8c1495c101e55c30fe2029ef26326f5a.pdf

Media

Part of Summary of articles / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.2

extracted text
Inne

graficznego w Warszawie. Na zaprezen­
towaną tu kolekcję złożyły się: obrazy
Eweliny Pęksowej i Zofii Roj z Zakopa­
nego oraz rzeźby ludowe i stroje regio­
nalne z różnych terenów Polski.

26, 27.XI — w Opolu obradował
I V Krajowy Zjazd Stowarzyszenia Twór­
ców Ludowyoh, który zgromadził oprócz
twórców ludowych także naukowców,
przedstawicieli placówek muzealnych
oraz „Cepelii". Referat wstępny pt.
„Rola i miejsce kultury ludowej w spo­
łeczeństwie socjalistycznym" wygłosił
prof, dr Józef Burszta. Dyskusja toczyła
się wokół problemów prawidłowego roz­
woju twórczości ludowej oraz dalszej
poprawy warunków bytowych i wa­
runków pracy ludowych twórców.
Prezesem został wybrany Bronisław
Cukier z Zakopanego. Wybrano również
skład Rady Naukowej, której przewodni­
czącym został prof, dr Roman Reinfuss.
Z okazji zjazdu zorganizowano w
Opolu w pomieszczeniu zjazdowym wys­
tawę prezentującą dorobek członków
STL oraz wystawę publikacji dotyczą­
cych kultury i wystawę-kiermasz malo­
wanej ceramiki opolskiej. Wciągu dwóch
dni wykupiono wszystkie eksponaty.

*
X I I —• w centralnej galerii Sztok­
holmu ,,Svea" czynna była wystawa
polskioh prymitywistów pn. ,,Świat codzionnośei z fantazją". Zorganizowana
przy współudziale BHZ Desa.

*
X I I — w Ośrodku Informacji i K u l ­
tury w Lipsku czynna była wystawa wy­
robów Wlooławskich Zakładów Ceramiki
Stolowoj. Wystawę zwiedziło ok. 100 000
osób. Z okazji wystawy wydano katalog
zawierająoy tekst informacyjny o dziejaoh „Włocławka", omawiający formy,
motywy i kolorystykę wyrobów — oraz
barwne ilustraoje.
Wystawie
towarzyszyły
pokazy
zdobienia fajansu przez Alinę Piwowar
i Holonę Musialik.

S

U

M

M

A

*

R

I

E

S

*

X I — w Koszalinie odbyła się sesja
naukowa na temat „Relikty kultury
jamneńskiej i problemy jej ratowania".
Referaty wygłosili: prof, dr Józef Bursz­
ta o międzynarodowym znaczeniu kul­
tury ludowej Pomorza Zach., mgr Juliusz
Sienkiewicz o tradycyjnym budownic­
twie wsi jamneńskiej i problemie jej ra­
towania, mgr Anna Masiewicz o sztuce
i zdobnictwie jamneńskim oraz mgr
Benedykt Malinowski i mgr Tadeusz
Szadkowski o problemach konserwator­
sko-etnograficznych i organizacyjnych
przy realizacji kaszubskiego Parku Etno­
graficznego we Wdzydzach.

*
1 7 . X I I — w Kcyni uroczyście ob­
chodzono jubileusz 50-lecia praoy twór­
czej artystki ludowej i popularyzatorki
folkloru —• Klary Prillowej. Równo­
cześnie założony i kierowany przez nią
zespół regionalny „ P a ł u k i " obchodził
20-lecie swej działalności. Z tej okazji
zarówno Klara Prillowa, jak i jej zespół
otrzymali honorowe dyplomy uznania
ministra kultury i sztuki.

Р

Е

З

Ю

М

Е

SUMMARY O F A R T I C L E S
I r e n a T u r n a u — I N F L U E N C E OF T H E COSTUMES
OF THE GENTRY A N D BURGHERS ON POLISH F O L K
DRESS I N T H E 16th-19th CENTURIES
The authoress based her presentation of the problem (which
has by no means been exhausted i n Polish literature on tho
subject) on results of ethnographic research, iconographic sources
and published archive materials.
Speaking about the influences of the national dress and
West European fashions, the authoress tries to establish the
local features of the peasant clothes irrespective of the influences
coming from the clothes of other social groups. The authoress
is of the opinion that — as from the 16th century — i t is possible
to distinguish tho seperate and individual character of the
Polish peasant clothes and their regional differences. A t that
time in the area of Małopolska (Little Poland) and Wielkopolska
(Great Poland) there were many mutual influences between
peasant clothes and those worn by the inhabitants of the towns
and petty gentry. I n Silesia and Pomerania a strong influence
is seen of West European styles on -the dress worn by Polish
burghers and later copied by peasants in the 16th and 17th
centuries. I n Silesia the influences came already modified from
the southern German lands and Moravia. The clothes worn
in the region of Gdańsk and in Szczeoin Pomerania resembled
Spanish fashions modified into a Dutch version, which was
popular in all the Baltic countries. Starting from the 16th century
the men's peasant costumes were under a strong influence of the
national dress that spread from the manor houses and the neigh­
bouring towns. The peasant's costumes that assumed a developed
form in the 19th century began to take shape in many regions
as early as the 17th or 18th century. However, in most villages
of the Corona Regni Poloniae (Poland) the development of the
tyle of clothes was hampered by the poverty of the villeins.
I n the 17th and 18th centuries, in Great Poland, Silesia
and Pomerania, where the textile industry had its centres and
the supplies of materials were better, the peasants kept alive

the national dress fashion which was disappearing in the olothes
worn by the gentry and burghers.
The rapid development of folk costumes that took place
in Poland in the 19th century was, in the opinion of the authoress,
the result of the growing prosperity of the peasants and the
growing importance of clothes as an indicator of the social
and finanical position of their owners.
The men's clothes of those times continued to show the
influence of the national dress as i t had been in past centuries,
and the woman's dress showed traces of various West European
fashions and styles popularized by the manor houses. I n Silesia
and Great Poland western influences were very strong and the
most direct.
Recording the existence of a number of problems which
cannot be solved on the basis of the present state of research
the authoress puts forward a number of postulates concerning
research. They concern first of all the chronological listing of
outside influences on peasant clothes and the problems of regionalaization of dress and costumes in various parts of the old Polish
Republic.
A l e k s a n d e r J a c k o w s k i — CONTEMPORARY FOLK
P A I N T I N G A N D ITS F R I N G E AREAS
Defining the range of his analysis the author takes the most
general definition of painting as the point of departure: painting
= the organization of a defined two-dimensional space by means
of colours, which includes painted presentations such as signs,
ornaments, decoration of objects of everyday use, as well as
all kinds of pictures, polychrome painting and secular and cult
paintings. The author makes an analysis of paintings that satisfy
the human demand for aesthetic experience i n an easy way as
well as the works of art able to arouse and satisfy spiritual needs
of higher order.
The author does not make any radical division between
the two phenomena. Emphasizing the distance between the

125

border points he notes at the same time the blurred dividing
line between both categories of folk culture. Ornament, for
instance, apart from its function or organization of space and
decoration of various objects, was connected with a considerably
wider culture context: with a need of an individual for identifi­
cation with a group; i t also had its semantic meaning, difficult
to decipher today.
A t the same timo, the process of schematization of typical
religious paintings mass-produced in cult centres, combined
with the widely developed decoration of these paintings, obli­
terated the borders of the opposing approaches: aesthetic vs.
emotional, decoration vs. contents, sacrum vs. profanum.
Jackowski discusses folk p intings of three kinds: malalura
(painting) including signs, ornament, simple decoration; malo
wanka (paintings on walls and painted "tapestries" on material
or paper) and obraz (picture). N . B. Because of the limited space
of this article the latter kind will be discussed in the noxt issue of our magazine.
The author makes the distinction between these varioue
kinds of folk paintings on the basis of the sets of formal characte­
ristic foatures connected with their particular functions in folk
culture. He analyses the phenomena defined at tho beginning
on the basis of concrete contemporary examples (i. e. in the
times of decomposition of folk culture), and also answers tho
question why some fields of this art wither and others continue
to exist although their function is often different. And so, for
instance, tho traditonal painted ceramic objects are still made
in some old pottory contres but that domain of folk art is quite
definitely on the decline. The decorative forms are being cons­
tantly simplified and made with less accuracy than they used
to be. New and interesting, on the other hand, is the painted
decoration on faience made in Włocławek and on the other
earthenware from Opole. I n both cases the paintresses work in
factories which produce things for town buyers but the situation
in each factory is different. The women working in Włocławek
live in tho town and thoir work acquired folk features due to
the conditions that wore created for them. Their aesthetic tastes
have been shaped in accordance with the traditional folk aesthe­
tics. The process of the introduction of folk elements into the
work of the Włocławek faience paintresses was started in 1947
when professor A . Buszek, a painter and instructor, came to
work i n the factory. He supervised the development of the
paintresses' talents, directing their work towards the principles
governing the decorating of traditional folk ceramics. Buszek's
followers H . and L . Grześkiewicz and E. Piwek-Bialobrzeska
continued his work, suggesting the right kind of patterns to the
paintresses and replaced the old opinion of social and professional
circles with their own assessment of the paintresses' work.
The development of the individual tastes and the creative
inventiveness of tho paintresses is further promoted by competi­
tions, the preparation of painted faience for exhibitions and
the Faience Biennale. On such occasions each of the paintresses
decorates a table service on her own.
I n the Cepelia Cooperative in Opole ceramic objects are
painted by authentic folk artists — the paintrosses of Easter eggs
from the villages of tho Opolo region, who work for the Coope­
rative as cottage-workers. Thanks to the wise support given
by tho activists of the Cooperative, particularly by the chair­
man of the Cooperativo, Mr. Matysek, as well as by qualified
artists, the paintresses learned to transfer the traditional techni­
ques and decorative motifs used for the painting of Easter-eggs
(the custom is still alive in the region) onto the decoration of
ceramic forms made for buyers in the towns.
Another example of survival and development of a traditio­
nal domain of folk painting in new conditions of influence from
outside is provided by the painting of cottages in the Powiśle
Dąbrowskie region and the environs of Włocławek in the Kujawy
region.

126

I n the Kujawy region the craft (that was almost extinct)
was revived thanks to competitions. I n pre-compotition surveys
only one painted cottage was found. I n the first competition
in 1961 only 5 people took part. The number of participants
is growing steadily: in 1976 there were already 17 of them.
I n the Powiśle Dąbrowskie region the competitions, organizod
since 1948, have contributed towards the preservation of this
kind of traditional decorative art which still existed then. I n
Zalipie, the village where cottage painting developed the most,
many women paint the cottages and also new houses are decora­
ted now. The preservation and flourishing development of the
custom of painting the cottages in Zalipie was possible due to
such factors as the stability of the region, where there is no big
industry, and the fame the paintresses won all over tho country.
Zalipie has its own group of people who examine and assess
the work of the paintresses. Felicja Curylo, one of the most
outstanding of them, was the life and soul of the whole movement
and teacher of many young paintrosses. She played an especially
important role t i l l the very end of her life (d. in 1975).
However, the competitions and tho development of tourism
have changed the situation: judgement is passed by people
from "the outside" — such as ethnographers and folk art connoiseurs and enthusiasts. This promotes individual competition:
new forms appear such as painted furniture, paper cut-outs,
рарэг flowers, straw-ehandaliors and "tapestries" painted on
material or paper.

Teresa
Komornicka-Rościszowska
— "THE
P A I N T E D COTTAGE" COMPETITION I N T H E POWIŚLE
D Ą B R O W S K I E REGION
The authoress discusses the results of a competition for
painting the outside walls of cottages organized in 1976, compa­
ring them with the previous competitions and on-the-spot
research. Tho competitions have been organized in the Powiśle
Dąbrowskie region since 1948. So far, 13 of them have beon
held but only the first and the last ones embraced the wholo of
the Powiśle area. The others were restricted to tho village of
Zalipie and the surrounding hamlets. After the 1948 competition
a group of paintresses (men very rarely engage in painting of
the cottages) was set up, called "The Creative Village" and
run by Felicja Curylo (who died not very long ago). She not
only know how to preserve but also now to develop tho traditio­
nal painted decoration of cottages, so that Zalipio became fa­
mous all over the country and tho kindly interest of the authoris
ties resulted i n an early construction of roads and a school awell as the electrification of the villago. I n 1963—1975 tho
Department of Culture at the Voivodship Office in Cracow
organized annual competitions in Zalipie, which brought not
only popularity to the paintresses but also an opportunity to
sell various painted objects through Cepelia. The development
of the Zalipie painting was supervised by the members of the
Competition jury, who defined its direction in accordance with
the local tradition.
The last competition was organized after the administra­
tive reform and was entrusted to tho care of the Regional Museum
in Tarnów and the Millenium Cepelia Association in Cracow.
The interesting results of the on-the-spot survey before the
competition conirmed the fact that the event can and should bo
repeated every year for the wholo of Powiśle bocause tho tradition
of cottage painting has not yet been forgotten in many villages.
Jacek

Olędzki

-

T H E CARPET ON T H E CEILING

Waldemar Paciuk's father was a coachman. When he diod
his boy was 12. He had to earn his living. During the war he
fought i n the ranks of the Red Army. After he had been dis­
charged from the army he worked in a theatre workshop painting
props. When he was 30 he returned to Poland with his mother
who was a teacher. He fell i l l and had to have a serious opera­
tion. People were getting on his nerves so ho decided to apply

for permission to have a ruined castle under his care. He got
approval of tho authorities and carried out repairs in the building
for two years. However, when the ceiling fell in he ran away
from the castle. He went to Lower Silesia and was offered 26
historical buildings. He chose the palace in Struga dating back
to mid-16th century. He put a lot of work into i t . A t his own
expense he changed the roof-tiles, put in window-panes in the
whole building and completed general repairs. He got money
from quail-farming, selling the eggs from 3000 quails. Unfortu­
nately, businoss began to fall off and Paciuk had to kill the
birds.

He painted several rooms as best as he could, each in a different
colour. Inside a huge frame in tho Ballroom he painted a picture
"Vonetian Night", in his opinion, tho most representative of
all (pict. 6 — 8). Ho is oxtremely honest, hard-working, con­
vinced that work enobles and saves man from the evil which
is inhorent in him. He saved tho Struga palace from destruction.
Ho lives there alone and says that he'll loave it when various
institutions move in. Maybo ho'll take caro of yet another palaco.
Tho little palaco in Struga is the only document of that
king of aspirations, tho only example of naivo conservation
art.

РЕЗЮМЕ
И р е н а Т у р н a y — ВЛИЯНИЕ Ш Л Я Х Е Т С К О Й И
МЕЩАНСКОЙ О Д Е Ж Д Ы НА П О Л Ь С К И Й Н А Р О Д ­
НЫЙ К О С Т Ю М X V I — X I X В В .
Рассматриваемая в статье проблематика до сих пор
мало затрагивалась в польской литературе предмета.
Автор опирается на результаты этнографических ис­
следований, на иконографические источники и на
публикуемые архивные материалы.
Касаясь влияния национальных костюмов и за­
падноевропейской моды, автор в то же время стара­
ется определить отечественные особенности крестьян­
ского наряда, независимые от влияния одежды других
общественных слоев.
По мнению автора, у ж е начиная с X V I в. можно
определить своеобразие польского крестьянского наря­
да, а также его региональные различия. Можно уста­
новить, что в тот период на территории Малой Поль­
ши и Великопольши существовала различного рода
взаимозависимость между одеждой крестьян и ж и ­
телей маленьких городов, а также мелкой шляхты.
В X V I и X V I I вв. в Силезии и Поморье отчетливо
выступает влияние западноевропейской моды на одеж­
ду польских мещан, которым в свою очередь под­
ражали крестьяне. В Силезию эта мода поступала
через Ю ж н у ю Германию и Чехию, в видоизмененной
там форме. В окрестностях Гданьска и Щецинского
Поморья одежда подвергалась влиянию испанской
моды в голландской версии, распространяемой во всех
прибалтийских странах.
Начиная с X V I I в. мужская крестьянская одежда
на территории Великопольши и Малой Польши под­
вергалась сильному влиянию национального костюма
посредством окрестных помещичьих усадеб и городов.
Крестьянский костюм, принявший окончательную
форму в X I X в., начал во многих регионах страны
формироваться у ж е в X V I I в. либо X V I I I вв. Однако
в большинстве деревень Центральной Польши раз­
витие одежды тормозила нужда, в которой жили
крепостные крестьяне того времени. В
XVII и XVIII
вв. в Великополыпе, в Силезии и Поморье, где было
сосредоточено текстильное производство и снабжение
тканями было лучше, крестьяне того времени усиленно
подражали образцам национального наряда, выходив­
шего уже из употребления в шляхетской и мещанской
среде.
По мнению автора усиленное развитие в X I X в.
национального наряда в Польше объясняется равно
ростом зажиточности крестьян, как и ролью наряда
определителя общественного и материального поло­
жения его обладателя.
В мужской одежде того времени все еще наблю­
дается влияние национального наряда прошлых сто­
летий, в то время как на женской одежде сказывается
влияние различной западноевропейской моды, приня­
той в помещичьей среде.

В Силезии и Великополыпе влияние Запада попрежнему было наиболее сильным и сказывалось
непосредственно.
Отметив множество проблем, которые не могут
быть решены при настоящем состоянии исследований,
автор выдвигает ряд исследовательских постулатов.
Они в первую очередь касаются хронологизации вли­
яния извне, оказываемого на крестьянскую одежду,
а также проблем регионализации нарядов в отдельных
районах давней Речи Посполитой.
А л е к с а н д р Я ц к о в с к и — СОВРЕМЕННАЯ
РОДНАЯ Ж И В О П И С Ь И ЕЕ Ф О Р М Ы

НА­

Определяя круг своих размышлений, автор счи­
тает исходной точкой наиболее общее определение
живописи, как организации с помощью красок опре­
деленного двухмерного пространства. Следовательно
охватывает равно живописующие представления в ви­
де знака, орнамента, декорации предметов потреби­
тельского назначения, как и всякого рода цветные
картинки, полихромию и, наконец, картины мирского
и культурного характера; анализирует картины легко
удовлетворящие эстетическую потребность зрителя, как
и произведения искусства, способные вызывать и удо­
влетворять сложную сферу духовных запросов чело­
века. Автор не проводит резкой линии раздела между
одними и другими явлениями. Четко отмечая дистан­
цию между крайними пограничными точками, он в то
же время не подчеркивает резкости раздела между
этими категориями в народной культуре. Орнамент
наприм. кроме функции организации пространства и
украшения различных предметов, был связан со зна­
чительно более широким культурным контекстом; с по­
требностью отождествления личности с группой, обла­
дал также семантическим слоем, который теперь труд­
но воспроизвести. В то же время вопрос схематизации
типичных религиозных изображений, в массовом по­
рядке выпускаемых в центрах культа наряду с бо­
гатой декоративностью этих картин стирал границы
оппозиции: эстетические
эмоциональные, декор

содержание, sacrum —• profanum.
Яцковски делит отдельные области живописи на
три группы: роспись, (знак, орнамент, простая деко­
рация), цветные картины (настенные коврики), кар­
тины (ввиду объема статьи текст, касающийся картин
будет опубликован в следующих номерах). Определи­
телями отдельных видов живописи автор считает ха­
рактерные для них комплексы формальных черт,
связанных с определенными функциями в народной
культуре.
Затронутые во вступлении явления автор анали­
зирует на основании конкретных современных приме­
ров (следовательно в период декомпозии народной
культуры), обосновывая причины, в силу которых
одни области искусства отмирают, а другие продол-

127

ж а ю т с у щ е с т в о в а т ь , х о т я часто в ы п о л н я ю т у ж е д р у г и е
функции. Примером может служить расписная кера­
м и к а из В л о ц л а в к а и О п о л я .
Так наприм. традиционные расписные керамичес­
к и е и з д е л и я в ы п о л н я ю т е щ е до с и х пор в
некоторых
прежних гончарных центрах; однако
эта о т р а с л ь
творчества о п р е д е л е н н о б л и з и т с я к к о н ц у . Н а с т у п а е т
упрощение декоративных форм
и выполяются они
менее с т а р а т е л ь н о , ч е м п р е ж д е . З а т о н о в ы м и и н т е ­
ресным является влоцлавский расписной ф а я н с
и
о п о л ь с к и й п а р ц е л л а н и т . К а к во В л о ц л а в к е т а к и в
Ополе х у д о ж н и ц ы с о т р у д н и ч а ю т с р у б р и к а м и , р а с ­
с ч и т ы в а ю щ и м и на г о р о д с к и х п о к у п а т е л е й , но в к а ж ­
дом и з этих п р е д п р и я т и й с о в е р ш е н н о иное п о л о ж е н и е
вещей.
Р а б о т н и ц ы В л о ц л а в с к о й ф а б р и к и ж и в у т в городе.
И х творчество п р и н я л о „ н а р о д н ы й " х а р а к т е р в с л е д ­
ствие с о з д а н н ы х д л я н и х у с л о в и й р а б о т ы . И х эстети­
ческое сознание с ф о р м и р о в а н о согласно т р а д и ц и о н н о й
народной эстетике. Этот процесс н а ч а л с я среди в л о ц л а в с к и х х у д о ж н и ц в 1947 г., когда
на ф а б р и к у
в ц е л я х и н с т р у к т а ж а п р и е х а л п р о ф е с с о р А. Б у ш е к ,
х у д о ж н и к — п л а с т и к . П р о ф е с с о р стал р а з в и в а т ь х у д о ­
ж е с т в е н н ы е способности работниц, з н а к о м я и х с п р и н ­
ципами раскрашивания традиционной народной к е р а ­
м и к и и п р и б л и ж а я т а к и м образом и х и з д е л и я к этому
виду творчества. П р е е м н и к и п р о ф е с с о р а В у ш к а —
X . и Л. Г ж е с ь к е в и ч и , а т а к ж е Э . П и в е к - Б я л о б ж е с к а
п р о д о л ж а л и его работу, д а в а я м а с т е р и ц а м с о о т в е т с т в у ­
ющие указания. Влияние их оценки заменяло мастери­
цам п р е ж н е е в л и я н и е оценок с р е д ы . Д л я р а з в и т и я
индивидуальных талантов и творческой изобретатель­
ности х у д о ж н и ц о ч е н ь б о л ь ш о е з н а ч е н и е имеют к о н ­
к у р с ы , подготовка работ на в ы с т а в к и
и бьеннале
ф а я н с а . Готовясь к этим м е р о п р и я т и я м , к а ж д а я
из
мастериц с а м о с т о я т е л ь н о и в п о л н е и н д и в и д у а л ь н о р а с ­
п и с ы в а е т к о м п л е к т посуды.
В опольском кооперативе Цепелии керамику рас­
писывают подлинные народные мастерицы — специа­
л и с т к и по р а с к р а ш и в а н и ю я и ц , п р о ж и в а ю щ и е в о к р е с т ­
ных деревнях Ополя и сотрудничающие с коопера­
тивом в к а ч е с т в е н а д о м н и ц . Б л а г о д а р я у м е л о м у и з а ­
ботливому р у к о в о д с т в у д е я т е л е й к о о п е р а т и в а , г л а в н ы м
образом его п р е д с е д а т е л я , М а т ы с к а и х у д о ж н и к о в —
пластиков, мастерицы эти научились переносить тра­
диционную т е х н и к у и м о т и в ы росписи, п р и м е н я е м ы е
п р и р а с к р а ш и в а н и и я и ц (обычай этот по сей д а н ь
с о х р а н и л с я в регионе), н а у к р а ш е н и е к е р а м и ч е с к и х
и з д е л и й , п р е д н а з н а ч е н н ы х д л я города.
Другим п р и м е р о м с о х р а н е н и я и р а з в и т и я т р а д и ­
ционной о т р а с л и н а р о д н о й ж и в о п и с и в н о в ы х у с л о ­
в и я х под в л и я н и е м и з в н е ж и в о п и с и я в л я ю т с я ф о р м ы
р а с п и с ы в а н и я домов в Т а р н о в с к о м П о в и с л и и и в о к р е ­
стностях В л о ц л а в к а в К у я в с к о м р а й о н е . В К у я в а х ,
б л а г о д а р я к о н к у р с а м , этот в и д п о ч т и о т м е р ш е г о т в о р ­
чества о ж и л и с т а л о п я т ь п р и м е н я т ь с я . Во в р е м я
и с с л е д о в а н и й и поисков, с в я з а н н ы х
с подготовкой
к к о н к у р с а м , б ы л о б н а р у ж е н один р а с п и с н о й дом.
В первом к о н к у р с е , к о т о р ы й состоялся в 1961 г., у ч а с т ­
вовало 5 ч е л о в е к . О д н а к о ч и с л о у ч а с т н и к о в постоянно
растет: в 1976 г. и х б ы л о у ж е 17.
В Домбровском П о в и с л и и к о н к у р с ы с т а л и у с т р а и ­
в а т ь н а ч и н а я с 1948 г., б л а г о д а р я ч е м у т о г д а ш н и й
о б ы ч а й р а с п и с ы в а н и я домов с о х р а н и л с я до с и х п о р .
В н а с т о я щ е е в р е м я в д е р е в н е З а л и п ь е , где о б ы ч а й
этот особенно силен, р о с п и с ь ю з а н и м а е т с я о ч е н ь много
ж е н щ и н ; р а с п и с ы в а ю т с я т а к ж е н о в ы е дома. Р а з в и т и ю
этого в и д а т в о р ч е с т в а в З а л и п ь е в з н а ч и т е л ь н о й мере
способствовал с т а б и л ь н ы й х а р а к т е р региона, где н е т
крупной промышленности, а т а к ж е широко известная
слава, которой п о л ь з у ю т с я з а л и п с к и е х у д о ж н и ц ы .
Там
существует собственный ц е н т р х у д о ж н и ц , где п р и н и ­
мают и о ц е н и в а ю т и х р а б о т ы . Особо в а ж н у ю р о л ь
и г р а л а в этой г р у п п е Ф е л и ц и я Ц у р и л о в а (умерла
в 1975 г.), одна и з с а м ы х в ы д а ю щ и х с я х у д о ж н и ц , в д о ­
х н о в и т е л ь н и ц а всего д в и ж е н и я
и инструктор много­
численной м о л о д е ж и .
Однако в связи с конкурсами и развитием туризма
положение изменилось. Работы стали оценивать люди
„ и з в н е " : э т н о г р а ф ы , л ю б и т е л и народного т в о р ч е с т в а .
Это способствует с о р е в н о в а н и ю , и н д и в и д у а л ь н ы м р е ­
ш е н и я м п р и д е к о р и р о в а н и и и н т е р ь е р о в в целом.
Встречается расписная мебель, выполняются в ы р е з к и
и з бумаги, т а к н а з . „ в ы ц и н а н к и " , и с к у с с т в е н н ы е ц в е т ы ,
пауки, цветные картинки.

Т е р е с а К о м о р н и ц к а - Р о с т и ш е в с к а — КОН­
КУРС „РАСПИСНАЯ ХАТА" В ПОВИСЛИИ
ДОМБРОВСКОМ
В статье рассматриваются результаты состоявше­
гося в 1976 г. к о н к у р с а , н а к о т о р о м б ы л и п р е д с т а в л е н ы
р а б о т ы п о р о с п и с и в н е ш н и х и в н у т р е н н и х стен д е р е ­
в е н с к и х изб. А в т о р о п и р а е т с я н а р е з у л ь т а т ы п р е д ы д у ­
щ и х конкурсов и исследований.
К о н к у р с ы в П о в и с л и и Домбровском у с т р а и в а ю т с я
от 1948 г. До с и х п о р с о с т о я л о с ь 13 к о н к у р с о в , причем
только первый и последний из н и х о х в а т ы в а л и всю
территорию упомянутого района. Остальные ограни­
ч и л и с ь д е р е в н е й З а л и п ь е и е ё б л и ж а й ш и м и окрест­
ностями. П о с л е к о н к у р с а , с о с т о я в ш е г о с я в 1948 г., в
З а л и п ь е б ы л о р г а н и з о в а н к о л л е к т и в м а с т е р и ц (лишь
в и с к л ю ч и т е л ь н ы х с л у ч а я х избу р а с п и с ы в а е т м у ж ч и ­
на) п о д н а з в а н и е м „ Т в о р ч е с к а я д е р е в н я " , к о т о р ы м р у ­
ководила недавно скончавшаяся Фелиция Цурилова.
Она с у м е л а н е т о л ь к о п о д д е р ж а т ь , но и т а к р а з в и т ь
т р а д и ц и о н н о е д е к о р и р о в а н и е домов, что З а л и п ь е про­
с л ы л о н а в с ю П о л ь ш у и в ы з в а л о ж и в е й ш и й интерес
о р г а н о в в л а с т и . В р е з у л ь т а т е этого д е р е в н я п р е ж д е
д р у г и х б ы л а э л е к т р и ф и ц и р о в а н а , т а м п р е ж д е , чем в
д р у г и х д е р е в н я х б ы л а о т к р ы т а ш к о л а , б ы л и постро­
е н ы дороги.
В 1963—1975 гг. О т д е л к у л ь т у р ы Воеводского у п ­
равления в Кракове ежегодно организовал в Залипье
конкурсы, благодаря чему х у д о ж н и ц ы не только при­
о б р е т а л и п о п у л я р н о с т ь , но п о л у ч а л и т а к ж е в о з м о ж ­
н о с т ь п р о д а в а т ь ч е р е з посредство Ц е п е л и и р а з л и ч н о г о
р о д а ц в е т н ы е к а р т и н к и . К р о м е того в соответствии с
инструкциями членов ж ю р и конкурсов залипская ж и ­
вопись развивалась в традиционном духе.
П о с л е д н и й к о н к у р с б ы л о р г а н и з о в а н у ж е после
р е ф о р м ы а д м и н и с т р а т и в н о г о д е л е н и я с т р а н ы . Органи­
з а т о р а м и б ы л и О к р у ж н о й м у з е й в Т а р н о в е и цепелиовское объединение „Милениум" в Кракове.
И н т е р е с н ы е р е з у л ь т а т ы п р е д к о н к у р с н ы х исследо­
в а н и й , а т а к ж е самого к о н к у р с а с в и д е т е л ь с т в у ю т о том,
что подобное м е р о п р и я т и е с л е д у е т п р о в о д и т ь е ж е г о д ­
но, о х в а т ы в а я всю т е р р и т о р и ю П о в и с л и я , т а к - к а к во
м н о г и х д е р е в н я х т р а д и ц и я р а с п и с ы в а н и я домов все
еще ж и в а и не забыта.
Яцек

Олендзки

— КОВЁР НА ПОТОЛКЕ

Отец В а л ь д е м а р а П а ц ю к а б ы л к у ч е р о м . Умер,
к о г д а м а л ь ч и к у б ы л о 12 л е т , в в и д у чего П а ц ю к с юных
л е т б ы л в ы н у ж д е н р а б о т а т ь . Во в р е м я в о й н ы он слу­
ж и л в р я д а х К р а с н о й А р м и и . П о с л е в о й н ы стал рабо­
тать в модельной мастерской театра, где писал рекви­
з и т ы . В в о з р а с т е 30 л е т П а ц ю к вместе с м а т е р ь ю , быв­
шей
учительницей, вернулся в Польшу.
Тяжело
з а б о л е л и п о д в е р г с я с е р ь е з н о й о п е р а ц и и . П о с л е болез­
ни, о н с т а л и з б е г а т ь л ю д е й , о б щ е с т в о к о т о р ы х его
р а з д р а ж а л о . Стал хлопотать о попечительстве над раз­
рушенным замком. Получив направление, Пацюк 2
года р е м о н т и р о в а л один и з з а м к о в , но к о г д а там об­
р у ш и л с я п о т о л о к — б е ж а л . П о е х а л в Н и ж н ю ю Силезию, где ему п р е д л о ж и л и н а в ы б о р 26 памятников
с т а р и н ы . Он в ы б р а л з а м о к в С т р у г е , построенный
в X V Iв. П р е д с т о я л а о г р о м н а я работа. П а ц ю к на свой
счет п о ч и н и л к р ы ш у , п е р е м е н и в ч е р е п и ц ы , застеклил
и о т р е м о н т и р о в а л все з д а н и е . Д е н ь г и он добывал, за­
н и м а я с ь р а з в е д е н и е м п е р е п е л о к и п р о д а ж е й их яиц.
В ы в е л 3000 п е р е п е л о к , но, у в ы , д е л о прогорело и пе­
репелок пришлось убить.
П а ц ю к к а к у м е л п о к р а с и л н е с к о л ь к о залов, к а ж ­
д ы й д р у г и м ц в е т о м : в Б а л ь н о м з а л е повесил в боль­
ш о й р а м е н а п и с а н н у ю и м к а р т и н у „ Н о ч ь в Венеции",
к о т о р а я по его м н е н и ю б ы л а самой п о д х о д я щ е й на
этом месте ( и л л . 6—8).
П а ц ю к и с к л ю ч и т е л ь н о честен и трудолюбив. Он
считает, что т р у д о б л а г о р а ж и в а е т , спасает людей от
з л а , к о т о р о е в н и х с у щ е с т в у е т . В о с с т а н о в и в замок-дво­
рец, к о т о р ы й о н спас от о к о н ч а т е л ь н о г о разрушения,
П а ц ю к п о с е л и л с я в н е м и ж и в е т т а м один. Он утвер­
ж д а е т , что, к о г д а в з а м к е п о м е с т я т с я р а з л и ч н ы е уч­
р е ж д е н и я , о н у й д е т оттуда. К т о з н а е т , м о ж е т быть он
начнет отстраивать другой замок?
З а м о к в С т р у г е я в л я е т с я е д и н с т в е н н ы м документом
т а к о г о рода а с п и р а ц и и , е д и н с т в е н н ы м примером наив­
ного к о н с е р в а т о р с к о г о и с к у с с т в а .

W A R U N K I

P R E N U M E R A T Y

Cena prenumeraty rocznej
Cena prenumeraty półrocznej

N A

R O K

1978

zł 120.—
zł 60.—

P r e n u m e r a t ę na k r a j p r z y j m u j ą O d d z i a ł y RSW „ P r a s a - K s i ą ż k a - R u c h " oraz
u r z ę d y pocztowe i doręczyciele •— w terminach:
— do 25 listopada na styczeń, I k w a r t a ł , I półrocze r o k u n a s t ę p n e g o i na cały rok
następny
— do dnia 10 m i e s i ą c a , p o p r z e d z a j ą c e g o okres prenumeraty na pozostałe okresy
r o k u bieżącego.
Jednostki gospodarki u s p o ł e c z n i o n e j , instytucje i organizacje s p o ł e c z n o - p o l i t y ­
czne s k ł a d a j ą z a m ó w i e n i a w miejscowych O d d z i a ł a c h RSW „ P r a s a - K s i ą ż k a - R u c h " .
Z a k ł a d y pracy i instytucje w miejscowościach, w k t ó r y c h nie ma Oddziałów
RSW oraz prenumeratorzy i n d y w i d u a l n i z a m a w i a j ą p r e n u m e r a t ę w u r z ę d a c h pocz­
towych l u b u doręczycieli.
P r e n u m e r a t ę ze zleceniem w y s y ł k i za g r a n i c ę , k t ó r a jest o 50% droższa od
prenumeraty krajowej, przyjmuje RSW „ P r a s a - K s i ą ż k a - R u c h " , Centrala K o l p o r t a ­
żu Prasy i W y d a w n i c t w u l . Towarowa 28, 00-958 Warszawa, konto P K O nr 1531-71 w terminach podanych dla prenumeraty krajowej.
S p r z e d a ż n u m e r ó w b i e ż ą c y c h i archiwalnych:
—• w K s i ę g a r n i O ś r o d k a Rozpowszechniania W y d a w n i c t w Naukowych P A N , sprze­
daż g o t ó w k o w a i w y s y ł k o w a n u m e r ó w bieżących i archiwalnych p ł a t n o ś ć go­
t ó w k ą , przelewem lub za zaliczeniem pocztowym.
Adres: OR P A N , P a ł a c K u l t u r y i N a u k i , 00-901 Warszawa, konto PKO 1531-912
I O d d z i a ł Warszawa.

Orders for this periodical from abroad can be placed w i t h „ A r s Polona" K r a k o w ­
skie P r z e d m i e ś c i e 7 , 00-068 Warszawa, Poland or w i t h
— Kubon & Sagner, Inhaber Otto Sagner, D8 M ü n c h e n 34, Postfach 68, Bundesrepublik Deutschland.
— Earlscourt Publications L t d . , 130 Shepherd Bush Centre, London W 12, Great
Britain.
— Licosa Commissionaria Sansoni, V i a L a m a r m o r a 45, 50 121 Firenze, I t a l y .

PL

Indeks 36 940
ISSN 0032-3721

Z a k ł a d Narodowy imienia Ossolińskich — Wydawnictwo W r o c ł a w , O d d z i a ł w War­
szawie 1977. N a k ł a d 2000 egz. Objętość 10,30 ark. w y d . , 8,00 ark. druk. Papier
ilustracyjny k l . I I I 120 g. 61 X 86. Oddano do s k ł a d u 14.V.1977 r. Podpisano
do d r u k u v/ listopadzie 1977 r. W y d r u k o w a n o w grudniu 1977 r. w Zakł. Graf.
„ T a m k a " . Z. 2. 299/77 F-28. Cena 18.— zł.

New Tags

I agree with terms of use and I accept to free my contribution under the licence CC BY-SA.