ba850f90ef0715720851d50eb7b1b9ec.pdf
Media
Part of Muzealia / LUD 1970 t.54
- extracted text
-
u
I1J.
z
A
L
l
A
Lud,' t. 54, 1970
MAGDALENA ROSTWOROWSKA
STROJE LUDOWE NA DOLNYM ŚLĄSKU
Pod takim tytułem otwarta została pod koniec 1968 roku wystawa
w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu. Jest to już czwarta wystawa,
w której obok zabytków dawnej, rodzimej kultury Dolnego Śląska, pokazano również wytwory pochodzące od nowych grup ludnościowych,
osiedlających się na tych terenach od 1945 roku.
Organizatorom tak pomyślanych wystaw celowym wydaje się przedstawienie zarówno kultury ludności autochtonicznej, jak i grup napływowych. Przede wszystkim dawna kultura ludowa zanika niezmiernie
szybko, toteż koniecznym jest jej rejestrowanie, zanim zaginie zupełnie,
a trzeba pamiętać, że na Ziemiach Zachodnich, a więc i na Dolnym Śląsku, proces ten przebiega jeszcze szybciej niż na innych terenach Polski.
Następnie chodziło również o pokazanie społeczeństwu - poprzez przedstawienie mozaiki kulturowej - złożoności procesów, dokonujących się
na wsi dolnośląskiej. Ludność przybywająca na Dolny Śląsk z wielu regionów Polski, a nawet z zagranicy, przywiozła ze sobą właściwy jej bagaż kulturowy i to z zakresu kultury materialnej jak i sposób postępowania i myślenia, wprowadzając go w życie w początkowym okresie na
nowym miejscu zamieszkania. Dość szybko jednak nowi osadnicy, repa~
trianci i reemigranci, musieli zrezygnować tak z wielu sprzętów jak i sposobu postępowania, przestawiając się na inny system gospodarowania.
Ogromne zmiany miały miejsce również i w wielu innych dziedzinach
życia ludności wiejskiej.
Omawiana wystawa ma za zadanie pokazanie tych zmian na przykładzie strojów ludowych. Przywożone na Dolny Śląsk stroje regionalne
nie znalazły tutaj prawie zupełnie zastosowania, co spowodowane zostało z jednej strony negatywną opinią sąsiedzką i niechęcią samych
właścicieli strojów, z drugiej znów strony ogólnymi przemianami społeczno-ekonomicznymi jak i naciskami mody, przychodzącej do wsi
12 -
Lud,
tom
LIV
178
Muzea!ict
z miasta. Chcąc przystosować się do panującej mody, przerabiano niektóre !ragmenty dawnych strojów. Znakomita jednak większość strojów
przechowywana jest w kufrach i skrzyniach, głównie przez starsze kobiety, przede wszystkim jako pamiątka, a niekiedy jako ubiór do trumny. Do strojów tych są one emocjonalnie przywiązane, gdyż nie tylko
się w nie ubierały, ale i często same wytwarzały. Natomiast pokolenie
młode z reguły nie przywiązuje już żadnej wagi do dawnych strojów
swych rodziców czy dziadków i tylko od czasu do czasu wykorzystuje
ich fragmenty jako przebranie do szkolnych przedstawień.
Hyc. 1. Fragment' ekspozycji
"Stroje ludowe na Dolnym Sl<)s:'u".
Etnograficzne
we Wrocławiu. (Fot. Edmund Witeckil.
;Vlu~~'lInl
Wszystkie zatem stroje eksponowane na omawianej wystawie wyszly
już definitywnie z użycia, są czymś przebrzmiałym, zarówno te, miejscowe sprzed stu laty, jak i te, przywiezione na Dolny Śląsk przed dwudziestu paru laty. Na wstępie pokazany został strój dolnośląski, który
tylko we fragmentach dochował się do naszych czasów. W szczególny
sposób eksponowano czepki, które ~ jako naj bogatsza i najpiękniejsza
część stroju kobiecego ~ przetrwały w stosunkowo dużej ilości.
Dalsze części wystawy (5 sal) pokazują stroje przywiezione przez
ludność z Wielkopolski, Krakowskiego, Rzeszowskiego, z okolic Łowicza,
Opoczna, Rawy Mazowieckiej, Białej Podlaskiej, Hrubieszowa, a nasit:pnie spoza obecnych granic Polski, a więc: Polesia, Wołynia, spod Lwowa.
Tarnopola, Stanisławowa, a nawet Bukowiny rumuńskiej. W ostatniej
179
Muzea!ta
sali - już głównie za pomocą fotografii - przedstawiono
jak dziś ubiera
się ludność na wsi dolnośhv,;kiej. Zdjęcia te unaoczniają,
że obecnie ludnośe wsi tak z okazji świąt, uroczystości,
jak i na co dzień ubiera się
w standardową
odzież, b,jdź to nabywaną w sklepach, bądź szytą we własnym zakresie, najc?'c;ściej zgodnie z wymogami aktualnie panującej
mody,
w czym przoduje młodzież. Naturalnie
li średnięgo,
a szczególnie starszego pokolenia odnaleźć jeszcze można pewne przywiązanie
do chodzenia
\V chusteczkach
na growie, do kontrastowych
zesŁawów kolorystycznych
i du wzorzystych
materiałów
przy szyciu ubiorów.
Godnym
podkreślenia
wydaje
się fakt co zostało
podkreślone
omawianej
wystawie
że w pewnych
wypadkach
dawne wzory
haftów wykorzystywane
są współcześnie
do zdobienia kobiecych
bluzek
czy dziewczęcych
sukienek.
IN
MAGDALENA
ROSTWOROWSKA
FOLK COSTUMES
IN LOWER
SILESIA
Summary
The exhibition
"Folk Costumes in Lo\ver Silesia", open to the public in the
Ethnographical
Museum, Wrocław, displays both local Lower Silesian costumes
and also folk dress brought to this region after the Second World War by the
immigrant population coming from various other parts of Poland (Wielkopolska,
iVlazovia and the provinces
of Rzeszów, Kraków, Lublin etc.), and also from
beyond the present borders of Pol3nd (Polesia, Volhynia, Podolia and Rumanian
Bukovina). The exhibition is completed by photograms representing
the contemp<lrary dress of the rural population. In contrast to the early costumes, which were
generally sewn itom hand-made
cloth, the present dress worn by the villagers
is mainly factory produced, and ig adapted to current urban fashions.
Lud, t. 54, 1970
RENATA
JEZIERSKA
MUSEO NAZIONALE DELLE ARTI E TRADIZIONI
W RZYMIE
I. POCZĄTKI
I KOLEJE
POPOLARI
LOSU MUZEUM
Powstanie Muzeum ma długą historię t. Pierwsza kolekcja została
zgromadzona we Florencji w roku 1906 dzięki inicjatywie kilku wybitnych uczonych, wśród których wiódł prym Lamberto Loria, stając
się fundatorem i dyrektorem pierwszego Museo di Etnografia Ttaliana
(Muzeum Etnografii Włoskiej) 2.
Początki organizacyjne Muzeum były bardzo trudne, świadczy o tym
chociażby fakt ciągłego zmieniania i poszukiwania locum. W roku 1911
w związku z 50-leciem zjednoczenia Włoch i dzięki staraniom Lamberto
Lorii zbiory muzealne zostały udostępnione zwiedzającym jako "Wystawa Etnografii Włoch", zorganizowana na Piazza d'Armi (Quartiere
Prati) w Rzymie. Wystawa obejmująca ko]ekc.i~ florentyńską (ok. 5000
sztuk) oraz nowo zgromadzony materiał, reprezentujący wszystkie regiony kraju, po raz pierwszy ukazuje Włochom doniosłość, różnorodność
i piękno włoskiej sztuki ludowej.
Likwidacja wystawy pociągnęła za sobą zamknięcie Muzeum. Ekspol Autorka
artykułu podczas pobytu we Włoszech w roku 1967 zaznajomiła się
z ekspozycją muzealną Museo Nazionale delIe Arti e Tradizioni Popolari w Rzymie.
Materiały dotyczące tego Muzeum zawarte są m.in. w następujących
pozycjach:
F. Baldasseroni, "Lares", II (1913), s. 1-16; Enciclopedia italiana, XXI, Roma 1934;
Catalogo
della Mostra
di Etnografia
Itatiana
in Piazza d' Armi,
Bergamo 1911;
Mostra del Folklore,
Roma, b.r., Paolo Toschi, Museo Nazionale delle Arti e Tradizioni popolari
Roma-EUR;
Paolo Toschi, Arte popolare italiana, Roma 1960.
2 Lamberto
Loria, wybitny etnolog włoski, urodził się w Aleksandrii
(Egipt)
12 II 1855 r., zmarł 4 IV 1913 r. w Rzymie. Studiował w Pisie na wydziale matematycznym.
Z zorganizowanych
ekspedycji
nau'kowych na Kaukaz, do Laponii,
do Turkiestanu
(1883), do Nowej Gwinei (1889) i do Abisynii (1905) dostarczał materiały z zakresu zoologii, antropologii i etnografii Muzeom w Rzymie, Florencji
i Genui. Ostatnie lata swojego życia poświęcił studiom z zakresu etnografii włoskiej i gromadzeniu jej przedmiotów.
181
Muzea./ia
natom będącym "bez stałego miejsca zamieszkania" goscmnoscl udzieliła
Villa d'Este w Tivoli, niedaleko Rzymu, gdzie mieściły się aż do roku
1953.
Śmierć Lamberto Lorii, wybuch I wojny światowej oraz ciągłe kłopoty
lokalowe, przerwały na wiele lat aktywną działalność Muzeum. Jedynie
w roku 1923 na podstawie Dekretu nr 2111 z dnia 10 sierpnia zostaje
oficjalnie założone Museo di Etnografia !taliana.
W projektowanej Światowej Wystawie w Rzymie (Espozizione Universale di Roma - EUR) było również przewidziane urządzenie Muzeum
Etnografii Włoskiej. Jednakże wybuch II wojny światowej nie doprowadził do realizacji tego projektu.
W roku 1953 zorganizowano w Rzymie Wystawę Folkloru (Mostra deI
folklore) będącą częścią Międzynarodowej Wystawy Rolnictwa w EUH.
Wystawa została urządzona w przeważającej części z kolekcji Museo
di Etnografia ltaliana odnosząc wielki sukces i stając się okazją do
właściwej oceny jej wartości dokumentacyjnej. W konsekwencji zbiory
otrzymują jeden z czterech budynków wchodzących w skład Piazza
Italia, przeznaczając dla potrzeb Muzeum I i II piętro.
II. ORGANIZACJA
MUZEUM
Zbiory Muzeum eksponowane są w 10 działach (sezione): 1) Obrzędy
doroczne; 2) obrzędy rodzinne; 3) budownictwo; 4) rolnictwo i pasterstwo; 5) rybołówstwo; 6) drobne rzemiosło; 7) sztuka ludowa; 8) taniec,
muzyka i śpiew; 9) stroje ludowe; 10) życie religijne.
Centralne miejsce w ekspozycji zajmuje dział poświęcony sztuce ludowej, który dzięki swoim walorom artystyczno-estetycznym
i dokumentacyjnym jest najbardziej ekspresyjny i atrakcyjny.
W tym zespole zabytków na plan pierwszy wysuwa się ceramika
i tkactwo, reprezentujące główne ośrodki produkcji na terenie całego
kraju i świadczące o dużym bogactwie form i technik zdobniczych, stosowanych przez garncarzy oraz tkaczy ludowych po dziś dzień.
C e r a m i k a. Słoneczną gamą kolorystyczną wyróżnia się ceramika
z Abruzzo (z głównymi centrami produkcji w Castelli i w Palena) z interesującymi butelkami w kształcie figury kobiecej w stroju ludowym.
Ceramika z Lazio południowego prezentuje przykłady charakterystycznych dzbanków, dzbanów z uchami, manierek, garnków, talerzy
z żartobliwymi napisami itp. i godna jest uwagi ze względu na pokaźne
rozmiary, oryginalne formy i przyciągający ludowy koloryt.
Ceramika z Calabrii (z ośrodkiem najbardziej znanym i czynnym
Seminarą) w żywych kolorach: zielonym, żółtym i pomarańczowym,
z ornamentacją figuratywną w postaci koni, ptaków, kwiatów itp. Na
182
Muzealia
uwagę zasługują m. in. manierki ceramiczne w kształcie ryby, będące
dynstynkcją rytualną pielgrzymów podczas odpustu św. Rocco z Rosano
(Fiera di S. Rocco di Rosano).
Ciekawa jest ceramika z Puglii z naczyniami zdobionymi techniką
plastyczną, imitującą haft.
Olbrzymią ilością, rozmaitością i różnorodności q form uderza w ekspozycji ceramika sycylijska m. in. z bardzo oryginalnymi naczyniami
w kształcie książki i wyjątkowo ciekawe przykłady "grasta" - naczynia
(wazony) na kwiaty i zioła w kształcie głowy mężczyzny i kobiety.
Ceramika z Sardynii (z ośrodkiem z Oristano) z naczyniami znacznych
rozmiarów z plastyczną ornamentyką figuralną i kwiatową (głównie na
przykrywkach) --- jedno z nich przedstawia scenę ostatniej wieczerzy,
łącząc w odwodzie koła przykrywki Chrystusa i Apostołów w prostą
i mistyczną całość. Ten rodzaj naczyń jest dowodem przetrwania na
Sardynii bardzo starego typu garncarstwa.
T k a c t wo. Ekspozycja uwzględnia tkactwo z regionów, gdzie sztuka
tkacka osiągnęła najbardziej wysoki poziom pod względem techniki
i wartości estetycznych: Abruzzo, Calabria i Sardynia. W Abruzzo
głównymi centrami tkactwa są: Pescocostanze i Casteldisangro. Godny odnotowania jest jeden z dywanów z Pescocostanze, pochodzący
z XVII w., a odtwarzający wzory i motywy sięgające średniowiecza.
Calabria z centrum w Congobucco przedstawia tkaniny jedwabne, podczas gdy na Sardynii i w Abruzzo surowcem podstawowym jest wełna.
Najbardziej okazale prezentuje się tkactwo sardyńskie z efektownymi
tkaninami "a striscie" (w pasy), służące jako nakrycie skrzyń "nu ziali"
(weselnych) słynnych dzięki swej przebogatej ornamentyce i solidnej
budowie.
Inną dziedziną sztuki, reprezentowaną w tym dziale, są różnorodne
przedmioty, wykonane w drzewie: fajki toskańskie z rzeźbionymi dziwacznymi postaciami, laski pasterskie z rzeźbionymi rękojeściami, futerały, puzderka i inne drobne przedmioty z terenu alpejskiego (Piemont,
Lombardia, Veneto), z Włoch Centralnych (Umbria, Abruzzo) i z Italii
Wyspowej (Sycylia, Sardynia). Niemniej interesujące są przedmioty
wykonane z rogu i z kości słoniowej: delikatnie ryte kubki pasterskie,
rogi na proch strzelniczy, tabakierki, fiszbiny itp., wszystko wykwintnie
zdobione, bardzo pięknymi i szlachetnymi motywami, nawiązującymi do
motywów sztuki bizantyjskiej, a w wielu wypadkach do jeszcze wcześniejszych, choć przetworzonych na współczesny język ludowy.
Bogata kolekcja przedmiotów, wykonanych z miedzi i żelaza, będących
aspektem bardzo charakterystycznym
wyposażenia domów wiejskich:
miednice, miski, dzbanki, kociołki, blaszanki do nagrzewania łóżek,
ogrzewacze do rąk i "conca", naczynie do noszenia wody, występujące
Muzealia
na szerokim obszarze demologicznym Italii Centralnej i będące wiernym
przekazem form bardzo starych.
Dział poświęcony budownictwu obejmuje architekturę oraz wyposażenie wnętrza. I tak dla strefy alpejskiej przedstawiono modele trzech
domów z Trentino, dla Włoch centralnych stary dom kolonijny z Valdamo Superiore i dla Włoch południowych "trullo" z Puglii. W jednej
z sal zrekonstruowano wnętrzne sypialni z Alto Adige oraz wyposażenie
kuchni z Carni. Ponadto eksponowane są rÓżne typy skrzyń z Emilii,
z Ciociara i z Veneto oraz skrzynie weselne, wśród których zwracają
uwagę wysokie, masywnej budowy, finezyjnie rzeźbione skrzynie sardyjskie.
Zgromadzono też zbiór różnych typów lamp oliwnych, reprezentujących Sycylię, Kalabrię, Lucanię, Puglię, Kampanię, Lazio, Toskanię z przykładami, które - jak w wypadku kaganków, wyobrażających
postać ludzką - odtwarzają modele, sięgające głębokiej przeszłości poprzez kontynuację w starożytnym świecie klasycznym.
Szczególnie udany i interesujący jest dział poświęcony obrzędom dorocznym. Zawiera on m. in. dokumentację, odnoszącą się do święta
Trzech Króli (Befana) i Wielkiego Postu (Quaresima), ze starymi drukami, materiałem ikonograficznym, lalkami z suszonych fig z Calabrii
i inną, nieprzebraną ilością przedmiotów, związanych z tymi dwoma
~więtami. W dalszej kolejności - dokumentacja zwyczajów związanych
z okresem wielkanocnym z symbolicznymi palmami z Sardynii i z Marchii, z grzechotkami z różnych regionów Włoch itd. Dokumentacja Bożego Narodzenia (Natale) zawiera wspaniają rekonstrukcję szopki neapolitańskiej ze stoma postaciami. Oprócz niej pokazane są szopki z innych regionów Włoch, różne ich typy i odmiany, od bardzo prostych
i ubogich do artystycznie bardzo pięknych i znacznych, jak np. szopka
z Marchii (XVII w.).
Dalej ilustracja karnawału z charakterystycznymi
maskami, które
stały się słynne w całej Europie poprzez Commedie dell'Arte: Arlecchino, Pulcinella i żona Zeza, Giopin, Gianduia ojciec i syn, Frittellino etc.
będące kolekcją prof. A. Roccavilla~. Dalej maski o charakterze demonicznym i kilka masek i kostiumów z Calabrii, wyobrażających poszczególne pory roku - będące widowiskową ludową formą dramatyczną,
sięgającą średniowiecza.
Dział poświęcony rybołówstwu zawiera m. in. zbiór modeli łodzi rybackich adriatyckich z Toscanii i z Sycylii. Unikalny strój rybaka z Ca'l Prof.
A. Roccavilla, namiętny kolekcjoner piemontyjski
w pierwszych latach
XIX W., kompletowa! zbiór masek teatru włoskiego, które eksponowano
na wystawie w Rzymie \V l ~11 r .. 11 następnie włączono do l~olekcji Muzeum rzymskiego.
184
gliari (Sardynia), modele sieci rybackich
inne przedmioty związane
z tym tematem.
Kilka akwarel, przedstawiających stroje włoskie z południa, pochodzących z I połowy XVIII w., jest wprowadzeniem do szczególnie efektownego działu zatytułowanego "stroje i ich elementy". W stojących
gablotach znajdują się najbardziej charakterystyczne stroje z Piemontu
i Val d'Aosta, Ligurii, Lombardii, Marche, Lazio, Lazio południowego,
Abruzzo, Molise, Campanii, Puglii, Calabrii, Sycylii i Sardynii.
W trzech okrągłych, obracających się gablotach (urządzenie elektryczne) przedstawiono przykłady bardziej typowych fryzur kobiecych. nakryć
głów (piękna kolekcja białych czepków z Piemontu) i różnorodne ozdoby.
głównie ze złota, z Gressoney (Val d'Aosta). I wreszcie ośmiokątna gablota z biżuterią, będącą integralną częścią każdego stroju: kolczyki,
naszyjniki, broszki, wisiorki, krzyżyki, filigrany itd.
Rolnictwo i pasterstwo zobrazowano m. in. przez serię wozów i dwukołowych wózków z różnych regionów Włoch - począwszy od sycylijskich, słynnych już dzięki swoim barwnym dekoracjom, do przykładów
bardziej starych, jak np. wóz sardyński na "pełnych" kołach, będący
archaiczną formą udokumentowaną już przez sztukę i ikonografię etruską i rzymską. Pokazano też wózki na wino z Lazio i interesujący wózek
romagnolo (Romagnia), pokryty malarstwem, przedstawiającym Madonnę
deI fuoco z Forli i S. Giorgio. Wspaniała kolekcja bogato zdobionych
motywami sakralnymi jarzm z Verony. Wyjątkowo dużej wielkości chomąta sycylijskie, pokryte malowidłami, przedstawiającymi św. patronów
zwierząt, inne wykwintnie rzeźbione. Dalej obroże dla bydła, bogato zdobione siodła z Campanii, barwne "fiocchi" - różnokolorowe wełniane
frędzle, którymi w Romagnii podczas Świętego Tygodnia przyozdabiano
rogi wołów. Na ścianach eksponowane są różne rodzaje pługów, wśród
nich kilka o unikalnej formie.
Dokumentacja tego działu została poszerzona poprzez stworzenie środowiska związanego z wyrobem oliwy i wina. Centralne miejsce zajmuje
prasa do tłoczenia wina (Lazio) i wyrobu oliwy (Romagnia) oraz wielkie
gliniane dzbany do oliwy (Puglia).
Obrzędy rodzinne zawierają m. in. dokumentację związaną z narodzinami i chrztem. W jednej z gablot zrekonstruowana scena orszaku podczas ceremonii chrztu z Cervo (piemont). Zwyczaje zaręczynowe przypomniane są poprzez rekonstrukcję środowiskową, która łączy zasadnicze
elementy "ceppo nuziale" (dosł. kłoda weselna) - zwyczaju, który zachował się po dziś dzień w południowych regionach Włoch, lecz utrzymuje się też w innych, jak np. w Friuli i Piemonte 4.
4
Zakochany
"pone"
kładzie
wieczorem
pod drzwiami
domu wybranej
dziewczyny
IS.)
MuzeaUa
Podsumowując
zwyczaje zaręczynowe
i weselne przedstawiono
orszak
weselny z Alvito (Lazio) z 13 osobami w strojach
ludowych.
Dział ten
jest także zilustrowany
przez bogaty
materiał
ikonograficzny,
który
uzupełnia
i komentuje
przedstawiony
dział z punktu
widzenia
historycznego.
Taniec, muzyka i śpiew. Ze względu na szczupłość dokumentacji
w tej
dziedzinie
ograniczono
się do pokazania
kilku elemen tów naj bardziej
charakterystycznych,
aby w ten sposób zaakcentować
jego znaczenie
w folklorze włoskim.
Muzeum dysponuje
specjalnymi
urządzeniami
rejestrującymi
i odtwarzającymi pieśni i tańce ludowe, które na żądanie zwiedzający
może posłuchać. Dokumentację
powyższych
otrzymało
Muzeum z archiwum
płyt
i taśm z Centro Nazionale
per lo Studio delia Musica Popolare
przy
Akademii św. Cecylii w Rzymie.
Dział poświęcony
życiu religijnemu
obejmuje
akcesoria używane podczas procesji świąt, mających
najbardziej
ludowy charakter:
św. Rozalia
z Palermo, św. Rosa z Viterbo (Lazio), św. Agata z Catanii i Madonna
delia Bruna z Matera. W jednej z gablot urzekająca
swą różnorodnością
i bogactwem
kolekcja amuletów
z Piemontu,
Veneto, Alta Adige, Emilii, Toskanii, Lazio, Sycylii;
w innych
dwóch gablotach
zgromadzono
akcesoria
dewocyjne,
pochodzące
głównie
z Włoch centralnych
i południowych.
Największą
atrakcję
przedstawiają
stoliki wotywne.
Malowane na stoliczkach
sceny różnych
wypadków,
ocaleń i cudów są
przejawem
religijności
ludowej i wiernym
autentykiem
w odtwarzaniu
scen. Muzeum posiada bogatą ich kolekcję chronologicznie
sięgającą
od
XVII w. aż po dzień dzisiejszy,
a geograficznie
obejmującą
strefę alpejską aż po Sycylię. Ponadto
zgromadzono
materiał
ikonograficzny
i wotywny, związany
z kultem
świętych
najbardziej
czczonych
przez lud
wIoski.
Inauguracja
muzeum nastąpiła
w dniu 20 IV 1956 r. Organizacja
Muzeum została powierzona
specjalnej
Komisji
mianowanej
przez
P.I.
(piccoli Industri)
z przewodniczącym
prof. Paolo Toschi na czele
i prof. Tullio Tentori, któremu powierzono
dyrekcję
Muzeum.
Organizacja
Muzeum
była dokonana
na bazie narodowej
i na głównych przejawach
tradycyjnego
życia ludu włoskiego - rezultatem
tego
jest podział ekspozycji
na 10 działów.
Jednocześnie
Komisja
ustaliła
główne zasady organizacji
wystawy na II piętrze, gdzie układ ekspozycji
oparty będzie na bazie regionalnej.
Przewidziano
czas wielu lat
także odrestaurowanie
wielu przedmiotów,
które podtułaczki i działań wojennych
uległy uszkodzeniu.
O ile
"ceppo nuziale". Jeżeli
w przeciwnym wypadku
dziewczyna
akceptuje
wybrańca,
wyrzuca je na środek drogi.
bierze
ceppo
do domu,
to było możliwe,
pozyskano
jącej kolekcji
i dostosowano
nych i etnograficznych.
nowe przedmioty
je do aktualnych
dla uzupełnienia
istniewymogów
muzeologicz-
Przy urządzaniu
niektórych
działów
korzystano
z pomocy
uczonych
różnych
specjalności.
I tak np. w dziale obrzędów
dorocznych
opracowanie szopek powierzono
dr Angelo Stefanuci,
wybitnemu
znawcy historii i techniki
konstrukcyjnej
tego zagadnienia.
Dział poświęcony
życiu rolniczemu
i pasterskiemu
jest wynikiem
wielce pożytecznych
rad
i wskazówek
dr P. Quattrocchi
z Ministerstwa
Rolnictwa.
Kolekcja
muzealna
liczy obecnie
ok. 35000 eksponatów,
w tym 750
strojów
kobiecych
i męskich,
ok. 3 000 wyrobów
złotniczych,
300 tkanin, 5000 sztuk ceramiki.
Dla celów ekspozycyjnych
wybrano
egzemplarze
najbardziej
reprezentatywne
io największej
wartości
dokumentacyjnej.
Pozostałe
mieszczą się w magazynach,
mając zagwarantowaną
konserwację
i udostępniane są w miarę potrzeby
specjalistom
i naukowcom.
Na terenie
Muzeum
ma swoją siedzibę
Societa di Etnografia
Italiana
z prezesem
Paolo Toschi.
Biblioteka
muzealna
liczy ponad 4000 woluminów
i ok. 10000 druków ludowych,
mieści się w dużej oświetlonej
sali, gdzie książki umieszczone są w sprzęcie
metalowym,
według
współczesnych
wymogów
bibliotekarstwa.
W urządzeniu
biblioteki
współdziałała
Direzione
Generale Accademie
e Biblioteche
w Rzymie. W pobliżu biblioteki
znajduje
się sala konferencyjna,
wyposażona
w projektor
i urządzenia
dźwiękowe.
Kilka
sal przeznaczono
na wystawy
czasowe,
pOSWlęcone
pewnym
wyodrębnionym
zagadnieniom.
W nich także eksponuje
się wystawy
. organizowane
na zasadzie wymiany
z obcymi krajami.
W ostatnich
latach dawną nazwę Museo di Etnografia
Italiana
zastąpiono nazwą bardziej
zrozumiałą
Museo Nazionale
delle Arti e Tradizioni Popolari.
Ze względu
na bogactwo
i różnorodność
kolekcji
i ze względu na nowoczesne
kryteria
muzeologiczne
zastosowane
w ekspozycji
Museo
Nazionale
delle Arti e Tradizioni
Popolari
w Rzymie
zajmuje
jedno
z pierwszych
miejsc wśród muzeów
etnograficznych
i folklorystycznych
w Europie.
MU2CIIUa
187
RENATA JEZIERSKA
MUSEO NAZIONALE DELLE ARTI E TRADIZIONI
POPOLARI IN ROME
Summary
The author has outlined the museum's history since 1906, when the first collection was compiled in Florence by the emminent Italian ethnologist - Lamberto
Loria.
The present collection numbers approximately
35,000 exhibits, originating from
all over Italy. The exhibits are displayed in 10 different departments
representing:
annual rites, family
rites, architecture,
agriculture
and shepherding,
fishing,
handicraft, folk art,dancing
music and song, folk co~tume, religious life.
Thanks to the richness and variety of the collection, and also to the modern
museological techniques applied in its exhibition, the Museo Nazionale delle Arti
e Tradizioni Popolari in Rome occupies a leading position among the ethnographic
and folkloristic museums of Europe.
Lud,
GERHARD
KONRAD
l. 34. HliO
KLOSKA
SKANSENOWSKIE MUZEUM HISTORYCZNE ROLNICTW A
W ALT-SCHWERIN (MEKLEMBURGIA)
Alt-Schwerin, dawna wioska junkierska, położona jest między trzema jeziorami: Plauer See, Alt-Schweriner See i Tauchow See, na terenie leżącego w południowo-zachodniej
części okręgu NeubrandenbUl'g
powiatu Waren/Mueritz.
Skansen, organizowany w tej miejscowości
przez Regionalne Muzeum Mueritz w Waren ma przedstawić rozwój
rolnictwa oraz dzieje chłopów i robotników rolnych w Meklemburgii od
czasów najdawniejszych po dzień dzisiejszy. Twórcy Muzeum świadomieodstąpili
od tradycyjnego schematu skansenu, którego najważniejszym celem jest zgromadzenie i ekspozycja zabytków kultury ludowej,
a głównie budownictwa ludowego, charakterystycznych
dla określonego
pod względem etnograficznym obszaru. Muzeum w Alt-Schwerin nie
ma być wyłącznie etnograficznym, lecz przede wszystkim historycznym,
co zostało podkreślone w nazwie "Agrarhistorisches Freilichtmuseum".
Uzupełnienie części historyczno-etnograficznej
stanowi spółdzielcze gospodarstwo rolne, na przykładzie którego zwiedzający mają możność
zapoznania się z współczesnymi technikami rolnymi i z współczesną
strukturą społeczno-kulturową wsi spółdzielczej.
Dla rolnictwa Meklemburgii typowe były w przeszłości wielkie gospodarstwa junkierskie, w których zatrudniano stałych i sezonowych
robotników rolnych. W roku 1939 w powiecie Waren/Mueritz 74,6°/1)
ziemi uprawnej przypadało na wielkie gospodarstwa obszarnicze. Jedynie na południowym zachodzie Meklemburgii przeważały gospodarstwa mało i średniorolne. Dlatego też na zorganizowanie muzeum poświęconego historii rolnictwa w Meklemburgii wybrano Alt-Schwerin,
typową dla tego obszaru wieś junkierską.
Wieś ma za sobą długą, poświadczoną źródłami pisanymi historię,
o której mówią licznie zachowane w jej obrębie i okolicy zabytki. Początkami sięga ona okresu osadnictwa słowiańskiego, z którym zwią-
J\,1'l1 zea Li.a
zana jest zapewne, pojawiaJąca się po raz pierwszy w roku 1289, nazwa "Zwcrin", Powtórnie wieś zostaje wymieniona w źródłach w roku
1330, według których jest wówczas własnością rodziny Gammów, w których ręku pozostaje aż do 17 stulecia. Później często zmieniała właściciela. Historia stosunl,ów wioskowo-dworskich w Alt-Schwerin jest t y-
Ryc. 1. Fragment wnętrza kuchni robotnika
rolnego z pocz. XX wieku. (Agr.ar-Museum,
Alt-Schwerin).
powa dla większości wsi meklemburskich. Początkowo chłopi gospodarowali indywidualnie i cieszyli się dość znaczną wolnością, zobowiązani
byli jedynie do świadczenia na rzecz pana określonej, niezbyt uciążliwej
renty feudalnej. Ta korzystna sytuacja chłopstwa na nowo skolonizowanych obszarach dawniej zasiedlonych przez Słowian spowodowała,
że nie doszło na tych terenach do znaczniejszych rozruchów w okresie
Wojny Chłopskiej. W roku 1567 w Alt-Schwerin mieszkało 13' chlopów
gospodarujących na 11/,,-3 włókach (jedna włóka meklemburska = 10,4
ha) i 4 chałupników "Viertelhuefner".
Później zaczyna się stopniowe
190
Muzealia
przechodzenie ziemi w ręce junkierskie. W roku 1793 było już tylko
5 chłopów pańszczyżnianych, a na początku XIX wieku liczba ich uległa
zmniejszeniu do 3. W momencie zniesienia poddaństwa (1820) nie było
już we wsi gospodarstw kmiecych, a ostatni chałupnicy "Viertelhuefner" musieli opuścić wieś w 1848 r. W roku 1910 wieś liczyła 185 mieszkańców, którzy mieszkali w 12 budynkach i prowadzili 30 gospodarstw
domowych. Trzon zatrudnionej przez dwór siły roboczej stanowili robotnicyangażowani
na zasadzie rocznej umowy o pracę. Zamieszkiwali
oni wybudowane przez dwór chałupy, tzw. "Kate". Otrzymywali 213
wynagrodzenia w naturaliach, w skład których wchodziła także pasza
potrzebna im do prowadzenia niewielkiej hodowli. Drugą grupę zatrudnionych stanowiła służba dworska, będąca na utrzymaniu dworu i pozostająca w całkowitej oraz bezpośredniej od niego zależności. Trzecią
grupę tworzyli robotnicy sezonowi, zatrudniani głównie podczas żniw,
wśród których znaczną grupę stanowili Polacy. Mieszkali oni w specjalnie dla nich wybudowanych koszarach "Schnitterkaserne".
Oczywiste.
że przy takim rozwoju stosunków społeczno-ekonomicznych nie mogła
powstać we wsi kultura ludowa o strukturze podobnej kulturze wsi
chłopskich.
W tym kontekście zrozumiale stają się zalożenia Muzeum w AltSchwerin, ktÓTego celem podstawowym jest ukazanie dychotomii struktury społeczno-ekonomicznej wsi z jej dwoma przeciwstawnymi biegunami klasowymi: junkierstwem i -robotnikami rolnymi oraz przedstawienie zdeterminowanych
przez nią odrębnych struktur kulturowych:
elitarnej kultury dworskiej i ubogiej kultury robotnika rolnego. Ta
, część zasadnicza Muzeum ma być osadzona w historii wsi meklemburskiej. Za systematyzacyjne ramy ekspozycji przyjęto periodyzację wyróżniającą w dziejach rolnictwa i wsi Meklemburgii następujące główne okresy:
1. Od pierwszych śladów osadnictwa po kolonizację niemiecką w 13
wieku. Z tego okresu zachował się bogaty materiał
archeologiczny,
m. in. olbrzymi grób kamienny, łódź dłubana z czasów osadnictwa słowiańskiego, pierwsze założenia obronne feudałów niemieckich z początków ich ekspansji na teren Połabszczyzny.
2. XIII--XVI
w. Okres wolności osobistej chłopów. Zachowały się
wyłącznie materiały archiwalne.
3. XVI w. - 1820 r. Okres tzw. "drugiego poddaństwa". Rozwój ówczesnych stosunków społeczno-kulturowych
ma zostać ukazany na zasadzie opozycji kultury dworskiej i kultury robotnika rolnego. Zachowany pałac junkierski pochodzi z XVIII w. Brak natomiast zabytków
ilustrujących kulturę robotnika rolnego.
4. 1820 - koniec w. XIX. Okres gospodarki kapitalistycznej na wsi.
1H1
Muzealia
Ryc. 2. Fragment
wieku.
(Agrar-Museum,
Ryc. 3. Kuźn~a do kucia obręczy na koła do wozów. (Agrar-Museum,
Alt-Schwerin).
.
:....
..•...-..•. --' ~•.._~.~
izby
robotnika
rolnego z pocz.
Alt-Schwerin).
XX
""-i:~-';-;.~'".....
~H'
.•
lH2
Muzealia
Z tego okresu zachowały się następujące obiekty: chałupa robotników
rolnych, spichlerz dworski i szkoła wioskowa.
5. 1900-1945. Okres rozwoju imperializmu. Zachowała się z początku
tego okresu chałupa robotników rolnych z oryginalnym wyposażeniem
wnętrza. Koszary dla robotników sezonowych "Schnitterkaserne",
wybudowane w roku 1904, uległy dość znacznej przebudowie. Niezmieniona pozostała tylko jedna fasada, a część wnętrza zrekonstruowano.
6-8. Wieś współczesna.
W jakim stopniu przedstawione powyżej w zarysie plany zostaną zrealizowane nie można w tej chwili jeszcze przewidzieć. Ukazanie dynamiki dziejowej za pomocą ekspozycji muzealnej jest przedsięwzięciem
trudnym i wymaga znalezienia właściwego kompromisu między ideologicznymi i dydaktycznymi celami, a rzeczywistymi możliwościami muzealnictwa, które operuje zazwyczaj obiektami przypadkowo zachowanymi.
W chwili obecnej zainteresowani
Muzeum w Alt-Schwerin
mogą
zwiedzić już następujące obiekty: 1. ~hałupę robotników rolnych z początku XIX wieku wraz z oryginalnie urządzonym wnętrzem; 2. zrekonstruowaną kwaterę robotników sezonowych; 3. zbiór dawnych narzędzi i maszyn rolniczych; 4. średniowieczne założenia obronne; 5. pałac junkierski, Izałożenia parkowe; 6. budynki gospodarcze i inne urządzenia gospodarstwa dworskiego, np. pompownię wody; 7. szkołę "vio,skową z XIX wieku; 8. współczesne gospodarstwo spółdzielcze.
Muzeum dysponuje poza tym materiałami archiwalnymi do dziejów
rolnictwa i robotników rolnych w Meklemburgii, a między innymi także
materiałami dotyczącymi polskich robotników sezonowych.
GERHARD
KONRAD
THE SKANSEN
KLOSKA
[OPEN-AIR]
MUSEUM OF AGRICULTURE
(MECKLENGURG)
IN ALT-SCHWERIN
Summary
The Skansen museum
organized in Alt-Schwerin
by the Mueritz Regional
Museum in Waren, is designed to illustrate
the development ofagriculture
and
also the history of peasants and farm-labourers
in Mecklenburg,
from earliest
times until the present day. The historical
and ethnographical
section of the
museum is completed by an example of a cooperative farm, according to which
Muzealia
19.3
visitors may familiarize
themselves
with modern farming techniques,
and with
the contemporary
socia-cultural
'structure of villages organized on a cooperative
basis.
In the past, a characteristic
feature of Mecklenburg
agriculture
have been the
large junkers' farms, which were based upon both permanent
and seasonal labour
forces. The principle aim of the museum's founders was therefore
to show the
dichotomous socio-economic
structure
of the old Mecklenburg
village, and also
at the same time the two very different cultural models, which were conditioned
by this structure:
the culture of the landowning
elite, and that of the poor farm
labourer.
Until now the following sites have been opened to the ,public. 1) a farm-workers
hut from the beginning of the XIX century; 2) a reconstruction
of the quarters
occupied by seasonal labourers; 3) a collection of early tools and farm machines;
4) medieval defence constructions;
5) a Junker's
palace with surrounding
parks;
6) farm buildings of the manor; 7) a village school from the XIX century; 8) a contemporary cooperative farm.
13 -
Lud,
tom
LIV
Lud,
GERHARD
KONRAD
t. ;)4, 1970
KLOSKA
SKANSENOWSKIE
MUZEUM NADRENII W KOMMERN
Tradycja parków etnograficznych w Niemczech nie sięga tak głęboko
w przeszłość jak w krajach skandynawskich. Pierwszą wieś muzealną
utworzono w 1936 r. w miejscowości Cloppenburg, gdzie zgromadzono
zabytki kultury ludowej Oldenburga, krainy położonej w Saksonii Dolnej, na zachód od dolnego biegu Wezery. Decyzja budowy skansenu,
który zgromadziłby typowe obiekty budownictwa ludowego Nadreniipokrywającej się mniej więcej z obszarem byłej Prowincji Nadreńskiej,
która po 1949 of. weszła w skład dwu krajów związkowych: Nadrenii-Palatynatu (Rheinland-Pfah)
i Nadrenii Północnej-Westfalii (NordrheinWestfalen) - zapadła w 1958 roku. Prowincja Nadreńska (Rheinprowinz), utworzona w 1824 r., nie obejmowała całej historycznej Nadrenii, ale tylko tę część, która po Kongresie Wiedeńskim została przyznana Prusom, a więc całą Dolną i północną część środkowej Nadrenii.
Kraj ten ma za sobą niezwykle bogatą i burzliwą historię. W zasięg
oddziaływania kulturalnego Rzymu wchodzi dzięki podbojom Juliusza
Cezara (58-51 p.n.e.). Po czterech wiekach panowania rzymskiego Nadrenia pada łupem Franków i Alemanów. W 925 roku przypada królestwu niemieckiemu. W X-XIII w. ukształtowały się na tym obszarze
państwa trzech najpotężniejszych książąt duchownych cesarstwa: arcybiskupów trewirskich, mogunckich i kolońskich. Od okl'esu wojny trzydziestoletniej Nadrenia, przynajmniej lewobrzeżna, staje się celem ekspansji Francji, przerwanej upadkiem Napoleona i Kongresem Wiedeńskim. Na stratyfi:kację etniczną i kulturową Nadrenii złożyły się więc,
najogólniej rzecz biorąc, elementy celtyckie, rzymskie, germańskie i niemieckie, te dwa ostatnie naturalnie w stopniu najpoważniejszym, oraz
francuskie.
Geograficznie, klimatycznie i gospodarczo jest to kraina bardzo zróżnicowana. Dolna Nadrenia jest częścią Niziny Niemieckiej, gdy tymczasem na Środkową składają się w większości Reńskie Góry ł..
upkowe:
Muzealia
195
Eifel, Westerwald,
Hunsruck,
Rothaargebirge,
Haar,
Lennegebirge,·
Ebbegebirge.
Rolniczo naj bogatszy jest obszar KaIn Bonner Bucht
z uprawą pszenicy, buraków cukrowych
i intensywną
hodowlą. W Dolnej Nacirenii dominuje uprawa żyta, ziemniaków
i łw~(owla. Tereny górzyste w dużym stopniu pokryte są lasami; rolnictwo
oparte jest tam
na hodowli, uprawie zbóż i ziemniaków.
Ryc. 1. Zagroda
z Scheuel'llcck z pocz. XVIII wieku. (Rheinisches
museum in Kommern/Eifel,
pow. Euskirchen).
Freilicht-
Wymienione
powyżej
uwarunkowania
historyczno-kulturowe,
zróżnicowanie krajobrazowe
j gcspodarcze,
wszystko to spowodowało
niejednolitość etnograficzną
Nadrenii. Na obszarze Nadrenii graniczą przecież
ze sobą zasięgi dwu różnych typów budownictwa
ludowego:
dolnoniemieckiego i środkowoniemied.;:iego.
Granica pomiędzy nimi, która koreluje z granicami
dialektologicznymi,
przebiega
na obszarze lewobrzeżnym na południe cd Manchengladbach,
a na obszarze prawobrzeżnym
przez Bergisches Land. Na północ od tej linii dominuje dolnoreński
dom
halowy (niederrheinisches
Hal1enhaus)
i osadnictwo
jednodworcze,
rozproszone, gdy tymczasem na południu przeważa dom z wejściem w ścianie dłuższej budynku,
regularna
zabudowa zagrody i typ wsi zwartej:
zagroda obok zagrody.
19()
Muzealia
Utworzenie muzeum skansenowskiego dla obszaru krajobrazowo i etnograficznie zróżnicowanego łączy się zawsze ze znacznymi trudnościami. Nie obojętna w takim wypadku jest sprawa wyboru miejsca, gdyż
należy mieć na uwadze, aby przeniesione obiekty nie znalazły się
w krajobrazie im zupełnie obcym. Zdecydowano się przeznaczyć na
skansen 75-hektarowy obszar gruntu, w większości pokryty lasem, znajdujący się w trójkącie utworzonym przez trzy wioski: Kommeren, Hostel i Eicks w powiecie Euskirchen leżącym na południowy zachód od
Bonn. W miejscowościach tych zachowały się jeszcze budowle ryglowe
(Fachwerk) z XVI-XVIII wieku, które potraktowane jako obiekty zabytkowe są cennym uzupełnieniem muzeum. Teren muzealny znajduje
się na lekko pochyłym wzniesieniu, z którego w pogodny dzień roztacza się widok na krainy, z !których pochodzą umieszczone w skansenie
obiekty.
Nie wybór miejsca, choć nader istotny, był jednak problemem najważniejszym, lecz sposób przedstawienia kulturowo zróżnicowanego obszaru w obrębie jednego muzeum. Uwzględniając wymienioną wyżej zasadniczą różnicę pomiędzy budownictwem dolno- a górnoniemieckim
oraz szereg innych cech różnicujących o zasięgu lokalnym (kształt wsi,
rozplanowanie zagrody, typ budownictwa), podzielono obszar Nadrenii
na cztery regiony etnograficzne: 1. Niederrhein, 2. Eifel i Kaln-Bonner
Bucht, 3. Bergisches Land, 4. Westerwald-Mittelrhein-Hunsruck.
Każdy z tych regionów będzie w skansenie reprezentowany przez oddzielną wioskę-muzeum. Wioski te będą oddzielone wzajemnie od siebie
pasami lasu, tak że każda wioska-muzeum będzie się prezentowała jako
zamknięta całość, której wzrokowa percepcja nie będzie zakłócana widokiem WIosek sąsiednich. Pomiędzy nimi i na ich peryferiach planuje
się rozlokowanie większych obiektów techniki i sztuki ludowej. Do
chwili obecnej z tych obiektów uzupełniających -krajobraz skansenu
umieszczono już wiatrak i krzyż. Z zaplanowanych czterech wiosek dwie
już są zrekonstruowane i udostępnione zwiedzającym. Na ich przykładzie możemy się zorientować, do jakiego stopnia posunięta jest dbałość
o nadanie tym wioskom-muzeom wyglądu zgodnego z wsiami danego regionu. Przede wszystkim na podstawie starych katastrów opracowano
idealny kszltałt wsi danego regionu. Dla obszaru Eifel i Kaln-Bonner
Bucht była nim widlica o zwartej zabudowie. Zagrody zlokalizowane
były nad obydwoma głównymi i odchodzącymi od nich drogami bocznymi. W środku 'Wsi z przecięcia się dróg tworzył się trójkąt, na którym
mieściła się kaplka wioskowa. Do obrazu wsi należała też sadzawka.
Wszystkie te elementy znajdujemy wiernie odtworzone w zrekonstruowanej wiosce-muzeum. Co więcej, twórcy muzeum zapowiadają, że uzupełnią ten obraz i zrekonstruują nawet poletka, a więc bezpośrednio przy-
rf)7
Muzeal!a
legające do zagród ogródki kwiatowe, dalej ogródki warzywnicze, za
nimi sady i wreszcie pola z tradycyjnymi uprawami: lnem, konopiami,
tatarką, przy czym i tu specyfika każdego regionu ma zostać uwzględniona. Druga zrekonstruowana wioska, zbudowana z obiektów typowych
dla Westerwaldu, środkowej Nadrenii i Hunsrucku, ma również zabudowę
Ryc. 2. Fragment
izby z zagrody
z Scheuerheck
(Ryc. l).
zwartą. Trzecia, reprezentująca Bergisches Land, powstanie w formie
małej wioski, a raczej przysiółka o lużnej stosunkowo zabudowie. Wreszcie czwarta wioska-muzeum składa~ się będzie z samotnych zagród, typowych dla jednodworczego osadnictwa Dolnej Nadrenii. Łącznie na całe
muzeum ma się złożyć około 70 budowli.
Dużo wysiłku wkładają też twórcy muzeum w przywrócenie autentycznego wyglądu wnętrzom mieszkań i obiektów gospodarczych. W tym
celu zgromadzono odpowiednie sprzęty domowe i narzędzia gospodarskie. Zasadą przy kompletowaniu wyposażenia wnętrz jest unikanie
wszelkiej rekonstrukcji, a gromadzi się tylko wyłącznie te obiekty, które były w faktycznym użyciu w swej zasadniczej funkcji na wsi.
Wiele trudności przysporzyły
problemy rekonstrukcji
budynków.
Przede wszystkim trzeba było posłużyć się technikami, które dawno już
wyszły z użycia oraz zdobyć odpowiednie tradycyjne materiały, np. sło-
198
MuzealIa
mę do krycia dachów. Po rozwiązaniu problemów rekonstrukcji rozpoczęły się trudności związane z konserwacją budynków. Wszystkie obiekty skansenu są budowlami ryglowymi, a tradycyjne sposoby wypełniania przestrzeni pomiędzy ryglami nie zapewniają ścianom trwałości.
Czynione są więc próby zastąpienia materiałów tradycyjnych współczesnymi: cementem i betonem, co nie zmieni lica ściany, a zapewni jej
trwałość.
Zebrane podczas poszukiwań terenowych obiekty, które nie wchodzą
w skład wyposażenia wiosek-muzeów, gromadzone są w specjalnym
magazynie i wystawiane będą w salach wystawowych. Muzeum skansenowskie w Kommern, uzupełnione ekspozycją salową, będzie w granicach osiągalnej możliwości, pełnym obrazem tradycyjnej kultury ludowej
Nadrenii.
GERHARD
KONRAD
THE SKANSEN
KLOSKA
(OPEN -AIR) MUSEUM OF THE RHEINLAND
IN KOMMERN
Summary
The ethnographical
park organized in Kommern
(Euskirchen
district) is to
include both monuments
of folk architecture
and also other monuments of folk
culture from the Rheinland,
as equated with the former Rheinland
Province,
which at present is divided into the Rheinland-Pfalz
and Nordrhein-Westfalen.
This region varies considerably
as to landscape
and folk customs. According
to certain features which culturally
differentiate
the Rheinland (the border
between Law and High German architecture,
the form of the villages, the lay-out
of the farm buildings) - one can distinguish four ethnographic regions: 1) Niederrhein; 2) Eifel and Koln-Bonner
Bucht; 3) Bergisches Land; 4) Westerwald-Mittelrhein-Hunsriick.
Each of these regions will be represented
in the Skansen
by a seperate village-museum.
These will be separated
from one another by
belts of forest, so that each appears as a complete whole.
Until the present two villages have been reconstructed
and opened to the
public, namely, those representing
the region of Eifel and Koln-Bonner-Bucht,
and that of Westerwald-Mittelrhein-Hunsriick.
All of the reconstructed buildings
are timber-based
constructions,
which considerably
raises the cost of conservation: traditional
means of filling in the space between the wall-beams are not
able to give the walls the required
durability.
Therefore
attempts
are being
made to replace traditional
building materials
with modern ones, in order to
strengther the walls without altering their outer appearance.
Exhibits accumulated during field research, but not included in the furnishing
of the reconstructed
interiors, are collected in a special ·store, and will, in time,
be made accessible to visitors in the museum's exhibition hall.
Lud, t. 54, 1970
lVIUZEALNE WYSTAWY ETNOGRAFICZNE
WOJEWÓDZTWO
W LATACH 1968-1969
BIAŁOSTOCKIE
S u wał k i _.. l\!luzeum Regionalne:
"Rzeźba i zabawki ludowe Białostocczyzny",
WOJEWÓDZTWO
Gr ud zią d z -
31 VII-Za
IX 1969.
BYDGOSKIE
Muzeum Regionalne:
"Kultura materialna okolic Grudziądza", wystawa stała od roku 1945.
"Ochrona zabytków kultury ludowej" (ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Toruniu), IX-X 1968.
T u ruń
--.. Muzeum Etnograficzne:
"Kultura ludowa wsi woj. bydgoskiego w fotografii", wystawa pokonkursowa, I 1968. "Polskie kropielniczki ludowe", I 1968. "Wystawa szopek ludowych", II 1968. "Wybitni etnografowie polscy", IV-V
1968.
"Wiejskie budownictwo drewniane w Polsce", VI 1968. "Tkactwo i tkaniny białostockie", VI-VII 1968. "Kultura ludowa i jej ochrona" (wystawa objazdowa), I-IX
1968. "Ceramika ludowa Ziemi Dobrzyńskiej"
(wystawa objazdowa), II 1968. "Etnograficzna wystawa stała - kultura
materialna, obrzędy doroczne, sztuka ludowa, rzemiosło, otwa,rcie dn.
5 VI 1960 (wystawa kontynuowana). "Tkanina, ceramika, meble w nowoczesnym mieszkaniu", 7 VIII-26 VIII 1969.
200
Muzea[fll
W ł o c ł a wek
-
Muzeum Kujawskie:
"Kujawska rzeźba ludowa zabytkowa i współczesna", kontynuacja z lat
poprzednich. "Garncarstwo na Kujawach", j. w. "Izba kujawska", j. w.
"Strój kujawski", j. w. "Sztuka ludowa na Kujawach", 10 XII 196714 I 1968. "Malowany fajans włocławski", 24 XI-2 XII 1968. "Wycinanka ludowa", 2 XII-28 XII 1968 (eksponowana w Domu Kultury we
Włocławku).
WOJEWODZTWO
Gdańsk -
GDAŃSI{IE
Muzeum Pomorskie:
"Sztuka ludowa Pomorza Gdańskiego XVIII-XX w.", otwarcie IX 1965
(wystawa kontynuowana). "Wystawa etnograficznych pamiątek z Żuław", 1968 (eksponowana w Powiatowym Domu Kultury - Nowy Dwór
Gdański). "Kultura ludowa Powiśla Dolnego", 1968 (eksponowana na
zamku w Sztumie).
Lęb or k -
Muzeum:
"Ludowa sztuka kaszubska", otwarcie III 1969.
WOJEWODZTWO
KATOWICKIE
B Y t o m -- Muzeum Górnośląskie:
"Sztuka staroźytnego Egiptu", otwarcie 11 I 1969 (wystawa zorganizowana wspólnie z Muzeum Narodowym w Poznaniu).
Wisła -
Oddział Muzeum Regionalnego w Cieszynie:
Wystawa poświęcona kulturze ludowej okolic Wisły (wnętrze mieszkalne,
tkactwo, gospodarka pasterska, strój, plastyka dawna i współczesna),
otwarcie W 1966 r. - wystawa kontynuowana.
201
MuzeaLia
WOJEWÓDZTWO
Ra d om "Sztuka
1968-1
Muzeum
ludowa
III 1969.
Regionalne:
mieszkańców
dawnej
WOJEWÓDZTWO
Kra
k ów
-
Muzeum
KIELECKIE
Puszczy
Kozienickiej",
24
XI
KRAKOWSKIE
Etnograficzne:
"Polska kultura
ludowa",
otwarcie
3 X 1969 (ekspozycja
stała). "Bułgarskie stroje i tkaniny ludowe",
III 1969. "Folklor
Krakowa",
V 1969
(pokonkursowa
wystawa
fotograficzna).
"Fotografia
etnograficzna",
VI
1969. "Pamiątki
historii
i kultury
RFSRR",
otwarcie
21 X 1969. "Ule
zdobione", otwarcie 16 VI 1969.
M Yś l e n i c e -
Muzeum
Regionalne:
"Twórczość
ludowa i amatorska
pow.
nowana w Państwowym
Domu Kultury
Z a k op a n e -
Muzeum
myślenickiego",
w Myślenicach).
VI
1969 (ekspo-
Tatrzańskie:
"Obrazy na szkle", 1967/1968. "Rzeźby Tomasza Ligasa z Krościenka",
1968. "Rzeźby Andrzeja
Biernacika
z Zakopanego",
1968. "Zdobnictwo
drzewne
na Podhalu",
1968 (wystawa
objazdowa).
"Zabytki
Podhala,
Spisza i Orawy",
otwarcie
22 VII 1967 (wystawa
objazdowa
- kontynuowana).
Z u b r zy c a
Górna,
pow.
Nowy
Targ
-
Muzeum
Regionalne:
"Kultura
ludowa Orawy", 1965 (wystawa kontynuowana).
"Obrzędowość
Bożego Narodzenia
i Nowego Roku na Polskiej Orawie",
24 XII 196815 III 1969. "Wystawa
literatury
dotyczącej
regionu Orawy",
otwarcie
13 IV 1969 (wystawa kontynuowana).
202
MuzeaHa
WOJEW6DZTWO
LUBELSKIE
L u b l i n -- Muzeum Okręgowe, Dział Etnograficzny:
"Sztuka ludowa Lubelszczyzny", 1960 (wystawa kontynuowana). "Kultura ludowa Afryki Zachodniej", 8 VI-13 X 1968. "Rybołówstwo ludowe na Lubelszczyźnie", otwarcie 1 III 1969. "Ludowa sztuka węgierska",
VII-VIII
1969 (organizowana przez Muzeum w Debreczynie). "Sztuka
ludowa Lubelszczyzny w XXV-leciu PRL", otwarcie 11 XII 1969.
Ł ę czn a -
Muzeum Regionalne:
"Kołodziejstwo pow. lubelskiego", 13 1II-14
WOJEW6DZTWO
Łęczyca
-
V 1969.
Ł6DZKIE
Muzeum:
"Łęczycka sztuka ludowa", otwarcie 3 III 1969 (wystawa pokonkursowa).
Ł o w i c z -- Muzeum:
"Łowicz kocha sztukę", otwarcie VII 1969 (wystawa pokonkursowa).
Ł ódź -
Muzeum Archeologiczne
i Etnograficzne:
"Wybrane zagadnienia z kultury ludowej Polski i krajów pozaeuropejskich", otwarcie 9 VI 1968 (wystawa kontynuowana). "Rzeźba ludowa
województwa łódzkiego", otwarcie 20 X 1968 (wystawa kontynuowana).
"Sztuka ludowa pow. łódzkiego", 15 IV-4 V 1969 (wystawa pokonkursowa). "Ubiór ludów Azji", 8 II-28 III 1969. "Polska tkanina ludowa",
29 IX 1969 (wystawa kontynuowana).
Sier adz -
Muzeum:
"GarncarS'two Hieronima Muszyńskiego" otwarcie 16 VI 1969. "XX-lecie
pracy wycinankarskiej Józef y Chaładaj", XV-lecie zespołu tkaczek ludowych w Monicach, otwarcie 16 VI 1969. "Wycinanka Ziemi Sieradzkiej",
VI 1969 (eksponowana w Łódzldm Domu Kultury).
203
Muzealia
T om a s zów Ma z ow i e ck i Otwarcie wystaw
w 19 VII 1969.
stałych -
Muzeum:
działów: historycznego
WOJEWOnZTWO
OP ol e -
etnograficznego
OPOLSKIE
Muzeum Śląska Opolskiego:
"Hafty i koronki ludowe", 1967-1968
(wystawa objazdowa). "Współczesna twórczość ludowa na Opolszczyźnie", 1967-1969
(wystawa objazdowa).
O l e s n o S l ą s k i e ._- Muzeum:
"Hafty i koronki ludowe na Śląsku", VIII 1969 (wystawa przygotowana
przez Muzeum Śląska Opolskiego).
WOJEWOnZTWO
P ozn ań ~
POZNAŃSKIE
Muzeum Etnograficzne,
Oddział Muzeum Narodowego:
"Współczesna sztuka ludowa Wielkopolski", VI 1969 (wystawa pokonkursowa - eksponowana w Pałacu Kultury w Poznaniu).
WOJEWOnZTWO
P r ze m y ś l -
RZESZOWSKIE
Muzeum Ziemi Przemyskiej:
"Sztuka ludowa Kresowiaków", 1968. "Instrumenty muzyczne Pogórza
Karpackiego", 21 VI-4 VII 1969 (eksponowana w Ośrodku Szkoleniowym). "Wiosenna plastyka obrzędowa wsi rzeszowskiej", 21 VI-4 VII
1969 (eksponowana w Miejskiej Radzie Narodowej w Dynowie).
WOJEWOnZTWO
Szczecin -
SZCZECIŃSKIE
Muzeum Pomorza Zachodniego:
304
Muzealia
"Kultura ludowa Pomorza Zachodniego", od 1952 r. --- wystawa stała.
"Wieś wolińska w XVIII i XIX w., IX-X 1969, eksponowana w Wolinie
w Domu Kultury Państwowego Ośrodka Maszynowego.
WOJEWODZTWO
W r o c ł a w-
WHOCł,A WSKIE
Muzeum Etnograficzne,
Oddział Muzeum Śląskiego:
"Kultura ludowa na wsi dolnośląskiej 1945-1965, V 1965-VII 1968.
"Współczesna plastyka obrzędowa na wsi dolnośląskiej", X 1967-II1
kwartał 1969. "Wiosenna plastyka obrzędowa na wsi dolnośląskiej",
VI-VII 1968. "Stroje ludowe na Dolnym Śląsku", XI 1968 - do końca
roku 1969. "Tradycyjna kultura ludowa na Dolnym Śląsku", 31 1-31
III 1969 (eksponowana w Klubie WSS Społem we Wrocławiu).
WOJEWODZTWO
WARSZAWSKIE
P ł o c k -- Muzeum Mazowieckie:
"Sztuka ludowa Sannik", VI 1969 (eksponowana
War s z a wa -
Państwowe
w Sannikach).
Muzeum Etnograficzne:
"Indonezja - broń, rzemiosło, sztuka", VI-VII
w Muzeum Historycznym m. s1. Warszawy).
1969 (eksponowana
Elżbieta
Królikowska