2819a30522b897bf31098e3018f95142.pdf

Media

Part of Summary of articles / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.4

extracted text
S

U

M

M

A

R

I

E

S

SUMMARY
D a r i u s z
C z a j a — JESTER'S D I L E M M A S
T h e a r t i c l e discusses a c e r t a i n m e t h o d o l o g i i c a p p r o a c h
( c a l l e d c o n v e n t i o n a l ) i n e t h n o l o g y o n t h e bases o f L u d ­
w i k S t o m m a ' s l e t t e r An
Elephant
and
the
Case of
Ethnology a d d r e s s e d t o o u r q u a r t e r l y ( n o 1—4, 1982).
M a n ' s n a t u r e is n o t a p e r m a n e n t set o f h o r m s b u t
r a t h e j r a set o f h i s t o r i c a l l y c o n d i t i o n e d m a s k s a n d p e r ­
petually altering conventions. The interpretation i n this
approach
consists i n d e m a s k i n g , d e m i t h o l o g i z i n g , a n d
s t r e a p i n g c u l t u r e a n d m y t h of t h e i r r e l a t i v i t y . T h e c o n ­
s t a n t s t r e a p i n g r e y e a j l i n g t h a t t h e „ k i n g is n a k e d " p l a ­
ces t h e i n t e r p r e t e r i n t h e p o s i t i o n . _of a j e s t e r (fool) —
p e r m a n e n t mocker, outsider, destroyer of the e x i s t i n g
order. H e c o n t i n u a l l y questions the e x i s t i n g values. The
a t t i t u d e does n o t m e a n t h a t s u c h a n a t t i t u d e is w o r ­
t h l e s s , f o r i t is t h r o u g h l a u g h t e r t h a t s e v e r i t y a n d g r a n ­
diloquence are overcome whereas ennobled become the
things of l i t t l e values, s m a l l , and u n w a n t e d .
W i e s 1 a w 8 z p i 1 к a — R A I D E R S OF T H E LOST A R K
The analysis o f „ P r z e k r ó j " is merely a p r e t e x t for t h o r o u g h
reflexion on the mechanisms o f mass c u l t u r e . The a u t h o r points
out t o its religious character, since i t reveals a l l the qualities
of sacrum distinguished by P , Ricocur. T h e culture is over­
w h e l m i n g , hence i t involves every olement o f the w o r l d thus
bestowing i t w i t h a sacral character o f something powerful
and w o r t h i m i t a t i o n . F o l l o w i n g L . K o ł a k o w s k i , the a u t h o r
remarks t h a t sacrum cannot exist w i t h o u t its opposition, namely
p r o f a n u m . So, i f e v e r y t h i n g becomes sacrum, n o t h i n g remains
sacrum any longer. P a r a d o x i c a l l y enough, the order o f mass
culture is n o t stable. H o w e v e r , referring t o Eliade who m a i n t a i n s
t h a t order a n d f o r m are h a r d l y distingishable i n n o w l y f o r m i n g
religious movements, the a u t h o r hopes t h a t such an order
does exist.
Hanna
В u r s z t a, W o j c i e c h
B u r s z t a — SOME
R E M A R K S O N T H E S O - C A L L E D P E A S A N T ' S CONSCTOUSSNESS
One's w o r l d view is determined b y t w o factors: objective
socio-economic conditions and mentally-genetical r e l a t i o n o f
new elements o f culture w i t h the t r a d i t i o n a l ones. N o t t o r u n
the risk o f the d e f o r m a t i o n o f the described r e a l i t y , neither
of these determinants can be neglected. I n P o l a n d the f o r m a t i o n
of the c o n t e m p o r a r y peasant's consciouness is a spontaneous
process occurring on the verge o f t w o w o r l d view's, n a m e l y
the t r a d i t i o n a l and the c o n t e m p o r a r y (lay) one. T h e funda­
m e n t a l determinants o f the t r a d i t i o n a l consciousness were
as follows: s o l i d a r i t y o f life i n nature ( m a n had t o w o r k well so
as n o t t o d i s t u r b the h a r m o n y o f the universe); adequately
adjusted rules o f C h r i s t i a n i t y (reality was classified i n r e l a t i o n
to its divine and diabolic spheres). A t present the eonscioussness o f peasants reveals a m i x t u r e o f actual and t r a d i t i o n a l
w o r l d v i e w s ; со-existeriec o f c o n t r a d i c t o r y values concerning
the same sphere of life is thus possible. Due t o the d o m i n a t i o n
o f c o n t e m p o r a r y values m a n y p r a c t i c a l activities become auto­
nomous, i.e. separate f r o m m o r a l sanctions (e.g. good w o r k ) .
J a c e k O l ę d z k i — LIFE PROBLEMS A N D T H E TROU­
BLE W I T H EXISTENCE.
T h e a u t h o r analyzes everyday's Home Notes b y Teresa T r o ­
j a n o w s k a f r o m M u r z y n ó w . T h e y do n o t resemble a n y biogra­
p h i c a l notes t o be found i n the countryside. W r i t i n g j u s t for
herself, Teresa T r o j a n o w s k a concentrates on the closest r e a l i t y .
She thus expi'osses a selfless noccessity t o w a t c h a n d listen t o
the images a n d sounds f r o m the s u r r o u n d i n g w orkl o f n a t u r e ;
she also tries to f i n d the k e y t o the phenomena a r o u n d her,
first of all t o the m o r a l problems focused on her husband. T r o ­
j a n o w s k a revealed indifference t o religion and so her Sunday
and feast day notes do n o t distinguish themselves except for
their emptiness. T r o j a n o w s k a emphasizes at the same t i m e
t h a t uneommonness enters her i n t i m a t e world w i t h e x t r a ­
o r d i n a r y power. T i m e subordinated t o the phenomenology
of the laws o f n a t u r e is i n t e g r a l l y combined w i t h the pheno­
menology o f her experience. T r o j a n o w s k a gave a v e r y special
meaning t o the n o t i o n o f existence: her w r i t i n g was a k i n d
of breaking off, d i s t u r b i n g , a n d opposing norms o b l i g a t o r y
to a country woman.
7

Anna
К u n с z у ii s к а - I г а с к а — OUR L A D Y I N
OLD FOLK ART '
The a u t h o r tries to show works o f a r t as the examples o f

*

Р

Е

З

Ю

М

Е

OF ARTICLES
m a t e r i a l i z a t i o n a n d c o n c r e t i z a t i o n " o f the ideological visions
connected w i t h the V i r g i n , w h i c h reveals new aspects o f H e r
role i n t r a d i t i o n a l folk c u l t u r e . Since i n studies o f folk religious­
ness present interviews are b u t o f secondary importance, A .
K u n c z y ń s k a - I r a c k a analyzes t e x t s of prayers and h y m n s con­
t e m p o r a r y w i t h the works o f a r t she studies. She considers the
texts a n d adequate works as t w o c o m p l e m e n t a r y parts o f the
same message.
T h e most p o p u l a r representations o f the V i r g i n are scru­
tinized i n t w o groups. The f i r s t contains copies o f miraculous
effigies, so i m p o r t a n t i n P o l a n d . The second includes repre­
sentations i l l u s t r a t i n g or s y m b o l i z i n g the most i m p o r t a n t events
f r o m the V i r g i n ' s life connected w i t h l i t u r g i c a l feasts, a n d es­
sential for peasants' religiousness (farmers' callendar). The
borderline between the t w o groups is n o t always clear, for t h e i r
iconography is sometimes converegent, whereas the e m o t i o n a l
expression m a y depend on the subject (e.g. Pieta) a n d the k i n d
of the w o r k o f a r t (generally speaking sculpture is more i n d i ­
vidualized a n d more emotional t h a n p a i n t i n g ) . W h e n a n a l y z i n g
the copies o f miraculous effigies the a u t h o r discusses the w a y
they are represented a n d elements o f legend connected w i t h
t h e m , w h i c h are revealed i n a r t . She also sees t h e m as a homage
to santuaries t h a t give home t o such effigies.
M a n y folk images o f the V i r g i n testify t o a continuous t r a ­
d i t i o n o f g i v i n g a r t i s t i c shape t o c e n t u r y - o l d ideas r o o t e d i n
the s p i r i t u a l c u l t u r e o f the c o u n t r y . A separate group is composed
of works following the so-called d e v o t i o n a l images, the group
being distinguished b y h i g h a r t i s t i c q u a l i t y , which reflects
the e x t e n t of emotions. The i n s p i r a t i o n o f these works derived
d i r e c t l y or i n d i r e c t l y f r o m the L a t e M i d d l e Ages f i r s t o f a l l
t h r o u g h Baroque sculpture. F o l k texts associated w i t h t h e m
are l o n g rooted i n l i t e r a r y t r a d i t i o n .
F o l k images of the V i r g i n shown i n the w orks o f a r t a n d
prayers or h y m n s are complementary. On the whole, t h e y prosent
our L a d y i n v e r y h u m a n categories: t h r o u g h a f a m i l i a r y scenery
of her life, her happiness a n d despair, so easily understood
b y a l l the w o m e n , as w e l l as i n the situations i n w h i c h the super- h u m a n dimension of H e r person and life is manifested.
r

Renata
R o g o z i ń s k a
— ZOFIA STRYJENSKA'S
AND TADEUSZ MAKOWSKI'S INSPIRATION I N F O L K
ART
1

I n the i n t e r w a r p e r i o d t w o groups o f artists searching thei "
i n s p i r a t i o n i n folk a r t can be distinguished. The f i r s t (e.g. S t r y ­
j e ń s k a ) were f i r s t o f a l l interested i n i t s decorativeness a n d
often t h e i r i n s p i r a t i o n was b u t superficial. The others, i n t u r n ,
t r i e d t o perceive its essence. F o r example M a k o w s k i , w h o also
sought i n s p i r a t i o n i n children's a r t a n d o l d F l e m i s h p a i n t i n g .
The a u t h o r concludes t h a t S t r y j e ń s k a was so p o p u l a r because
she gave a r t i s t i c shape t o the m y t h s essential for the r e v i v i n g
Polish state, i.e. the m y t h o f the Piasts and Janosik.
D a n u t a
B a t o r s k a — POLISH F O L K MOTIFS I N
TARASCAN WOOD CARVING FROM PATZCUARO, MEXICO
M a r i a Teresa Davalos de L u f t , director o f Musco Regional
de Artes e I n d u s t r i a s Populares de Patzcuaro, state o f Miehoacan,
Mexico, formed an o u t s t a n d i n g collection o f local folk a r t ,
adding t o i t objects f r o m diverse areas o f the w o r l d . She esta­
blished a custom o f showing the l a t t e r to local f o l k artists and
artisans, w h o m she w o u l d i n v i t e t o w o r k on their creations
i n the museum p a t i o . I n the process, she i n t r o d u c e d Tarascan
I n d i a n s to wood carvings b y Polish master wood carvers, G ó r a l o ,
of the T a t r a M o u n t a i n s . I m m e d i a t e l y , Tarascan I n d i a n s adapted
wood cai'ving, a m e d i u m rarely favored b y Mexican artisans.
T h e o r n a m e n t a t i o n t h a t t h e y started t o carve on wooden objects
was derived f r o m Polish p r o t o t y p e s . Once the basic f l o r a l m o t i f
used b y Polish G ó r a l e was adopted b y Tarascan artists, i t was
applied t o other objects, i.e. salad forks and spoons a n d tissue
boxes created for t o u r i s t trade. T o d a y , decorative wood c a r v i n g
proliferates i n Patzuaro region and no one recalls its o r i g i n .
E l ż b e t a
TURES

Berendt

— M I K O Ł A J ZAGORNY'S SCULP -

M . Z a g ó r n y lives i n L i g o t a W i e l k a i n L o w e r Silesia, whero
he settled after the w a r h a v i n g m o v e d f r o m his home village
(now i n the Soviet U n i o n ) . H e w o r k e d i n the f a r m , as a shoe­
maker, carriage-builder. H e started s c u l p t i n g after his wife's
death at the age o f 80. The w o r k s were way-side shrines at
f i r s t , later a b i g cycle o f „ w o o d e n h i s t o r y " .

275

РЕЗЮМЕ
Д а р и у ш
Ч а я — ДИЛЕММЫ ШУТА
В статье рассматривается некая методологическая
позиция в этнологии на
примере
письма Людвика
Стоммы нашей редакции „Слон и вопрос этнологии"
(№
l—i,
1982).
Автор
показывает, что эта
позиция близка, в
частности, В и т о л ь д у Гомбровичу. Ч е л о в е к не
имеет
натуры,
понимаемой
как
конгломерат
неизменных
норм, он — это г р у п п а и с т о р и ч е с к и
обусловленных
масок, постоянно м е н я ю щ и х с я условностей.
Занятие
интерпретатора при таком подходе состоит в обли­
чении, демифологизации, раскрытии
относительности
к у л ь т у р ы и мира. Это извечное разоблачение, показ
„наготы короля" сближает интерпретатора с позицией
шута — вечного насмешника, аутсайдера,
разруша­
ющего
принятый
порядок.
Его
роль
заключается
в постоянном подрывании авторитета ценностей. Та­
кая
позиция, как заключает
автор, смехом обезо­
руживает авторитет и пафос величия, а одновремен­
но в о з в ы ш а е т то, что будто б ы недостойно нас, то
к а к будто бы малое, нежеланное.
В е с л а в
Ш п и л ь к а
— ИСКАТЕЛИ
ПРОПАВШЕ­
ГО К О В Ч Е Г А
Р а з д у м ь я н а д ж у р н а л о м „ П ш е к р у й " это
предлог
для р е ф л е к с и и над механизмами массовой культуры.
Автор подчеркивает ее религиозный х а р а к т е р — эта
массовая к у л ь т у р а носит все в ы д е л е н н ы е П. Р и к ё р о м
ч е р т ы sacrum. Она обладает в е л и к о л е п н о й способно­
стью в к л ю ч е н и я всего в свою орбиту
— все т а к и м
о б р а з о м д е л а е т о с в я щ е н н ы м , т.е. п о л н ы м с и л ы и д о ­
стойным п о д р а ж а н и я . Следуя Л. Колаковскому, автор
замечает, что
sacrum не м о ж е т
с у щ е с т в о в а т ь без
с в о е й о п п о з и ц и и —- p r o t f a n u m . И т а к и м о б р а з о м , е с л и
все становится sacrum, одновременно перестает ним
быть. Парадокс — созданная гармония массовой к у л ь ­
т у р ы становится гармонией хрупкой. И все таки а в ­
тор, цитируя Элиаде, у т в е р ж д а ю щ е г о , что
трудно
н а й т и г а р м о н и ю yi ф о р м у в н о в о р а ж д а ю щ и х с я
ре­
лигиозных д в и ж е н и я х , в ы р а ж а е т надежду, что гар­
мония такого рода существует.
Х а н н а
Б у р ш т а ,
В о й ц е х
Б у р ш т а

НЕ­
СКОЛЬКО ЗАМЕЧАНИЙ ПО ВОПРОСУ ТАК НА­
ЗЫВАЕМОГО
КРЕСТЬЯНСКОГО
САМОСОЗНАНИЯ
К а к хорошо известно — формирование современного
к р е с т ь я н с к о г о с а м о с о з н а н и я в П о л ь ш е это с т и х и й н ы й
процесс, предпосылкой которого является
сочетание
двух мировоззрений: традиционного и нынешнего

светского. Глаными факторами, определяющими тра­
диционное
самосознание, была неразрывная
связь
ч е л о в е к а с п р и р о д о й (он д о л ж е н б ы л у с е р д н о т р у ­
диться, чтобы не н а р у ш и т ь гармонии космоса), а т а к ­
ж е соответственным образом понятые заповеди хри­
стианской
религии
(действительность,
классифици­
руемая
по принципу
принадлежности
и связи
со
сферой божественной и дьявольской). В настоящее
время в самосознании жителей деревни мы
имеем
д е л о со с м е с ь ю а к т у а л ь н о г о и т р а д и ц и о н н о г о
мыш­
ления, из чего вытекает частое сосуществование про­
т и в о р е ч и в ы х качеств, к а с а ю щ и х с я одной и той ж е
сферы жизни.
Заметное доминирование
элементов
современности
способствует
автономности
многих
практических
функций,
отдалению
от
связанных
с ними п р е ж д е моральных санкций (таких, напри­
мер, к а к добросовестная работа). В конце своей ста­
тьи авторы отмечают, что настоящая действитель­
ность ставит „новую этнографию" перед лицом двух
в о п р о с о в : 1. П о ч е м у м и р о в о з з р е н и е н ы н е ш н и х
жи­
т е л е й д е р е в н и с т а л о и м е н н о т а к и м ? 2. Г д е п р о х о д и т
демаркационная линия между „локальным" (кресть­
янским) самосознанием и национальным?
Я ц е к
О л е н д з к и й
— ЖИТЕЙСКИЕ
ЗАБОТЫ
И ПРОБЛЕМЫ С СУЩЕСТВОВАНИЕМ
Автор занимается анализом ежедневных
Домаш­
них записок Тересы Трояновской из Мужинова, ко­
т о р ы е не имеют ничего общего с в с т р е ч а ю щ и м и с я
в деревенской
среде биографическими
мемуарами.
Эти записки носят чисто интимный характер и кон­
центрируются на б л и ж а й ш е м для автора окружении.
Они являются результаты безкорыстной
потребности
в наблюдении
и вслушивании в звуки и
образы
окружающего
мира
природы,
а
также
попыткой
найти ключ к явлениям окружающей действитель­
ности — п р е ж д е всего к проблемам нравственного
характера,
имеющим
связь
с личностю ее
мужа.

276

Трояновская была равнодушна к религии,
поэтому
записки, которые она делала по воскресеньям и на
праздники отличает чувство опустошенности, а одно­
временно автор статьи подчеркивает, что необычное
вторгается в интимный мир Трояновской с огромной
силой. Время, подчиненное феноменологии
законов
природы, неразрывным образом сочетается с ф е н о ­
м е н о л о г и е й ее в п е ч а т л е н и й . Т р о я н о в с к а я п р и д а л а п о ­
нятию
существования
собственное в ы р а ж е н и е :
ее
з а п и с к и это п р и м е р о с в о б о ж д е н и я , н а р у ш е н и я , отхода
от н о р м , о б я з ы в а ю щ и х д е р е в е н с к у ю ж е н щ и н у .
А н н а
К у н ь ч и н ь с к а я - И р а ц к а я

МАДОН­
НА В СТАРОМ НАРОДНОМ
ИСКУССТВЕ
Автор старается представить произведения искус­
ства как примеры „материнлизации и конкретизации"
идейного видения, связанного с образом Богоматери,
что позволяет открыть новые аспекты ее роли в тра­
диционной народной культуре. Поскольку в исследо­
ваниях народной религиозности нынешние
анализы
имеют всего л и ш ь вспомогательное значение, автор
прослеживает тексты молитв и песней, записанных
и с с л е д о в а т е л я м и в то время, когда б ы л о
создано
большинство анализируемых ею произведений искус­
ства.
Наиболее популярные в народном искусстве типы
изображений Богоматери автор делит, анализируя их,
на две группы. Первая охватывает копии чудотвор­
ных образов, которые имеют в П о л ь ш е особенно в а ж ­
ное значение.
Вторая
— это
изображения,
иллю­
стрирующие или символизирующие наиболее в а ж н ы е
моменты ж и т и я Богоматери, связанные с религио­
зными праздниками и существенные для
крестьян­
ской религиозности (деревенский календарь).
Граница
между этими двумя
группами не всегда
бывает резкой, А н а л и з и р у я копии чудотворных обра­
зов, автор рассматривает х а р а к т е р их
изображения,
а т а к ж е связанные с ними элементы легенд, которые
нашли отражение в искусстве, также, как результат
п о ч и т а н и я , к у л ь т а т е х с в я т ы н ь , где д а н н ы е
образа
хранятся.
О с о б у ю г р у п п у -— т а к ж е с в о и м у р о в н е м , с о с т а в ­
ляют изображения, подражающие вотивным, преис­
полненным
соответствующей
их
функции
силой
чувств. Они берут свое начало
— непосредственно
и л и косвенно — п р е ж д е всего в барочной с к у л ь п т у ­
ре и скульптуре позднего средневековья. Народные
тексты, связанные с ними, имеют столь ж е глубокую
литературную традицию. Народные изображения Бо­
гоматери в произведениях
искусства, а т а к ж е ее
образ в текстах молитв взаимно дополняются. Рас­
сматриваемые к а к единое целое полно
отображают
видение Мадонны, близкое чисто человеческим
ка­
тегориям — с о б ы т и я в ее ж и з н и , ее радости и горе­
сти рассматриваются
сквозь
призму
переживаний,
понятных для каждой женщины, а одновременно как
проявление божественности ее личности и всех мо­
ментов ее ж и т и я .
Р е н а т а
Р о г о з и н ь с к а я
— ВЛИЯНИЕ НАРОД­
НОГО
ИСУССТВА
НА
ТВОРЧЕСТВО
ЗОФИИ
СТРЫЕНЬСКОЙ И ТАДЕУША
МАКОВСКОГО
В период межвоенного двадцатилетия можно в ы ­
делить две группы художников, источинком вдохно­
вения которых было народное искусство. Один
— как
например
Стрыеньская

интересовались
прежде
всего его д е к а р а т и в н о с т ь ю и часто д о в о л ь с т в о в а л и с ь
поверхностными заимствованиями, другие
пробовали
п о н я т ь суть этого искусства. К этим последним отно­
сится Маковский, который использовал в своем твор­
честве т а к ж е средства выразительности, свойственные
детскому искусству и искусству старых фламандских
мастеров. Автор статьи отмечает тажке, что
своей
популярностью
Стрыеньская была
обязана
прежде
всего о б р а щ е н и ю к в а ж н ы м д л я в о з р о ж д а ю щ е г о с я
Польского Государства мифам: легендам,
связанным
с эпохой Пястов и Яносиком.
Э л ь ж б е т а
Б е р е н д т
— СКУЛЬПТУРЫ
МИКОЛАЯ ЗАГОРНОГО
Скульптор постояннно живет в Лиготе
Велькой
в Н и ж н е й С и л е з и и , где п о с е л и л с я после в о й н ы , п о ­
к и д а я свою деревню, к о т о р а я сейчас находится на
территории СССР. Занимался сельским
хозяйством,
был сапожником
и колесником. Скульптором
стал
после смерти своей ж е н ы , когда ему минуло
уже
80 л е т . С н а ч а л а э т о б ы л и ч а с о в е н к и , п о т о м ц и к л
„деревянной истории".

DO NASZYCH P R E N U M E R A T O R Ó W I

CZYTELNIKÓW

I n f o r m u j e m y z p r z y j e m n o ś c i ą , iż l i m i t n a k ł a d u pisma z o s t a ł z w i ę k s z o n y , t a k że n i k t nie
p o w i n i e n m i e ć t r u d n o ś c i z p r e n u m e r a t ą . J e ś l i b y jednak g d z i e ś takie t r u d n o ś c i w y s t ą p i ł y , p r o s i m y
o powiadomienie nas o t y m . D z i ę k i ż y c z l i w e m u stosunkowi D e p a r t a m e n t u W y d a w n i c t w P A N
r o c z n i k 1988 m a z w i ę k s z o n ą o b j ę t o ś ć o cztery arkusze.
N u m e r obecny, u k a z u j ą c y się z nieznacznym o p ó ź n i e n i e m (za k t ó r e przepraszamy), jest
o s t a t n i m w y d a w a n y m w dotychczasowej technice d r u k u .Nowa (fotoskład) zapewni w i ę k s z ą
c z y t e l n o ś ć t e k s t u . Jeszcze w p i e r w s z y m p ó ł r o c z u u k a ż e się n u m e r

podwójny

(o z w i ę k s z o n e j

o b j ę t o ś c i ) , p o ś w i ę c o n y k u l t u r z e ż y d o w s k i e j , ludowej sztuce Ż y d ó w polskich, ich miejscu w ż y c i u
społeczności chłopskiej.
J e d n o c z e ś n i e przepraszamy C z y t e l n i k ó w i p . W i k t o r a W o ł k o w a , znakomitego fotografika,
za opuszczenie w numerze 3/1988 i n f o r m a c j i o t y m , iż jest on a u t o r e m wszystkich z d j ę ć do a r t .
Wojciecha Zaleskiego Kapliczki

błagalne

i święte

sosny z okolic Supraśla

(ss. 186—195). Pocie­

szamy się t y m , że wielu C z y t e l n i k ó w zapewne zwróciło u w a g ę , że zdjęcia w a r t y k u l e s ą w s w y m
charakterze identyczne z f o t o g r a f i ą

k t ó r a zdobi o k ł a d k ę — i k t ó r a z o s t a ł a właściwie podpisana.

Opuszczenie i n f o r m a c j i w a r t y k u l e jest dla nas t y m przykrzejsze, że wszyscy c i e s z y l i ś m y się
t y m i z d j ę c i a m i i s t a r a l i ś m y się je j a k najlepiej w y e k s p o n o w a ć w numerze.
A.J.

New Tags

I agree with terms of use and I accept to free my contribution under the licence CC BY-SA.