Cyfrowa Etnografia

de7f29b18395bad3e0a3f9becd65892c.pdf

Media

Part of Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1969 t.13 z.2

extracted text

к

N

О

R

I

K

A

„Etnografia P o l s k a " , t. X I I I : 1969 z. 2

UCZCZENIE

ZASŁUG

NAUKOWYCH

PROFESORA KAZIMIERZA
(Posiedzenie

Komisji

Etnograficznej

DOBROWOLSKIEGO

Komitetu

Nauk

Historycznych

PAN)

D n i a 25 m a j a 1968 r. odbyła się w K r a k o w i e uroczystość poświęcona u c z c z e n i u
zasług n a u k o w y c h
stości było

prof. K a z i m i e r z a D o b r o w o l s k i e g o .

wręczenie

zawierającego

prace

profesorowi
poświęcone

w a n o prof. D o b r o w o l s k i e m u
w

zakresie

badania

kulturze

jako wyraz

przeszłości

ósmy t o m tego w y d a w n i c t w a
święconych p r o b l e m a t y c e

zbiorowego

ludności

Pasterstwo

góralskiej .
1

uznania za wybitne

Podhala

m a objąć

Punktem centralnym

dzieła

i

kultury

reedycje

uroczy­

i

Podhala,

T o m ten

dedyko­

zasługi, j a k i e położył

ludności

prac

Tatr

góralskiej.

Kolejny,

prof. D o b r o w o l s k i e g o ,

po­

j a k o k a m e r a l n a , zgromadziła w a u l i Oddziału

Pol­

góralskiej .
2

Uroczystość, p r z e w i d y w a n a

s k i e j A k a d e m i i N a u k w K r a k o w i e l i c z n e grono przyjaciół, uczniów i w s p ó ł p r a c o w ­
ników P r o f e s o r a . P r e z e s Oddziału P A N w K r a k o w i e , prof, dr Z e n o n K l e m e n s i e w i c z ,
dokonując

aktu

wręczenia

pierwszego

egzemplarza

s a n e p r z e z j u b i l a t a rozważania, poświęcone p o s t a w i e
pracy

uczonego

podkreślając,

że

przytoczony

uczonego

fragment

napi­

w o b e c życia i dobrej
rozważań

najlepiej

u c z o n y c h , którzy wnieśli do n a u k i istotne wartości, p r a c a

badawcza

też c h a r a k t e r y z u j e osobowość naukową prof.
„U wielu

tego t o m u , przypomniał
tych

Dobrowolskiego:

stała się siłą wiodącą, j a k a wysunęła się n a czoło w s z y s t k i c h i c h dążeń. W e w n ę t r z ­
nej

pasji

ludzi

poznawczej

odgrywają

podporządkowane

dominującą

rolę.

zostały

Uczeni,

czynności, które

o których

mówię,

w

życiu i n n y c h

rezygnują

z

wielu

dążeń i przyjemności, t a k częstych w i n n y c h środowiskach społecznych, j a k z b o ­
gactw,

władzy,

intensywnego

życia

towarzyskiego,

zabaw.

Starają

się

organizm

swój utrzymać w sprawności f i z y c z n e j po to przede w s z y s t k i m , a b y móc pracować,
działać.
Płonie

Przyświeca
w

i m dewiza

n i c h niepokój

Flauberta:

poznawczy,

pogoń

L'homme

n'est

rien, l'oevre

za doskonaleniem

daleka, od k r e s u , który c h c i e l i b y osiągnąć. Wyróżniając

się ogromną

w

się

dochodzeniu

do podjętego

K r a s z e w s k i e g o : nulla

dies abeat,

celu

naukowego

starają

ąuin linea ducia

supersit"

3

est tout.

poznawania

zawsze

wytrwałością

urzeczywistnić

zasadę

.

P a s t e r s t w o T a t r P o l s k i c h , i P o d h a l a , t. 7: Zycie i folklor pasterzy
Tatr
Pol­
i Podhala,
W. A n t o n i e w i c z [red.], W r o c ł a w — W a r s z a w a — K r a k ó w 1967.
M.in. Przeszłość
Podhala,
Dzieje
wsi Niedźwiedzia,
Najstarsze
osadnictwo.
Podhala, Migracje
wołoskie.
K. D o b r o w o l s k i ,
Studia
nad życiem społecznym
i kulturą, Wrocław—•
— W a r s z a w a — K r a k ó w 1966, s. 38.
1

skich

2

3

248

KRONIKA

Tej

właśnie

pasji

poznawczej

i

gorącemu

umiłowaniu

prawdy

naukowej

prof. D o b r o w o l s k i e g o złożyli u z n a n i e z e b r a n i p r z e d s t a w i c i e l e władz A k a d e m i i , p r z y ­
jaciele i uczniowie.
Odpowiadając
do

początków

na

swej

słowa

pracy

prezesa

Oddziału

naukowej

PAN

prof.

i zainteresowań

Dobrowolski

Podhalem

i

nawiązał

Góralszczyzną.

Wiążą się one j e s z c z e z jego c z a s a m i s t u d e n c k i m i , gdy n a s e m i n a r i u m prof. F r a n ­
ciszka

Bujaka

podjął

badania

nad dziejami

w s i Niedźwiedź,

które

kontynuował

j e s z c z e w l a t a c h późniejszych, a monografię tej w s i ogłosił w 1931 r. Później

przy­

szedł o k r e s bezpośredniego związania z r e j o n e m T a t r p o p r z e z działalność polityczną
w okresie plebiscytu i obejmowania

p r z e z państwo p o l s k i e obszarów Spiszą i O r a ­

wy.

d l a l i c z n y c h badań t e r e n o w y c h , które k o n t y ­

O k r e s t e n wykorzystał P r o f e s o r

nuował również później, a w y n i k i i c h przedstawiał w l i c z n y c h , z n a n y c h
cjach. Zainteresowanie
zainteresowaniami
go

wcześnie

do

ludnością góralską łączyło się u P r o f e s o r a

położeniem
ruchu

ludności

chłopskiej

socjalistycznego,

jeszcze

oraz robotniczej,
w

okresie

publika­

także z s z e r s z y m i
które

zbliżyły

gimnazjalnym.

w y p ł y w a ł o dążenie do p o z n a n i a w a r u n k ó w życia ludności chłopskiej, j e j

Stąd

gospodarki

i k u l t u r y , j e j przeszłości oraz d n i a dzisiejszego. T o łączenie badań n a d Współczes­
nością z równoczesnym

głębokim

sięganiem w s t e c z , do podłoży a k t u a l n e j

wistości,

doprowadziło

wcześnie

do

gralnego

ujmowania

badanej

zarysowania

się

koncepcji

rzeczywistości, p r z e d s t a w i o n e j

w

rzeczy­

genetycznie-intepierwszym

zarysie

już w 1919 r.
Wstępem
naukowe,

niejako

do

zorganizowane

tego

uroczystego

p r z e z Komisję

i licznego

spotkania

było

posiedzenie

Etnograficzną

Komitetu

Nauk

Historycz­

n y c h P A N , poświęcone niektórym, p o d s t a w o w y m a k t u a l n y m p r o b l e m o m t e o r e t y c z ­
n y m i metodologicznym

etnografii. Z a g a j e n i e

doc. dr. A n d r z e j a Waligórskiego

poświęcone t e o r e t y c z n y m i m p l i k a c j o m e t n o g r a f i c z n y c h

badań t e r e n o w y c h ,

rozwój

się

zapoczątkował

i

uwarunkował

j a k o n a u k i . Z k o l e i doc. d r Z o f i a
lizmu-strukturalizmu
konkretnych
dysław
i

do badań

fundamentów

etnografii

S o k o l e w i c z mówiła o z a s t o s o w a n i a c h

funkcjona-

zmiany

ugruntowanie
kulturowej,

badań n a d t y m z a g a d n i e n i e m

Kwaśniewicz

założenia

metody

przedstawił

było

których

następnie

etnografii

w

jasnym

genetyczno-integralnej

Dobrowolskiego, a n a koniec s a m Profesor

charakteryzując

w

m.in. w y n i k i

światowej. Doc. dr
wykładzie

opracowanej

przez

Wła­

zasadniczą
prof.

ideę

Kazimierza

zarysował ogólne założenia teorii

pro­

cesów żywiołowych, będącej p r z e d m i o t e m jego szczególnego z a i n t e r e s o w a n i a w o s t a t ­
nich

latach .
4

osadnictwem

Do

jej opracowania

terenów

beskidzkich,

posłużyły
nad

m.in. w y n i k i

organizacją

badań

gospodarki

Profesora
i

nad

współżyciem

w różnego t y p u j e d n o s t k a c h o s a d n i c z y c h , n a d kształtowaniem się s y s t e m u wartości
w

określonych

warunkach

bytu. T e o r i a

ta, dając

podstawę

do właściwego

m i e n i a podłoży i przebiegów procesów żywiołowych, s t a n o w i ważny p u n k t
dla

teorii p l a n o w e g o kształtowania życia, t a k ważnego w
Konferencja

wowych

założeń

dała

j e s z c z e r a z możność

metodologicznych

stwierdzenia

wiążących

rozu­

wyjścia

ustroju socjalistycznym.
istotnej

wartości

podsta­

się z g e n e t y c z n o - i n t e g r a l n y m

spoj­

r z e n i e m n a rzeczywistość społeczną, które daje możność z r o z u m i e n i a teraźniejszości
i w y b o r u właściwych środków działania n a przyszłość drogą dokładnego

poznania

podłoży, które tę rzeczywistość ukształtowały w przeszłości.
Edward

Pietraszek

W y m i e n i o n e powyżej r e f e r a t y zostały o p u b l i k o w a n e w n i e c o z m i e n i o n e j
m i e w o b e c n y m i p o p r z e d n i m z e s z y c i e „Etnografii P o l s k i e j " .
4

for­

249

KRONIKA

Przemówienie

К.

Dobrowolskiego

Muszę przyznać się, że miałem p e w n e o p o r y p r z e c i w z o r g a n i z o w a n i u
uroczystości.
Krakowa

Wynikały

poświęcają

pełnego obciążeń

one

ze

dla mnie

zawodowych,

K l e m e n s i e w i c z , który w

świadomości,

że

Koledzy

czas

w

warunkach

i koszty

naukowych,

społecznych

sposób h a r m o n i j n y

moi

dzisiejszej

przyjeżdżając

życia

do

współczesnego

i innych. Ale P a n Prezes

łączy w i e l k i t a l e n t n a u k o w y

i

orga­

n i z a c y j n y n i e t y l k o z praktyczną mądrością życiową, ale też z szeroką działalnością
społeczną, przekonał m n i e , że o r g a n i z o w a n i e
głębszy s e n s społeczny, n i e p o z b a w i o n y

podobnych

zebrań, j a k d z i s i e j s z e , m a

a s p e k t u w y c h o w a w c z e g o . Sądzę, że z j a w i s k o

społecznego u z n a n i a i ściśle z n i m powiązana życzliwość otoczenia w o b e c drugiego
człowieka

stanowią

zasadnicze

wartości,

które

sprzyjają

konstruktywnym,

t e c z n y m osiągnięciom j e d n o s t e k i zbiorowości w e w s z y s t k i c h d z i e d z i n a c h
działania.

Wartości

te z n a t u r y

r z e c z y wchodzą

poży­

ludzkiego

w

skład

obowiązujących

z całego

serca

prof.

zasad

wychowawczych.
Pragnę

przede

Antoniewiczowi,

wszystkim

memu

podziękować

drogiemu

k o w a ł m i V I I t o m Pasterstwa

przyjacielowi

Tatr

Włodzimierzowi

od l a t a k a d e m i c k i c h , który

Polskich, i Podhala, monumentalnego

n i c t w a j e d y n e g o tego t y p u w świecie, i był i n i c j a t o r e m dzisiejszego
wielu
i

l a t wiążą

jego

mnie

kultury,

z n i m : głębokie

wspólne

ukochanie

zainteresowania

etnograficzne,

w y r a z w jego świetnych p r a c a c h e t n o g r a f i c z n y c h
stwa

Tatr

i

Tatr

zebrania. O d

ludu

które

góralskiego

ostatnio

znalazły
Paster­

ogłoszonych w V I tomie

Podhala.

Jestem
Annie

wspaniałego

dedy­

wydaw­

winien

również

najgłębszą

Kutrzeba-Pojnarowej,
Polskich

i Podhala,

wdzięczność

za tak gruntowny

mej

artykuł

drogiej
w

u c z e n n i c y , doc.
Pasterstwa

V I I tomie

poświęcony m y m s t u d i o m n a d kulturą ludową w

t a c h o r a z za j e j z a w s z e chętną, szlachetną pomoc

w

sprawach

Karpa­

naukowo-organiza-

cyjnych.
Z całego s e r c a dziękuję też P a n u P r e z e s o w i , prof. Z . K l e m e n s i e w i c z o w i , i s e ­
kretarzowi
się

do

naukowemu,

dzisiejszej

prof.

J . L i t w i n i s z y n o w i , za i c h życzliwe

uroczystości,

j a k również

innym

członkom

ustosunkowanie

Prezydium,

którzy

b y l i t a k u p r z e j m i przybyć n a z e b r a n i e .
Najserdeczniejsze
i

uczniów

przyjechali
J.

podziękowanie kieruję też do w s z y s t k i c h Kolegów,

za p r z y b y c i e
z

innych

B u r s z c i e , prof.

W.

ośrodków

zebranie.

naukowych

Dziękuję

nie

zwłaszcza

szczędząc

doc. M . F r a n k o w s k i e j ,

doc. Z . S o k o l e w i c z o w e j ,

prof. К.

trudów,
prof.

przyjaciół

t y m , którzy
m . i n . prof.

J . Klimaszew­

Zawistowicz-Adamskiej,

Znamierowskiej-Prüfferowej.

Przejdę
zjalne

dzisiejsze

Dynowskiemu,

s k i e j , prof. J . P a z d u r o w i ,
prof. M.

na

z k o l e i do k i l k u r e f l e k s j i . Życie było m i życzliwe, m o j e

i u n i w e r s y t e c k i e przebiegały

bowiem w

epoce,

w a l k i o niepodległość P o l s k i , stopiona z w a l k ą

o przebudowę u s t r o j u

o radykalną reformę rolną. Dołączała się do n i e j w a l k a
moralnych

głoszących

przekreślenie

lata

którą przenikała

antagonizmów

gimna­

atmosfera

społecznego,

o urzeczywistnienie zasad

wynikłych

z różnic

rasowych,

narodowościowych i r e l i g i j n y c h .
Pewna

część młodzieży g i m n a z j a l n e j

kółkach s o c j a l i s t y c z n y c h . Atmosferę
kajdan

niewoli, wiara

ciowy

przeciw

gimnazjalna

i

w

możność

w t y c h c z a s a c h g r u p o w a ł a się w t a j n y c h

tych

kółek

podniesienia

poniżeniu

społecznemu

klas

akademicka

inteligenckiego

i

charakteryzowała
i doskonalenia
warstw

pochodzenia

wola. z r z u c e n i a

życia, b u n t

upośledzonych.
starała

się

poznać

robotników i chłopów. Działo się to różnymi d r o g a m i :

przez poznawanie

b y t u robotników, p r z e z pracę fizyczną, p r z e z w y p r a w y

krajoznawcze.

uczu­

Młodzież
życie

Warunków

Jedną z p o -

250

KRONIKA

staci tej a k c j i było z w i e d z a n i e mieszkań s u t e r e n o w y c h n a przedmieściach
Przynosiło

ono

(przy d a w n e j
piecykiem

często

u l . Kołłątaja

kuchennym.

dzieci, robotnik
wstrząs

obrazy.

Nie

na Ludwinowie)

Zamieszkiwały

wyrobnica

bunt

przeciw

nigdy

z

izby

Krakowa.
piwnicznej

b e z podłogi z małym

trojgiem

rachitycznych

s t o l a r z a z siostrą. T e t r z y p a r t i e

sznurami. Tego rodzaju

moralny,

zapomnę

nietynkowanej,

ją:

z żoną i młody p o m o c n i k

lały s w e części i z b y
boki

wstrząsające

sceny wywoływały

nędzy, p r z e c i w

istniejącym

oddzie­

u młodzieży

głę­

potwornym

kon­

t r a s t o m społecznym.
Charakterystyczną

cechą p e w n e j części młodzieży g i m n a z j a l n e j

i uniwersytec­

k i e j był k u l t p r a c y f i z y c z n e j . Gimnazjaliści i a k a d e m i c y p r a c o w a l i w o k r e s i e w a ­
k a c j i j a k o siły n i e k w a l i f i k o w a n e
poznać ciężki t r u d

n a różnych s t a n o w i s k a c h p r a c y . Pozwalało i m to

robotników, wiodło

nimi a robotnikami,

do t w o r z e n i a

się więzi u c z u c i o w e j

między

niosło p o z a t y m dumę z g r o s z a z a r o b i o n e g o t w a r d y m

wysił­

k i e m . D l a m n i e osobiście p r a c a w w a p i e n n i k u , n a b u d o w i e w c h a r a k t e r z e

pomoc­

nika

murarskiego

i

przy

regulacji

Dunajca

stały

się

źródłem

apoteozy

pracy

f i z y c z n e j j a k o siły w y c h o w a w c z e j , zacierającej różnicę k l a s o w e .
Zapoznawanie

się

było s t o s u n k o w o
syteckich.

z życiem

słabsze wśród

Dwutygodniowa

chłopskim

przez

piesze

m y c h równieśników

wycieczka

krajoznawcza

wycieczki

krajoznawcze

lat gimnazjalnych

i

odbyta

gimnazjal­

w

latach

uniwer­

n y c h z kolegą góralem n a P o d h a l e

i S p i s z ukazała m i świat t w a r d e j

w a l k i o byt

w

przenikły

i

ramach

cudnej

charakterami

przyrody,

świat

ludzi. Wycieczka

wspaniałym

folklorem

ta zetknęła m n i e po r a z p i e r w s z y

swoistymi

ze starą c z y s t o

polską mową l u d u s p i s k i e g o . Stała się też ożywczym źródłem, z którego
nie tylko

ukochanie

góralszczyzny, ale też z b i e g i e m

wytrysło

c z a s u wola. i c h n a u k o w e g o

poznania.
Życie było m i życzliwe, gdyż miałem sposobność poznać w i e l u
wewnętrznie,
celom

w

których

pozaosobistym.

samą świadomość

palił

się płomień

Poznanie

takich

dążeń

ludzi

l u d z i pięknych

szlachetnych skierowanych

niesie

wiarę

i c h i s t n i e n i a . B e z n i c h najwznioślejsze

w

człowieka

zasady

ku

poprzez

stałyby się

pus­

t y m i dźwiękami.
I j e s z c z e j e d n a r e f l e k s j a ogólniejszej n a t u r y . P o doświadczeniach długiego życia
myślę,, że w każdej l u d z k i e j

zbiorowości obowiązują

tości:

w

dobra,

rzetelna

praca

człowieka. P r z e s t r z e g a n i e
który

każdym

zawodzie

d w i e szczególnie ważne
i

życzliwość

wobec

war­

drugiego

t y c h wartości w i e d z i e

do zwartego,

zbiorowego

wysiłku,

pozwala

wydobyć

się z n a j t r u d n i e j s z y c h

sytuacji ekonomicznych,

podnieść

stopę życiową

i zdobyć

bezcenny

jest

wartości.

MIĘDZYNARODOWA
KULTURY LUDOWEJ

skarb,

jakim

KONFERENCJA W

W KARPATACH

zbiorowe

poczucie

SPRAWIE

BADAŃ

( S M O L E N I C E 11—18 I X 1967 R.)

W l a t a c h 1959—1962 odbyło się k i l k a k o n f e r e n c j i związanych z u t w o r z e n i e m
Międzynarodowej K o m i s j i do B a d a n i a K u l t u r y L u d o w e j w K a r p a t a c h . Miały one
c h a r a k t e r p r z e d e w s z y s t k i m o r g a n i z a c y j n y i p l a n u j ą c y . P i e r w s z a Międzynarodo1

Zob. M. G ł a d у s z, Konferencja
w sprawie utworzenia
Międzynarodowej
Ko­
misji Badań Kultury
Ludowej
w Karpatach,
„Etnografia P o l s k a " , t. 4: 1961, s. 3 3 9 —
— 3 4 3 ; t e n ż e , Zarys
planu
działalności i organizacji
Międzynarodowej
Komisji
do Badania Kultury
Ludowej
w Karpatach,
„Etnografia P o l s k a " , t. 6: 1962, s. 15—40;
A. K u t r z e b a - P o j n a r o w a ,
V konferencja
Międzynarodowej
Komisji
do Ba­
dań Kultury
Ludowej
w Karpatach,
„Etnografia P o l s k a " , t. 7: 1963, s. 492—495.
1

261

KRONIKA

w a K o n f e r e n c j a , podsumowująca n a większą skalę w y n i k i b a d a w c z e ,
nizowana w K r a k o w i e w

1964 r .

11—13

w

września

1967 r.

2

Druga

tego r o d z a j u

Czechosłowacji,

zastała

zorga­

n a r a d a odbyła się w d n i a c h

gromadząc

również

przedstawicieli

w s z y s t k i c h k r a j ó w z a i n t e r e s o w a n y c h problematyką karpacką .
3

akademie

vied

w Bratysławie, który pozyskał do współpracy następujące i n s t y t u c j e : K a t e d r a

Organizatorem

Konferencji

był

etno­

grafie

a folkloristiky

pisná

spoločnost

grafii

a f o l k l o r i s t i k u Československé]

a folkloristiky
tinie.
w

Na

University

Národopisný

pri Slovenskej

Komenského
akademie

U n i v e r s i t y Purkyně w

obradach,

które

odbywały

w

vied

akademie

ústav

Slovenskej

Bratysławie,
w

Slovenska

Bratysławie,

Üstav

věd w P r a d z e , K a t e d r a

w

„Domove

S m o l e n i c a c h odległych około 60 k m od B r a t y s ł a w y

etno­

etnografie

B r n i e , Slovenské národně m u z e u m
się

národo­

pro
w

Mar­

vědeckých

pracovnikov"

było o b e c n y c h

82 u c z e s t n i ­

ków. Z P o l s k i przybyło 10 etnografów i folklorystów , a 14 z Bułgarii, Jugosławii,
4

R u m u n i i , Węgier i Z S S R .
5

dr

Otwarcia Konferencji

jako

nauk

powołując

J . M j a r t a n,

wszystkich

narodów

biorących

przewodniczący K o m i t e t u O r g a n i z a c y j n e g o
prezydium,

udział

w

do którego w e s z l i

obradach .
6

Na

dokonał

przedstawiciele

posiedzeniu

plenarnym

p i e r w s z e g o d n i a o b r a d zostały wygłoszone r e f e r a t y dotyczące p r o b l e m a t y k i i z a g a d -

Zob. M. G ł a d у s z, Międzynarodowa
Konferencja
poświęcona badaniom
kul­
ludowej
w Karpatach,
„Etnografia P o l s k a " , t. 9: 1965, s. 440—457.
O K o n f e r e n c j i tej ukazało się już k i l k a i n f o r m a c j i : S . S v e h l á k ,
Medzinárodná konferencia
o studiu l'udovej
kultury
v Karpatech,
„Slovenský národopis",
t. 16: 1968 z. 1, s. 123—¡125; J . P o d o 1 á k, Medzinárodná
konferencia
o
studiu
l'udovej
kultury
v Karpatoch
(Smolenice
1967), „Slovenský národopis", t. 16: 1968
z. 2, s. 279—286; V . F r o 1 e c, Sendung
und Aufgabe
der Subkomission
fůr das
Studium
der Siedlungen
und der volkstümlichen
Baukunst
bei der
Internationalen
Kommission
für das Studium
der Volkskultur
in den Karpaten,
„Zpravodaj", M e z i ­
národní k o m i s e p r o s t u d i u m lidové k u l t u r y v K a r p a t e c h , s u b k o m i s e p r o s t u d i u m
sídel a lidového stavitelství, B r n o 1968, z. 1, s. 1—5; R e c . J . T o m e š , „Národopisné
a k t u a l i t y " , t. 5: 1968 z. 2, s. 145—'146; N . N . G r a c j a n c k a j a , Konfieriencija
po
izuczeniju
kultury
i byta nasielenija
Karpat,
„Sowietskaja E t n o g r a f i j a " , 1968, z. 3,
s. 128—130.
Der T . Brzozowska ( I B L P A N , Warszawa), mgr E . Dorywalska (Muzeum A r ­
cheologiczne i E t n o g r a f i c z n e w Łodzi), prof, dr M . Gładysz ( K a t e d r a E t n o g r a f i i
Słowian U J w K r a k o w i e ) , dr M . Gładyszowa (Zakład E t n o g r a f i i I H K M P A N w K r a ­
k o w i e ) , dr H . Kapełuś ( I B Ł P A N w W a r s z a w i e ) , doc. dr B . Kopczyńska-Jaworska
( K a t e d r a E t n o g r a f i i U Ł w Łodzi), d r A . K o w a l s k a - L e w i c k a (Zakład E t n o g r a f i i
P o l s k i I H K M P A N w Łodzi), prof, d r J . Krzyżanowski ( I B L P A N w
Warszawie),
doc. dr A . K u t r z e b a - P o j n a r o w a
(Zakład E t n o g r a f i i I H K M P A N w
Warszawie),
prof, d r R . R e i n f u s s ( I n s t y t u t S z t u k i P A N w K r a k o w i e ) .
Z Bułgarii p r z y b y l i : d r V . D e n c z e w , d r V . M a r i n o w i dr S . S t o i k o w a ( E t n o g r a f s k i i n s t i t u t i m u z e j B A N w Sofii) o r a z d y r . C h r . W a k a r e l s k i i d r D . W a k a r e l s k a - N e m o w a ( I n s t i t u t z a b a l g a r s k i jeżik B A N w S o f i i ) . Z Jugosławii: prof, dr M . G a v a z z i ( J u g o s l o v e n s k a a k a d e m i a z n a n o s t i , Z a g r e b ) i dr P. Tomic ( E t n o g r a f s k i m u z e j ,
B e o g r a d ) . Z R u m u n i i : d r P. Stáhl ( I n s t i t u t u l de S t u d i i S u d - E s t E u r o p e n e A R S R ) ,
dr I . V l a d u t i u ( I n s t i t u t u l de E t n o g r a f i e s i F o l c l a r A R S R , B u k a r e s z t ) . Z W ę g i e r :
prof, d r B . G u n d a ( E g y e t e m i Néprajzi Intézet, D e b r e c z y n ) . Z Z S S R :
akade­
m i k J . V . B r o m l e j ( d y r e k t o r Instituía E t n o g r a f i i A N S S S R , M o s k w a ) d r N. N . G r a cjanskaja
(Institut Etnografii A N
S S S R , M o s k w a ) , dr J . G . H o s z k o
(Etnog r a f i c z e s k i j M u z e j , L w ó w ) i d r J . P. P r i l i p k o ( I n s t i t u t M i s t e c t w o z n a w s t w a , F o l k ­
l o r u ta E t n o g r a f i i A N U R S R , Kijów).
D o p r e z y d i u m w e s z l i : j a k o przewodniczący prof, d r Jiří H o r á k
(Czecho­
słowacja) a następnie a k a d e m i k J . V . B r o m l e j ( Z S R R ) , prof, dr M . G a v a z z i
(Jugosławia), prof, dr M . G ł a d y s z ( P o l s k a ) , prof, d r B . G u n d a
( W ę g r y ) doc.
dr J . P o d o l á k (Czechosłowacja), d r P. S t a h 1 ( R u m u n i a ) , d y r . C h r . W a k a r e l s к i (Bułgaria).
2

tury

3

4

5

6

252

KRONIKA

nień m e t o d y c z n y c h w p r z e p r o w a d z a n y c h

aktualnie badaniach

nawczych

kulturowych

z zakresu

morfologii

zjawisk

oraz studiów

ogólnokarpackich

porów­

i

bałkań­

s k i c h . R e f e r a t y te, mające umożliwić z e b r a n y m z o r i e n t o w a n i e się w s u m a r y c z n y c h
wynikach

ostatnio

dokonanych

badań,

posiadały

różnorodny

charakter.

z n i c h dotyczyły rezultatów i n d y w i d u a l n y c h studiów n a d w y b r a n y m i
o s z e r s z y m l u b węższym
n y c h o ujednoliconej

z a k r e s i e , i n n e stanowiły

problematyce.

Do tych

podsumowania

Niektóre

zagadnieniami

prac

kolektyw­

o s t a t n i c h należały p r z e d e

wszystkim

w y p o w i e d z i referentów p o l s k i c h .
Założeniem dwóch p i e r w s z y c h referatów było w y k a z a n i e c e c h ogólnokarpackich
w z j a w i s k a c h k u l t u r o w y c h , j a k również r e g i o n a l n y c h zróżnicowań. Prof. d r B . G u n da w

Zur

referacie

Kulturmorphologie

in den Karpaten

przedstawił próbę s c h a ­

r a k t e r y z o w a n i a właściwości k u l t u r o w y c h n a obszarze K a r p a t p o p r z e z analizę

uwa­

runkowań kształtowania się l u b występowania niektórych zespołów z j a w i s k i form.
Autor

n a wstępie przypomniał, że b a d a n i a

kalnego

i narodowego

charakteru

wiążące różne n a r o d y

oraz

szczególnych narodów. W
działających

na

etnologiczne

kultur,

do

dążą

wskazania

do w y k r y w a n i a

na

elementy

do w y k a z a n i a h i s t o r y c z n e j ciągłości k u l t u r o w e j

związku z t y m r e f e r e n t

zróżnicowania

kulturowe

w

rozważał z a g a d n i e n i e

Karpatach

przed

lo­

kulturowe
u po­

czynników

obecnym

okresem

n a s i l e n i a procesów integrujących.
Na

licznych

przykładach

pasterskiej referent
naturalnego,
od

historycznie uwarunkowanej

dyspozycji

przedstawił

przede

w s z y s t k i m z zespołu

s t r u k t u r y gospodarczej

p s y c h i c z n y c h , a także p o s t a w

jednostek

rozpowszechnianiu

utrzymywania

się w y t w o r ó w

się f o r m

kultury

środowiska

i społecznej

oraz

Następnie

z powyższych

kulturowych,

tradycyjnych w

od

i społeczeństw.

z n a c z e n i e kontaktów zewnętrznych, wynikających

runkowań, w
przykłady

zaczerpniętych

starał się wykazać zależności różnych z j a w i s k

dając

uwa­

równocześnie

społecznościach l o k a l n y c h p o ­

z b a w i o n y c h t y c h kontaktów.
Szczególny

n a c i s k położył

niektórych w y t w o r ó w
tach

prof.

Gunda

n a zagadnienie

k u l t u r o w y c h , wskazując

historycznej

przetrwałe w

Karpa­

z czasów p r a h i s t o r y c z n y c h albo o c h a r a k t e r z e p r a h i s t o r y c z n y m oraz

nawią­

zujące do t e c h n o l o g i i średniowiecznej. W w y w o d a c h
g r u p y elementów różnicujących o b s z a r y
do

ciągłości

na elementy

kultury

s w o i c h zwrócił u w a g ę n a t r z y

k a r p a c k i e : 1) zespół w y t w o r ó w należących

bałkańsko-śródziemnomorskiej,

2)

wykazujących

związki

z

Alpami,

3) właściwych t y l k o K a r p a t o m . Opierał się p r z y t y m n a b o g a t y m m a t e r i a l e

przy­

k ł a d o w y m p o z y s k a n y m w c z a s i e l i c z n y c h badań t e r e n o w y c h .
Drugi z kolei referat
vacieho
w

wygłosił doc. d r J . P o d o l a k ,

ÍViefctoré problemy

kultur

Na

Tudových

Studia

dotychczasowych

badaniach

środowiskiem, p o d e j m o w a n y c h
wiała

sobie

odrębne c e l e —

było w y k a z a n i e

karpatskej
nad

życiem

przez

różne

c e c h posiadających

zróżnicowania

wiązywanie
inne

kulturą

regionalne.

ludności

dyscypliny —

jednolity

że

Karpat

oraz

jej

z nich

sta­

choć każda

jaki

porovná-

przypomniał,

starano

się rozwiązać,

l u b podobny c h a r a k t e r

i wykrycie,

zaś s t r o n y chodziło o wyjaśnienie, c o s p o w o d o ­

Głównym

zadaniem

etnografów

d y s c y p l i n y , j a k h i s t o r i a c z y językoznawstwo. Z
badań

we

wspólnej

międzynarodowej

dla studiów porównawczych należy brać
nego względu t e z j a w i s k a
obszarze

wstępie

j e s t właśnie

t y c h problemów, choć częściowo są one także r o z p r a c o w y w a n e

koordynacja

w

i

zasadniczym problemem,

j a k i e są tego p r z y c z y n y , z drugiej
wało

oblasti.

Karpat,

pierwszym

a

stadium

przypisuje

skoordynowanych

tego względu k o n i e c z n a jest
akcji.

pod u w a g ę

kultury ludowej,

którym

się

Przy

wyborze

z teoretycznego

które r o z p o w s z e c h n i o n e
jednorodne

przez

roz­
przez

MKKK

pochodzenie.
badań

i

tematów
metodycz­

są n a całym
Dlatego

zajęto .się

to

paster-

253

KRONIKA

stwem,

które

społecznej
swojego

daje

wiele

grupy.

rozwoju

całym obszarze
Po

tych

możliwości

Ponadto
mniej

śledzenia

t e n właśnie

więcej

sposobów

dział

życia

gospodarki

jednakowe

warunki

referent

przystąpił

i kultury

chłopskiej

środowiska

jednej

posiada

dla

naturalnego

na

Karpat.

wstępnych

uwagach

do

charakterystyki

kultury

p a s t e r s k i e j n a Słowacji, ujmując

ją w t r z e c h rozdziałach: 1) r o z p r z e s t r z e n i e n i e

pasterzy

od X V / X V I

skiej

wołoskich

określonej

Słowacji.

W

n a Słowacji

mianem

ostatnim

„wałasi";

w.; 2) pochodzenie

3) e t n i c z n y

z t y c h rozdziałów

charakter

zwrócił

p a c k i e oraz n a drogi i c h p r z e n i k a n i a . Z drugiej
tów

odbiegających

od ogólnokarpackiego

ludności

kultury

uwagę

pasterskiej

na elementy

specyficznych

na

ogólnokar-

s t r o n y wskazał n a rozwój

charakteru,

się

paster­

elemen­

dla

Słowacji,

uzależnionych od środowiska, a szczególnie w a r u n k ó w e k o n o m i c z n y c h .
Zagadnienie

związków

bałkańsko-karpackich

stępnych c z t e r e c h r e f e r a t a c h .
v

oblasti

Karpat

W

pierwszym

prof, d r M. G a v a z z i omówił

bałkańsko-karpackich. N a

zostało

wyeksponowane

z n i c h , P o stopách
zagadnienie

wpływów

i drogi r o z p r z e s t r z e n i a n i a

na­

proudu

kulturowych

przykładzie t e c h n i k t k a c k i c h i n a z e w n i c t w a

k r e s u wskazał n a m e c h a n i z m y

w

kulturních

z tego z a ­

się w y t w o r ó w

ze środo­

w i s k a bałkańskiego n a zachodnią Słowację.
Następnie
ręcznik
gólną

dyr.

dr

C h . Wakarelski

na wisokoplaninskata
uwagę

poświęcił

narodna

sprawie

w

badań

Izrabotwane

referacie

kultura

w Karpatite

porównawczych

na

talkowem

i na Balkanite

dotyczących

szcze­

nazewnictwa

ludowego, dając l i c z n e przykłady ilustrujące s t o s u n e k w y t w o r ó w i z j a w i s k

do i c h

n a z w . W k o n k l u z j i przedstawił propozycję podjęcia w s k a l i międzynarodowej

opra­

cowania

słownika

w

zakresie

nazewnictwa

występującego

w

kulturach

ludowych

k a r p a c k i c h i bałkańskich.
W

trzecim

v lidovém

z kolei

stavitelství

wadził n a p o d s t a w i e
nych

elementów

pt. Kulturní

referacie,

společenství

karpatsko-balkánského
wyników

budownictwa

prostoru,

własnych badań
ludowego

a interetnické

vstahy

doc. dr V . F r o l e c

przepro­

terenowych

regionów

analizę k i l k u

Karpat

i Bałkanów,

wspól­
tj.

Buł­

g a r i i i Jugosławii.
W

auf einige

wakischen
wów

z tej grupy, pt. Die

ostatnim referacie

nisation

wichtigere

volkstümlichen

kulturowych

Kultur,

działających

podział tego o b s z a r u
ników

t e n podział

warunkujących

planowania

dziedzin
wnętrza

poruszył

Kolo-

tschechoslo-

zagadnienie

O n e to

wpły­

spowodowały

p i e r w s z y — związany z prądami

wykazujący

wpływy

referent

specjalnie

wschodnie.

Wśród

wyeksponował

czytel­

znaczenie

na, kształtowanie się k u l t u r y w e w s c h o d n i c h o b s z a r a c h

chosłowacji. Udowadniając
niektórych

—

in der

Czechosłowacji.

n a d w a zasadnicze regiony:
i drugi

der walachischen

Erscheinungen

doc. dr V . Pražák
na terenie

zachodnioeuropejskimi,
k o l o n i z a c j i wołoskiej

Einwirkung

ethnographische

znaczenie osadnictwa

kultury

ludowej

mieszkalnego

wskazał
i

wołoskiego

dla kształtowania

n p . n a rozwój

tradycyjnych

form

się
roz­

ogniowych

wystę­

Polsce i na Ukrainie.

Równo­

cześnie przeciwstawił s w o j e

d o w o d y poglądom o w p ł y w i e w z o r ó w d o m u

germań­

skiego

n a Słowiańszczyznę.

Dalsze

zjawisk

kultury

ludowej,

pujących w Czechosłowacji, które mają analogie

Czechosłowacji

które

z Bałkanów

przykłady
zostały

w

urządzeń

pewnych

Cze­

dotyczyły

przyniesione

szeregu

innych

na obszary

za pośrednictwem Wołochów, n p . o r n a m e n t y k a

wschodniej

zdobnictwa

drzew­

nego i h a f t u oraz f o r m y naczyń p a s t e r s k i c h .
Odmienny

charakter

posiadały

dr A . K u t r z e b a - P o j n a r o w e j ' ,
diów porównawczych

dwa

referaty

p t . Z zagadnień

nad kształtowaniem

polskie.

teoretycznych

się współczesnej

Pierwszy

z nich,

i metodologicznych
kultury

wsi

doc
stu­

karpackiej,

254

KRONIKA

dotyczył

niektórych

oceniającym
wania

prac

badawczych

stan obecnych

wyników

zakończonych

t a c h , właściwie j e d y n e j
narodowej

prac,

przeprowadzanych

prelegentka

już badań

w

Polsce .

terenowych

należycie s k o o r d y n o w a n e j

We

7

zwróciła u w a g ę

wstępie,

na brak

opubliko­
w

[Karpa­

akcji w dotychczasowej

nad pasterstwem

między­

działalności. Nadto stwierdziła, że w o b e c

zwiększania

się ilości

publi­

k a c j i j a k o r e z u l t a t u wzrastającej l i c z b y p o d e j m o w a n y c h

zbiorowo lub i n d y w i d u a l n i e

różnych

i

tematów,

odczuwa

się

przy

opracowywaniu

innych

dziedzin

kultury

większą potrzebę ściślejszego p o r o z u m i e n i a b a d a c z y w s k a l i międzynarodowej. K o n ­
t a k t y te n i e zostały d o t y c h c z a s o d p o w i e d n i o z o r g a n i z o w a n e
od 1959 r. d y s k u s j i r o b o c z y c h dotyczących p r o g r a m u

mimo

kontynuowanych

i ocen w y n i k ó w

prowadzonych

badań. N a r a d y te wpłynęły j e d y n i e — obok uporządkowania i p o d s u m o w a n i a

prac

wcześniejszych — n a p e w n e u k i e r u n k o w a n i a niektórych poszukiwań.
w

Doc. K u t r z e b a - P o j n a r o w a

wyodrębniła trzy k i e r u n k i obecnie

P o l s c e badań

Pierwszy

kultury
i

terenowych.

materialnej

transporcie, przy

w

szeroko

dotyczy

pojętej

przeprowadzanych

inwentaryzacji

gospodarce

c z y m dąży się do określania

archaicznych

chłopskiej

oraz

podobieństw

i różnic t e r y t o r i a l ­

n y c h . W y k o r z y s t a n i e materiałów stąd u z y s k a n y c h d l a o d t w o r z e n i a
rycznych

winno

odpowiednich
i

jeszcze

poprzedzić

elementów.

współczesnych

form

Drugi

kierunek

organizacji

o r a z powiązań z i n n y m i f o r m a m i
prace

nad

wykazać

skiej
jak

gospodarki

etnograficznymi

„skonstruowania

występowania

się do opisów

z tendencją

typologii

wiejskiej. Ostatni kierunek

obejmuje

regionów

do

tradycyjnych

ustalenia

tradycyjnej

teoretycznego

j a k o p u n k t u wyjścia

i d l a oceny

lub

wsi karpackich

kultury

góralskiej. W

mające

konkluzji

zarówno

modelu

kultury

tradycyjnej

d l a h i s t o r y c z n y c h badań

wsi

wszy­

monograficznych,

d l a w y z n a c z a n i a etapów i k i e r u n ­
dotychczasowych

ków

przemian

współczesnych.

Po

cych

podstawy

do określenia

„modelu

X¡IX

i X X

wieku",

kie­
gór­

porównawczych,

k i e r u n k u z m i a n współczesnych". M o d e l t a k i byłby p r z e d e

s t k i m użyteczny w b a d a n i a c h

modelu

powiązań h i s t o ­

atlasową

wysunęła postulat w y k o r z y s t a n i a w y n i k ó w badań d w u p i e r w s z y c h

do

[...]

metodą

sprowadza

pasterstwa

współczesne przekształcenia

referentka
runków

monografiami

sprawdzenie

form

budownictwie

referentka

przeglądzie

kultury tradycyjnej

stwierdziła

konieczność

opracowań,

dają­

w s i polskiej

przełomu

wypracowania

wariantu

u r b a n i z a c j i w s i k a r p a c k i c h , opartego n a zróżnicowaniu

form

kultury tra­

prac

badawczych

d y c y j n e j w s t o s u n k u do w s i n i z i n n y c h .
W

ostatniej

prowadzonych

części r e f e r a t u

omówiona została p r o b l e m a t y k a

Warszawie.

Dotyczy

ona kształtowania się w e w s i a c h b i e s z c z a d z k i c h k u l t u r y współczesnej j a k o

procesu

powstawania

p r z e z Zakład
nowych

Etnografii

wartości

w

Polski I H K M

zmienionych

PAN w

warunkach

geograficznych,

d a r c z y c h , społecznych i k u l t u r a l n y c h u ludności składającej się obecnie w

gospo­
znacznej

p r z e w a d z e z przesiedleńców z obszarów n i z i n n y c h ,
P r o f . d r M . Gładysz w r e f e r a c i e Z problematyki
skich

badawczej

w Karpatach

omówił główne k i e r u n k i i problematykę badań p r z e p r o w a d z a n y c h

r z e K a r p a t P o l s k i c h p r z e z niektóre ośrodki k r a j o w e .
cele i w y n i k i opracowań

monografii

etnograficznych

S z e r o k o zostały

potraktowane

w s i i regionów.

t y c h kładzie się szczególny n a c i s k n a u c h w y c e n i e s p e c y f i k i p r o c e s u

Pol­

na obsza­
W

pracach

dokonujących

się o b e c n i e p r z e m i a n w e w s z y s t k i c h d z i e d z i n a c h k u l t u r y w s i . B a d a n i a tego r o d z a j u
koncentrują

się

przede

Etnografii

IHKM

PAN

w Krakowie)

i w

wszystkim
w

w

Krakowie),

Beskidzie

Śląskim

na. S p i s z u ( K a t e d r a

(podjęte
Etnografii

przez

Zakład

Słowian U J

B i e s z c z a d a c h (Zakład E t n o g r a f i i P o l s k i I H K M P A N w

Warsza-

R e f e r a t t e n ze względu n a opóźniony p r z y j a z d p r e l e g e n t k i został wygłoszony
n a p o s i e d z e n i u p l e n a r n y m trzeciego d n i a obrad.
7

255

KRONIKA

wie).

Wybór

ków

historycznych

tych

rodzaju badania
nograficzne

regionów
i

został

podyktowany

specyfiką

społeczno-gospodarczych.

W

miejscowych

ograniczonym

warun­

zakresie

tego

p r o w a d z o n e są i w i n n y c h r e g i o n a c h K a r p a t P o l s k i c h . P r a c e m o ­

mają

stanowić

niezbędną

podstawę

do s z e r s z y c h uogólnień

na

temat

rozwoju kultury ludowej w K a r p a t a c h .
Referent
które

omówił

zmierzają

następnie drugą grupę rozpoczętych poszukiwań

do opracowań

tematycznych. W

różnych działów k u l t u r y m a t e r i a l n e j
cyjną

w s i i obecne

pierwszym

terenowych,

rzędzie

dotyczą

z położeniem n a c i s k u n a działalność

jej ukierunkowania.

Mniej

liczne natomiast

one

produk­

są p r a c e

podjęte

z z a k r e s u niektórych p r z e j a w ó w p l a s t y k i l u d o w e j i f o l k l o r u , w i e d z y i wierzeń oraz
zagadnień społecznych. P r a c e tej g r u p y odznaczają się p r z y t y m dużą

dowolnością

w

poszukiwań

doborze z a k r e s u t e m a t y c z n e g o

terenowych.

Niekorzystne

to

i problematyki,

zjawisko

jest

j a k również o b s z a r u

wywołane

brakiem

między różnymi placówkami prowadzącymi te b a d a n i a ,

koordynacji

posiadającymi

po­

niejednolity

p r o f i l i różnorodne potrzeby.
W

dalszej

części

referatu

zostały

omówione

kolektywne

prace

gabinetowe

zmierzające do określenia s t a n u d o t y c h c z a s o w y c h w y n i k ó w badań k u l t u r y

ludowej

w K a r p a t a c h . D o n i c h p r z e d e wszystkim-należą p o s z u k i w a n i a b i b l i o g r a f i c z n e ,
mujące o z b i o r a c h m u z e a l n y c h oraz działalności b a d a w c z e j
Dyskusja
nym

przeprowadzona

dotyczyła

do potrzeb

zarówno

po r e f e r a t a c h

zagadnień

których czynników, t j . środowiska
wających

na formowanie

wygłoszonych

teoretycznych,

i sposobów b a d a w c z y c h .

Przede

jak

infor­

instytucji.

na posiedzeniu

i

spraw

plenar­

odnoszących

geograficznego
w

i warunków

społecznych

iKarpa,ta*ch. P r z y

zachowywaniu

tym

wpły­

zwracano

n a t y m obszarze a r c h a i c z ­

nych form

k u l t u r o w y c h . Z zagadnień ogólnych o m a w i a n o z n a c z e n i e różnych

kolonizacji

d l a przeobrażeń

nych

kulturowych

oraz problem

słowackich

i p o l s k i c h . Podkreślano

bałkańskich,

również

współzależ­

ności między różnymi d z i e d z i n a m i k u l t u r y , szczególnie między p a s t e r s t w e m
nictwem. Dyskutowano

form

r o z p r z e s t r z e n i a n i a się róż­

elementów k u l t u r y n a obszarze K a r p a t j a k o r e z u l t a t w p ł y w ó w

rumuńskich, ukraińskich,

się

w s z y s t k i m podkreślano z n a c z e n i e n i e ­

się k u l t u r y l u d o w e j

u w a g ę n a w a r u n k i s p e c j a l n e sprzyjające

różnych

a rol­

w karpackich

badaniach

t e r e n o w y c h , podnosząc obok i n n y c h z n a c z e n i e m e t o d y p s y c h o l o g i c z n e j . W

końcowej

fazie

dyskusji

wowych,
nictwa

także n a d m e t o d a m i s t o s o w a n y m i

stwierdzono

potrzebę

j a k np. opracowań
wybranych

dziedzin

szybszej

realizacji

niektórych

kartograficznych

wytypowanych

kultury,

szerszego

a

także

prac

zjawisk

uwzględnienia

podsta­

oraz

słow­

zagadnień

• toponomastycznych.
W

drugim

przewodniczyli

dniu

konferencji

etnografowie

obrady

odbywały

i folkloryści

się w

pięciu s e k c j a c h , którym

c z e s c y i słowaccy. Poszczególne

zgromadziły po k i l k u n a s t u uczestników, którzy p r z e d s t a w i l i
i

zajęli

się

nakreśleniem

planów

dalszej

pracy

badawczej

dotychczasowe
w

sekcje
wyniki

zakresie

swoich

przedstawiono, na obradach

sekcji

specjalności.
Najbardziej

skoncentrowaną

pasterstwa

i rolnictwa

pasterstwa

jako

oraz

problematykę

sekcji

najwcześniej

budownictwa

utworzona

i form

dysponowała

osadniczych.' Podkomisja
odpowiednim

czasem

rozwinięcie w pełni p o s z u k i w a w c z y c h p r a c t e r e n o w y c h , miała też możność
łowania założeń i w y p r a c o w a n i a

metod

badawczych

niejednokrotnie

na

sformu­

uzgadnianych

w k r a j o w y c h i międzynarodowych o b r a d a c h .
8

N a p o s i e d z e n i u s e k c j i p a s t e r s t w a i r o l n i c t w a (przewodniczył doc. dr J . Podolák)
* B a d a n i a t e r e n o w e rozpoczęto w 1960 r. w P o l s c e i n a p o d s t a w i e tego s a m e g o
k w e s t i o n a r i u s z a n a Słowacji. Zob. K u t r z e b a - P o j ' n a r ó w a, op. cit., s . 493.

256

KRONIKA

na p i e r w s z y m

m i e j s c u poruszono

tematyką,

ponadto

dawczych

nad

zagadnienia

metodyczne

w

usystematyzowanej

przedstawiono

niektórymi

formie

szczegółowymi

związane z realizowaną

zagadnieniami

wyniki

pasterstwa

prac

ba­

określonych

regionów. Powyższe ujęcia zastały z a w a r t e w s i e d m i u r e f e r a t a c h : doc. dr B . K o p Przydatność

czyńska-Jaworska,
karpackiej;
cyjnej

kultury

wáw

wrazka

pastirskata
slavije

karpackiej

w Polsce;

s rabotite
terminolog

kultura

koliba

a její

Karpatech;

dr V . Denczew,
tematy

z pasterstwem.
pracami

w

problematyce

z elementów

(sos s p e c j a l e n ogled na

u karpatskoj

uspoř edici

oblasti

w

formy

ovčiarstva

rajon;

obrady

Sekcji

skoncentrowały

Nie zajmowano

okoli

d r J . Štika,
v

města

rolnej

konieczność powiązania

na

západních

Sumen.

się wokół

się n a t o m i a s t figurującymi

produkcji

Jugo-

proizwodstwenja

a místo pro ukládání sýre)
v

trady­
metod

Probierni i

w karpato-balkanskija

(ohniště

dotyczącymi

dyskusji stwierdzano

atlas

Nižinne

referatów,

mie

jeden

bačija

Etnografski

na owcewastroto
wybavení

związanych
sekcji

dialektolożski

dr V . M a r i n o w ,

bit i materialnata

badawczych

kóz jako

dr P . T o m i c , Ustanova

Salašnická

w

metod

d r D. W a k a r e l s k a - N e m o w a ,

nad bałgarskija
ja);

(južno od Dunava);

wskazują

określonych

dr A . K o w a l s k a - L e w i c k a , Hodowla

obszarze

Jak

zagadnień
w

progra­

Karpat,

chociaż

prac badawczych

nad tymi dzia­

łami p r o d u k c y j n y m i w s i .
9

W
szej

podsumowaniu

o b r a d wysunięto s z e r e g wniosków postulujących f o r m y

współpracy. Dotyczyły

one głównie

zaleceń r o z s z e r z e n i a t e m a t y k i

n a d p a s t e r s t w e m p r z e z włączenie k u l t u r y d u c h o w e j ,
o r a z powiązanie z p o k r e w n y m i
dzono

potrzebę w y k o n a n i a

k r e s u p a s t e r s t w a oraz p r z y g o t o w a n i a
południowo-wschodniej
struowania

kartograficznych

E u r o p y . T e uzupełniające

nego p r z e z uczestników o b r a d n a g r o m a d z e n i a
założeniami

karpackiego,

Wysunięto

również

wnioski

materiałów

zostało już u c h w a l o n e

prace

byłyby

pomocne

do

MKKK

działalności

zalecenie
Drugą

w

dużej ilości materiałów

terenowych

z b i e r a n y c h zgodnie

dotyczące

formie

z wytyczonymi przez

spraw

badawczej

wydawniczych.

osobnego w y d a w n i c t w a

n a Międzynarodowej

na podstawie

ściślejszej

Konferencji

materiałów
różnych

współpracy

z k o l e i cechującą

nizacyjną

okazała

wprawdzie

utworzona

kowie

sekcję

w

Zaprojektowano

Komisji,

co

już obecnie p r a c
kultury

ludowej

na wniosek

się dużą operatywnością, a nadto

się p o d k o m i s j a
dopiero

poszczególnymi

w

budownictwa

na terenie K a r p a t

w

ośmio­

Karpatach.
uchwa­

podkomisjami.
dojrzałością

orga­
ona

1964 r. n a Międzynarodowej K o n f e r e n c j i w

Kra­

zespołowe p r a c e

w

jej ramach

słowackich odnoszących się do t r a d y c y j n e g o

t r a d y c j a t y c h badań p o d t r z y m y w a n a

daczy, a także r o z b u d o w y w a n a

.

o s a d n i c z y c h . Została

polskijednak

i form

10

monograficznych

u z y s k a n y c h z dotychczasowej

dziedzin

między

zresztą

1964 r. w K r a k o w i e

najlepiej

winęły się w Czechosłowacji. Przyczyniło się do tego i s t n i e n i e bogatych
wieloletnia

kon­

stwierdzo­

W związku z t y m , c e l e m uniknięcia rozbieżności w dalszej a k c j i b a d a w c z e j ,
lono

z za­

już rozpocząć w o b e c

Zwłaszcza, że istnieją możliwości p r z y g o t o w a n i a
w ramach

stwier­

zjawisk

problemowymi.

publikowanie

letniej

niektórych

słownika t e r m i n o l o g i i p a s t e r s k i e j n a obszarze

ujęć s y n t e t y c z n y c h , które p o s t u l o w a n o

z zakresu pasterstwa

zagadnień społecznych i s z t u k i

działami, j a k n p . u p r a w ą roślin. P o n a d t o

opracowań

dal­

badawczej

roz­

materiałów

budownictwa

p r z e z s t a r s z y c h i młodszych

oraz
ba­

obecnie a k c j a s k a n s e n o w s k a .

N a konieczność t y c h powiązań w s k a z a n o n a Międzynarodowej K o n f e r e n c j i
w K r a k o w i e w 1964 r„ uchwalając w n i o s e k o r o z s z e r z e n i u p r a c p o d k o m i s j i p a s ­
terskiej na zagadnienia rolnicze i o utworzeniu samodzielnej podkomisji rolnictwa.
P o r . G ł a d у s z, Międzynarodowa
Konferencja...,
s. 451.
Zob. G ł a d у s z, Międzynarodowa
Konferencja...,
s. 451—452.
Zob. G l a d y s z, Międzynarodowa
Konferencja...,
s. 451.
9

10

1 1

257

KRONIKA

Na

zebraniu

sekcji

budownictwa

i

form

o s a d n i c z y c h , której

przewodniczył

doc. d r V . F r o l e c w zastępstwie dr. n a u k J . M j a r t a n a , czechosłowaccy
przedstawili
się

wokół

najobfitsze
zagadnień

rezultaty

prac

terenowych.

historyczno-typologicznych

Tematyka

oraz

etnografowie

referatów

współczesnych

skupiła

przeobrażeń

w b u d o w n i c t w i e l u d o w y m , a także dotyczyła m e t o d y c z n y c h p r a c związanych z p r z y ­
gotowaniem

materiałów d l a s k a n s e n u . R e f e r a t y , zresztą n a j l i c z n i e j s z e w tej s e k c j i

dr J . Hoško, Národně

wygłosili:
materjaloch

Sambirskej

downictwie

ludowym

Beskidu
a

w

Śląskiego;

triedenia

Karpat

Karpatach

dr

formy

stavitel'stvo

dr S . Kovačevičová,

Návrh

ohnišť

na Oravě;

w

latach

na

stavitel'stve;

a názvoslovie

domu;

půdorysného

Polskich

o Vudovom

Ludové

XVI—XVII.

Karpatach

1945—1967

jednotný
dr

na juhozápadnom

formy

v

(Na
w

bu­

przykładzie
dokumentácie

Význam

Slovensku;

otázke

Karpatech;

na

systém

S . Švecová,

dr n a u k J . M j a r t a n , К

Sídelné

st. w

dr M . Gładyszowa, Przeobrażenia

S . Mruškovič,

poznatkov

pre

budywnictwo

koroliwszczini);

Malých

J . Kantár,

východokarpatského
Otázky

doc. V . Pražák,

vývoja.

Zarówno

referaty,

jak i

wypowiedzi

dyskusyjne

stanowiące

nieraz

obszerne

p r z y c z y n k i do p o r u s z o n y c h tematów i wnoszące i n f o r m a c j e o p r o w a d z o n y c h p r a c a c h
(np. wypowiedź dr. P. S t a h l a ) wykazały duże z a a w a n s o w a n i e
nad budownictwem
w

ludowym

t y m z a k r e s i e , dające

podstawy

do opracowań

dowego

dalszą pracę p r z e z p r z y g o t o w a n i e

i osadnictwa

cych

wiadomości

prac

pomocniczych

gicznego
i

w

K a r p a t a c h , a także

o postępach

badawczych

postanowiono

z zakresu budownictwa

językoznawców.

Wobec

coraz

bibliografii

rotaprintowych

zespół

rozwijającego

sprawozdań

i

rozesłania

odpowiednim

instytucjom

architektów

zainteresowania

projektu

sposobów

postanowiono

włączyć

w program

p o d k o m i s j i p r a c e n a d k o n c e p c j a m i skansenów k a r p a c k i c h . W

związku

zaplanowanym
temat

i urządzeń

t e r m i n e m posiedzenia

o b r a d wziąć

pod uwagę

Ponadto

dokumentacji

dotyczących

główny

ludowego.

wokół

przygoto­

materiałów
z

budownictwa

zakresie

terminolo­

b u d o w y skansenów, Slovenské narodné m u z e u m w M a r t i n i e podjęło się
wania

lu­

podają­

W

słownika

etnografów,

się

infor­

budownictwa

ośrodków.

opracowywanie

l u d o w e g o przez
żywiej

z posie­

o zorganizowanie

poszczególnych

rozpocząć

badań

problematyki

syntetycznych. Wnioski

d z e n i a tej s e k c j i dotyczyły a p e l u do k i e r o w n i c t w a M K K K
m a c j i ułatwiającej

prowadzonych

w K a r p a t a c h oraz p e w n e u j e d n o l i c e n i e

podkomisji

n a r o k 1969 u c h w a l o n o

jako

zagadnienie

rozwoju

domu

rozplanowania

ogniowych.

P r o g r a m s e k c j i s z t u k i l u d o w e j z podsekcją rzemiosła l u d o w e g o wypełniony
został pięcioma r e f e r a t a m i i ożywioną dyskusją (przewodniczył prof, d r R . Jeřábek).
C z t e r y p i e r w s z e r e f e r a t y dotyczyły zagadnień s z t u k i l u d o w e j : prof, d r R . R e i n f u s s ,
Podstawowe
zagadnienia
w badaniach sztuki ludowej
na terenie Karpat;
dr H . J o h nová, Slovenské
l'udové šperk; dr S . Kovačevičová, L'udové
náhrobníky
na
Slo­
vensku;
prof, d r R. Jeřábek, Pastierské motivy
po valaských mal'ovanych
betlehemoch.
O s t a t n i r e f e r a t I. Krištka odnosił się do p r o g r a m u p o d s e k c j i rzemiosła
i wytwórczości l u d o w e j .
Dyskusja

w

tej s e k c j i

toczyła się głównie

wokół

zagadnień

organizacyjnych.

N a w n i o s e k prof. dr. M . Gładysza określono f o r m y współpracy i kontaktów
wych
na

podkomisji.

Stwierdzono

d w a l a t a , a następnie

konieczność spotkań j e j członków

wysunięto

potrzebę

opracowania

nauko­

co n a j m n i e j r a z

bibliografii

działowej

oraz i n f o r m a c j i o bieżących r e z u l t a t a c h poszukiwań t e r e n o w y c h w f o r m i e

powie­

l o n y c h komunikatów. O r g a n i z a c j i tej służby podjęło się Slovenské národně m u z e u m
w

Martinie

i Národní

muzeum

postulowano,

aby przez

członków

17 —

E t n o g r a f i a P o l s k a t. X I I I / 2

w

Pradze.
podkomisji

Celem

rozszerzenia

zainteresować

akcji

odpowiednie

terenowej
ośrodki

258

KRONIKA

badawcze

i

pozyskać

je

do

współpracy,

której

koordynatorem

D a l s z e w n i o s k i miały c h a r a k t e r ogólny. P o d n i e s i o n o
edycji

pisma

„Carpatica"

nad zagadnieniami
patach .

Innego

12

w

zakresie

o postępach

prac
Kar­

rodzaju

rękopiśmienne

katalogi

organu

braki

MKKK

utrudniające

informującego

MKKK.

kontynuowania

związanymi z problematyką badawczą k u l t u r y l u d o w e j w

informacji

jako

byłaby

konieczność

rozwój

systematycznych

o stanie

zbiorów, p r o p o n o w a n o usunąć p r z e z

zasobów

muzealnych

z

obszaru

Karpat,

badań, t j .
co

najmniej

przygotowywane

w k i l k u e g z e m p l a r z a c h , z możliwością wysyłania n a w e t za granicę .
13

Sekcja

folkloru

wackich ,

a

14

słownego

obradom

skupiła

jedynie

folklorystów

dr

Gašparíková.

przewodniczyła

wątków historycznych i demonologicznych

V.

polskich

i

czechosło­

Referaty

na,

temat

w l u d o w e j l i t e r a t u r z e o b s z a r u K a r p a t oraz

niektórych zagadnień t e o r e t y c z n y c h , wygłosili folkloryści czechosłowaccy: d r V . G a š ­
paríková, Adaptada

látok z historickou

dr R . Žatko, Prvky

zbojníckej

ských

hrách;

dr

Klímová-Rychnová,

D.

karpatské

oblasti

povídek

dyskusji prowadzonej

oblasti

zbojnické

pověsti

problemy

studia

Theoreíicfcé

v materiálech

v

slovenských

Karpat;

t r a d i c i e v slovenských, Vudových

doc. d r O. Sirovátka, К

analýza pověrečnych
Z

tematikou

folklórně]

o Taterech

z Bílých

a Turcích;

na Moravě
lidové

betlehem-

a v

Slezsku;

pověsti

zapadni

Morfologická

d r B . Beneš,

Karpat.

p r z e z prof. dr. J . Krzyżanowskiego

wyłoniło się k i l k a

postulatów, mających n a c e l u zacieśnienie współpracy pomiędzy I n s t y t u t e m Badań
Literackich

PAN

terenowych,

jak i w

zaprojektowano
reedycję

a folklorystami

czechosłowackimi,

przygotowanie

klasycznych
między

skej akademie

odpowiednimi

prac

pracowniami

a

szczególnie

poszukiwania

„szopki"

oraz

materiałów
humoru

dotyczących
Polskiej

v i e d oraz usprawnić w z a j e m n e

poszerzyć

badań

wydawniczej

twórczości

ludowej

zorganizować wymianę l i t e r a t u r y

się do f o l k l o r y s t y k i k a r p a c k i e j . N a t o m i a s t
wano

n a polu

działalności

antologii opowieści o zbójnikach w T a t r a c h , a także

folklorystycznych

obszarze K a r p a t . P o n a d t o postanowiono
stycznej

i to zarówno

z a k r e s i e opracowań e d y t o r s k i c h . W

Akademii

recenzowanie

Nauk

publikacji

i

ludowego

na

się

do

obszarze

teatru

Karpat

Sloven­

odnoszących

w d z i e d z i n i e badań t e r e n o w y c h
odnoszących

na

folklory­

postulo­

ludowego,
zapraszając

również folklorystów ukraińskich.
programu,

j a k i ilości

uczestników

stawiały się o b r a d y s e k c j i f o l k l o r u

Tak

pod

względem

muzycznego,

którym przewodniczył

najskromniej

przed­

dr K . O n -

d r e j k a . P o j e d y n y m r e f e r a c i e , wygłoszonym p r z e z doc. dr. D. Hollý, К otázce
lidových

ansámblových

nara nagrania

hudeb,

vývoje

z e b r a n i wysłuchali o p r a c o w a n e g o p r z e z dr. J . G e l -

magnetofonowego wesela

z Suchej Hory

na Orawie

przeznaczonego

do w y d a n i a w f o r m i e płyty. D y s k u s j a toczyła się wokół u s t a l e n i a k i e r u n k u i t e m a ­
tyki badawczej
wania
w

temat

d l a studiów porównawczych. Między i n n y m i wysunięto do

dotyczący m u z y c z n e j

i choreograficznej

formy

tańca

opraco­

odzemok.

W t r z e c i m d n i u k o n f e r e n c j i odbyło się s p e c j a l n e posiedzenie p r e z y d i u m

MKKK,

którym

wszystkich

krajów

co umożliwiło

prze-

poza

zainteresowanych

jej

członkami

badaniami

15

uczestniczyli przedstawiciele

kultury

ludowej

w

Karpatach,

D o t y c h c z a s ukazały się t r z y n u m e r y b i u l e t y n u „Carpatica" w y d a n e
przez.
S A V w Bratysławie w l a t a c h 1960, 1961, 1963.
N a potrzebę opracowań d o k u m e n t a c y j n y c h zbiorów m u z e a l n y c h
zwracano
już ze s t r o n y p o l s k i e j u w a g ę organizując akcję badawczą w K a r p a t a c h w 1959 r.
Zob. G ł a d y s z , Konferencja...,
s. 341; t e n ż e , Zarys planu..., s. 33.
O początkach działania p o d k o m i s j i f o l k l o r y s t y c z n y c h w Czechosłowacji zob.
K u t r z e b a - P o j n a r o w a ,
op. cit, s. 495.
Z P o l s k i wzięli udział: prof, dr M . Gładysz, doc. dr B . Kopczyńska-Jaworska,
doc. dr A . K u t r z e b a - P o j n a r o w a , prof, dr R . R e i n f u s s .
12

13

14

15

259

KRONIKA

dyskutowanie
koordynacji

wielu spraw
dalszych

związanych z p o s z e r z e n i e m

prac. Posiedzeniu

składu K o m i s j i i

przewodniczył

przewodniczący czechosłowackiej K o m i s j i K r a j o w e j
Podstawą d y s k u s j i było s p r a w o z d a n i e

dr

nauk

rozwojem

J . Mjartan

jako

MKKK.

z działalności M K K K

za l a t a 1965—1967,

które przedstawił s e k r e t a r z g e n e r a l n y , doc. dr J . P o d o l a k . R e f e r e n t m . i n . stwierdził,
że

prace

naukowo-badawcze

rozwinięte

zostały

specjalistyczne.

W

w

skoncentrowane

Czechosłowacji

najżywszych

zaawansowanie

w K a r p a t a c h , które p o z w a l a

w

komisjach

Polsce,

gdzie

naukowych

krajowych

podkomisje

pozostawały

podkomisje

c h a r a k t e r y s t y c e osiągnięć

w obrębie K o m i s j i N a r o d o w y c h ,

prac

nad

zagadnieniami

referent

związanymi

n a przystąpienie do o p r a c o w a n i a

z

najlepsze

koordynacyjnej

akcji

w

podkomisji

wysuniętą

podkreślił

pasterstwem

wspólnej

ustaleniu jednolitych wytycznych. Poza

o s a d n i c z y c h . Z k o l e i przypomniał inicjatywę

została

naukowo-badawczych

s y n t e t y c z n e j , po u p r z e d n i m
rozwinięcie

najlepiej

utworzono

Bułgarii, Jugosławii i R u m u n i i , a o b e c n i e

nawiązana współpraca z Z S R R . W
największe

w

kontaktach

ze s p e c j a l i s t a m i Węgier, a dalej
pięciu istniejących p o d k o m i s j i

i

publikacji

t y m podkreślił

budownictwa,

na poprzednich

i

form

obradach,

o u t w o r z e n i u s p e c j a l n y c h zespołów, które koordynowałyby p r a c e w z a k r e s i e m u z e ­
alnictwa

i filmu

etnograficznego

Przystępując
ralny

do omówienia

przedstawił

plan

oraz

n a d pożywieniem

działalności

zaprojektowanego

wydawniczej

w

swoim

ludowym
MKKK

w

Karpatach.

sekretarz

czasie w y d a w n i c t w a

gene­

ciągłego

„Studia e t h n o g r a p h i c a

Carpatica" . Pierwszy

t o m byłby

przeznaczony

na

kowanie

materiałów

z

Następne

tomy

mogą

obejmować

materiały

z przyszłych k o n f e r e n c j i

albo stanowić

zbiory

jednotema-

1 6

obecnej

Konferencji.

i sympozjów

t y c z n y c h opracowań p r z y g o t o w a n y c h
organizacyjnego,

to w y d a w n i c t w o

cyjną,

której

w

skład

wanych. Ponadto

p r z e z poszczególne p o d k o m i s j e .

powyższe

wchodziliby

kierowane

przedstawiciele

poszczególne t o m y

byłoby

C o do p r o f i l u

p r z e z radę

w s z y s t k i c h krajów

miałyby s w o i c h redaktorów

opubli­

redak­

zaintereso­

i wydawane

by­

łyby w miarę możliwości e d y t o r s k i c h p r z e z poszczególne współpracujące z Komisją
i n s t y t u c j e różnych krajów.
Sekretarz

poinformował

również o w z n o w i e n i u

wydawania

t i c a " j a k o r o c z n i k a . Prócz c h a r a k t e r u i n f o r m a c y j n e g o
funkcję o r g a n u

biuletynu

„Carpa­

mógłby on spełniać

również

bibliograficznego

Kończąc swoje s p r a w o z d a n i e

s e k r e t a r z g e n e r a l n y poddał pod dyskusję kwestię,

czy M K K K m a stanowić samoistną organizację, c z y też p o w i n n a b y
z istniejących

międzynarodowych

instytucji oraz

c z y główny

m a pozostać w

Bratysławie, c z y też przenieść się do innego

wejść do j e d n e j

sekretariat
ze

Komisji

współpracujących

państw.
J e d n y m z wniosków u c h w a l o n y c h n a Międzynarodowej K o n f e r e n c j i w K r a ­
k o w i e w 1964 r. było podjęcie starań o zapoczątkowanie międzynarodowego c y k l u
w y d a w n i c z e g o pod wspólnym tytułem „Acta e t h n o g r a p h i c a C a r p a t i c a " , zob. G ł a d у s z, Międzynarodowa
Konferencja...,
s. 4511.
N a konieczność opracowań b i b l i o g r a f i c z n y c h z w r a c a n o u w a g ę n a w s z y s t k i c h
n i e m a l d o t y c h c z a s o w y c h k o n f e r e n c j a c h (zob. p r z y p i s 5). P r a c e n a d polską b i b l i o ­
grafią h i s t o r i i k u l t u r y l u d o w e j K a r p a t p r o w a d z i s y s t e m a t y c z n i e Z a k l a d E t n o g r a f i i
I H K M P A N w K r a k o w i e . O p u b l i k o w a n o d o t y c h c z a s bibliografię do 1959 г., a także
w 1968 r. złożono do d r u k u w N U S A V w Bratysławie bibliografię z a l a t a I 9 6 0 —
—1967 (w w y b o r z e ) . P o n a d t o s t a r a n i e m tegoż Zakładu została w y d a n a
bibliografia
węgierska i jugosłowiańska (por. Bibliografia
historii
kultury
l u d o w e j K a r p a t , cz.
I : Materiały do bibliografii
polskiej,
W a r s z a w a 1960; cz. I I : Materiały do
bibliografii
węgierskiej,
cz. I I I : Materiały do bibliografii
jugosłowiańskiej,
W r o c ł a w 1967). I n ­
f o r m a c j e o p r a c a c h b i b l i o g r a f i c z n y c h ' w Czechosłowacji zob. M. G ł a d y s z o w a ,
Czechosłowackie
bibliografie
etnograficzne
dla regionów
karpackich,
„Etnografia
P o l s k a " , t. 12: 1968, s. 759—766.
16

17

260

KRONIKA

W
w

d y s k u s j i , j a k a rozwinęła

Moskwie,

grafów

akademik

sowieckich

się następnie, d y r e k t o r

Instytutu

J . V . B r o m l e j , zadeklarował

oficjalnie

współpracy

M.

do

z

MJKKK.

Prof.

Gładysz

r o z s z e r z e n i a działalności K o m i s j i , zwłaszcza n a u k o w o - b a d a w c z e j
skie

obszary

riatu

generalnego

biuletynu

Europy,

MKKK

opowiadając

w

Bratysławie

oraz

„Carpatica", który

zaspokajałby

brak

charakteryzujące
postawiła

równocześnie

dotychczasowe

wniosek

o

osiągnięcia. W

ustalenie

terminów

się

worska

podniosła

poddał

informacji
związku

składania

etno­

projekt

n a w s z y s t k i e gór­

za p o z o s t a w i e n i e m

za j a k najszybszym

n a m a r z e c każdego r o k u , a następnie o o d b y w a n i e
o r a z międzynarodowych

Etnograficznego

przystąpienie

Sekreta­

wznowieniem

publikując

bibliografie

z t y m d y r . dr B . F i l o v a

materiałów

do

„Carpatica"

posiedzeń K o m i s j i r a z w

roku

k o n f e r e n c j i r a z n a t r z y l a t a . D o c . dr B . Kopczyńska-Ja-

konieczność

sprawniejszej

informacji

współpracowników

w

ra­

m a c h M K K K z a pośrednictwem „Carpatica". Dotyczyć ona p o w i n n a planów i w y n i ­
ków

indywidualnych

i zbiorowych

prac

badawczych,

a

także

adresów

pracowni

i osób związanych z działalnością naukową interesującą Komisję. D o c . dr R . Jeřá­
bek,

popierając

wniosek

o wydawaniu

„Studia

ethnographica

Carpatica",

zapro­

ponował jego wielojęzyczną wersję. Prof. d r M . G a v a z z i zwrócił uwagę n a zasadę
dobrowolności
w

przy

tego r o d z a j u

czasowych

organizowaniu

współpracy

prac

koordynacyjnych

K o m i s j i oraz

z a u f a n i a , j a k i e towarzyszą o p r a c o w y w a n i u
zostały sformułowane
Na

z Komisją

jako

i n s t y t u c j a c h . D y s k u t a n c i podkreślali ponadto
realność

przyjętą
dotych­

i atmosferę

wzajemnego

wspólnych planów r o b o c z y c h . Następnie

w n i o s k i K o m i s j i , które przedłożono

p o s i e d z e n i u p l e n a r n y m trzeciego d n i a k o n f e r e n c j i

wygłosił r e f e r a t Za stratigrafiata

ogólnie

pozytywność

w balgarskata

narodna

na plenum

Konferencji.

d y r . dr C h r . W a k a r e l s k i
kultura,

w którym p r z e d ­

stawił z a g a d n i e n i e nawarstwień h i s t o r y c z n y c h w k u l t u r z e l u d o w e j

Bułgarii.

Wska­

zał n a e l e m e n t y c h a r a k t e r y s t y c z n e d l a e p o k i przedchrześcijańskiej, f e u d a l n e j

i ka­

p i t a l i s t y c z n e j znajdujące się w e współczesnym zespole k u l t u r o w y m .
Dalszą

część p r o g r a m u

p o s i e d z e n i a wypełniły krótkie s p r a w o z d a n i a

podsumo­

wujące o b r a d y w pięciu s e k c j a c h oraz o d c z y t a n i e wniosków z p o s i e d z e n i a

MKKK.

Ponadto

wniosek

przyjęto

i przekazano

do r e a l i z a c j i p o d k o m i s j i

dr. M . M a r k u s a o z o r g a n i z o w a n i e

specjalnego

czechosłowackiej

zespołu b a d a w c z e g o d l a studiów p o ­

równawczych ,nad pożywieniem l u d o w y m .
P o s i e d z e n i e p l e n a r n e zostało zamknięte w z a j e m n y m i podziękowaniami złożonymi
p r z e z organizatorów K o n f e r e n c j i i j e j uczestników. P r z e d s t a w i c i e l e

poszczególnych

g r u p uczestników z a g r a n i c z n y c h w gorących słowach dziękowali za gościnne p r z y ­
jęcie

oraz

owocną
czymi

podkreślali

wysiłek

i wzorową

wymianę p o g l ą d ó w i z a p o z n a n i e
n a d kulturą

organizację K o n f e r e n c j i , co umożliwiło
się z d o k o n a n y m i

ludową w K a r p a t a c h , a ponadto

z o w a n i a d a l s z y c h planów współpracy n a u k o w e j

osiągnięciami

badaw­

przyczyniło się do s k r y s t a l i ­

na t y m odcinku. Konferencja

poza

t y m stanowiła okazję do bliższego z a p o z n a n i a się z a g r a n i c z n y c h uczestników z b o ­
g a t y m i r e z u l t a t a m i badań t e r e n o w y c h , z a m b i t n y m i p l a n a m i i sprawną

organizacją

etnografii czechosłowackiej.
N a zakończenie p i e r w s z e g o d n i a K o n f e r e n c j i z o r g a n i z o w a n y
e t n o g r a f i c z n y c h . Wyświetlono f i l m o s z t u c e l u d o w e j

został p o k a z filmów

reżyserowany p r z e z M . Śliwkę

oraz d o k u m e n t a l n y f i l m J . P o d o l a k a z badań n a d p a s t e r s t w e m w Bułgarii. P o n a d t o
urządzona

została w y s t a w a

obrazująca

prace

przygotowawcze

do s k a n s e n u

budo­

w a n e g o przez S N M w M a r t i n i e .
Po

zakończeniu k o n f e r e n c j i w

wycieczka autobusowa

S m o l e n i c a c h (od 44 do <18 września) odbyła się

do północno-zachodniej i środkowej Słowacji, podczas

u c z e s t n i c y z a p o z n a l i się z t e r e n e m , zwłaszcza z b u d o w n i c t w e m

i strojem

której

ludowym,

261

KRONIKA

a

także z k i l k o m a e k s p o z y c j a m i m u z e a l n y m i . Szczególnie interesujące

dzenie m u z e u m w

M a r t i n i e , gdzie

bylo

zwie­

d y r . d r Š. Mruškovič przedstawił m . i n . p l a n y

s k a n s e n u oraz zapoznał z p r a c a m i wstępnymi n a d jego budową.
U C H W A Ł Y

1. K o m i s j a p r z y j m u j e

sprawozdanie

dalszej p r a c y s e k r e t a r i a t u i p o d k o m i s j i

generalnego

sekretarza M K K K

oraz

plan

narodowych.

2. K o m i s j a zgadza się n a p o z o s t a w i e n i e s i e d z i b y S e k r e t a r i a t u p r z y S A V w B r a ­
tysławie i p o w i e r z a

n a d a l funkcję

3. K o m i s j a p r z y j m u j e
graficznego
do

AN w

s e k r e t a r z a generalnego

z zadowoleniem

Moskwie,

a k a d e m i k a J . V.. B r o m l e j a , o o f i c j a l n y m

współpracy s o w i e c k i c h etnografów

tariatowi

Generalnemu

doc. dr. J . P o d o l a k o w i .

oświadczenie d y r e k t o r a I n s t y t u t u E t n o ­

szukanie

przystąpieniu

i folklorystów. Równocześnie z a l e c a

możliwości

rozszerzenia

współpracy

Sekre­

przez

pozy­

s k a n i e d a l s z y c h i n s t y t u c j i i specjalistów.
4. S e k r e t a r i a t g e n e r a l n y

MK¡KK zobowiązuje się do o r g a n i z o w a n i a

n a r a d r o b o c z y c h K o m i s j i oraz międzynarodowych k o n f e r e n c j i
t r z y l a t a . P r z y t y m z e b r a n i a te odbywać się będą kolejno

corocznych

i sympozjów

raz na

we wszystkich krajach

członkowskich.
5. K o m i s j a zobowiązuje się do podjęcia
graphica

Carpatica", przy

czym

pierwszy

wydawnictwa

ciągłego „Studia

t o m ¡zawierajacy

materiały

z

ethnoobecnej

k o n f e r e n c j i zostanie w y d a n y p r z e z S A V .
6. K o m i s j a
wydawania

z wdzięcznością

własnymi

przyjmuje

środkami

organu

obietnicę

Narodopisnego

informacyjnego

Ústavu

„Carpatica"

SAV

(jednego z e ­

s z y t u rocznie).
7.
sekcji

Komisja

przychyla

koordynowania

się

prac

do

szczególnym zwróceniem u w a g i
8. K o m i s j a p o p i e r a
możliwości
9.

Komisja

l s

o

rozszerzenie

n a obszary

poza

Komisji

jako

terytorialnego
karpackie

Unii

(ze

i Jugosławii).

dyr. , J . V. Bromleja

członka

o szukaniu

nauk

antropologicznych

obecnej

Międzynarodowej

.

wyraża

podziękowanie

organizatorom

K o n f e r e n c j i w Smolenicach za materialne zabezpieczenie
o b r a d podkreślając,

że większość referatów

z i o m świadczący p o z y t y w n i e
ilO. O r g a n i z a t o r z y
obecnej

zasięgu
obszary

Węgier, Bułgarii

z całą gotowością w n i o s e k

wprowadzenia

i etnograficznych

wniosku

naukowo-badawczych

i obrady

i naukowe

o rezultatach dotychczasowych

Konferencji

przygotowanie

miały w y s o k i n a u k o w y
prac

opracują zwięzłe i n f o r m a c j e

po­

badawczych.

o r e z u l t a t a c h obrad

K o n f e r e n c j i i roześlą j e do w g l ą d u w s z y s t k i m u c z e s t n i k o m .
Maria

MIĘDZYNARODOWA
RZYSTWA

KONFERENCJA NAUKOWA

JUGOSŁOWIAŃSKIEGO

ORAZ

ETNOLOGICZNEGO

JUGOSŁOWIAŃSKA

MIĘDZYNARODOWA R E D A K C J I CZASOPISMA
W e wrześniu i w g r u d n i u

Gładyszowa

TOWA­

KONFERENCJA

„DEMOS"

1967 uczestniczyłam w d w u k o l e j n y c h

konferencjach,

odbywających

się n a t e r e n i e Jugosławii: I — w

d n i a c h ¡16—20 I X w

zorganizowanej

p r z e z T o w a r z y s t w o E t n o l o g i c z n e Jugosławii w 10 rocznicę p o w s t a n i a

konferencji

W n i o s e k o podobnej treści został już u c h w a l o n y n a Międzynarodowej K o n ­
f e r e n c j i w K r a k o w i e w 1964 r. Zob. G ł a d y s z , Międzynarodowa
Konferencja...,
s. 450.
18

262

KRONIKA

Towarzystwa; И
czasopisma

— w d n i a c h 19—22 X I I w p o s i e d z e n i u międzynarodowej

„Demos",

wydawanego

przez

Instytut

Ludoznawstwa

redakcji

Niemieckiego

A k a d e m i i N a u k N R D p r z y współpracy i n s t y t u c j i e t n o g r a f i c z n y c h i n n y c h krajów d e ­
m o k r a c j i l u d o w y c h , od 1964 r. również w
spoczywała
zakładów

w

rękach

etnografii

akademika,

i etnologii

Jugosławii . Organizacja tej konferencji
1

prof. D u s z a n a

Serbskiej

Nedeljkoviéa,

Akademii

Nauk

oraz

pracowników

i Uniwersytetu

w

Bel­

gradzie. O b i e k o n f e r e n c j e o d b y w a ł y się w miejscowościach o d d a l o n y c h o ok. 80 k m
od B e l g r a d u : p i e r w s z a n a północny wschód w Vršac w V o j v o d i n i e n i e o p o d a l
jugosłowiańsko-rumuńskiej,
Arandželovač w
nych

krajów

druga

Szumadii. W

środkowej,

na

południe,

w

obu k o n f e r e n c j a c h

południowej

miejscowości

granicy

uzdrowiskowej

uczestniczyli przedstawiciele i n ­

i wschodniej

Europy:

Bułgarii

(w

I

f e r e n c j i ) , Czechosłowacji, N R D , P o l s k i , R u m u n i i , Węgier (w I I k o n f e r e n c j i ) ,
Ze

strony

jugosłowiańskiej

w

konferencjach

brali

udział

przedstawiciele

kon­
ZSRR.

różnych

i n s t y t u c j i ; k a t e d r u n i w e r s y t e c k i c h , A k a d e m i i i muzeów z całego t e r e n u Jugosławii,
j a k również w I k o n f e r e n c j i
w

Belgradzie.

składu

personalnego

aktualnego
rencja

Mimo

dla przybysza

stanu prac

naukowa

centralnego

Instytutu Opieki nad Zabytkami

różnego c h a r a k t e r u
etnografów

obu t y c h k o n f e r e n c j i

z innego

k r a j u , zainteresowanego

jugosłowiańskich,

(połączona z W a l n y m

Zebraniem

zarówno

i wielostronnie

rozwijającej

przeglądem

wielodniowa

Towarzystwa),

g e n e r a c j i etnografów jugosłowiańskich, j a k i k i l k u n a s t o o s o b o w a
f e r e n c j a r e d a k c y j n a były okazją

Kultury

i odmiennego i c h
konfe­

grupująca

kilka

organizacyjna

kon­

do z a p o z n a n i a się z niektórymi k i e r u n k a m i żywo

się etnografii

jugosłowiańskiej

i niektórych

nauk

jej

p o k r e w n y c h . Z e s t a w i e n i e u z y s k a n y c h n a tej drodze i n f o r m a c j i oczywiście n i e może
j e d n a k zastąpić wyczerpującego nowego przeglądu osiągnięć e t n o g r a f i i
s k i e j , j a k i chętnie widzielibyśmy z n o w u
i k i l k u n a s t u l a t a c h od przeglądów

n a łamach „Etnografii

drukowanych

po I I w o j n i e

jugosłowiań­

P o l s k i e j " po k i l k u
w

„Etnografii

Pol­

s k i e j " i „Ludzie" .
2

Konferencja
1) z a g a d n i e n i o m
graficznych

w

Vršac

etnogenezy

poświęcona

została

i zróżnicowania

n a t e r e n a c h zagrożonych

w

zasadzie

etnicznego,

i wynikom

tylko

dwu

2) m e t o d y c e

problemom:
badań

etno­

t y c h badań. T r z e c i t e m a t

łączył

z a g a d n i e n i a d w u p o p r z e d n i c h . O b e j m o w a ł problematykę badań mniejszości

narodo­

w y c h : jugosłowiańskiej w R u m u n i i i rumuńskiej w Jugosławii, w t y m p r z e d e w s z y s t ­
k i m n a t e r e n a c h zagrożonych p r z e s i e d l e n i a m i w związku z b u d o w ą z a p o r y

wodnej

i

związku

elektrowni

w

rejonie

z tymi badaniami

Żelaznych

pozostawał

Wrót

nad Dunajem.

l i c z n y udział w

Niewątpliwie

konfrontacji

Większość referatów została w s t r e s z c z e n i u o p u b l i k o w a n a
d o w y c h . I c h dokładniejsze
3

omówienie

przekracza

ramy

delegacji

w

rumuńskiej.

w materiałach

obecnego

zjaz­

sprawozdania.

P o s t a r a m y się zwrócić j e d y n i e uwagę n a niektóre k i e r u n k i badań oraz udział w n i c h
różnych specjalności. I t a k w grupie p i e r w s z e j
dyskusję w y w o ł a ł inaugurujący

sesję r e f e r a t

duże z a i n t e r e s o w a n i e

i aprobującą

j e d n e g o z nestorów, a z a r a z e m p i o -

Por. A. K u t r z e b a - P o j n a r o w a ,
T r z e c i o konferencja
Komitetu
Redak­
cyjnego
międzynarodowego
czasopisma
etnograficznego
krajów
demokracji
ludo­
wych
„Demos",
„Etnografia P o l s k a " , t. 8: 1964, s. 342—344; t e j ż e ,
Informacja
etnograficzna
krajów demokracji
•— nowy profil czasopisma
„Demos",
tamże, t. 11:
1967, s. 504—505.
P o r . M . G a v a z z i , Ludoznawstwo
w Jugosławii 1939—1947, „Lud", t. 3 7 :
1947, s. 426—438; D. P a l o s i j a , Etnologia
w Jugosławii w latach
1958 i 1959,
„Etnografia P o l s k a " , t. 4 : il96Í s. 372—376. N a j o b s z e r n i e j s z y przegląd etnografii
jugosłowiańskiej p r z e d I I wojną pióra M . G a v a z z i e g o zamieścił „Lud Słowiański",
t. I B : 1930, s. 266—296; t. 2 B : 1931, s. 72—106.
R e z i m e i r e f e r a t a , I X S a v e t o v a n j e E t n o l o g a J u g o s l a v i j e Vršac 16—20 I X 1967,
ss. 45.
1

2

3

263

KRONIKA

nierów etnografii
pokrewieństwa
storycznych

krajów bałkańskich, C h r i s t o W a k a r e l s k i e g o

i różnic

w

zapożyczeń

terminologii

kulturalnych. Do

źródeł p i s a n y c h , a n t r o p o l o g i i
zywał J . V . B r o m l e j

kultur narodowych
materiałów

i współczesnych

z Moskwy

w

z Bułgarii
jako

na temat

sprawdzianu h i ­

językowych, h i s t o r y c z n y c h

materiałów

etnograficznych

r e f e r a c i e rozpatrującym

nawią­

n a przykładach h i s t o ­

r y c z n y c h t e o r e t y c z n e z a g a d n i e n i a procesów przekształcania się wspólnot e t n i c z n y c h
w

narodowości

mowania
matyki

dynamiki

przej­

f o l k l o r u ustnego n a t e r e n a c h dwujęzycznych (D. P o p z R u m u n i i ) ,

proble­

i

i narody.

metody

Dalsze

referaty

współczesnych

tej

polskich

badań

tradycyjnym

i współczesnym

zróżnicowaniom

-Pojnarowa,

Warszawa)

zagadnień

oraz

grupy

dotyczyły:

etnograficznych

poświęconych

k u l t u r y w s i polskiej

(A.

Kutrzeba-

p o c z u c i a etnicznego

i

narodowego

zmian

u b a d a n y c h współcześnie różnych g r u p ludności jugosłowiańskiej n a t e r e n a c h m i e ­
s z a n y c h w nawiązaniu

do p o c h o d z e n i a t y c h g r u p i i c h h i s t o r i i , i c h przynależności

p o l i t y c z n e j , r e l i g i i itp. (M. Barjaktarovič, B e l g r a d ; J . H u r s k i , P r a g a ; J . Vukmanovič,
Cetinje;

G . Palikruševa,

Skopje).

Żywą

polemikę

wywołał

z B e l g r a d u , wiążący z a g a d n i e n i a e n d o g a m i i , występującej
nych

grup

ludności

Jugosławii,

z problematyką

referat

P.

Vlahoviéa

w różnym c z a s i e u róż­

kształtowania

się

narodu

chor­

wackiego.
Część drugą s e s j i rozpoczął p r z e d s t a w i c i e l Rumuńskiej A k a d e m i i N a u k , R . V u l canescu z Bukaresztu, przedstawieniem

długofalowego

przez

budowy

u c z o n y c h rumuńskich

w

rejonie

programu

naddunajskiej

badań

podjętych

elektrowni

wodnej.

Sąsiednich również zagrożonych w y s i e d l e n i e m terenów w obrębie Jugosławii
czyły

referaty

D.

Drjaćy

i

S.

porównawcze p r a c e etnograficzne

Zecevica

z

Belgradu,

prowadzone

omawiające:

w starej i nowej

tych

zmian;

drugi

—

rekonstrukcje

występującego

z w y c z a j u składania d a r ó w zmarłym (sarandar)

tradycyjnego
cowane

w

Instytucie

Opieki

nad

Zabytkami

Kultury

ludności w

na

tych

sto­

terenach

i jego genezę. W

n i e s i e n i u do i n n y c h terenów N. P e s i c - M a k s i m o v i c z B e l g r a d u

—

siedzibie przesied­

l a n y c h w s i , poświęcone z m i a n o m k u l t u r y m a t e r i a l n e j i p o s t a w o m
s u n k u . do

doty­

pierwszy

przedstawiła

metody

od­

wypra­

przeprowadzania

e w i d e n c j i i i n w e n t a r y z a c j i zabytków a r c h i t e k t o n i c z n y c h oraz o d t w a r z a n i a

pierwot­

n y c h f u n k c j i osad średniowiecznych i nowożytnych p r z e z e k i p y złożone w

pierwszej

fazie badań p r z e z etnografa i a r c h i t e k t a , w d r u g i e j ponadto geografa, h i s t o r y k a , e k o ­
nomistę, socjologa, d e m o g r a f a
przeprowadzonej

i i n n y c h . V . H u s j e k z V . G o r i c y zreferowała

przebieg

d o k u m e n t a c j i zagrożonych z n i s z c z e n i e m zabytków a r c h i t e k t o n i c z ­

n y c h t y p o w e j w s i p o d m i e j s k i e j Z a g r z e b i a , a J . V a ř e k a z P r a g i m e t o d y badań e t n o ­
g r a f i c z n y c h osad zagrożonych, w y p r a c o w a n e
Temat
ności

t r z e c i objął

serbo-chorwackiej

nicowane

gwary

w

Rumunii

Rumunów

(R. F l o r a , Z r e n j a n i n ) .

p r z e z etnografów czechosłowackich.

zarówno w y n i k i studiów e t n o l i n g w i s t y c z n y c h e n k l a w
(E. Petrovicz

zamieszkałych

M. Boškovic-Matic

na

z Bukaresztu),

terenie

z Belgradu

Banatu

j a k też
w

przeprowadziła

lud­
zróż­

Jugosławii
badania

d o m e m u R u m u n ó w w B a n a c i e , w o k o l i c a c h Vršacu. E t n o g r a f pracujący w

nad

Vršacu,

Т. Milován, badał o s a d n i c t w o rumuńskie w d o l i n i e K a r a š a , a B . V l a h o v i c z B e l g r a d u
R u m u n ó w w Vršacu. E t n o g r a f i socjolog rumuński M . L i v i u zajął się z a g a d n i e n i e m
s t r u k t u r y r o d z i n y i z w y c z a j a m i r o d z i n n y m i . N a zakończenie k o n f e r e n c j i

zorganizo­

wano

mieszanej,

wyjazd

j e j uczestników

do n i e d a l e k i e j

wsi Alibunar

o ludności

w t y m dużym p r o c e n c i e ludności rumuńskiiejj
J a k w y n i k a z przedstawionego
omawianej

konferencji

(mimo

w w i e l k i m skrócie s p r a w o z d a n i a , n a przykładzie

j e j zacieśnienia

do d w u t y l k o tematów)

zaznaczyły

się wyraźnie powiązania t e m a t y c z n e i zbieżności założeń m e t o d o l o g i c z n y c h
dzy

etnografią

jugosłowiańską

a etnografiami

innych, reprezentowanych

pomię­
na kon-

264

KRONIKA

f e r e n c j i krajów, j a k również wielokierunkowości zainteresowań współczesnej

etno­

grafii

tym

jugosłowiańskiej,

tradycyjne

zagadnienia

Podejmowanie

tych

obejmujących

zarówno

etnogenetyczne),

jak

o s t a t n i c h badań

stości k u l t u r a l n e j n a w s i , m . i n . w

zagadnienia

i

procesy

historyczne

przemian

wiąże się z p o w s t a w a n i e m

(w

współczesnych.
nowej

w y n i k u inwestycji gospodarczych

rzeczywi­

o charakterze

międzynarodowym. Duży n a c i s k położony j e s t n a b a d a n i a t e r e n o w e i

wypracowanie

m e t o d y k i t y c h badań, zwłaszcza w

inwentaryzacji

tradycyjnych,

ginących f o r m

inwentaryzacji
badań

odniesieniu

budownictwa

ludowego i podmiejskiego,

i r e k o n s t r u k c j i s t a r y c h osad

wykracza

poza

przedmiot

do nowo podjętych

miejskich. Ten zakres

tradycyjnej

etnografii,

j a k również
współczesnych

zajmującej

się

przede

w s z y s t k i m tradycyjną kulturą w s i regionów opóźnionych w r o z w o j u

gospodarczym

i

regionów

kulturalnym

i rekonstrukcją

procesów

minionych. Badania

tych

nie

zanikają j e d n a k . K o n t y n u o w a n e są n a d a l w ośrodkach u n i w e r s y t e c k i c h i A k a d e m i i ,
j a k również p r z e z niektóre m u z e a .
Z m i e n i a się j e d n a k
genetycznych

i

znacznie problematyka

prowadzących

do

nich

t y c h badań. O b o k zagadnień

inwentaryzacji

o charakterze

występuje ż y w e z a i n t e r e s o w a n i e problematyką d y n a m i k i p r z e m i a n

etno-

atlasowym

obserwowanych,

m.in. n a r e f e r o w a n y c h

n a k o n f e r e n c j i z a g a d n i e n i a c h z m i a n świadomości społecznej,

poczucia

narodowego.

przez

etnicznego

etnografię

pasjonujące

i

jugosłowiańską,

ze względu

J a k wiele

i n n y c h zagadnień

podejmowanych

są to n a t y c h t e r e n a c h t e m a t y s p e c j a l n i e

n a specyfikę

etniczną

Bałkanów,

dostarczające

żywe,

bogatego

materiału n i e t y l k o d l a z a w s z e c i e k a w y c h i n o w y c h wniosków h i s t o r y c z n y c h l e c z
również dla s z e r s z y c h uogólnień teoretycznych.!
Jubileuszowa

konferencja

Towarzystwa

Etnologicznego

Jugosławii

zakończona

w y b o r e m jego przewodniczącego, prof. Milovaná G a v a z z i e g o z Z a g r z e b i a , d o t y c h c z a ­
sowego p r e z e s a T o w a r z y s t w a , n i e była jedyną dużą konferencją
wianym

okresie.

zorganizowana
sławii,

Poprzedziła

naukową w

j e s z c z e l i c z n i e j s z a międzynarodowa

oma­

konferencja,

n a k i l k a tygodni wcześniej p r z e z T o w a r z y s t w o F o l k l o r y s t y c z n e J u g o ­

kierowane

natomiast

ją

przez

po k o n f e r e n c j i

z organizowanych

prof.

Duszana

Nedeljkovica

z

Belgradu.

Bezpośrednio

w Vršac część j e j uczestników wzięło udział w

w Jugosławii f e s t i w a l i s z t u k i l u d o w e j ,

sesją etnograficzną. N i e s t e t y

jednym

połączonym z popularną

n i e o w s z y s t k i c h tego t y p u k o n f e r e n c j a c h

i przedsta­

w i o n y c h n a n i c h w y n i k a c h l i c z n y c h w c h w i l i obecnej

zespołowych i

indywidual­

nych

dowiedzieć

nieregularnie

terenowych

dochodzących

prac

etnograficznych

do n a s w y d a w n i c t w

możemy

etnograficznych

się

z

jugosłowiańskich. Toteż należy

z u z n a n i e m podkreślić duży wysiłek etnografów jugosłowiańskich włożony w p r z e d ­
stawianie

przeglądu

pierwszym

rzędzie p r a c

najważniejszych

prac

folklorystycznych)

formacyjno-bibliograficznym

czasopiśmie

etnograficznych
okresu

krajów

tego

po I I w o j n i e
demokracji

kraju

(w

światowej

ludowych

tym
w in-

„Demos".

Z w o ł a n a n a grudzień 1967 r. i korzystająca z gościny kolegów jugosłowiańskich
konferencja

r e d a k c j i międzynarodowej

tego c z a s o p i s m a podkreśliła m . i n . bogactwo

nadsyłanych sprawozdań i l i t e r a t u r y etnograficznej

Jugosławii, a z a r a z e m zobowią­

zała zarówno etnografów Jugosławii, j a k i p r z e d s t a w i c i e l i i n n y c h k r a j ó w
rządzenia kolejnego

z e s t a w i e n i a działających w każdym z t y c h k r a j ó w

do s p o ­

ważniejszych

instytucji etnograficznych dla zamieszczenia tych wykazów w zeszycie specjalnym,
przeznaczonym

dla uczestników V T I I Międzynarodowego K o n g r e s u N a u k

l o g i c z n y c h i E t n o l o g i c z n y c h w T o k i o w 1968 r.

Antropo­

4

„Demos. I n t e r n a t i o n a l e e t h n o g r a p h i s c h e u n d f o l k l o r i s t s c h e
informationen".
S o n d e r d r u c k z u m V I I I . I n t e r n a t i o n a l e n K o n g r e s s der a n t h r o p o l o g i s c h e n u n d e t h n o l o g i s c h e n W i s s e n s c h a f t e n T o k i o , 3,—10. S e p t e m b e r 1968, R . 9 :1968 z. 1.
4

265

KRONIKA

Przygotowanie
wywania

z e s z y t u specjalnego,

j a k również

omówienie

indeksów p i e r w s z y c h 10 roczników w y d a w n i c t w a ,

zasady

sprawy

przygoto­

tłumaczeń

nad­

syłanych tekstów o r a z zwiększania l i c z b y prenumeratorów

w poszczególnych

kra­

jach

strony

obok

były

podpisanej

głównymi

tematami

konferencji,

uczestniczyła z r a m i e n i a I H K M

w

której

ze

P A N również dr W a n d a
Anna

polskiej

Paprocka.

Kutrzeba-Pojnarowa