a9b9b57d9605ead4773a7e62d9acc521.pdf
Media
Part of Skrzynie zdobione z okolic Krakowa / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z.9-10
- extracted text
-
SKRZYNIE ZDOBIONE Z OKOLIC KRAKOWA
Cz. I I ' )
SKRZYNIE
KASZOWSKIE
DR ROMAN REINFUSS
Spośród l i c z n y c h miejscowości położonych w naj
bliższych o k o l i c a c h K r a k o w a , gdzie do n i e d a w n a
w y r a b i a n o s k r z y n i e zdobione, w y b i j a się j a k o
j e d e n z poważniejszych ośrodków wieś Kaszów,
położona około 15 k m na zachód o d K r a k o w a ,
m n i e j więcej w połowie d r o g i między słynną
z w y r o b u skrzyń m a l o w a n y c h Skawiną, a o p i
saną poprzednio Morawicą. Podobnie j a k w M o
r a w i c y p r o d u k c j a skrzyń z d o b i o n y c h wiązała się
z n a z w i s k i e m S i k o r s k i c h , t a k w Kaszowie splata
się ona z działalnością r o d z i n y Żaków. W rodzie
t y m , o d szeregu pokoleń dziedziczono zamiłowa
n i e do p l a s t y k i i talent muzyczny, s k u t k i e m
czego n i e m a l wszyscy męscy p o t o m k o w i e d a l i
się poznać j a k o stolarze malujący skrzynie, m a j s t e r k o w i e trudniący się snycerką i m u z y c y gry
wający na różnych i n s t r u m e n t a c h w w i e j s k i e j
kapeli.
Według t r a d y c j i miejscowej najstarszym z Ża
ków, który trudnił się m a l o w a n i e m skrzyń był
Żak U r b a n , u r o d z o n y w Kaszowie 28 maja-1791
r o k u ) . Poza t y m , że był o n stolarzem i malarzem
skrzyń n i c o n i m więcej nie w i a d o m o . N i e udało
się też znaleźć żadnych wyrobów jego ręki. S y n
Urbana — Franciszek prócz s t o l a r k i trudnił się
też t o k a r s t w e m . J e m u p r z y p i s u j e t r a d y c j a w p r o
wadzenie po raz p i e r w s z y t o c z o n y c h nóg, które
do ostatnich czasów występują często w skrzy
n i a c h kaszowiskich. Z trzech jego synów najzdol
n i e j s z y m stolarzem miał być W o j c i e c h , którego
w y r o b y odznaczały się bardzo s t a r a n n y m w y k o
naniem. O n zapoczątkował w K r a k o w s k i m zdo
bienie m e b l i w i e j s k i c h p r z y p o m o c y i n t a r s j i . M e
ble (między i n n y m i skrzynie) wykonywał z drze
w a j a w o r o w e g o , jasno p o l i t u r o w a n e g o , którego
powierzchnię zdobił wykładanką z drzewa i n n e j
b a r w y , j a k np. grusza, śliwa, orzech, dąb i t p . J a k o
d o b r y majster posiadał W o j c i e c h Żak liczne
grono uczniów ) , którzy go w w y r o b a c h s w y c h
naśladowali, j a k np. Stanisław T a r n o w s k i z M n i kowa.
dotąd nieznane n a m są w y r o b y intarsjowane, po
chodzące z p r a c o w n i W o j c i e c h a . Znalezione na
tomiast zostały prace «Symka» i T a r n o w s k i e g o .
Po t y m p i e r w s z y m pozostał stół (ryc. 1) w y k o
n a n y z drzewa jasnego, o nogach toczonych,
ozdobiony n a p o w i e r z c h n i rozetą w f o r m i e d w u
kół współśrodkowych z drzewa brązowego, mię
dzy którymi biegnie szereg małych kółek, po
d z i e l o n y c h n a ćwiartki białe i czarne. Środek r o
zety wypełnia krzyż o równych, półkoliście za
kończonych r a m i o n a c h z kółkiem w p i s a n y m
w środku, w n i m z k o l e i znajdują się 4 maleńkie
kółeczka, podzielone na ćwiartki białe i czarne
(tabl. I , 4). Równolegle do krawędzi stołu biegnie
w p e w n y m odstępie podwójna wąska r a m k a
z brązowego drzewa. Po rogach wypuszczane są
2
s
I
Intarsję stosował też w z d o b n i c t w i e m e b l i brat
W o j c i e c h a , Szymon Żak z w a n y «Symkiem». J a k
33
1
n o w e g o k w i a t u z d w o m a l i s t k a m i (tabl. I , 2).
z tego samego drzewa zdobiny w postaci t u l i p a W jednej ze ścian bocznych znajduje się szu
flada zdobiona i n t a r s j a m i w formie podwójnej
r a m k i z rozetą czteropłatkową w pośrodku
(tabl. I , 5) i d w o m a s t y l i z o w a n y m i k w i a t k a m i po
b o k a c h (tabl. I , 1). W dalszych rogach bocznej
deski stołu umieszczone
są d w a s t y l i z o w a n e
k w i a t y t u l i p a n u (tabl. I , 3).
Intarsją zdobił również swe w y r o b y uczeń W o j
ciecha Żaka, Stanisław T a r n o w s k i z M n i k o w a .
J e d y n a znana m i s k r z y n i a j e g o r o b o t y w y k o n a n a
w r o k u 1907, p o d względem a r c h i t e k t o n i c z n y m
zdradza wyraźnie cechy skrzyń pochodzących
z p r a c o w n i Żaków. Posiada ona w y d a t n e i sta
rannie p r o f i l o w a n e gzymsy u w i e k a oraz pod
stawy. N o g i j e j są m a s y w n e i toczone (tabl. I I , 1).
Tło s k r z y n i s t a n o w i n a t u r a l n e drzewo jasno p o l i t u r o w a n e . N a froncie i w i e k u j e j występują i n tarsje, w y k o n a n e z drzewa w kolorze brązowym
i p r a w i e c z a r n y m (ryc. 2). Sposób rozwiązania
o r n a m e n t u , zarówno na ścianie l i c o w e j j a k i n a
w i e k u , odbiega o d f o r m z n a n y c h ze skrzyń ma
l o w a n y c h . Ścianę licową wypełnia prostokątna
ramka, składająca się z l i n i i równoległych brązo
w y c h i czarnych, wzdłuż których' o d s t r o n y ze
wnętrznej ciągnie się szereg, u t w o r z o n y z trój
kątów powstałych z 3 k r o p e k (tabl. I , 10) i k r z y
żyków maltańskich na p r z e m i a n (tabl. I , 11). Ta
kie same krzyżyki t y l k o mniejsze zdobią d o l n y
gzyms s k r z y n i . W pośrodku pola znajduje się k o
rona (tabl. I , 7) w y k o n a n a c z a r n y m i k r o p k a m i
z brązową podstawą ) . K o r o n a w p i s a n a jest w le
żący r o m b z brązowych kółek w które wpusz
czone są czarne równoramienne krzyże maltań
skie • (tabl. I , 13). W i e k o o p i s y w a n e j t u s k r z y n i
ujęte jest w r a m k i potrójne z l i n i i brązowych
i czarnych. O d wewnątrz, równolegle do r a m k i ,
biegną zwrócone szczytami k u górze trójkąciki
ułożone z trzech k r o p e k : szczytowej brązowej
i d w u c z a r n y c h u p o d s t a w y (tabl. I , 10). N a r o
gach szlak t e n wiążą brązowe kółka z równora
m i e n n y m , c z a r n y m krzyżem. O d n i c h biegnie k u
środkowi krótki szereg małych, czarnych krzyży
ków. W prostokątnym c z a r n y m o b r a m i e n i u znaj
duje się leżący romb z brązowych kółek, w które
wpisane są czarne krzyżyki. Pole r o m b u wypeł
niają d w a koła współśrodkowe, ułożone na prze
m i a n z czarnych krzyżyków i trójkącików skła
dających się z trzech k r o p e k . W koło środkowe
wpisana jest sześcioramienna gwiazda, o promie
n i a c h w połowie brązowych, w połowie w kolorze
tła. Krawędzie g w i a z d y wzdłuż j a s n y c h części
p r o m i e n i podkreślone są obramieniem w k o l o r z e
czarnym, a p r z y brązowych, jasno brązowym.
Środek g w i a z d y s t a n o w i brązowe kółko z m a l
tańskim krzyżem (tabl. I , 6). T a k i e same kółka
rozmieszczone są po j e d n y m między p r o m i e n i a m i
4
gwiazdy. Oś dłuższa r o m b u o d naroża do o b w o d u
koła zewnętrznego zaznaczona jest szeregiem
czarnych krzyżyków.
Porównując i n t a r s j o w a n y stół Szymona
Żaka
i zdobioną t y m samym sposobem skrzynię Tar
n o w s k i e g o dostrzegamy w k o m p o z y c j i ogólnej
p e w n e podobieństwa (obramienie płaszczyzny,
k o l i s t y m o t y w centralny, dośrodkowe wypełnia
nie narożników). Zespoły motywów, którymi oby
dwaj m a j s t r o w i e rozporządzają są różne. U «Symka» Żaka w i d z i m y m o t y w y roślinne (tabl. I , 1,
2, 3) pospołu z g e o m e t r y c z n y m i (tabl. I , 4, 5).
U T a r n o w s k i e g o (pomijając ową koronę) wyłącz
nie geometryczne, j a k r o m b y , koła,
gwiazdy,
krzyże i t p . Różnie przedstawia się też zespół pro
s t y c h elementów zdobniczych, którymi o b y d w a j
rozporządzają. U Żaka występuje właściwie t y l k o
jeden element w formie koła podzielonego n a
ćwiartki (tabl. I , 8), który p o w t a r z a się zarówno
w k o m p o z y c j i o charakterze roślinnym (tabl. I , 1)
j a k i g e o m e t r y c z n y m (tabl. I , 4, 5), u T a r n o w
skiego zespół elementów jest większy, n o t u j e m y
t u b o w i e m d w i e o d m i a n y trójkątów z k r o p e k
(tabl. I , 9, 10), krzyżyk maltański (tabl. I , 11),
kółko (tabl. I , 12), oraz k o m b i n a c j a d w u ostatnich
w postaci kółka z w p i s a n y m krzyżykiem (tabl.
I , 13).
Jak to już wspomniałem poprzednio, w y r o b y i n t a r s j o w a n e Żaka i T a r n o w s k i e g o odbijają o d
k r a k o w s k i c h skrzyń m a l o w a n y c h zarówno ogól
ną kompozycją o r n a m e n t u , j a k i c h a r a k t e r e m
poszczególnych elementów. Brak t u kwiatonów
i wieńców, występujących w większości k r a k o w
s k i c h skrzyń m a l o w a n y c h . I n n a jest też r o l a po
szczególnych zdobin. W i d o c z n e to jest zwłaszcza,
w zespole elementów geometrycznych,
które
w meblach i n t a r s j o w a n y c h wysuwają się na
p l a n pierwszy, zaś w s k r z y n i a c h m a l o w a n y c h w y
stępują w ozdobach d r u g o - p l a n o w y c h , w obra
m i e n i a c h pól, w zdobinach ścian bocznych i t p .
Użycie koła j a k o głównego m o t y w u zajmującego
środek pola zdobniczego s t a n o w i — bardzo zre
sztą odległe — podobieństwo do sposobu zdobie
n i a w i e k niektórych skrzyń u górali l i m a n o w
skich i myślenickich (tabl. I , 14) ) . Spośród drob
n y c h elementów zdobniczych k i l k a w y k a z u j e
p e w n e podobieństwo do s p o t y k a n y c h na skrzy
niach morawickich ) .
5
e
Pojawienie się m e b l i i n t a r s j o w a n y c h w Z i e m i K r a
k o w s k i e j przypisać należy wpływom m e b l a r s t w a
kościelnego, któremu n i e oparły się też niektóre
t y p y skrzyń m a l o w a n y c h .
Niemniej rewolucja
jaką w sposobie zdobienia k r a k o w s k i c h m e b l i l u
d o w y c h w p r o w a d z i l i Żakowie była doniosła.
Lansowana przez n i c h nowość «chwyciła» widać
w terenie skoro w t y m k i e r u n k u poszli też nie
którzy u c z n i o w i e (Tarnowski). Narodził się n o w y
styl w k r a k o w s k i m meblarstwie ludowym. Styl,
35
1
który z b i e g i e m czasu mógłby — być może —
wyprzeć całkowicie w o k o l i c y meble m a l o w a n e
z i c h t r a d y c y j n y m zespołem roślinnych ornamen
tów. Proces t e n j e d n a k n i e zaszedł, gdyż zapo
czątkowany był zbyt późno. W o j c i e c h i Szymon
Żakowie c z y n n i b y l i u schyłku ubiegłego w i e k u .
T a r n o w s k i wyemigrował do F r a n c j i i t a m umarł
ok. r. 1918. Przemiany zaszłe w k u l t u r z e w s i pod
k r a k o w s k i e j w ciągu bieżącego stulecia podcięły
z g r u n t u możliwości r o z w o j u l u d o w e g o meblar
s t w a ozdobnego. Dziś i n t a r s j o n a w e meble k r a
k o w s k i e należą do w i e l k i e j rzadkości. N i g d y
zresztą n i e były one zbyt
rozpowszechnione.
Droższe znacznie o d m a l o w a n y c h , nie były sprze
dawane na targach, lecz r o b i o n o j e na zamówie
nie s k u t k i e m czego rozchodziły się t y l k o w szczu
płym gronie miejscowej e l i t y w i e j s k i e j .
Bratem r o d z o n y m wspomnianego w y ż e j W o j c i e
cha i Szymona był Żak A n t o n i , stolarz i malarz
skrzyń, zamieszkały w Kaszowie. Prace jego re
prezentowane są w t e k a c h Sekcji Z d o b n i c t w a
P. I . B. Sz. L. przez 4 b a r w n e k o p i e skrzyń, z któ
r y c h t r z y znalezione zostały w Kaszowie, j e d n a
zaś w sąsiedniej N o w e j W s i Szlacheckiej.
S k r z y n i e A n t o n i e g o Żaka odznaczają się staranną
robotą stolarską, posiadają duże, bogato p r o f i l o
w a n e gzymsy p r z y w i e k u i u podstawy, obiega
jące skrzynię dokoła i ozdobnie toczone n o g i
(tabl. I I , 3, 4).
J e d y n i e s k r z y n i a znaleziona w N o w e j W s i Szla
checkiej spoczywa n a t a k z w a n y m «podnóżku»
z pięknie wyciętą deską licową. Podnóżek zao
p a t r z o n y jest w szufladę. N o g i zrobione są z de
s k i półkoliście zaokrąglonej (tabl. I I , 14) ) . Skrzy
nie swe malował A n t o n i Żak na k o l o r ciemno
zielony, j e d y n i e s k r z y n i a z N o w e j W s i Szlachec
7
36
k i e j (ryc. 3) posiada tło brązowe. Gzymsy malo
w a n e są k o l o r e m o d m i e n n y m niż tło. Przy skrzy
n i a c h ciemno z i e l o n y c h s p o t y k a się gzymsy w k o
lorze n i e b i e s k i m i różowym (tabl. V , 1), l u b czer
w o n y m i jasno z i e l o n y m (ryc. 4). S k r z y n i a brą
zowa posiada gzyms górny m a l o w a n y od dołu na
k o l o r ciemno zielony, zaś gzyms p o d s t a w y pod
kreślony jest dworna paskami b a r w y ciemno brą
z o w e j (ryc. 3).
K o m p o z y c j a roślinna, zdobiąca ścianę licową
s k r z y n i , ujęta jest z reguły w prostokątną ramę,
powstałą najczęściej z d w u przecinających się l i
n i i f a l i s t y c h biegnących między p r o s t y m i (tabl.
I I I , 18). N a t l e z i e l o n y m , p l e c i o n k a o w a b y w a
w y k o n y w a n a farbą żółtą l u b czerwoną, n a brą
z o w y m p l e c i o n k a jest żółta zaś d w i e proste rów
noległe — zielone. N a jednej ze skrzyń, m a l o w a
n y c h przez A n t o n i e g o Żaka zamiast p l e c i o n k i w i
d z i m y ramkę z małych różowych k r o p e k bie
gnących między d w o m a równoległymi żółtymi
k r e s k a m i (tabl. I I I , 17).
Pole wyznaczonego przez ramkę prostokątu na
ścianie l i c o w e j wypełniają zazwyczaj t r z y (wy
jątkowo zaś dwa) k w i a t o n y identyczne w r y
s u n k u i b a r w i e (ryc. 3, 4, tabl. V , 1).
K w i a t o n y A n t o n i e g o Żaka rozpoznać łatwo. Po
siadają one bardzo p r z e j r z y s t y rysunek, są bez
względnie symetryczne i posiadają szerokie, z re
guły zielone liście (tabl. I I I , 9) czasem k u koń
c o w i maczugowato rozszerzające się (tabl. I I I , 10).
Górą każdy kwiatoń zakończony jest trzema-,
cztero- l u b ośmio-płatkowymi k w i a t a m i . Podobne
k w i a t y na łodygach (ryc. 3, 4) l u b bez (tabl. V , 1)
rozmieszczone są między liśćmi. N a c z y n i a w któ
r y c h tkwią k w i a t y dalekie są o d f a n t a s t y c z n y c h
i niedbale w y k o n a n y c h czasz m o r a w i c k i c h . Ce-
chuje j e prostota f o r m y , staranny r y s u n e k i pew
n y k o n t u r (tabl. III,e 1, 2, 3, 4). N a c z y n i a te, z re
guły dwuuszne, m a l o w a n e są zupełnie płasko. Po
w i e r z c h n i a i c h założona jest k o l o r e m j a s n y m (ró
żowym l u b żółtym), wyjątkowo na brązowej
s k r z y n i przedstawionej na r y c . 3 zostawiono po
wierzchnię naczynia w b a r w i e tła, ale za to ob
w i e d z i o n o go podwójnym k o n t u r e m w kolorze
c z e r w o n y m i żółtym (tabl. I I I , 2). Powierzchnia
n a c z y n i a jest starannie p o k r a t k o w a n a , k r e s k a m i
w k o l o r z e c i e m n i e j s z y m o d tła, n p . c z e r w o n y m ,
z i e l o n y m , n i e b i e s k i m (tabl. I I I , 1, 2, 3). W polach
między k r a t k a m i dawane są też k r o p k i zielone
lub żółte (tabl. I I I , 1, 3). Wyjątkowo na j e d n e j ze
skrzyń naczynie p o m a l o w a n e na różowo, p o k r y t e
jest n a całej p o w i e r z c h n i c z e r w o n y m i k r o p k a m i ,
bez k r a t k i (tabl. I I I , 4). W narożnikach umieszczał
zazwyczaj A n t o n i Żak gałązkę, zwróconą k u
środkowi, składającą się z trzech c z e r w o n y c h w i
śni i d w u z i e l o n y c h listków (tabl. I I I , 12). N a j e d
nej ze skrzyń gałązka i k o n t u r listów tej z d o b i n y
w y m a l o w a n e zostały farbą niebieską, zaś śro
dek liścia i wiśnie na czerwono (tabl. I I I , 13). N a
s k r z y n i z N o w e j W s i Szlacheckiej zamiast gałą
zek wiśni w i d z i m y k w i a t ośmiopłatkowy z zazna
c z o n y m środkiem (tabl. I I I , 7). T a k i e same k w i a t k i
s p o t y k a m y w pośrodku prostokątnych pól bocz
n y c h na podstawie tej s k r z y n i (ryc. 3), w rogach
zaś i na szufladzie w y m a l o w a n e są żółte k w i a t k i
z czterech luźno r z u c o n y c h płatków (tabl. I I , 8).
Między k w i a t o n a m i u dołu, l u b u góry malował
A n t o n i Żak czasem 4 ośmiopłatkowe k w i a t k i
(tabl. V , 1). Wyjątkowo na jednej ze skrzyń
k w i a t k i t a k i e w ilości 8 rozmieszczone są wzdłuż
w s z y s t k i c h czterech boków ramy, wyznaczającej
pole zdobnicze.
W i e k a malował A n t o n i Żak nieco odmiennie niż
lica. Powierzchnię zdobniczą ujmował w prosto
kątną ramę z p l e c i o n k i , najczęściej żółtą, w p i
saną w drugą ramę nieco większą (tabl. I I I , 19),
wykonaną prostą kreską w k o l o r z e c z e r w o n y m
lub różowym (na s k r z y n i a c h zielonych). W r o
gach dawał zwrócone dośrodkowo, opisane już
wyżej gałązki wiśni, zaś środek pola wypełniał
wieńcem k o l i s t y m , lub w f o r m i e p i o n o w o stoją
cej elipsy (tabl. V , 1). W i e n i e c składa się z «kaligraficznie»
poprowadzonej
gałązki, z
której
w równych odstępach wyrastają po d w a zielone
l i s t k i (tabl. I I I , 11). Między każdą parą listków
umieszczona jest po o b u stronach łodygi para
k o l i s t y c h kwiatków ośmiopłatkowych (tabl. I I I , 6).
W pośrodku wieńca m a l o w a n a b y w a zdobina, po
wstała z dwóch kół k o n c e n t r y c z n y c h z zaznaczo
n y m środkiem, których p o w i e r z c h n i a podzielona
jest n a dziesięć wycinków. W y c i n k i koła we
wnętrznego m a l o w a n e są na przemian k o l o r e m
c z e r w o n y m i n i e b i e s k i m , zewnętrznego zaś nie
b i e s k i m i żółtym (tabl. I I I , 14). N i e k i e d y w po
środku wieńca umieszczał A . Żak zdobinę, skła
dającą się ze zwykłego u tego malarza k o l i s t e g o
k w i a t k a , z którego rozchodzi się p r o m i e n i s t o
sześć wydłużonych płatków (tabl. I I I , 15). B o k i
zdobione są ramką z p l e c i o n k i z gałązkami wiśni
w rogach, środek zaś wypełnia m o t y w t e n sam,
który jest wewnątrz wieńca (tabl. I I I , 15), lub r o
dzaj krzyża równoramiennego złożonego j a k
g d y b y z czterech s t y l i z o w a n y c h liści dębu (tabl.
I I I , 16).
K o l o r y s t y c z n i e s k r z y n i e A . Żaka odznaczają się
dużą przejrzystością i u m i a r e m . U n i k a o n niespo
k o j n e j wielości b a r w , cechującej n p . s k r z y n i e
skawińskie. W doborze kolorów widać u niego
37
pewną dążność do n a t u r a l i z m u , wyrażającą się
t y m , że łodygi i liście m a l o w a n e są z reguły farbą
zieloną. N i e obejmuje to j e d n a k kwiatów, które
k o l o r o w a n e są najczęściej w sposób zupełnie
o d e r w a n y o d wzorów dostarczanych przez naturę.
Ośmiopłatkowe k w i a t y z zaznaczonym środkiem,
t a k c h a r a k t e r y s t y c z n e dla Żaka, m a l o w a n e są
z w y k l e trzema k o l o r a m i , p r z y c z y m d w a użyte są
na p r z e m i a n do w y k o n a n i a płatków, trzecim zaś
n a m a l o w a n y jest środek. N i e k i e d y na ścianie l i
cowej s k r z y n i w i d z i m y aż t r z y rodzaje kwiatów
j e d n a k o w y c h p o d względem r y s u n k u , ale o róż
n y c h zestawieniach b a r w n y c h . M i m o to s k r z y n i a
t a k a n i e r o b i wrażenia j a s k r a w e j , gdyż autor,
operując zespołami b a r w , stara się j e rozplano
wać w t e n sposób n a płaszczyźnie, b y tworzyły
one proste i łatwe do u c h w y c e n i a układy. Osiąga
to z w y k l e ustawiając k w i a t y j e d n a k o w e p o d
względem b a r w y w szeregi biegnące diagonalnie
przez w s z y s t k i e t r z y k w i a t o n y .
Żyjący dziś w Kaszowie Jan, s y n W o j c i e c h a
Żaka, jest zgodnie z rodzinną tradycją stolarzem
i m u z y k a n t e m . J a k o stolarz cieszy się opinią do
brego fachowca, a n a w e t a r t y s t y , chętnie b o w i e m
c h w y t a za dłuto i rzeźbi, zdobiąc w t e n sposób
w y k o n y w a n e przez siebie meble. S k r z y n i e przez
niego r o b i o n e posiadają podobnie, j a k s k r z y n i e
i n n y c h Żaków, w y d a t n e , p r o f i l o w a n e
gzymsy
obiegające dokoła w i e k a i podstawy, oraz to
czone n o g i (tabl. I I I , 7, 8). Powierzchnia t y c h
skrzyń m a l o w a n a jest j e d n o l i c i e farbą żółtą l u b
brązową, którą następnie czesze pędzlem, grze
b i e n i e m l u b po p r o s t u rozmazuje palcem, co daje
w rezultacie jaśniejsze smugi. Powstają w t e n spo
sób w z o r y naśladujące słoje drzewa, l u b tworzące
o r n a m e n t y bądź to geometryczne (ryc. 5), bądź
roślinne (ryc. 6). J a k widać z r y c i n y 6, k o m p o
zycje roślinne, którymi J a n Żak z d o b i
swoje
skrzynie, n i e nawiązują już do f o r m s p o t y k a n y c h
w t r a d y c y j n y m z d o b n i c t w i e k r a k o w s k i m . Odzy
wają się t a m raczej echa straganowej tandety,
o w y c h dziewięciorników i szarotek, które spoty
kamy
w
«zakopiańszczyźnie»,
sprzedawanej
w k r a k o w s k i c h Sukiennicach.
Wśród skrzyń, których twórcy zostali w t r a k c i e
badań ustaleni, znalazła się w Kaszowie jedna,
m a l o w a n a około r o k u 1905 przez Jana Bugaj
skiego, ucznia Józefa Rosponda zwanego «Slepickim» z L i s z e k ) . S k r z y n i a Bugajskiego kształtem
s w y m różni się nieco o d skrzyń r o b i o n y c h przez
Żaków, gdyż nie posiada t a k bogato p r o f i l o w a
n y c h gzymsów. Podstawę stanowią toczone n o g i
(tabl. I I , 6). Tło s k r z y n i jest ciemno zielone,
gzymsy czerwone i żółte. Ściana l i c o w a posiada
j e d n o pole zdobnicze, wyodrębnione podwójną
ramką z d w u p r o s t y c h kresek, czerwonej zew
nętrznej i żółtej wewnętrznej. W rogach znajdują
się zwrócone k u środkowi po t r z y l i s t k i , z któ8
38
KORONA Z
PIWA
ETYKIETKI
ŻYWIECKIEGO
11
r y c h środkowy jest żółty, a d w a boczne czer
wone. W prostokącie umieszczone są d w a k w i a
t o n y w f o r m i e s t y l i z o w a n y c h krzaczków jakiejś
rośliny o płomienistych i s e r c o w a t y c h l i s t k a c h
(ryc. 7). L i s t k i n a m a l o w a n e na końcach górnych
gałązek tworzą rodzaj d w u t u l i p a n o w y c h k w i a
tów z z i e l o n y m s e r c o w a t y m środkiem. N a c z y n i a ,
z których wyrastają k w i a t k i posiadają formę d u
żych garnków z d w o m a e s o w a t y m i u c h a m i po
bokach. Kształt brzuśca i p o d s t a w y podkreślają
k r e s k i w y k o n a n e czerwoną farbą, podobnie j a k
i k r o p k i zdobiące ucha. Bok s k r z y n i wypełnia
gwiazda powstała z sześciu płatków zwróconych
k u środkowi szerszymi e l i p s o w a t y m i , a na ze
wnątrz o s t r y m i końcami. Płatki malowanee są na
zmianę farbą czerwoną i żółtą. Całość bocznego
pola s k r z y n i ujęta jest w ramkę taką samą jaką
widzieliśmy n a ścianie l i c o w e j . Skrzyń podob
n y c h znaleziono jeszcze w Kaszowie cztery.
Bugajski był malarzem dosyć przeciętnym. K w i a
t o n y jego skomponowane są nieporadnie, ilość
elementów zdobniczych w k w i a t o n a c h bardzo
ograniczona, k o l o r y s t y k a również n i e przedsta
w i a nic specjalnie ciekawego.
W stosunku do
znalezionej w Kaszowie s k r z y n i jego m i s t r z a —
«Slepickiego» s k r z y n i a m a l o w a n a przez Bugaj
skiego jest wyraźnie p r y m i t y w n i e j s z a , w szczegó
łach można jednakowoż doszukać się p e w n y c h
podobieństw.
W związku z b a d a n i a m i twórczości Żaków, zna
leziono w Kaszowie sporą ilość skrzyń, których
a u t o r s t w a n i e udało się n a razie ustalić. A n o n i
m o w y t e n materiał w y k a z u j e po staranniejszej
analizie sporo cech wspólnych, które pozwalają
na wyodrębnienie, wśród skrzyń zw. «krakowskich» n o w e g o nieopisanego dotychczas, t y p u ,
który w dalszym ciągu będę nazywał «kaszowskim».
A r c h i t e k t o n i c z n i e s k r z y n i e te przedstawiają się
niejednolicie. S p o t y k a m y wśród n i c h s k r z y n i e
o pięknie p r o f i l o w a n y c h gzymsach i t o c z o n y c h
nogach (tabl. I I , 5), co mogłoby wskazywać n a
produkcję Żaków, j a k i posiadające «podnóżki»
na kółkach (tabl. I I , 15, 16), l u b różnego kształtu
TABLICA I
n o g i w y k o n a n e z deski, czy ciosanego k l o c k a
(tabl. I I , 9—13). Tła t y c h skrzyń są najczęściej
u t r z y m a n e w kolorze ciemno z i e l o n y m , rzadziej
brązowym z odcieniem f i o l e t u . Wyjątkowo t r a
fiają się niebieskie. Sposób zdobienia jest d w o
j a k i , s k u t k i e m czego w ramach t y p u wyodrębnić
można d w i e odmiany. W pierwszej gzymsy po
malowane są z w y k l e n a czerwono zaś pole l i c o w e
s k r z y n i (podobnie j a k i w i e k o ) p o t r a k t o w a n e jest
j a k o jedno pole zdobnicze, obwiedzione prosto
kątną ramką z potrójnych p r o s t y c h kresek, któ
rej środek wypełniają t r z y stojące w odstępach
k w i a t o n y (ryc. 7), l u b d w a z gwiazdą w pośrodku
(ryc. 8). W o d m i a n i e d r u g i e j (ryc. 10) pole l i
cowe s k r z y n i podzielone jest na d w a l u b t r z y
pola, prostokątne, l u b p r a w i e k w a d r a t o w e , za
znaczone s z e r o k i m i r a m k a m i , wzdłuż których bie
gnie równolegle po k i l k a szlaków (tabl. I V ,
60—70), złożonych z p r o s t y c h elementów, prze
ważnie g e o m e t r y c z n y c h (tabl. I V , 54—64), Ce
chą wspólną, która o b y d w i e , t a k różne n a p i e r w
szy rzut oka, o d m i a n y p o z w a l a łączyć w r a m y
jednego t y p u , jest ogólny charakter k w i a t o nów i zespół elementów, z których się o w e
k w i a t o n y składają. W k w i a t a c h n a p l a n p i e r w s z y
wybijają się t u trójpłatkowe t u l i p a n o w a t e k i e l i
chy (tabl. I V , 7—12), obok których s p o t y k a się
też k o l i s t e główki przypominające s t y l i z o w a n e
osty (tabl. I V , 16, 17, 19—21). Czasem n a t l e zmie
szania się o b u f o r m powstają o d m i a n y pośrednie
(tabl. I V , 22, 23). Pąki (tabl. I V , 13, 18), czy k w i a t y
cztero i więcej płatkowe (tabl. V I , 4, 25, 26)
występują t u rzadko, podobnie raz j e d e n t y l k o
pojawiła się j a k o część składowa k w i a t o n u zdo
bina, składająca się z trzech białych, k o l i s t y c h
kwiatów w otoczeniu p r z e c i n k o w a t y c h c z a r n y c h
listków (tabl. I V , 27). K w i a t y i pączki ułożone
s y m e t r y c z n i e względem osi, wznoszą się n a cien
k i c h łodyżkach, wzdłuż których biegną drobne
l i s t k i (tabl. I V , 28) czasem zaznaczone zupełnie
schematycznie (tabl. I V , 29, 30, 31). N a jednej
ze skrzyń w i d z i m y wyjątkowo o s t o w a t y k w i a t ,
spoczywający na szerokiej łodydze, z w y m a l o
w a n y m w pośrodku żółtym z y g z a k i e m (tabl. I V ,
32). Liście najczęściej szerokie w pośrodku, po
obu końcach ostro zakończone (tabl. I V , 33, 38),
rzadziej maczugowate (tabl. I V , 42), m a l o w a n e są
na k o l o r ciemny (czerwony l u b czarny) o j a s n y m
konturze, z w y k l e żółtym z takimiż p r z e c i n k a m i
na p o w i e r z c h n i . Czasem kształt liścia p o d k r e
ślony b y w a przez 1—3 kresek w k o l o r z e żółtym
i c z e r w o n y m , biegnących o d zewnątrz równolegle
do krawędzi (tabl. I V , 34, 39). N a c z y n i e z którego
w y r a s t a krzaczek z k w i a t a m i rzadko przybiera
zdecydowaną formę ceramiczną (w postaci dzba
na, o dużych esowatych uchach, tabl. I V , 1).
W d w u s k r z y n i a c h naczynie zostało zaznaczone
w sposób schematyczny (tabl, I V , 2, 3), w k i l k u
40
nastu zaś i n n y c h naczynie przekształciło się
w k i e l i c h k w i a t o w y t a k i sam, j a k i e w i d z i m y na
gałązkach wyrastającej z niego rośliny (tabl. I V ,
4, 5, 6). Czasem zdarza się, że ów k i e l i c h k w i a
t o w y , grający rolę wazonu, czy dzbanka, zupeł
nie w t a p i a się w całość k o m p o z y c j i roślinnej
(tabl. V I , 3).
Jak wspomniałem k w i a t o n y w om a w ia ne j t u g r u
pie skrzyń zbudowane są bardzo symetrycznie.
W większości wypadków oś s y m e t r i i s t a n o w i
główna łodyga z której p a r a m i wyrastają n a b o k i
l i s t k i i łodygi z k w i a t a m i . Raz j e d e n znalazł się
kwiatoń w f o r m i e pęku gałązek, wyrastających
w p r o s t z k i e l i c h a leżącego u p o d s t a w y (ryc. 10).
Kwiatoń u góry kończy się trzema s t y l i z o w a n y m i
t u l i p a n a m i , rzadziej ostami, u s t a w i o n y m i najczę
ściej wzdłuż jednej l i n i i poziomej.
Również
k w i a t y boczne i liście ułożone są zazwyczaj w t e n
sposób, że całość z a m y k a się w wyraźnie okre
ślonej figurze geometrycznej, n p . w prostokącie
(ryc. 8), trójkącie (ryc. 9), wyjątkowo deltoidzie
(tabl. V , 3), co nadaje k w i a t o n o m dużo zwartości.
W s k r z y n i a c h należących do o d m i a n y pierwszej,
zamiast środkowego k w i a t o n u s p o t y k a się czasem
gwiazdę, składającą się z ośmiu luźnych p r o m i e n i
z zaznaczonym k o l i s t y m środkiem. N a końcach
p r o m i e n i widać trójkąty ułożone z k r o p e k (tabl.
I V , 43, 44, 46) lub p r z e c i n k o w a t e l i s t e c z k i (tabl.
I V , 47). W rogach r a m y zdobiącej w i e k o i lico
tej o d m i a n y skrzyń k a s z o w s k i c h malowane są
zdobiny, składające się z trzech ( z w y k l e czerwo
n y c h l u b czarnych) listków i jaśniejszych k r o p e k
(tabl. I V , 48, 52). Wyjątkowo n a w i e k u jednej ze
skrzyń zanotowano zdobinę narożną bardziej roz
winiętą (tabl. I V , 53).
B o k i skrzyń należących do omawianego t u t y p u
u t r z y m a n e są w k o l o r z e tła skrzyń i w t e d y wzdłuż
k r a j u biegnie r a m k a z trójlistnymi z d o b i n a m i
w narożnikach. Środek jest bądź zupełnie p u s t y ,
bądź wypełnia go kwiatoń t a k i sam j a k n a l i c u
(tabl. V , 2) l u b gwiazda (tabl. V,3). Zdarzają się
też skrzynie, w których b o k i sposobem m a l o w a
nia zupełnie odbiegają o d ściany l i c o w e j i w i e k a .
M a l o w a n e są one na k o l o r jasno brązowy w ciem
n y m brązowym o b r a m i e n i u . Pole zdobnicze w y o d
rębnione jest białą ramką (ryc. 10), a j e g o środek
wypełniają ciemno brązowe «chmury» (ryc. 9,
10, tabl. V I , 2). Czasem naroża prostokątnej r a m k i
łączą przekątnie w y k o n a n e białą linią falistą
(ryc. 10), l u b też w pośrodku pola n a m a l o w a n y
jest pająk, powstały z k i l k u f a l i s t y c h kresek zbie
gających się w j e d n y m p u n k c i e (ryc. 8). N a naroż
n i k a c h r a m e k okalających boczne pola zdobnicze
pojawiają się n i e k i e d y o d s t r o n y zewnętrznej
biało w y m a l o w a n e trójlistne k w i a t y , p r z y p o m i
nające stylizowaną lilię andegaweńksą (tabl. I V ,
71, 72). Czasami zdobina ta p o j a w i a się w f o r m i e
T A B L I C A IV
szczątkowej (tabl. I V , 74), l u b zmienia się w t r z y
p r z e c i n k o w a t e l i s t k i (tabl. I V , 75).
Skala b a r w używanych do zdobienia omawia
n y c h t u skrzyń n i e jest zbyt rozległa. Pomijając
k o l o r tła, gzymsów i obramień pól zdobniczych
(w s k r z y n i a c h o d m i a n y drugiej) w s z y s t k i e ozdoby
w y k o n a n e są najwyżej czterema k o l o r a m i : czer
w o n y m (cynober), żółtym, c z a r n y m i białym. Ko
lorów j a s n y c h (biały, żółty) używa się do m a
l o w a n i a gałązek, konturów liści i płatków k w i a
tów. K o l o r y ciemne (cynober i czarny) służą do
m a l o w a n i a listków. Ponadto c y n o b r e m maluje
się z reguły część płatków w k w i a t a c h , czy t o t u l i p a n o w a t y c h czy przypominających osty. W ze
stawieniach kolorów obowiązuje zasada s i l n y c h
kontrastów (np. jasne obrzeżenia i przecinko-
41
1
wate jasne p l a m k i n a c i e m n y c h liściach, łączenie
b a r w j a s n y c h j a k biała z c y n o b r e m w k w i a t a c h
i gwiazdach).
Omawiane
t u s k r z y n i e kaszowskie
stanowią
w stosunku do i n n y c h skrzyń k r a k o w s k i c h grupę
odrębną jednakowoż n i e t a k zasadniczo różną j a k
np. s k r z y n i e t y p u m o r a w i c k i e g o . Rama wypeł
n i o n a trzema k w i a t o n a m i m a l o w a n y m i w p r o s t
n a tle występuje w k r a k o w s k i m bardzo często.
Podział ściany l i c o w e j na k i l k a wyodrębnionych
pól zdobniczych s p o t y k a się u skrzyń skawiń
s k i c h . Gwiazdy, które trafiają się n a licach i bo
k a c h zapożyczone są zapewne ze skrzyń tyniec
k i c h , a rozwiązania boków (rys. 9, 10) z l i l i o w a t y m i zdobinami na narożnikach ż y w o p r z y p o m i n a
skrzynie morawickie.
O odrębności o m a w i a n y c h t u skrzyń kaszow skich
s t a n o w i j e d y n i e bardzo z w a r t y zespół zdobin,
które w tej formie i w t y m układzie n i e p o w t a
rzają się n a s k r z y n i a c h p r o d u k o w a n y c h gdzie
indziej. K w e s t i a wyodrębnienia się t y p u nie jest
n
jeszcze w tej c h w i l i wyświetlona. Żadna spośród
znalezionych l i c z n y c h skrzyń do tej g r u p y nale
żących, nie jest autoryzowana, s k u t k i e m czego
nie w i a d o m o z którym, z l i c z n y c h warsztatów
k a s z o w s k i c h s k r z y n i e te powiązać należy. Wąt
p l i w y m w y d a j e się nawet, aby t e n cały anoni
m o w y zespół skrzyń mógł pochodzić z jednej
p r a c o w n i . Duże różnice w b u d o w i e skrzyń do
tego t y p u należących, przemawiałyby raczej za
t y m , że pochodzą one z różnych wytwórni. N i e
przeczy t e m u duże podobieństwo ornamentu,
w i e m y b o w i e m (chociażby z p u b l i k o w a n y c h ma
teriałów m o r a w i c k i c h ) , że s k r z y n i e n i e m a l iden
tycznie zdobione pochodziły z rąk różnych m a j
strów.
Zasiąg skrzyń t y p u kaszowskiego
jest nieduży.
O b e j m u j e Kaszów w r a z z sąsiednią N o w ą Wsią
Szlachecką, ponadto można j e czasami spotkać
w Liszkach, K r y s p i n o w i e , Olszanicy, oraz w po
g r a n i c z n y c h w s i a c h p a r a f i i m o r a w i c k i e j , j a k Chol e r z y n i Mników ) .
1 0
PRZYPISY
*) Część
I
stanowi
artykuł
pt. «Malowane
morawickie
s t w i e , g d y e l i p s o w a t e tło, w którym występuje k o r o n a n a
s k r z y n i e k r a k o w s k i e * d r u k o w a n y w n u m e r z e 1 «Polskiej
etykietach, zestawimy
S z t u k i L u d o w e j » w r. 1948.
nie k o r o n y na skrzyni.
) W e d ł u g w y c i ą g u z ksiąg urzędu p a r a f i a l n e g o w L i s z k a c h ,
,J
do którego należy wieś Kaszów, d r z e w o
5
genealogiczne
skopiowanej
2 a k ó w p r z e d s t a w i a się następująco: U r b a n posiadał s y n a
F r a n c i s z k a (ur. 22. V I I I . 1827, u m . 6. I I I . 1871), który
l e i pozostawił p o sobie W o j c i e c h a
mona
we
n a t a b . 11/14 p o c h o d z i
w s i Łętowe w powiecie
obramie
ze s k r z y n i
limanowskim.
( Z b i o r y S e k c j i Z d o b n i c t w a P. I . B. Szt. L.).
ko
e
) Por.: «Polska S z t u k a L u d o w a » n r 1 /1948, str. 26, t a b l . 2.
(ur. 30. I V . 1860), Szy
7
) N i e j e s t w y k l u c z o n e , że A . Z a k malował t u p o raz d r u g i
(ur. 30. X . 1862, u m . 26. V I I I .
Antoniego
zniszczoną przez czas skrzynię pochodzącą z jakiegoś i n
(ur. 24. V . 1865, u m . 10. X I I . 1927). W o j c i e c h miał dwóch
1901) i
n e g o w a r s z t a t u , n a co w s k a z y w a ł o b y podobieństwo b u
s y n ó w . J a n a (ur. 29. V I I I . 1895) i Stanisława (ur. 16. X .
d o w y tej s k r z y n i do skrzyń n p . skawińskich, które w o k o
1901). Dziećmi A n t o n i e g o są Józef (ur. 19. I I I . 1902) i F r a n
l i c a c h K r a k o w a b a r d z o są
ciszek
Za
(ur. 13. V . 1909).
bezinteresowne
8
sporządzenie
niniejszego
składam księdzu prałatowi A n d r z e j o w i
boszczowi w Liszkach, w y r a z y
*) J a k o uczniów W o j c i e c h a
Tarnowskiego
Zaka
wyciągu
Parysiowi,
wyrabiano skrzynie malowane. Tradycja miejscowa
pro
jednego z najwybitniejszych
podziękowania.
wymieniają:
rozpowszechnione.
) L i s z k i b y ł y d a w n i e j również p o w a ż n y m ośrodkiem, g d z i e
zuje
Stanisława
nieżyjącego
dziś
wytwórców
Józefa
skrzyń
z M n i k o w a , P i o t r a Ciubę, Stefana Skuciń-
Rosponda-«Slepickiego»,
szowie.
Ośrodek l i s i e c k i n i e j e s t n a razie należycie
spinowa.
Jedyna skrzynia Slepickiego, j a k a w tej c h w i l i
t a , przypominająca
w
najogólniejszym
jako
wska
który posiadał l i c z n y c h uczniów między i n n y m i i w K a -
s k i e g o i Józefa Parę z K a s z o w a oraz J a n a Kodulę z K r y *) O z d o b a
zarysie
przebadany.
znajduje
się w t e k a c h S e k c j i , n i e w s k a z u j e n a t o , żebyśmy m i e l i
koronę Habsburgów, spopularyzowaną w Małopolsce j a k o
t u d o c z y n i e n i a z jakimś w y b i t n i e j s z y m t a l e n t e m .
z n a k f a b r y c z n y b r o w a r u ż y w i e c k i e g o , mogła przedostać
9
) Por. «Pol. Szt. Lud.» n r 1/1948, str. 25, r y s . 15 i 18.
się n a ścianę s k r z y n i z e t y k i e t e k n a k l e j a n y c h n a flasz
L0
) Tablicę I , I I I i I V w y k o n a ł a s y s t e n t S e k c j i
k a c h (rys. 11). Domysł t e n z y s k u j e n a prawdopodobień
42
) M o t y w przedstawiony
z r o m b e m stanowiącym
Z. S z e w c z y k , zaś tablicę I I ob. Z. R a b l i n .
Zdobnictwa
TABLICA
V
TABLICA
VI
КАШОВСКИЕ СУНДУКИ.
В деревне Кашов, расположенной в нескольких десятках кило
жающими три цветка
метров на запад от Кракова, проживает семья Жаков, в которой
мастерские выработали для себя собственные сочетания цветных
на зеленом фоне. Отдельные столярские
на протяжении ряда поколений по наследству из рода в род
форм.
передается столярская профессия. Эти столяри выделывали на
Кроме сундуков, украшенных рисунками, в Кагдове встречаются
родную мебель с украшениями, которые по сравнению с мебелью,
иногда интарсированные изделья, имеющие на верху накладные
встречающейся в соседних сёлах, представляют собою некоторую
орнаменты из цветного
особенность, имеющую много отличительных качеств. По срав
народной обстановки, начатый и Кашове. одним из Жаков, сразу
нению с другими сундуками
из окресностей Кракова сундуки
же начал прививаться в других сёлах, расположенных по со
выделываемые Жаками отличаются весьма старательной столярской
седству, но впоследствии отпал, чему способствовала между прочим,
дерева.
Подобный
способ
украшения
работой, богатым профилем карнизов у крышки и у основания
усиливающаяся волна урбанизации, которая вносила перемены
сундука и точеными ножками. Внешние стенки сундуков покрыты
в жизнь населения пригородных деревень.
рисунками растительных мотивов, чаще всего рисунками, изобра
COFFRES D E KASZÓW
D a n s le v i l l a g e de K a s z ó w s i t u s a u n e q u i n z a i n e de k i l o
Les p a r o i s e x t e r i e u i e s des coffres sont c o u v e r t e s de p e i n t u -
m e t r e s n o r d de C r a c o v i e
res a u x m o t i f s de p l a n t e s , p r i n c i p a l e m e n t en f o r m e de t r o i s
o n t r o u v e u n e f a m i l i e d u n o m de
Żak q u i d e p u i s p l u s i e u r s g e n e r a t i o n s t r a n s m e t de pere
en
f i l s l e m e t i e r (d'ebeniste) de m e n u i s i e r .
Les
Ces m e n u i s i e r s p r o d u i s a i e n t des m e u b l e s
populaires
se d i f f e r e n c i a l p a r n o m b r e de t r a i t s des m e u b l e s
tres dans les v i l l a g e s
fleurons sur u n font vert.
ornes
rencon
d'alentour.
ateliers
de
menuiserie
chacun son propre modele
coffres
isoles
sont
arrives
a
fixer
d ' a r r a n g e m e n t f l o r e a l . O u t r e les
ornes de p e i n t u r e s o n t r o u v e p a r f o i s a Kaszów des
ouvrages
d ' i n c r u s t a t i o n des surfaces ornees d'une m a r q u e t -
t e r i e de b o i s de c o u l e u r . C e t t e f a c o n d ' o r n e r les m e u b l e s po
Les coffres des Żak se d i s t i n g u e n t de tous les m e u b l e s des
pulaires
e n v i r o n s de C r a c o v i e p a r l a p r e c i s i o n d u t r a v a i l de m e n u i -
a s'etendre s u r les v i l l a g e s v o i s i n s m a i s i l у e u t a r r e t g r a c e
serie, p a r l a p r o f u s i o n s des p r o f i l s des c o u v e r c l e s
et de l a
I n t h e v i l l a g e of K a s z ó w a dozen m i l e s W e s t f r o m
generations
a tradition
Kaszów
CHESTS
Cracow
feet.
of p r o f e s s i o n a l
car
T h e e x t e r i o r surface
of f l o r a l designs.
presenting
painted,
one
coloured
wood.
traits
when
compared
to the
f u r n i t u r e o n e f i n d s i n "the n e i g h b o u r i n g v i l l a g e s .
T h e chests m a d e b y t h e J a c k s are d i f f e r e n t f r o m a l l o t h e r s
in the Cracow
They
region.
are c a r e f u l l y
carpented, and have
commencait
is p a i n t e d
cracovienne.
with
plant-designs'
Singular carpenters workshops have fixed their own, arran
gements
different
Żak,
m o s t l y three flowers on a green background.
p e n t r y . These c a r p e n t e r s m a d e o r n a m e n t e d r u s t i c f u r n i t u r e
many
p a r u n des
a la vague montante d'urbanisation q u i transforme la vie
KASZOW
l i v e s a f a m i l y o f t h e n a m e of J a c k (Żak) w h i c h c o n t i n u e s
several
a
des h a b i t a n t s des v i l l a g e s de l a r e g i o n
base des coffres a m s i q u e p a r les pieds t o u r n e s .
since
initiee
finds
Besides
sometimes
chests o r n a m e n t e d a n d
i n Kaszów
i n l a y - w o r k , of
O n e of t h e J a c k s s t a r t e d t h i s m a n n e r of o r n a m e n t i n g r u s
tic f u r n i t u r e i n Kaszów, a n d t h i s f a s h i o n b e g a n
to spread
i n the n e i g h b o u r i n g villages but later on was stopped b y
rich
profiles
on
the l i d a n d at t h e basis of t h e chests, besides f i n e l y t u r n e d
t h e g r o w t h of u r b a n i s a t i o n w h i c h t r a n s f o r m s t h e l i f e of t h e
villages a l l around Cracow.
43
I