e3d896dd04f390c7c74d8236ade0e3b9.pdf
Media
Part of Noty o autorach/ Summaries/ Contents/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2005 t.59 z.2
- extracted text
-
Noty o autorach
Hartmann mógł wyjechać do Monachium na studia
dyrygenckie (1908-1912) u Felixa Mottla, ucznia
i przyjaciela Richarda Wagnera. Spotkanie z Gurdżije
wem w 1916 roku w St. Petersburgu stanowiło punkt
zwrotny w jego życiu. Przez następnych dwanaście lat
de Hartmann i jego żona Olga pracowali blisko z Gur
dżijewem. W latach 1922-1929 mieszkali w instytucie
Gurdżijewa we Francji, gdzie skomponowanych zosta
ła większość utworów. W końcu lat czterdziestych i na
początku pięćdziesiątych Jeanne de Salzmann zaprosi
ła go na koncerty muzyki, którą skomponował z Gurdżijewem. W tym okresie de Hartmann nadzorował
proces wydawania zapisów nutowych oraz skompono¬
wał nowe utwory do ruchów i świętych tańców Gurdżijewa.
NOTY BIOGRAFICZNE AUTORÓW
BLOKU O GURDŻIJEWIE:
Peter Brook (ur. 1925) jest dyrektorem Międzynaro
dowego Ośrodka Twórczości Teatralnej w Paryżu.
Wcześniej pracował jako reżyser i dyrektor w The
Royal Shakespeare Company w Wielkiej Brytanii.
Wystawił wiele przełomowych przedstawień teatral
nych, do których należą: Marat/Sade, Sen nocy letniej
i Mahabharata. We współpracy z Jeanne de Salzmann
wyreżyserował film Meetings with Remarkable Men
(Spotkania z wybitnymi ludźmi). Jego książka The Emp¬
ty Space (Pusta przestrzeń), podejmująca problematykę
istoty i roli teatru, należy do najważniejszych publika
cji o teatrze XX wieku.
Henriette Lannes (1899-1980) była londyńską wysłanniczką Jeanne de Salzmann. Dzięki niej Praca
w Anglii posiada tak silne podstawy. Przez ponad trzy
dziesięciolecia pracowała w Londynie, przyjmując na
siebie dodatkowo odpowiedzialność za prowadzenie
pracy w Lyonie. Była gwarantem etosu, dynamiki
i ukierunkowania Pracy.
James Moore jest autorem biografii Gurdżijewa
(1991) oraz książki Gurdjieff and Mansfield (1980).
Pracuje w Londonie w Gurdjieff Studies Group.
Pauline de Dampierre, pracowała jako adwokat
i dziennikarka. Spotkała Gurdżijewa w 1942 roku i do
swej niedawnej śmierci była jedną z głównych prowa¬
dzących pracę w Paryżu. Rozmowy z nią na temat na¬
uczania Gurdżijewa ukazały się w czasopismach „Para
bola" i „Material for Thought".
Fritz Peters jest autorem dwóch tomów wspomnień
0 Gurdżijewie: Boyhood with Gurdjieff (1964) oraz
Gurdjieff Remembered (1965).
Joanna Haggarty była członkinią The Gurdjieff Socie¬
ty of London i została wprowadzona w Pracę przez mat
kę, uczennicę Piotra D. Uspieńskiego. Uczestniczyła
w ostatnim wykładzie Uspieńskiego w 1947 roku
w Londynie, a następnie dołączyła do grupy prowa
dzonej przez Kennetha Walkera. Gurdżijewa spotkała
na krótko w 1949 roku, po czym, w tym samym roku
rozpoczęła naukę ruchów z Alfredem Etievantem.
Brała udział w dwóch filmach dokumentujących Ru¬
chy oraz w filmie Petera Brooka Spotkania z wybitnymi
ludźmi. Przez wiele lat była jedną z głównych nauczy¬
cielek Ruchów w Londynie i w Norwegii. Zmarła
w 1994 roku.
Laurence Rosenthal jest kompozytorem, pianistą
1 dyrygentem. W jego dorobku znajdują się kompozy¬
cje do wielu filmów i realizacji telewizyjnych. Dokonał
aranżacji i orkiestracji muzyki do filmu Spotkania z wy
bitnymi ludźmi Petera Brooka, na którą składały się
liczne fragmenty skomponowane przez Gurdżijewa
i Thomasa de Hartmanna. Razem z Lindą Daniel¬
-Spitz i Charlesem Ketchamem opracował wydanie
krytyczne Music for the Piano Gurdżijewa i de Hart
manna (Wergo/Schott Recordings).
Thomas de Hartmann (1885-1956) był kompozyto¬
rem i pianistą, który współpracował bezpośrednio
z Georgijem I . Gurdżijewem w latach 20. XX wieku.
Po uzyskaniu dyplomu konserwatorium w St. Peters¬
burgu (1903) rozpoczął karierę baletem Szkarłatny
kwiat, wystawionym w petersburskim Teatrze Marińskim z Anną P. Pawłową, Tamarą P. Karsawiną, Micha¬
iłem M . Fokinem i Wacławem Niżyńskim w obsadzie.
W uznaniu dla tego przedstawienia car Mikołaj I I
zwolnił go z czynnej służby wojskowej, aby umożliwić
mu całkowite poświęcenie się muzyce. Dzięki temu de
142
Jeanne de Salzmann (1889-1990), córka Julesa Allemanda, znanego szwajcarskiego architekta, studiowa¬
ła muzykę (fortepian, kompozycję i dyrygenturę)
w konserwatorium w Genewie. Była tancerką i na¬
uczycielką rytmiki oraz uczennicą Emile'a Jaques-Dalcroze'a, z którym pracowała w Hellerau w Niemczech,
w awangardowym instytucie sztuki, tańca i teatru.
Spotkała tam malarza i scenografa, Alexandra de Sal¬
zmanna, którego poślubiła w 1917 roku. Podczas re¬
wolucji w Rosji mieszkała z mężem w Tiflisie w Gruzji,
gdzie otworzyła szkołę tańca i muzyki. W 1919 roku
kompozytor Thomas de Hartmann przedstawił mał¬
żeństwo de Salzmannów Gurdżijewowi. Spotkanie to
miało decydujące dla nich znaczenie. Z upływem lat
NOTY O AUTORACH
Jeanne de Salzmann stała się najbardziej zaufaną asy
stentką Gurdżijewa, który pod koniec życia wyznaczył
ją na kontynuatorkę swej pracy. Pod jej kierownic
twem nauczanie Gurdżijewa rozwinęło się i poszerzyło.
Doprowadziła ona do połączenia wielu grup pracują
cych w odosobnieniu. Nadzorowała publikacje i tłu
maczenia książek Gurdżijewa. Przez ponad czterdzieści
lat pracowała z uczniami, by zachować i przekazać da
lej ćwiczenia i tańce opracowane przez Gurdżijewa.
Wyjątkowy cykl filmów dokumentalnych zatytułowa
ny Sacred Dances daje świadectwo jej pracy i stanowi
niezrównaną dokumentację nauczania Gurdżijewa.
cudownego), tomu opublikowanego w języku angiel
skim dwa lata po jego śmierci, a następnie w przekła
dach na wiele języków pod tytułem Fragments of an
Unknown Teaching (Fragmenty nieznanego nauczania).
Dzieło to stanowi najbardziej klarowną wykładnię idei
Gurdżijewa i jest jedną z przyczyn wzrostu ich oddzia
ływania. Spotkanie z Gurdżijewem w Moskwie w 1915
roku stanowiło punkt zwrotny w jego życiu. Odtąd za
swój główny cel Uspieński uznał studiowanie i stoso¬
wanie w praktyce idei przekazywanych przez niego.
Rozstał się jednak z Gurdżijewem w 1918 roku na
Kaukazie, gdzie pracował z nim przez prawie rok, a na
stępnie przez Konstantynopol dotarł do Londynu
(1921). Wygłaszał tam wykłady i organizował prywat
ne spotkania. Po raz ostatni spotkał Gurdżijewa w Pa
ryżu w 1930 roku. Lata I I wojny światowej spędził
w Stanach Zjednoczonych, wygłaszając wykłady
w Nowym Jorku. Na początku 1947 roku powrócił do
Londynu, gdzie zmarł.
Michel de Salzmann (1923-2001) był odpowiedzial
ny za prowadzenie grup w Paryżu, w Holandii oraz
w Genewie, a także podczas letnich spotkań w Alpach
Szwajcarskich, w trakcie których zbierali się członko¬
wie różnych grup z całego świata. O d 1990 roku do
śmierci w sierpniu 2001 doktor de Salzmann kierował
siecią fundacji, towarzystw i instytutów Gurdżijewa na
świecie. Jego przyjaciele oddają mu cześć jako jednej
z największych postaci duchowych XX wieku.
Grzegorz Ziółkowski (ur. 1970) pracuje w Zakładzie
Dramatu i Teatru Uniwersytetu Adama Mickiewicza
w Poznaniu oraz jako Dyrektor Programowy Ośrodka
Tchesslav Tchechovitch (Czesław Czechowicz) spo
Grotowskiego we Wrocławiu. Jest autorem monografii
tkał Gurdżijewa w Konstantynopolu w 1921 roku
Teatr Bezpośredni Petera Brooka (2000). Razem z Ewą
i tam podjął z nim pracę, którą kontynuował w Prieuré
Guderian-Czaplińską przetłumaczył na język polski
i w Paryżu aż do śmierci Gurdżijewa w 1949 roku. Tom
książkę Petera Brooka Ruchomy punkt (2004). Współ
jego wspomnień Tu l'aimeras — Souvenirs sur G. I. Gur- redagował dwa zeszyty specjalne „Pamiętnika Teatral
djieff został opublikowany w lutym 2005 roku. Angiel¬
nego" poświęcone Jerzemu Grotowskiemu (2000,
skie tłumaczenie tej książki ukaże się drukiem w koń¬
2001). Razem z Paulem Allainem zredagował zeszyt
cu 2005 roku.
specjalny „Contemporary Theatre Review" na temat
teatru polskiego po 1989 roku. Z Jarosławem Fretem
Henri Tracol był dziennikarzem i fotografem, który
zorganizował czternastą sesję Międzynarodowej Szko¬
obserwował hiszpańską wojnę domową jako dyrektor
ły Antropologii Teatru Eugenia Barby (2005).
agencji prasowej republikanów. Pracował następnie
w Musée de l'Homme w Paryżu i został rzeźbiarzem.
Przez dziesięć lat był bliskim uczniem Gurdżijewa. Ja¬
ko czołowy przedstawiciel nauczania został prezyden¬
tem Instytutu Gurdżijewa we Francji i razem z Jeanne NOTY O POZOSTAŁYCH A U T O R A C H :
de Salzmann zredagował francuskie wydanie Opowie
ści Belzebuba.
Eugenio Barba urodził się w 1936 r. we Włoszech, do
rastał we wsi Gallipoli. Po ukończeniu akademii woj
Tilo Ulbricht jest emerytowanym naukowcem, który
skowej w Neapolu zrezygnował z kontynuowania woj
prowadził badania w różnych dziedzinach, takich jak:
skowej kariery śladami swojego ojca i rozpoczął studia
kwasy nukleinowe, pochodzenie życia, środowisko na¬
nad francuską i norweską literaturą oraz historią reli
turalne, dieta i zdrowie. Pracował także w krajach roz¬
gii na Uniwersytecie w Oslo.
wijających się, zarządzając badaniami w rolnictwie. Je¬
W 1961 r. Barba przyjechał do Warszawy aby stu
go nauczycielami w Pracy byli najbliżsi uczniowie Gurdiować reżyserię teatralną w Państwowej Wyższej
dżijewa. Jest członkiem rady The Gurdjieff Society of
Szkole Teatralnej. Po roku dołączył do Jerzego Gro
London.
towskiego, wówczas stojącego na czele Teatru 13 Rzę
dów, w którym Barba spędził następne trzy lata. Jego
pierwsza książka poświęcona Grotowskiemu: In Search
Piotr Demianowicz Uspieński (1878-1947), rosyjski
autor, myśliciel i mistyk. Książka Tertium Organum,
of a Lost Theatre (W poszukiwaniu teatru straconego)
którą napisał w 1911 roku, ukazała się w Nowym Jor¬
została opublikowana w 1965 r. we Włoszech i na Wę¬
ku w 1922 roku, przynosząc mu międzynarodową sła¬
grzech. W ciągu ostatnich 36 lat Barba wyreżyserował
wę. Zostanie jednak zapamiętany przede wszystkim ja
23 przedstawienia, niektóre wymagające prawie dwu
ko autor In Search of the Miraculous (W poszukiwaniu
letnich przygotowań. Do najbardziej znanych należą
143
NOTY O
Ferai (1969), Min Fars Hus (Dom mego ojca, 1972),
Brecht's Ashes (Popioły Brechta, 1980), The Gospel
According to Oxyrhincus (Ewangelia z Oxyrhynchos,
1985), Talabot (1988), Kaosmos (1993) oraz Mythos
(1998).
W 1979 r. Barba założył Międzynarodową Szkołę
Antropologii Teatru ISTA. Jest członkiem rad redak
cyjnych takich periodyków jak „The Drama Review",
„Performance Research", „New Theatre Quarterly"
oraz „Teatro e Storia". Wśród jego ostatnich publika
cji, przetłumaczonych na wiele języków, wyróżnić war
to: The Paper Canoe (wyd. Routledge), Theatre: Solitu
de, Craft, Revolt (wyd. Black Mountain Press), Land of
Ashes and Diamonds. My Apprenticeship in Poland, fol
lowed by 26 letters from Jerzy Grotowski to Eugenio Bar¬
ba (wyd. Black Mountain Press) oraz The Secret Art of
the Performer, napisany we współpracy z Nicolą Savaresem (wyd. Centre for Performance Research/ Routledge). Eugenio Barba otrzymał doktorat honoris
causa uniwersytetów w Àrhus, Ayacucho, Bolonii,
Hawanie, oraz Warszawie, jak również odznaczenie
„Reconnaissance de mérite scientifique" Uniwersyte
tu w Montrealu. Przyznano mu m.in. Nagrodę Duń
skiej Akademii, Nagrodę Meksykańskich Krytyków
Teatralnych, nagrodę Diego Fabbri, Miedzynarodową
Nagrodę Pirandello oraz Nagrodę Sonning Uniwersy¬
tetu w Kopenhadze.
Zbigniew Benedyktowicz - antropolog kultury, re¬
daktor naczelny kwartalnika „Konteksty. Polska Sztu¬
ka Ludowa". Członek redakcji „Kwartalnika Filmowe
go". Kierownik Pracowni Antropologii Kultury, Filmu
i Sztuki Audiowizualnej Polskiej Akademii Nauk. Au¬
tor prac z zakresu wyobraźni symbolicznej i antropolo
gii współczesnej. Współautor książki Dom w tradycji lu
dowej (1993). Autor pracy Portrety „obcego" (2000).
Roberta Carreri urodziła się w 1953 r. w Mediolanie
(Włochy). W 1974 r. dołączyła do Odin Teatret pod¬
czas pobytu grupy we włoskiej miejscowości Carpignano. Jej teatralne doświadczenia zostały opisane w The
Actors Way, pod redakcją Erika Exe Christoffsena.
Carrieri prowadzi warsztaty dla aktorów z całego świa¬
ta, oraz demonstrację pracy, zawodową autobiografię
zatytułowaną Traces in the Snow (Slady we śniegu).
Dwa razy do roku kieruje imprezą Odin Week (Ty¬
dzień Odin) organizowaną w Holstebro.
Henryk Jurkowski - teatrolog, profesor w Akademii
Teatralnej w Warszawie. Teoretyk i historyk teatru
lalek. Również autor prac z zakresu folklorystyki, semiologii, antropologii. Krytyk teatralny publikujący
swe prace w czasopismach „Scena", „Teatr", „Dialog"
i inne. Dramaturg i tłumacz. Do najważniejszych
prac historycznych należą: trzytomowe Dzieje teatru
lalek (PIW 1970-1984); do prac teoretycznych: Szki
ce z teorii teatru lalek (POLUNIMA-Łódź), do dzieł
dramatycznych Tryptyk staropolski wystawiony w Te
atrze Lubelskim (1972). Szeroka działalność zagra
niczna w Międzynarodowym Stowarzyszeniu Teatrów
Lalek U N I M A (sekretarz generalny, prezydent, pre
zydent honorowy). Stała współpraca ze szkołami te
atralnymi (w charakterze profesora gościnnego)
w Londynie, Stuttgarcie, Charleville-Mezieres i Pra
dze czeskiej.
Ostatnio opublikował: Antologia
Klasycznych Tekstów Teatru Lalek - Barok - Roman
tyzm. PWST Wrocław 1999; Antologia Klasycznych
Tekstów Teatru Lalek, Modernizm, PWST Wrocław
2001; Antologia Klasycznych Tekstów Teatru Lalek.
W kręgu polskich tradycji. PWST Wrocław 2003;
Metamorfozy Teatru Lalek w XX Wieku, Errata, War¬
szawa 2002.
Tage Larsen urodził sie w 1949 r. w Randers (Da
nia). Choć pracę w Odin Teatret rozpoczął w 1971
r. jako „złota rączka", szybko zdobył pierwsze aktor
skie doświadczenia. Zmęczony życiem w teatrze od¬
szedł w 1974 r. powróciwszy prawie natychmiast,
w Odin Teatret pozostał do 1987 r., gdy zainauguro
wał działalność własnej grupy teatralnej, Yorick Teatret. Larsen również nauczał w Nordkisk Teater
Skole w Ârhus. W 1997 r. ponownie dołączył do
Odin Teatret.
Iben Nagel Rasmussen urodziła się w 1945 r. w Ko¬
penhadze (Dania). Pierwszy członek grupy, który do¬
łączył do teatru po jego przyjeździe do Holstebro
w 1966 r. Historia jej pracy aktorskiej została opisana
w The Actor's Way, pod redakcją Erika Exe Christoffersena. Podstawowym projektem pedagogicznym Rasmussen są coroczne spotkanie aktorskie, które służą
wymianie artystycznych doświadczeń oraz tworzeniu
spektaklu, którego nazwa pochodzi od grupy „Vindenes Bro" (Most Wiatrów).
Mirella Schino wykłada historię teatru i spektaklu na
uniwersytecie dell'Aquila. Współredaktor „Teatro
e Storia". Jej badania obejmują komedię dell'arte,
dziewiętnastowieczny teatr europejski, historię reżyse¬
rii teatralnej, oraz współczesny teatr eksperymentalny.
O d 1987 r. uczestniczy w Międzynarodowej Szkole
Antropologii Teatru ISTA. Do najważniejszych publi¬
kacji Schino należą: Il segreto delia Commedia dell'arte
(we współpracy z Nando Taviani, wyd. Casa Usher,
Florencja 1982); Il teatro di Eleonora Duse (wyd. I I
Mulino, Bolonia 1992); Il crocevia sulponte d'Era. Storie e von da una generaliom teatrale. 1974-1995 (wyd.
Bulzoni, Rzym 1996); Teorici, registi e pedagoghi vol. III,
w: Storia delteatro moderno e contemporaneo (wyd.
Einaudi, Turyn 2001); Profilo delteatro ita Kano. Dal
XV al XX secolo (wyd. Carocci, Rzym 2003); La nascita delia regia teatrale (wyd. Laterza, Rzym 2003); Racconti del Grane Attore (wyd. Citta d i Castello, Edi¬
mond 2004).
NOTY O AUTORACH
Paweł Soszyński - doktorant w Instytucie Kultury
Polskiej UW, promotorem pracy magisterskiej „Taniec
labiryntu - hermeneutyka doświadczenia mitu" i po
wstającego w Zakładzie Teatru i Widowisk IKP dokto¬
ratu na temat fenomenologii doświadczenia u Jerzego
Grotowskiego jest prof. Leszek Kolankiewicz. Autor
powieści.
Ferdinando Taviani - profesor historii teatru (Uniwer
sytet dell'Aquila, Włochy). Tematyka jego badań obję
ła komedię dell'arte, dziewiętnastowieczny teatr z naci¬
skiem na kulturę aktorów, teatr Pirandella, zwłaszcza
relacje pomiędzy praktykami scenicznymi i dramatem,
oraz - w odniesieniu do teatru XX wieku - „sztukę ak¬
torów", teatry eksperymentalne i anomalne, a takze re¬
lacje pomiędzy praktykami scenicznymi i dramatyczny¬
mi. Jeden z założycieli „Teatro e Storia" oraz Międzyna¬
rodowej Szkoły Antropologii Teatru ISTA.
Julia Varley urodziła się w 1954 r. w Londynie (Wiel
ka Brytania). W 1976 r. zadebiutowała w Odin Teatret. Poza aktorstwem, Varley zajmowała się również
scenariopisarstwem, reżyserią oraz kwestiami organi
zacyjnymi. Jej artykuły drukowano na łamach „Mime
Journal", „New Theatre Quarterly", „Teatro e Storia",
„Conjunto", oraz „Lapis and Mascara". Wyreżysero
wała dwa przedstawienia dla Teatru Pumpenhaus
(Niemcy - 1992) oraz Semillas de Memoria wraz z Aną
Woolf (Argentyna - 1999).
Od 1980 r. Varley bierze udział w organizowaniu Mię
dzynarodowej Szkoły Antropologii Teatru ISTA.
Członek Magdalena Project od chwili jego powstania
w 1986 r. Stoi na czele Transit Festival - Międzynaro
dowego Festiwalu i Spotkań Teatralnych.
Torgeir Wethal urodził się w 1947 r. w Oslo (Norwe
gia). Od 1964 r. bierze udział we wszystkich zespoło¬
wych występach Odin Teatret. Jego aktorskie wspo¬
mnienia zostały spisane w The Actor's Way, pod redak
cją Erika Exe Christoffersena. Wethal kieruje produk
cją Odin Teatret Film, jest reżyserem filmów prezentu
jących występy grupy, jak również poswięconych pra
cy Decroux, Cieślaka i aktorów Odin Teatret.
Gurdjieff was a „Greek-Armenian spiritual teacher
who remains an enigmatic figure and an increasingly
influential force i n the contemporary landscape of
new religious and psychological teachings. [...] He
brought to the West a comprehensive model of esote¬
ric knowledge and left behind him a school embody¬
ing a specific methodology for the development of
consciousness", Michel de Salzmann writes i n a bio¬
graphical note included i n the selection.
[More information can be found at the web-sites
of The International Association of Gurdjieff Founda
tions (www.iagf.org) and of Gurdjieff International Re
view (www.gurdjieff.org).]
The articles are grouped i n six sections: Recep
tion, Towards the Essence, Teaching, Belzeebub and
Movements, Gurdjieff — the Man, and Bibliography. In
the first section, Grzegorz Ziółkowski writes about
how little Gurdjieff teaching is known i n Poland.
The situation is only now beginning to change - the
first Polish group supervised by a qualified teacher
has been recently formed. The author underlines
that i n Poland interest i n Gurdjieff is mostly (but not
exclusively) due to Jerzy Grotowski for whom Gurdjieff constituted an important reference point since
the late 1970's.
Summaries
Special Section on G . I . Gurdjieff and His Teaching
Edited by Grzegorz Ziółkowski, Consulted with Ti¬
lo Ulbricht, in Collaboration with James Moore
In his General Introduction Peter Brook explains the
motives for publishing i n „Konteksty" a section devo¬
ted to G. I . Gurdjieff and his teaching: „In November
2001, The Grotowski Centre i n Wrocław organised
a special seminar to enable Polish students and thin¬
kers to acquaint themselves with a vast subject - the
teaching of George Ivanovitch Gurdjieff. The consi¬
derable interest that the three days of meetings and
discussions aroused led to a powerful wish to under¬
stand the subject more fully and more deeply. This is¬
sue of 'Konteksty' is a first attempt to respond to this
demand. It brings together the experiences of many
who have devoted a considerable part of their lives to
following the Gurdjieff teaching".
145
SUMMARIES
The second part is a collection of texts based on
speeches delivered at the „Towards the Essence" con¬
ference organised by the Grotowski Centre in Wro¬
cław (2001). For Peter Brook, James Moore, Lauren¬
ce Rosenthal and Tilo Ulbricht an encounter with
Gurdjieff's understanding formed a central axis of
their lives. I n their capacities as a theatre and film di¬
rector (Brook), a writer (Moore), a musician and
composer (Rosenthal), and a scientist (Ulbricht) they
present their own essential perception of what this te¬
aching means today.
The third part, Teaching, expresses the opinions of
those who worked with Gurdjieff directly and of the
„second generation" of his pupils - as in the case of Ja
mes Moore and especially Jeanne de Salzmann; it is
on her shoulders that Gurdjieff placed responsibility
for a continuation of his work. Her guidance made it
possible to develop and expand Gurdjieff's teaching
and to draw together many of his pupils and separate
groups. She also supervised the translation and publi¬
cation of Gurdjieff's written works. Over a period of
forty years, Jeanne de Salzmann worked tirelessly with
her pupils to preserve and transmit the exercises and
dances originally taught by Gurdjieff. Her First Initia¬
tion is a pitiless critique of those human beings who in
reality 'are not what they believe to be.' Only the ac
ceptance of this idea and observation without precon¬
ceptions can place wo/men on the path leading to¬
wards truth - Jeanne de Salzmann firmly states.
Thomas de Hartmann and P. D. Ouspensky also
belong to those who met Gurdjieff (already in pre-revolutionary Russia) and collaborated with him. The
former helped Gurdjieff to translate his musical ideas
into actual notes on paper. „De Hartmann's musical
credentials were impeccable", Rosenthal writes. „He
had studied at the Moscow Conservatory with the
well-known Taneyev, as had his contemporaries
Rachmaninov and Scriabin. He became not only Gurdjieff's lifelong disciple, but also his devoted collabo¬
rator, dedicating his deep musical sensibilities to the
realisation of Gurdjieff's musical ideas". „'Ouspensky
will be chiefly remembered for In Search of the Miracu¬
lous, published posthumously in 1949 and later in se¬
veral foreign languages under the title Fragments of an
Unknown Teaching. This work is by far the most lucid
account yet available of the teaching of G. I . Gurdjieff, and it has been a principal cause of the growing
influence of Gurdjieff's ideas", John Pentland adds in
a biographical note on the Russian philosopher and
thinker. The section contains fragments of their prin¬
cipal books: De Hartmann's Our Life with Mr Gur
djieff, written with his wife, Olga, and Ouspensky's In
Search of the Miraculous (a selected fragment focused
on remembering oneself).
Texts by Michel de Salzmann and Henri Tracol,
which come next in this section, concentrate on dif¬
ferent aspects of the teaching. De Salzmann's article:
146
Seeing: The Endless Source of Freedom, which demon
strates the psychological background of the author,
puts emphasis on the quality of seeing: „As one begins
to realise that the fundamental aim is to become awa¬
re of the whole of oneself, then the sacred quality of
'seeing' becomes as important as what is seen, and
a balance begins to appear „. It should be highlighted
that from 1990 until his death in August 2001, Dr. de
Salzmann directed the network of Gurdjieff founda¬
tions, societies, and institutes around the world. In his
Remembering Oneself Henri Tracol, President of the
Gurdjieff Institute in France, evokes Gurdjieff's lucid
remark: „When you remember oneself, what exactly is
it that you remember?". His text testifies to the multifaceted questioning conducted by the author.
In a chapter entitled The Revelation in Question
from the biography Gurdjieff: An Anatomy of a Myth
James Moore pauses in his narrative on Gurdjieff's li¬
fe to present his teaching as a multilevelled structure
encompassing not only the totality of human existen¬
ce but also cosmology and a vision of the entire uni¬
verse. „Gurdjieff's ideas and methods, in all their bre¬
athtaking scope, are constellated around the idea of
conscious evolution", accentuates the biographer. He
concludes his exhaustive account by declaring that „If
this man cannot be understood without his teaching,
neither can the teaching be understood without the
man".
Gurdjieff's teaching is transmitted directly by his
disciples and followers whose working tools include
the writings of their master and special gymnastics
known as Movements. A distinctive place among the
books written by Gurdjieff is reserved for Beelze
bub's Tales to His Grandson, first published in English
in 1950, i . e. a year after Gurdjieff's death. It is, as Mi¬
chel de Salzmann notices, „an unprecedent vast and
panoramic view of man's entire life on Earth as seen
by beings from a distant world. Through a cosmic al¬
legory and under the clock of discursive anecdotes
and provocative linguistic elaborations, it conveys the
essentials of Gurdjieff's teaching". The next section
focuses on the word and the dance as the vehicles of
teaching, and includes texts by Henri Tracol (Thus
Spake Beelzebub), who together with Jeanne de Sal
zmann worked on the French edition of Beelze
bub's Tales to His Grandson, and by Joanna Haggarty
(Some Aspects of Movements) and Pauline de Dampier¬
re (The Role of Movements) who taught the sacred
dances for many years.
The section on Gurdjieff — the Man encompasses
a short comprehensive biographical text by Michel de
Salzmann, written for Mircea Eliade's The Encyclopa¬
edia of Religion, and three testimonies by Gurdjieff's pupils from different periods. In Boyhood with
Gurdjieff Fritz Peters, a boy when he met Gurdjieff in
Prieuré (south of Paris) during the 1920s, describes
how strongly the master emphasised incessant work
SUMMARIES
on developing one's self. Tcheslaw Tchechovitch's vi¬
vid evocation (The Dvadsatniki) of Constantinople in
1921, when the town teemed with refugees from the
Bolshevik revolution in Russia, shows the importance
attached by Gurdjieff to the fact that those around
him were responsible human beings capable of over¬
coming obstacles created by historical turmoil. Hen¬
riette Lannes in To Recognize a Master, addressed to
Gurdjieff's pupils in 1957, on the eighth anniversary
of his death, evokes the impact of the master's force
which she experienced in direct contact with him du¬
ring the 1940s. True teaching is validated by the qu¬
ality of the teacher's presence.
The selection ends w i t h the editor's bibliography
of sources on Gurdjieff i n Polish and with text of
Michel de Salzmann. This view is further enhanced
by Michel de Salzmann in his valuable guidelines to
those readers who can easily become lost in the
abundance of Gurdjieff literature. I n the closing
section devoted to written sources De Salzmann
stresses „the awakening power emanating from his
[Gurdjieff's] presence" and points out that „All
those who approached him were marked indelibly
by the experience", adding that „A definitive cha¬
racteristic of a living teaching or 'way' is that i t can¬
not be found i n any book". He acknowledges howe¬
ver that some books can be helpful as support while
working on one's self, as well as that „testimony is
a necessity". His sober remarks on the position of
the written in understanding Gurdjieff's teaching
can be revealing especially for those who tend to
confuse definitions with the living process of trans¬
mission.
14th Session of Ista
The Wrocław session of the International School
of Theater Anthropology (ISTA) was held on 1-15
April 2005. The author of the project was Eugenio
Barba, director and head of the forty years old Odin
Teatret company, which every few years gathers in
assorted places all over the world a group of
researchers dealing with the theatre in order to
jointly delve into the secrets of the art of acting.The
prime objective and premise of the functioning of
ISTA is an extensive theoretical and practical study
of the manners of creating a theatrical spectacle.
Barba and his coworkers try to capture the essence of
the origin of that which may be described as the
phenomenon of theatrical qualities by applying
scientific research methods and so-called theatrical
quests. The articles entitled „ISTA- Wrocław 2005"
document the workshops, spectacles and lectures
which comprised this yearOs session, enhanced with
an attempt at a meta-reflection on the meaning and
premises of the Barba project in general.
147
Henryk Jurkowski
Craig in the World of Ideas
This summary of the book Swiat Edwarda Gordona
Craiga. Przyczynek do historii idei (The World of
Edward Gordon Craig. A Contribution to the History
of Ideas, in print) contains numerous statements fully
documented in the publication. The author embarked
upon a verification of many of the terms proposed by
Craig, i . e. the theatrical artist. Contrary to common¬
ly held views, Craig did not ascribe it to the director,
but had in mind an authentic artist, regardless whe¬
ther the latter fulfilled the functions of the author of
the staging, the director or merely the stage designer.
The aversion expressed by Craig in relation to re
ady texts (e. g. Shakespeare) was the outcome of the
same premises - an „artist of the theatre" should mo¬
uld his output from the beginning to the very end.
Craig regarded the work performed by painters and
graphic artists, who decided about every detail, as
exemplary, since it involved selecting the material
over which they subsequently dominated. This appro¬
ach proved to be a source of conflicts between Craig
and genuine actors, by no means complaisant. Natu¬
rally, he appreciated outstanding actors, capable of
transforming their personality and body. Nonetheless,
he envisaged the possibility of creating a theatre
which would apply assorted means of expression. I n
1905 he planned to open the International Uber-ma¬
rionette Theatre, with a seat in Dresden. The with¬
drawal of promoters compelled Craig to focus on his
conceptions by conducting a theatrical laboratory and
school in Florence. This was the period of the origin
of his first (unpublished) texts reflecting his interest in
the theatre of the ritual and the mystery play theatre.
It was also at that time that Craig presented his famo¬
us essay The Actor and the Uber-marionette, issued in
the debuting periodical „The Mask". This was not me¬
rely an attack launched against the egoism and me¬
diocrity of the art of acting, but a manifesto in favour
of the theatre of the ritual, inspired by publications
about the primeval religious rites of India. It was also
a demonstration in favour of the plastic arts theatre,
which placed the dynamic plastic metaphor in the fo¬
refront. Craig transferred elements of this approach to
his scenarios intended for the puppet theatre. His re¬
flections on the theatre (with a predominance of ob
jective elements over subjective ones) remained influ
enced by Nietzsche, from whom he also probably fo¬
stered the term „uber-marionette". This was not the
only inspiration! He also borrowed animosity towards
realism and the social service of the theatre, which is
not to say that he did not support social solidarism
and even state institution benefits for the sake of...
the theatre. Neglected by the British theatrical milieu
(throughout his whole life Craig dreamed of being ap¬
pointed director of an English theatre) he valued all
SUMMARIES
signs of recognition by fascist Italy, Soviet Russia and
even the victorious Third Reich i n occupied Paris. E.
G. Craig was a complicated man, frequently inconsistent and naive; at the same time, he remained a creator gifted with extraordinary imagination, whose im¬
pact upon the twentieth-century European theatre
appears to be still insufficiently studied.
Henryk Jurkowski
The Art of Acting as an Expression of Philosophical
Dualism
In order to resolve an inquiry into the character of
theatrical mimesis the author examined all the „mimetic" impulses which constitute either a certain con¬
text or the sources of theatrical performance. The
text starts with a reflection on the conception propo¬
sed by Huizinga, i . e. to treat playing i n general as
a source of human culture (homo ludens). This introduction is the reason for an analysis of children's ga¬
mes, whose point of departure is the activity of an in¬
fant who, deprived of the mother's breast, tries to dominate the objects which replace it.
In this manner there opens up a domain of psycho¬
logical analyses which lead to the notion of art accor¬
ding to Freud, Jung and, predominantly, Nietzsche.
A l l these authors perceived art as a phenomenon of
the objectivising „I" which, i n the opinion of Jung,
produces myths and thus parallel worlds i n a confir¬
mation of man's inclination towards mimesis, mentio¬
ned already by Aristotle. The existence of the pheno¬
menon of mimesis is also attested by contemporary
anthropological research which, following the exam¬
ple of James Frazer, acknowledges that mimesis po¬
ssesses magical and pragmatic functions.
Michael Taussig drew attention to mimesis conceived as a manner of existing with the Others, which
implies the multi-functional nature of emulation.
Otherness possesses also a specific internal dimen¬
sion, disclosed i n the use of persons deformed mental¬
ly or physically as representatives of supernatural for¬
ces. Such an attitude yielded the inveterate tradition
of the mythical jester, whose functions were subjected
to assorted transformations, and provided an example
of the presence of mimesis upon the borderline of re¬
ality and daily life.
148
A distinct issue involves the application of the
mask as a likeness of the Other, to be tamed and tau¬
ght how to establish contact. In classical tragedy the
image of the Other persisted up to the time of perti¬
nent critical reflection, as i n the case of every deple¬
ted myth. In the theatre, the mask lost its sacral func¬
tions, making way for the human actor, a fact which
evoked a new situation. As a rule, psychologists asso¬
ciate the act of creativity with echoing the divine act
of creation. The actor is deprived of such opportuni¬
ties, since he is not a substance that could exist bey¬
ond him. (The only exception is the puppeteer who
employs artificial substance). The ensuing complica¬
ted situation demands that the actor define the de¬
gree of his involvement i n creating the depicted
world.
One could say, therefore, that the actor (or the
performer as such) enjoys an extensive scale of possi¬
bilities defined by a chance for a dualistic or monistic
conception of the world. The former vision originates
from Plato, and claims that all that which we produ¬
ce is a reflection of the world of ideas. The actor's ro¬
le and his impression of a character i n a play corre¬
spond to this approach. The monistic vision based on
Fichte's idealism, which assumes that the source of all
phenomena lies i n the uniform spiritual „I", makes it
possible for the actor to regard himself to be the gate¬
way and path towards becoming acquainted with the
world.
The dualistic vision i n the actor's performance is
confirmed by the metaphors devised by Diderot, An¬
toine, Mikhail Chekhov and, naturally, Brecht. The
monistic vision springs from the deliberations of Ar¬
taud, the „Living Theatre" and Grotowski. The who¬
le issue, however, becomes even more complicated i n
a situation when the initiator of the conception of the
actor's performance is the director, and especially
when he treats the thespian as material for his own vi¬
sions (Kantor). In those cases, the dualistic visions
harboured by the director (I, the creator - they, the
actors, my material creation) does not have to concur
with the stance of the performers who find their own
justification for the situation i n which they found
themselves. These are the complications i n the exi¬
stence of mimesis which one simply cannot foresee.
XIV S E S J A ISTA
WYBRANA DOKUMENTACJA
Program XIV sesji ISTA
Eugenia Barba: Jak doszło do powstania ISTA
Eugenio Barba: Antropologia teatru
Eugenia Barba: Improwizacja: pamięć,
nieciągłość
powtórzenie
Hfa'ra w Krzyżowej
Concertum Mundi
Ci?/oie n™ nym/ana - barter
J
•Synipo^ium „Improwizacja: pamięć, powtórzenie,
nieciągłość"
Antologia - bukiet kwiatów. Sceny z wielu tradycji
Improwizacje
Przedstawienia: Ora efe Ofe/o; Bonjour, Monsieur Decroux,
Topeng; Sen Andersena
Wykłady
Festiwal „Wschodnia Lima"
iorum Wymiany
Prezentacje
Wydawnictwa (tylko w języku polskim)
Mai Lanfeng. Mistrz opery pekińskiej, pod red. Ewy
Gudenan-Czaplinskiej i Grzegorza Ziółkowskiego
Barba Eugenio, 5avarese Nicola: Sekretna sztuka aktora.
S!ji\-r,tk antropologii teatru, red. wyd. polskiego Leszek
Kojanfcfewifcz, przełożyli Jarosław Fret i inni
Technika i kreatywność (tylko w języku polskim*
Masaiau Llufs: Technika i kreatywność. Rozmowy
z aktorami Odin Zealzet: Thorgeirem Wethalem, Iben Nage!
Hasjpusien, Robertą Carreri i Juiią Varley.(1995), pod red.
Gj^egójza Ziółkowskiego",.przełożyła Agnieszka Cieślak
Syrnposiur
' . Pres
wL
Pub lita
Met"Can fan
Master of Pe
Grzegorz Zió
Barba E
Słownik an
Dictionary
Leszek Kola
Teehniqu
Mas
With Od,
Rasmu
text ed
Cieślak
?ry pekińskiej [Mei L,
' Ewa Guderian-Cza
%
Acknowledge"
Tho Grotowski
Ośrodek Grotowskiego jest instytucją łączącą przedsięwzięcia artystyczne i badawcze, które odpowiadają na wyzwania postawione
przez praktykę artystyczną Jerzego Grotowskiego. Ośrodek istnieje od 1990 roku i działa w dawnych pomieszczeniach Teatru
Laboratorium na Rynku Starego Miasta we Wrocławiu oraz w leśnej bazie w Brzezince koło Oleśnicy. Patronat nad Ośrodkiem
sprawują Władze Miasta Wrocławia.
The Grotowski Centre is an institution which combines artistic and scholarly research projects that correspond to the challenges laid
down by Jerzy Grotowski s artistic practice, f-ounded in 1990 the Centre operates from the former Laboratory Theatre premises locat
ed in Wroclaw's Old Market Square and from the forest base of Brzezinka near Oleśnica.
Dyrektor/ Director: Jarosław Fret
Dyrektor Programowy/ Programme Director: Grzegorz Ziółkowski
0 £ A 0 D f K GfLOTOWSPifGO/Tflf GKOTOWSfci CENTRE
Rynek-Ratusz 21, 50- 101 Wrocław (Poland)
Tel. (48) 71 34 45 320 / Fax (48) 71 34 34 267
E-mail: sekretariat@grotcenterart.pl / wwwgrotcenter.art.pl
Polska Sztuka Ludowa
KONTEKSTY
• CULTURAL ANTHROPOLOGY • ETHNOGRAPHY • A R T *
2005 rok LX nr 2 (269). Indeks 369403. ISSN 1230-6142. Cena 15 zł
I N S T I T U T E OF A R T P O L I S H A C A D E M Y OF SCIENCES, CULTURE F O U N D A T I O N , LIBER PRO A R T E
C o n t e n t s 2 2005
ZBIGNIEW BENEDYKTOWICZ
The Puzzleman and Riddle of Mankind.
- Anthropology of Theatre
Georgiy Ivanovich Gurdjieff
Material edited by Grzegorz Ziółkowski, consultant:
Tilo Ulbricht, cooperation: James Moore, editor of translations: Grzegorz Ziółkowski
Introduction by Peter Brook
Reception
GRZEGORZ ZIÓŁKOWSKI The Reception of the Teachings of Georgiy Ivanovich
Gurdjieff in Poland
Towards Essence
PETER BROOK Introduction: " Towards Essence"
PETER BROOK Playing a Part in Life
JAMES MOORE Speech Given in Wrocław in November 2001
LAURENCE ROSENTHAL
Towards Essence
TILO ULBRICHT Introduction to Teaching about Great Laws
Teaching
THOMAS DE H A R T M A N N
Our Life with Master Gurdjieff (fragment)
PYOTR D. USPIENSKY Fragments of Unknown Teachings. In Search of the
Miraculous (fragment)
JEANNE DE SALZMANN
First Initiation
MICHEL DE SALZMANN Seeing: The Endless Source of Freedom
HENRI TRACOL
„Remembering Oneself"
JAMES MOORE
The Revelation in Question
Beelzebub and Movements
HENRI TRACOL Thus Spake Beelzebub
JOANNA HAGGARTY Some Aspects of Movements
Role of Movements - an interview with Pauline de
Dampierre
150
Gurdjieff
M I C H E L DE SALZMANN
- the
Man
Georgiy Ivanovich Gurdjieff
FRITZ PETERS Boyhood with Gurdjieff
TCHESSLAV TCHEKHOVITCH
HENRIETTE LANES
(Czesław Czechowicz) Faithful of the Twentieth Day
Recognize a Master
Bibliography
GRZEGORZ ZIÓŁKOWSKI Bibliography of Sources in Polish on Gurdjieff
and His Teachings
MICHEL DE SALZMANN Reference to Literature on Gurdjieff
Editorial note
Expressions of gratitude
HENRYK JURKOWSKI
Craig in the World of Ideas
HENRYK JURKOWSKI
The Art of Acting as an Expression of Philosophical
Dualism
14th Session of I S T A (International School of Theatre Anthropology)
- Improvisation Memory, Repetition, Discontinuity
MACIEK RożALSKI
EUGENIO BARBA
JULIA VARLEY
A Utopia Which Managed to Come into Being
The Origin of ISTA.
Translated by Katarzyna Kasia
ISTA - Tale of Transformation. Open Letter to the
Participants and Chairpersons of the 14th ISTA
Session,
Wrocław, 2005. Translated by Maciek Rożalski
NANDO TAVIANI
Experiencing the Theatre between Improvisation and
Premeditation. Translated by Katarzyna Kasia
Improvisations by Odin Teatret Actors. Translated by
Jolanta Kossakowska
PAWEŁ SOSZYŃSKI Andersen's Dream
PAWEŁ SOSZYŃSKI
EUGENIO BARBA
Slow Motion
Children of Silence. Reflections on the Fortieth
Anniversary of Odin Teatret - To Special People — Friends
of Odin Teatret. Translated by Zofia Dworakowska
EUGENIO BARBA
Winning the Difference - Letter to a certain Historian with
an Unmanageable Autobiographical Memory.
Translated by Katarzyna Kasia
Notes on the authors of texts
Summaries of articles
Contents
151
W następnych zeszytach Kontekstów n r 3 i 4/2005
poświęconych tematowi: Oko, wzrok, spojrzenie:
obraz w kulturze ukażą się m.in.
Françoise Frontisi-Ducroux Oko,
wzrok, spojrzenie - kilka greckich przedstawień
przełożyła Magdalena
Garncarek * Mauro Manichetti Lustro, odbicie i świat Dionisosa przełożył W. Michera, współpraca
A . Dudzińska-Facca * Krystyna Bartol Korespondencja sztuk. Simonides i inni. * Katarzyna Pietruczuk Ślepiec
i widz - Edyp w Kolonos Sofoklesa * Judith Okely Wizualizm i krajobraz: patrzeć i widzieć w Normandii przełożyła
i
Iwona Kurz * Szymon Wróbel Czarowanie reprezentacji * Jerome Baschet Inwencyjność
i seryjność
średniowiecznych przedstawień. W kierunku poszerzonej metody badania ikonografii. Przełożył Jan Mackiewicz *
Kornelia Binicewicz Najlepszy obraz świata. Ekfrazy Zmartwychwstania
Piera delia Francesca. * Wiesław
Juszczak Ekfraza imagnacyjna: eidolon Heleny. * Eleusis - dyskusja wokół książki Karla Kerenyiego z udziałem
Juszczaka, W. Lengauera, L . Kolankiewicza i K . Bielawskiego * Włodzimierz Lengauer Eleusis *
Krzysztof Bielawski Pajany delfickie - kontekst historyczny. * François Lissarrague, Alain Schnapp Imagerie des
Grecs
ou Grèce
des imagiers? Przełożyła Małgorzata Grąbczewska * Jaś Elsner Seeing and
Saying:
A Psychoanalytic Account of Ekphrasis, przełożył W. Michera * Yannis Papadopoulos Wild animals - Theatre
Gods, przełożyła Iwona Kurz * Wojciech Michera Kobieta-wąż
* Cynthia Klestinec Vesalius i kultura druku:
publiczna sekcja zwłok jako rytuał intymny, przełożyła Katarzyna Przyłuska * Jonathan Simon Invisible and
visible technology. The anatomist, the corpse and the public. Honoré Fragonard and Gunther von Hagens, przełożyła
Katarzyna Przyłuska * Łukasz Zaremba Wenecja - Kinszasa. Niewidzialne miasta * Anna Wieczorkiewicz,
Kobieta-Małpa,
Kobieta-Niedźwiedź.
Historia s pojrzenia na Julię Pastranę * Tomasz Szerszeń Warszawa - Paryż:
obrazy destrukcji * Aleksandra Melbechowska-Luty „Posąg jest przezroczem, duchowym widziadłem.
Kilka
przypomnień o mitach i magii skulptury. * Janusz Barański Antropologia, między przed- a ponowoczesnością
- garść
wróżb na nowy wiek.* Stanisław Fijałkowski Kilka problevnéw
budowy obrazu w pismuach
Wadysława
Strzemińskiego. * Aleksander Jackowski W kręgu sztuki trudnej do nazwania (Krzysztof Okoń, Rt)man Śledź,
Władysław Rząb). * Anna Niedźwiedź Sztuka czytania ikon. (Robin Cormack, „Malowanie duszy. Ikony, maski
w religijności typu ludowego. Kilka uwag na przykładzie
Częstochowskiej.
materiałów
dotyczących
wizerunku
* Anna Niedźwiedź Symbolika ran z obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej
Matki
Boskiej
w twórczości
niezależnej lat osiemdziesiątych. * Anna Krynicka Xięga i Księga - dwie przestrzenie doświadczenia (czytania), szkic
topograficzny. * Marta Steiner Opera z pachnącego
z Michałem Kokotem.
portu. * Hubert Czachowski Formy duszy. Rozmowa