muzeum
t e j , która
więcej
ce
w
technicz
znajduje
Łowiczu
się
traktować
w
jest
czasie,
zo
rzeźbę
jako
niewykoń
plan
wysuwają
czoną.
Wśród
się
mebli
kredensy,
Golisa
na
które
pierwszy
zwracają
uwagę
w
swoją
nie
jest
Łodzi,
pozycji
polski
który
do
różni
ornamentu
metryczna
tów
dwuosiowa
roślinnych.
ornamentem
mimo-,
iż
czek
zakomponowanym.
Na
pionowych,
układa
się o n w
zamkniętych
mymi
(szuflady
podstawy
czterech
densie
z
wędzie
nastawy
wicią
kwiatową.
góry
kredensu).
stanowi
czenie n a s t a w y .
od
bardzo
Poza
Łowicza
i
7)
w
również
motyw
wazonów,
ósemkę
natomiast
girland.
ozdobione
nieregularnym motywem
niką
Dekoracja
niejsza
trzeciego
i nieco
kredensu
bardziej
skrom
kwiato
n u z a n i k a zupełnie, p o m i m o że o r n a m e n t złożony
jest
z
podobnych
j a k poprzednio
lek
ko
wygiętych
listków, ułożonych w
chlarzy
pąki.
Również
podstawy
woluta. Kredens
Pracę
nad
ten, w y k o n a n y
do wa
wieńczącym
w
ulist-
1910 r o k u ,
wielobarwnie.
skrzynią
rozpoczął
Golis
w
1934 r .
( r y c . 8). W d e k o r a c j i j e j podział n a p o l a n i e j e s t w y
gałązek;
kwiatony
środek
pola
stron
szlakiem,
złożonym
kra
z
trójkątnych
giem
metrii
ząbków
tulipana,
połówek
przebiega
w
rozet.
licowej
rozmiesz
swobodnym
układzie
wypełniają
kre
kwiatu
ścianie
dość
Całość
s y m e t r y c z n y k w i a t o ń o l a n c e t o w a t y c h liściach i k w i a
podobne
grzebieniu
nastawę k r e d e n s u w i ć roślinną zastępuje słabo
kwiatowe.
stanowi
wrzecionowatych,
na
zycje
są
tech
Forma
Na
pokryte
drzwi
snycerką —
znacznie
o
wszystkie
Obramowania
jest
zaakcentowany.
szybek
kształt
stylizowana.
dwa
zwień
po
przybierają
łańcuszka w y k o n a n e g o
czono
ażurowe
elemen
mazerowania.
raźnie
zdobionej
kom
bocznych,
są — z a m i a s t
prostokątnych
pozio
złożona z
ma p o l a c h
polami
polichromowanym
obramowania
Główny
kredensu
PrzecWwagę
rozwinięte
tym w
(ryc.
podstawie
dwoma
Po
kompozycja,
wyrastają ' z
splecionych
roślinnym, p o
dobnie
polach,
Łodzi.
sposobach
drzwiczkach
Kwiatony
nie jest m a l o w a n y
Łowiczu, trzeci w
Muzeum
za
dują się w
Muzeum w
się
na
roku
z
sy
niona
są o n e w y p u k ł y m
herbowy.
m i a s t wyraźnego k w i a t o n u występuje t u b o w i e m
z w y k l e bogatą dekoracją. Z e z n a n y c h n a m d w a z n a j
kryte
orzeł
podstawy;
posiada
wykonane
t y m samym
wypadałoby
oby
pod względem
od
z
róż
sposo
wysunąć
rzeźbiarza. Jeżeli zaś o b i e
1928.
tylko
rzeźby
twórczości.
wcześniejsza
w
kredens
pozwala
niu rodziny
ten,
został
okresu
w
cen
Kredens
jest
głównie
z Muzeum
motywem
niego
precyzyjny
p r y m i t y w n a rzeźba
którego>
na
wykonany
powierzchni,
jednego
układa
grzebieniu,
faliście
malowany,
opracowaniu
z
doniczki.
gałązka
podobny
sposób bardzo<
wykonania
z
złożona
Bardzo
w
pochodzą
wyrastający
barwnie
w
sposobie
rozetek,
elementów
zauwa
jeszcze
i s t a r a n n i e w y g ł a d z o n a . T r u d n o - j e s t ustalić, c z y
dwie
kształcie
samych
tralnym
stóp.
wyraźnie;
w
tych
brzegów
Podczas g d y pierwszą figurkę
druga m o d e l o w a n a
tach
że
nie
podobieństw, o b i e
dość
zwisa
fakt,
można
dłoni
wskazanych
między
za
łańcuch
gdyby
po w i e r z c h u złożonych
równie
nią się
się
który,
rzeźbionej
J.
Golis
została
i
dolnej
w
otoczona
partiach
kompo
z
zaś
w
przez
z
pośrodku
biegnących
kompozycji
środek
trzech
pionowych
umieszczonego'
Jedyna
pionowo
mniejsze
szere
oś
sy
płaszczyzny
265
zdobniczej.
(ryc.
Ornament
10), złożony
na
węższym
tów, j e s t b a r d z i e j s z t y w n y
zuje
t u do
glownicy,
boku
skrzyni
nych
jak na licu
elemen
również
i statyczny. Golis
nawią
lami,
z podobnych
dekoracji
która
wspomnianej
była
jednym
poprzednio
z
jego
ma-
pierwszych
dzieł.
Wykonując
łóżko
d l a córki
ozdobił ' G o l i s
płasko
boków, j a k o
najbar
rzeźbą t y l k o j e d e n z dłuższych
dziej
widoczny.
podobnie
Wzór,
zakomponowany
j a k n a grzebieniach
tu
kredensów,
bardzo
przypomi
n a też n i e c o ozdobę o k i e n k a n a d d r z w i a m i
wymi
do
domu
snycerza.
Od
akcentu
wejścio
centralnego,
k t ó r y s t a n o w i u l u b i o n y p r z e z , n i e g o m o t y w orła, r o z
chodzą się s y m e t r y c z n i e
na boki
gato
Występuje
u l i s t n i o n e gałązki.
przypominający
wy.
Podobny
wykonanej
w
nieco
zwieszony
ornament
przez
dwie
w
na
bo
wystawy ,
w
kształcie
zakończył
odstępnym
orłem.
gicznego
padku,
przez
m e n t złożony
ze
postaci bardzo
składającego
nych
szczegółów.
W
dekoracji
Jana
przez
nałoże
elementy
W
d o dziś
z
w
wy
domu
rodzinę Golisa, s p o t y k a m y o r n a
roślinnych,
wydłużonego, s y m e t r y c z n e g o
kwia
się z m a ł o
drob
czytelnej
stolarskich
masy
wykonanych
styl
właściwy
Golisa
temu
charakte
z bardzo
motywem
za
Występuje
gałązka l a u r u
l u b też
wa
jako- luźno
drobnych listkach.
tywów
Pod
Golisa
był
jako punkt
kredensach,
kalendarzy)
drzwiach,
interpretując
Poza
tym
zasadniczo
od
charakterze
nie
zwi
Kwiaty
promieniste, wie-
orzeł
polski,
Ulu
który
centralny
kompozycji
łóżku,
ściankach
go
formy
w
stosował
mebli
meble
na
sposób
wejściowych
bardzo
Księstwa
Łowickiego,
i
malaturami.
sach —
poza
dekoracją
zostały
Na
też
chowane
wa
rych
według
w
kompozycja
W
tej
całości,
upierzenia
Gajka,
J a n a G o l i s a . Za
t o m i s t e r n i e w y c i n a n a , ażuro
oraz
d w i e p l a k i e t k i , z któ
orła
polskiego,
wzorów,
druga
—
ostatniej
zwraca
uwagę
dekoracyjne
i
ciekawe
ujęcie
biegłość
techniczną
Rzeźbione
sprzęty
na
w
wykonanego
bardzo
dużą
jedynymi
ptaka
pracy
wykazują
te
wykonane
pelikana
piskląt.
przez
ładna
rozwiązanie
Wyroby
autora.
Golisa
n i e są
t e g o r o d z a j u m e b l a m i , j a k i e spotkać
izbach
Księżaków
łowickich.
m e b l i , które
Pośród
w
moż
używanych
większości
są
przez
pochodze
n i a j a r m a r c z n e g o , zdarzają się dość często- p r z e d m i o t y
ozdobione
przez
j a k i e g o ś s a m o u k a snycerką
czy m a
l o w a n i e m . P r z y k ł a d o w o w y m i e n i ć t u m o ż n a łóżko ze
Strugienic,
zdobione
przez
miejscowego-
majsterka
Białasa, c z y ł a w k ę w y k o n a n ą p r z e z F r a n c i s z k a Szym
czaka
z
Bąkowa
Górnego.
Łóżko
ze
Strugienic ma
n a dłuższym b o k u t a k s a m o j a k łóżko Golisa
r a c j ę rzeźbioną
listej
wgłębnie, symetryczną, w
gałązki, j e d n a k
środkowa,
znacznie
skromniejszą
podokiennej
wyższa
część
z
Bąkowa
oparcia,
rowaniem
ny
motyw
formy
bar
orna
niż pła
(ryc.
i
płaską,
kwiatonem
Większość
polichromowaną
snycerski stanowi
tych
i
malowanych
tylko
na
j e s t ażu
rzeźbą.
t u doniczka
dużymi
9)
przypadająca
przestrzeń ściany m i ę d z y o k n a m i , o z d o b i o n a
wzbogacone
deko
f o r m i e fa
Golisa.
ławie
w
przyjętej
Wojciecha
interesował
technikę
przedstawia
gnieździe.
dziej w y d a t n e zwieńczenie szczytu. K o m p o z y c j a
ogólnie
cieśli
pracuje obecnie
bardzo
ustalonych
kopytnika.
tylko do
chętnie
jedna
się
ścianach
syn
jego w y r o b y
przykład
na
Gajek,
r a m k a n a fotografie
nikłym
dodał
n a t e r e n i e Łaanik ganków p r z y d r z w i a c h
obser
wował
one t y l k o
rzeźbioną
ma
rozpo
ką. N a u c z y ł s i ę rzeźbić o d o j c a , a l e p o d o b n o
n i e różnią
kreden
ozdoby
Łażni-
lico
wych
przypominające
snycer
skorzeźby
terenie
laskowa-
umieszczone
d o domów.
Jako
mo
na
jest
tym
się
W
Golisa
nowością
kre
poza
żadnych
rozpowszechnionych
snycerką
podobieństwo
zdobienia, m . in.
pseudogotyckim,
szyby,
wszechnionych
zoo- i a n t r o p o m o r f i c z n y c h .
względem
o
obramowaniu
obok
słabo
nowe
j a k n p . sylwetkę psa. Drugą
nie
chłopiec
wicią
lopłatkowe, r a z t y l k o występuje k i e l i c h t u l i p a n u .
swoisty.
znacznie
wprowadza
kami.
rzeźbione p r z e z G o l i s a są z a z w y c z a j
do
Golis
Golisa
ornamentu n a podstawie
drugim
bardzo
pewne
zwierzęce,
rozłożenia
kompozycyjnego.
listków,
widać
Jana
tylko
kapliczkę.
poza
sposobie
przez
agronomię
kalendarzy)
chętnie umieszczał
kredensu
drewnianą
motywy
w
o
ozdobną
Franciszek
dla
Golisa,
znamy
prostszy,
(np. n a
do
i
skończywszy
najbardziej
Andrzeja
62 l a t a ,
jednak
wszystkie
specyficzny
Z
wyrobów
jego
tu
on w k i l k u postaciach: j a k o t y p o w y , osadzony
na
kredens
dekoracji
Golisa
1945 r . mając
w
jest
z o n i k u kwiatoń, j a k o esowata
pnącze
w
Andrzeja
ment
znaczoną l u b w o g ó l e n i e w i d o c z n ą łodygą.
(np.
rzeźbiony
W
Gajka.
zmarł
nie
wrzecionowatych
bionym
Franciszka
który
snycerzy
mianowicie
a
Regionalną
d l a niego
wyrobów
Motywem
sające
i
wiosce,
twórczości J a n a Go
innych
S a m orna
r y s t y c z n y m j e s t w i ć złożona z gęsto- o s a d z o n y c h
ściankach
rodzinnej
dwóch
jakiegoś l o
się n a p e w i e n
siebie
n a działalność
p o t r a k t o w a n i u grzebienia.
p r z e z G o l i s a w y r ó ż n i ć można s z e r e g c e c h , które skła
twórcy.
Należy wspomnieć o w p ł y w i e
lisa
spotęgowałaby
w
znanych już elementów
tami,
dają
Możliwe, że p o l i c h r o m i a
t o podobieństwo.
oraz
zdobionych
na drzwiach zachowanych
zamieszkałym
w
wykończona.
jeszcze
B r a k u j e t u wyraźnie
założenia
podkreślone
densu
zostały
soczewki;
typową
licowej
zębatą linią. S k r z y n i a G o l i s a n i e została
w
n i e t o c z o n y c h półkolurnienek, płaskich k r ą ż k ó w i m o
rzeźbiarz
po
kołysce
na
Wystawę
ozdobione
i
ściany
między
bukiet kwia
kwiato
już
udanych wyrobów
boczne
bogaty
dół pąk
G o l i s a należą d r z w i . J e d n e z n i c h , z n a n e t a k ż e z ł o
tywów
tów, a krawędzie
dodatkowy,
są w y r a ź n ą
Andrzej
najmniej
się
-na u b r a n i e ,
pośrodku,
do stosowanego
3
wickiej
znajduje
gdzie
motyw,
Łowiczu .
Do
skrzyniach malowanych
dwupolowych,
t u nowy
znajdujemy
Golisa
esowate,
łowickich
Głów
z
bardzo
nerkowatymi
liśćmi
i
mebli
rzeźbionych
m e n t u n a s k r z y n i n a s u w a p e w n e , dość o d l e g ł e zresz
ł o w i c k i c h powstała p r z e d I w o j n ą ś w i a t o w ą i w okre
tą, p o r ó w n a n i e
sie
166
z
kompozycją
malatur na tradycyj
międzywojennym.
Były
to
czasy
największego,
zdobnictwa
wnętrza
niejszego
wpływu
w Ł o w i c k i e m . W p a r z e z bogatą dekoracją
izby ło
Podczas
gdy masowo
wręcz
żywiołowego
rozkwitu
sprzęty,
które
w
stolarskie
pro
sunkowo
w i c k i e j p o w i n n y iść r ó w n i e e f e k t o w n e
ją
wypełniają.
Tymczasem
dukujące
metale
lowanymi
skrzyniami, w
kajały
d l a użytku
bardziej
konawstwem
ośrodki
w s i , poza
niewielkim
wyszukane
barwnie m a
stopniu
potrzeby
zaspo
Łowickiem
meble
n a obraz
określony,
dużego
cechuje
widualnych
wypuszczający
artystycznej
z
warsztatu
działalności
Tego
rodzaju
produkcja
sadzie
„krótkich
serii",
snycerką
różnorodność f o r m , t y p o w a
d l a indy
poczynań
artystycznych.
PRZYPISY
w
ciągu
całej
niż
kilka
Muzeum
w
dynamicznych
2
J w . , r y c . n a s. 101.
oparta
n a za
3
J w . , r y c . n a s. 103.
n i e mogła
wywrzeć
znacz
4
J w . , r y c . n a s. 104.
kraju.
OBRZĘDÓW
nych
do grupy
najbardziej
grafów
muzealnych
t a c i e n i e t y l k o znaczną liczbę n o w y c h
osiągnięć
posiada
i
swych
zmiennych,
osiągnięcie
t u przypomnieć
skiej,
której
czynnych
pokazano
dzinie
o
niemal
lutym
dużej
na
całą
niejedna
naukowej.
ceramiki lubel
było
100% (!)
Lubelszezyźnie
skalę
ośrodków
ludowych,
odmian,
jakie
w
n a t y m terenie
występowały.
1959 r .
została
Lublinie nowa
otwarta
wystawa
zmienna,
interesującą
treścią
stanowiła
korzystania
nowych
pomysłów
cji, j a k również zastosowania
starcza
przygotowa
wartości
ubiorów
pracownikowi
gdzie
dzie
w
Muzeum
która
poza swą
Ciekawą
w
do
wystawę
których
wystawę
czy wystawę
stroju
sumiennie
reprezentowanych
wówczas
garncarskich,
urządzoną
spośród
Wystarczy
na
próbę w y
zakresie
ekspozy
możliwości, j a k i c h d o
muzeum
nowoczesna
tech
nika.
Wystawa
ilustrowała
Lubelszczyzny,
nym
zwyczaje
pokazane
doroczne
w wyborze
zarówno w a r u n k a m i l o k a l o w y m i ,
tego
badań
z
mogli
organizatorzy
magazynowych
statecznie
musiało
zakresu.
W
penetracją
Muzeum,
konieczności
terenową,
małym
wystawy
i
podyktowa
jak i
stanem
stopniu
i
na
poprzedzone
prowadzoną
przez
zasobach
zatrudnionych w Muzeum,
obszerną
opis
dokumentację
oraz
zapis
gnetofonowe
stów.
czy
t e n został
następnie
przy
muje
obrzędów
Z
urządzeniu
obrzędy
c y k l u obrzędów i zwyczajów
zimowych
wystawiono
dów,
serię
turoni,
gwiazd
oraz
odkryte
przy
współudziale
styki
Ludowej
szafka
ku
wraz
Wśród
oraz
z
grupę
Sekcji
z trójkątnym
ligawek
Janowa
interesujących k u
związanych
szczytem,
otwarta
umieszczona
kolędnicza. W e w n ą t r z
z
Bożym
z
przodu
n a drąż
niej
znajdują
się w d w ó c h k o n d y g n a c j a c h
figurki
krążące w
cu,
ubiory
wiejskie.
odziane
Zwyczaje
sikawek
w e współczesne
wielkanocne,
śmigusowych,
techniką
kołatek,
wśród
rozległą
rządzona
z
prócz
palm,
drewnianych
pisanki w y
u
i
skrobaną
wyróżniała
nawleczonych
poprzegradzanych
tań
reprezentowały
woskową
których
Pla
Sztuki maski
a także szopkę z
kompletem
przedmiotów
j a k gwiazda
tzw. Hero
Badania
Instytutu
zasługuje n a u w a g ę
konane
etno
obej
kolędniczych,
Państwowego
z a p u s t n y c h przebierańców,
Narodzeniem
która
dorocznych
związanych z o k r e
świąt
kiełek.
tek
umiejętnie w y
wystawy,
zwyczajów
sem
Lubelskiego
nagrania m a
śpiewanych
rodzinne.
niedo
zespół
i
rezul
obiektów, a l e
obejmującą i c h
wygłaszanych
korzystany
niektóre
obrzędów
względnie
Materiał
cykl
co dało w
ołówkowy
wystawy
często
Przygotowanie
zostać
rodzin
bowiem
bazować
szczupłych
metrykowanych.
z
NA LU B E LS ZCZ Y Ź N I E
placówek
ambitnych
szereg n i e z w y k l e
wystaw
LUDOWYCH
i
stanowiła
ne
Świderski.
L u b l i n i e należy
N a koncie
stałą o r a z
w
Jan
Warszawa
i ich strój.
1
mebli.
meblarska,
skonale opracowaną i estetycznie
W
A . Chmielińska, Księżacy
1930, s. 100.
Reinfuss
WYSTAWA
w
styl,
d l a sto
zdobione
pra
Fotografował
Roman
stworzyły
plastycznej
n i e więcej
czy kilkanaście s z t u k z d o b i o n y c h
łowickiej.
charakterystyczny
obszaru
cujący — j a k G o l i s — w sposób p ó ł a m a t o r s k i , półzaswej
izby
skrzynie
łowiczan. W y
m e b l i o bogatszej d e k o r a c j i
z a j m o w a l i się w i ę c różni u t a l e n t o w a n i s a m o u c y ,
wodowy,
wnętrza
wyrabiane
oraz
się kołatka
na d w a sznurki
nasady
krótkimi
seria
spo
deseczek
kołeczkami
167