1b21817d149660ed402ae3530e8bca0b.pdf
Media
Part of Wystawa malarstwa ludowego w Bytomiu / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1959 t.13 z.3
- extracted text
-
I
Aleksander
Jackowski
WYSTAWA
Tak
głosiły
Wierniejszy
i
hasło
plakaty.
Niezupełnie
prawdzie
wystawy
mojej
MALARSTWA
był
—
rodzinnej
tytuł
„Życie
zresztą
słusznie.
go,
konkursu
ną. W r ę c z
przeciwnie.
dzieci
n a m znacznie
i
A
współczesne
więc
malarski
pamiętnik...
Od
zależy
w
w
w
temat
z
konkursu
Wydział
Kultury
obrazie,
pragnęli
rze o pozornie
do nieznanych
mala
tynie,
szcze
liwością
mia
to
wiejskim
i
w
małych
zaś s t r o n y . —
się w
wreszcie
poprzez
stworzyć
podjęcia
pracy
Konkurs
pewien
rych
lipca
przysłało
nagrody
pewno
pozytywny
Cenne
jest
(Kubaszczyk,
najbardziej chyba ciekawy
torska,
wej
na wsi, jaki
się, ż e z g o d n i e
od
czy regionalnej.
ambicją
tość
i
dolf
w
do
jest
z
których
mgr Bar
wystawę,
spośród
możliwie
ki,
Na
ności
sta
i
osobistych
nych
naturałistycznie
ocenie
ono o b u
się z a i n t e r e s o w a ń
d l a własnej
wsi, krajo
brazu,
pracy,
narastaniu
nowych
przedstawiających
non
t r a d y c j i przestał
ła się t e m a t y k a
to
niemal
zjawiska
jest
zupełnie
dziś
w
martwy,
obowiązywać.
p r a c , środki, sposób
znamienne
po
t e ż o t y m , że t r a d y
obrazowania
d l a procesów
sztukach
że k a
Rozszerzy
o b s e r w a c j i . Są
zachodzących
współcześnie n a w s i . Z n a m i e n n e też j e s t , że szukając
źródeł
o
twórczości
większości
reprodukcji obrazu,
drobnomieszozańskim.
uczestników
fotografii,
Toteż
oleodruku
najdalej
jestem
myślimy
i
kiczu
od te-
* L . K u b a s z c z y k — 1 0 0 0 zł., M . L e n c z e w s k a — 750 zł,
P. O p e r s k a l s k l — 750 zł, K . T o m a s z e k — 750 zł,
R. D e h m e l , J . Śmietana i i n .
174
krajobrazy.
z natury,
którzy
się
stale
(„wyma
Robi
je
n a zamó
za m a l o w n i c z e
chatami,
oporną
wzruszeń.
której
dzeniu
Świadczy
głównie
góralskimi
zasługują n a p e w n o
była m i
tej k a
jest R u
współpracował
przeważnie
d l a których
naśladowana,
Świadczy
sposób
z
parających
pędzla,
War
1
miejscowo-
przebywający
życia
Z n a l a z ł y się t e ż n a w y s t a w i e
łem
nostki,
tematu.
za
wido
płacą
o d 600
tematyczne
dla lud
miejscowej.
ludo
o pozytywnej
ludowy
jako
p r z y m a l o w a n i u kościołów
wczasowiczów,
najczęściej
tradycji
n i e o n a też s t a n o w i
kulturalnych.
wienie
może
obrazów
i
wraż
„landsehafty'
kuracyjnych
1906 r.
olejne,
że w p r a c a c h
malarstwa
o
z
swoje
ramy
O d 21 r o k u
godziny,
byłe
i
w
dlatego
ur. w
obrazki
półtorej
ama
nimalna,
świadczy
w
można
tych
amatorów.
luje
twórczość
zjawiska
cyjny
Dehmel,
i
t y m , co
malowanego
większości
trzeb
(i zapewne
i in).
konkurs.
wierne
parze
l o w a l i " i c h coś z e dwadzieścia pięć). O d 1940 r . m a
terenu.
okazał się o b r a z
Twórczość
w
malarstwo
złocone
miastach,
Wiśle-Malince.
któ
malarzy
zarysował
z
w
d o 1.000 zł. R o b i r ó w n i e ż o b r a z y
Śmietana
jakiejkolwiek
przekazanie
artystyczna
listopada
wystawy?
dominuje zdecydowanie
oderwana
prawdziwe
airatorówinnych
interesujących
malarstwa
Okazuje
traktują
w
mala
artystycznymi. O n i
nagrodzonym)
na konkursie.*
nu
n i e idzie
przedstawicielem
otwarto
Ale
i
tegorii
120 p r a c ,
Tomaszek,
Są t a m o c z y w i ś c i e
czy smakiem
Oprawione
poznaw
autentycznym
wośclaeh. N a j w y b i t n i e j s z y m
twórców,
kilku
Lenczewska,
przewidzieć,
najczęściej
tym
sprawności, o przerażającej r u
bynajmniej
plastyczną
w
zmia
Chciano
był s a m f a k t rozpoznania
ujawnienie
dużej
socjologicznej,
sprzedają
końca
konkursu
kategorii
doku-
przygotowała
25 s t y c z n i a
wyniki
w
materiał
ruch
do
13 z a p r o s z o n y c h
oceniać
wystawy by
z Konarzewskim
od
9 otrzymało
Jak
tradycyjnego
Wartość
wód.
twórczej.
Bazielich.
pokaz
ludu.
poprzez
zachęcający
63. Ekspozycję
obecności
każdy
pokazała.
która
este
chcieli
ludzi.
ożywić
klimat
r . 24 t w ó r c ó w
bara
świadomości
wystawę
trwał
wystawiono
jaki
prac
przeżycia
jak
t y m , c o ujawniła,
konkurs
artystycz
wystawa
rzemiosła
widzę
oraz
rangę
niemal
silniejsze
czej.
W
jakąś
Każda
tomskiej
organizując
uzyskać
malarzy,
w
podobnie
dotąd
drugiej
przełamują
1958
tyczne,
nadawać
Muzeum
m e n t a r n y , pokazujący j a k zachodzące w k r a j u
ny
daje
się n a t e r e n i e w o j e w ó d z t w a ^
środowisku
steczkach,
zainteresować,
Etnograficzny
Bytomiu
s t r o n y dotrzeć
znajdujących
gólnie
Dział
Katowicach,
z jednej
rzy
dużo: c z y p o t r a f i
wyobraźnię.
Górnośląskiego
WRN
wystawie
artystycznego
tytułu
pobudzić
żeby
W BYTOMIU
samego
dawne
miejscowości".
UDOWEGO
l u d z i z mozo
farby,
płótna
sztuka
jest
źródłem
radości
Tych
jest
najwięcej
i oni
n a szacunek, m i m o że obcy n a m
być rezultat i c h pracy.
A l e n i e zapominajmy,
t y c h u j a w n i a się n i e t y l e
i l e ciśnienie
dokoła
prace
materią
gustów
talent jed
środowiska
i
spotyka
wzorów.
Są o c z y w i ś c i e i p r a c e ś w i a d c z ą c e o talencie a u t o r a ,
czasem
wręcz
pracownika
zaskakujące,
umysłowego
j a k n p . Jana
z
Radlina,
u
Śmietany,
którego w i
dać z a r ó w n o nieprzeciętną w r a ż l i w o ś ć plastyczną, j a k
i
ślady
obcowania
z
(m. i n . Kulisiewicza).
rakterystyczne
wyrazu,
szukanie
grafiką
typu
nowych
cha
środków
nowych
technik,
trudno
zmieścić
w
przykład
utalentowa
„ludowego".
Jest
to
amatora,
który
pracy
n a d sobą
przekroczy
szczyty
żadnego
wciąż
tego
Śmietany
nego
lącą
współczesną
próbowanie
Twórczość
wpływu
jest
dobrą
D l a umysłów
być może
twórczości
w
sposobów.
obrębie
drodze
tę p ł y n n ą
Ematorskiej
granicę
dalszej
dzie
o d s z t u k i bez
przymiotnika.
Na
wystawie
można
zaliczyć
znalazły
się r ó w n i e ż
do „naiwnych"
prace,
które
c z y do „kręgu l u
d o w e g o " . O n e interesują n a s n a j w i ę c e j , t o są właśnie
te
rodzynki.
Nieudolne,
zdradzają
radność w p a n o w a n i u n a d techniką,
przy
t y m mają
wyraźną
niepo
rzemiosłem, ale
coś w ł a s n e g o , są o d r ę b n e
przez o d -
rębność
świata
odmienne
Najbardziej
w
swych
woryty
wewnętrznego
patrzenie
na
czył
z
nich,
przez
„ludowy",
czy
grawiury,
przypominający
jako
szkoły
majętnego
Koźlu.
Urodzony
bułek
b y ł o m u żal, w i ę c
wać. T a k się zaczęło.
Ojciec
umarł
spróbował
Potem
wcześnie,
przyszło
ciężar
d o obrazków...
Dopiero
jest
z
świadectwo
Oper-
rzeźbi
kozikiem,
Bie-
owce n a halach.
ukoń
malowali
trudne
życie.
gospodarki
przykładem
powrotem
cięcia
się o d
pokazał
towy
i
wtórnego
szkoły,
pra
bez r e s z t y
kultury
miasta,
„Chrystusa
na
w
i
wejścia
świat
wsi, od
Na
wystawie
szkoły.
Krzyżu"
że
Operskalski
„uludowienia",
niemal
„Dyliżans
stuch
rzeźbił
już
t y m mowy.
ur. w
kozikiem,
ale
Ciężko
gdy
choroba
pracy,
znów
zaczął
rach"),
mówią
w
scowości,
o
potem
nie
pracował
jako
pozbawiła
rzeźbić
jego, o t e m a t y c e
wiada
tekście
i
i
go
tego
tylko
Sądzę,
że
matów
„góralskich"
pierski";
przeważnie
nie.
typu,
technikę
Czasem,
Lenczewska
z
dowice),
rysowała
normalne
pod
su w o j n y )
kę
mogło
być
Kobiet,
wyrobnik.
do
—
życiową".
Mickiewicza,
Ogniska
szkle.
do
mizernej
piej,
maluje
gó
malować,
Wykonuje
z
Rosenbergów.
i
3
180-złotowej
autor
dopo
daru
kolorystycznego.
Najlepszy
miej
wa",
skomponowany
w
Ochodziw so
Ryc.
Mai.
rytmów
postaci
Lenczewska
wstrząsu
w
wy
1944 r.)
oraz
nie m a
lata
jej
poziomych
4. „Góra
Ochodzita",
obraz
L. Kubaszczyk,
Koniaków,
dla
uczęszcza
Teraz
obraz
ciągu
Wym.
Cieszyn.
do
dorabia
ma
le
nie ma
to
„Żni
pionowych
rytmów
n i c wspólnego
na szkle.
pow.
Ligi
kopiuje
trochę
Lenczewska
ładnym
już
zapełnić p u s t
ścienne
emerytury.
d l a przyjemności.
danej
(„Góra
„aby
malowaniem
historię
obyczajów
Potem
a n i ochoty
„Przyjaciółki"
pejzażu,
t a " , „ c y n t r u m szańce"). O b r a z k i j e g o n i e mają
szkole.
Rawiczu
gazetki
rodzinne,
Plastycznego
w
jeszcze
(pow. W a
1948 r . n a s k u t e k chorób z o k r e
zaczyna
portrety
robi
materii.
się
czasu
wpływem
pow.
córki (umarła w
strzępów
w
n i e było
n a płót
dróg",
Podobanach
kredkami
Dopiero
„Kostka-Na-
zetknęła
w
życie,
i
nowych
słomki,
dworze
przyszło
obrazki
ze
malarstwem
dzieciństwie w
szkłem.
dla te
maluje olejno
„szuka
Len
„pod"
„Ondraszek"
j a k pisze,
Maria
świadomie
—
malarskie
na
malarstwo
wybrała
bowiem
pasąc
„klasyczne" m a
tę
kompozycje
w
to
opar
również
pastuch,
71-letnia
larstwo
pa
na
również
ale nie jest
Jako
(„Owce
maluje
jako
w o ł a n e g o śmiercią s y n a (zginął w
zdolności
malować
rodzajowej
okolicznym
dołączonym
obrzędów
Szarem,
nauczył się w w o j s k u .
Dopiero
Obrazki
1905 r . w
szkle
jeszcze
z Bielska,
i
Ż y w i e c , czytać i pisać
o
Na
czewska
zaczął
Kubaszczyk
pocz
z 1888 r . " .
L u d w i k Kubaszczyk
malunkom
kolorystyczną.
n a starość zaczął
ukończenia
ludowego
bliskie
kolorze, wyraźnie b u d o w a n e w
cować j a k o m a l a r z p r z y b u d o w i e kościołów. M i m o
posiada
tradycyjnego
trochę
tonację
spadł n a n i e g o . W y b u d o w a ł karczmę, m ł y n , g d z i e m u
było
są
ciu o
sam malo
dużej
kompozycji
szkle,
dzieci, ż y w e w
w
gospodarza,
Tam, j a k powiada,
na
drze
j e g o d w a j k o l e d z y , r o b i l i m u różne r y s u n k i za bułki.
Ale
dyscypliny
trochę
80-letni Polikarp
(pow. Gliwice).
dziecko
w
jest
bie
malarstwa
t u s z o w y c h r y s u n k a c h średniowieczne
skalski z R u d u n y
rzewle
każdej
świat.
z
chałup.
ludową
28 x 16 cm.
tradycją
obraźniczą.
Tomaszek
c z y U r s z u l a B a r d a c h ( u r . w 1942 r . — j e j
śliczny
„Kościół"
stawy)
należy
O
świetlicy
matu,
np. u
wiejskiej"
cieszy
autentyczną
jego prace,
A
naiwnym
posłanych
na konkurs)
są t y p o w ą
torską,
której
wiernego
odtworzenia
w Czechowicach,
Jak
jest t a k i c h
malarzy.
dano
przykładem
sztuki.
czy
jej
b y mieć
zastrzeżenia
„ludowości"
kazało
tytuł w y s t a w y
Szukanie
dość
ny
dział
i
(12 o b r a z ó w )
Usytuowana
innych
amatorów,
dzielącą
te
i
doskonałość
niemal
dawnej,
obok
różne
pokazywała
konwencje.
sztuki
w e zaginęło. Z m i e n i ł y
się w a r u n k i ,
zmienił
w
tylko
W
tradycyjnej,
ją z
ikonograficznych,
sumie — wystawa
lowa.
była c i e k a w a ,
raczej
n a pewno ce
czej twórczość a m a t o r s k a — n i e z a l e ż n i e o d t e g o , j a k
prawda
dzisiejszego
ją o c e n i m y
—
jeszcze
ujawniła.
St<
m
walorów
sztuki
Fotografował
Z
O B Y C Z A J O W E
Stolarze
skawińscy,
krakowskich
skrzyń
sławni
nie
wraz
nia po drugim. Zdobnictwo
cechu,
i m n a zawiązanie
następnie
Stolarskiego
dopiero
w
się j u ż t e r a z
Pawła
1799 r . ,
Żylińskiego,
tego
w
Kra
skrzynie
cechu,
tylko
podpisywane.
z
podcechmistrza
odbytego
ziarna
Wojciecha' Paź-
mym
zniszczenie
braci:
Józefa
Jodłowskie
go,
Tomasza
Paździurkiewicza,
Michała
Czopkiewi-
cza,
Kazimierza
„średnich
i młodszych p o d t e n czas temuż c e c h o w i
Jana W i e r z b i c k i e g o
czy
i Kazimierza
się zaś t a księga
13 J u n i
1841 w
Walentego
Wierzbickiego,
oraz
Podane
Karola
Szymona
Wojciecha
tutaj
składy
1799 i
1841 d o w o d z ą ,
był
Skawinie
w
nach.
z
Szymona
sesji
jako
Dzięki
Jana
że zawód
stolarza
cechowych,
twórców
uprawiany
samych
rodzi
zrozumiałe
staje
się d z i e d z i c z e
i
o
młodszych,
i skłonności
o
gi
kończyły
i
między
się z a w s z e
ślubowaniem
sercem"
które
tym
sa
mistrzów
malowa
K s i ę g a zaś
dostarczyć n a m m o
tych
mistrzów
oraz
o i c h temperamentach,
n i e o p a n o w a n i u w słowach
wśród
Z przebiegu
braci
jed
cechowej
nie
się można,
że nawet
naj
członkami
cechu i
pojednaniem
zgody, p o d y k t o w a n e j
dobrym
a także
kredensów.
do zwady.
dowiedzieć
zagorzalsze spory
i
życiu
krewkości, zadzierzystości,
trudno,
przechowy
nazwiska
skrzyń,
w Skawinie
wiadomości
było
tych
tych
Stolarskiego
średnich
na
moda",
usuwano
s k r z y n i a r s t w a ska
jedynie
Cechu
zatargów,
w
mogą
kołysek
braci
„stara
przyśpieszając
ł a w , łóżek,
nak
z lat
przeznaczano
nych
Jodłow
cechowej
jako
tych warunkach do historii
nieco
gdyż
i c hmalatury.
wejść
że
wymy
datowane, a n i
za M a r y i Terezyji",
i
wińskiego
zelżywych
Jana
n i e były
l u b żelaziwa,
Szymona
Ciechanowskiego.
zwierzchności
tradycyjnie
temu
oraz
Piątkowskiego,
Żylińskiego,
Koń
odbytej
starszego,
Pachońskiego j a k o podstarszego
Paździurkiewicza,
skiego
służących":
Czopkiewicza.
protokołem
obecności
braci
W
stolarza)
historycznych,
zaś o k a z y ,
„jak
izb mieszkalnych
wanie
stołowych
oraz
z
badań
nigdy
Dawne
cechmistrza
przez
dziurkiewicza,
Jodłowskiego
skawińskie
a więc m a l o w a n e
posiedzenia
podpisanym
spod
jest
z Wierzbickich, u r .
r . 1883, żona J a n a W i t k o w s k i e g o ,
i końca.
się p r o t o k o ł e m
lutym
przedstawicielką
Maria
ka
księgą
Zaczyna
jedynie
w
pierwszą
w
doskonałą
żyjących
pokole
skawiń
znajdująca
kowie,
u początku
(którego
spośród
jednego
sławnych skrzyń
j e j statut.
Etnograficznego
więc
1795 s k i c h
włas
artystycznego
Skawinie,
Muzeum
jest
r.
dorobku
zatwierdził
w
się w A r c h i w u m
zdefektowaną
i
S k a w i n i e z l a t 1799—1841)
pięknych
zezwolił
a
także
w
należeli
do wspólnego
Cechu
Stolarskiego
wyrobu
miasta
organizacji,
Cechu
z
ślusarzami
nej
S K A W I Ń S K I C H
malowanych,
magistrat
Księga
księgi
ze
jest
ją t y l k o r a z
A R C H I W U M
S T O L A R Z Y
(wedle
wystawa
I nie
Taka
Deptuszewski.
H I S T O R Y C Z N E G O
Ż Y C I E
tematy
mierny.
o t o p r e t e n s j i d o organizatorów.
widzenia
ograniczona
istotne?
miejmy
punktu
już
współczesnością.
u p o d o b a n i o m m a s . Dziś r a
z
piękno
dziś
t u zaś różne
Jej rezultat artystyczny
dnia. A
przepaść
Pokazywała
„z życia". A l e c z y t o jest w sztuce
się cały
t ę sztukę, u c z y n i ł c e
ujęciach
sztuki
J . Śmieta
— t a m była t e m a t y k a s a k r a l n a ,
ludo
Doprowa
tradycyjnej
twórczości
Prawda
Po
za
niezręcznie
n a plakatach.
n i e o n i są dziś
ludowej.
zasługą.
c o do samej
n a d rezultatem.
m a r t w e j , zestawiając
malarstwo
lową, bliską e s t e t y c z n y m
nie tylko ludzi, p o
również
jest
zupełnie
sztuki
wywołał
pokazała
C o r a z też
niewiele.
I wcale
„ludo
byłoby
dziło t a k ż e k u t e m u , ż e n i w pięć n i w d z i e w i ę ć d o
religijnej.
nafty
n a j słuszniej
powszechnym.
To
zaciążyła
cenę
rafinerii
Tradycyjne
kiedyś
która
Tomaszek m a
t o wyraźnie.
świat, k t ó r y
ama
najbardziej
„naiwnego"
tradycyjnej
cóż, m o ż n a
tezy,
sformułować
w
się n a w y s t a w i e
spadkobiercami
wiedzmy
kręgu
bytomska
produkcją
J e s t o n dość t y p o w y m
prac
w e g o " znalazło
mniej
obecnie
inne
który
popularnym,
problemy.
wszelką
jak
prymitywno-amatorskiej
widać,
tyle
kultury,
ekspozycja?
No
ujęciem t e
o
i
kilkanaście n i e
rzeczywistości.
o d 38 l a t . P r a c u j e
pogranicza
chęć
„Zabawa
nurt
ludowym,
Wystawa
do w y
Tomaszka
obserwacją,
dominuje
nazwać
kazała
(widziałem
w
kontynuuje
Karol
półamatorskiej, p ó ł -
znam
luje
które
dopuszczony
sztuki
ile
jakąś
j a k 61-letni
n i e został
do kręgu
prymitywnej.
w
Podobnie
poczuciem
i
wzajemnym
nietylko
dowcipu
zniewa
„dobrym
dostrzegane-
177