4b990f8e8992a31cfafb1f559dd48144.pdf
Media
Part of Muzyka w Internecie - zagadnienia prawa autorskiego i praw pokrewnych. Poznań 2012 / SAID
- extracted text
-
Spotkania z Antropologią - Interdyscyplinarne Dyskusje (SAID)
Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Małgorzata Przedpełska-Bieniek
Temat: Muzyka w Internecie - zagadnienia prawa autorskiego i praw
pokrewnych. Poznań 2012
Plan:
1. Internet i j ego współczesne możliwości
2. Utwór. Ochrona wynikająca z polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych
3. Powstawanie prawa autorskiego
4. Obecny stan ochrony utworów w świetle porozumień międzynarodowych
dotyczących
prawa autorskiego i praw pokrewnych
5. Prawa osobiste i majątkowe twórców
6. Dozwolony użytek
7. Pola eksploatacji
8. Realizacja
ochrony utworów w cyberprzestrzeni
w świetle współczesnego prawa
autorskiego
Skrót zajęć
Internet jest to ogólnoświatowa sieć komputerowa oparta na telekomunikacji.
Amerykanie postanowili, stworzyć sieć rozproszoną, a więc niezarządzaną, przez centralny
komputer. Sieć taka miała działać nawet mimo uszkodzenia pewnej jej części, co by np.
pozwoliło komunikować się i prowadzić dowodzenie w czasie wojny nuklearnej. Od 1991r.
Internet został udostępniony do działań komercyjnych i cywilnych. Ideą działania Internetu
jest przesyłanie informacji pomiędzy użytkownikami (a raczej ich komputerami). Jak wiemy
Internet może służyć też do przesyłania sygnałów wizyjnych, dźwiękowych i muzyki. Z
punktu widzenia ochrony własności intelektualnej, a więc i prawa autorskiego Internet,
stworzony z założenia jako sieć rozproszona
wydaje się niebywałym wyzwaniem i
problemem, który na dziś jest nie do końca rozwiązywalny.
Zgodnie z obowiązującą Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych
art.1.pkt.1. przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności
indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie
twórczej o
od
wartości,
przeznaczenia i sposobu wyrażania. Taki przejaw twórczości to dzieło albo utwór.
Przejawów działalności twórczej przewidzianej przez ustawodawcę jest bardzo dużo.
O twórczym charakterze konkretnej działalności decydują
raczej łagodne kryteria, co
popularnie określa się jako Kleine Münze, czyli drobne monety. Dotyczy to zarówno
wielkości wkładu twórczego jak i rozmiarów samego dzieła.
Obecna ustawa chronieniem obejmuje także twórców programów komputerowych,
chroni wizerunek, adresata korespondencji i źródło informacji. Najnowszą częścią prawa
autorskiego
są
przepisy
dotyczące
ochrony
twórców
i
współtwórców
dzieł
audiowizualnych. Wynika z nich, że prawa autorskie do swojej pracy mają wszystkie osoby
wnoszące wkład twórczy w powstanie dzieła. Ustawa obejmuje swym działaniem także
wykonawców dzieł, wydawców i producentów utrwaleń utworu oraz nadawców radiowych
i telewizyjnych. Ten dział prawa autorskiego określamy jako prawa pokrewne.
Możemy ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że muzyka podlega pod przepisy
prawa autorskiego i , ze każdy najmniejszy utwór muzyczny, a nawet jego maleńki,
rozpoznawalny fragment, ma taką ochronę. Co więcej w przypadku utworów muzycznych
krąg osób, które są przez prawo autorskie chronione jest bardzo szeroki. Chroniony jest autor
i kompozytor, ale także, instrumentator, aranżer, autor wersji językowej i opracowania, jeżeli
to jest układ złożony z kilku utworów tzw. medley. Chroniony jest też Publisher, a więc
wydawca utworu w wersji nutowej. Zazwyczaj interesuje nas utrwalenie utworu, czyli
nagranie, a więc krąg powiększa się o wykonawców, realizatora i producenta nagrania. Jeżeli
nasze nagranie to teledysk, lub jakaś forma dźwięku z obrazem to do grupy osób chronionych
dołącza scenarzysta, reżyser, operator obrazu ni dźwięku, kostiumolog i scenograf - czyli
współtwórcy utworu audiowizualnego. Tu także jest producent teledysku. Wszystkich dotyczą
prawa majątkowe, a wszystkich poza producentami i wydawcami także prawa osobiste. Jak
widać problemy prawne związane z pojawianiem się w Internecie utworów są ogromne.
Obowiązująca w Polsce Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych spełnia
wszelkie wymogi prawa międzynarodowego. Ostateczne przypieczętowanie wysokiego
poziomu ochrony własności intelektualnej w Polsce dokonało się poprzez przystąpienie
Polski w roku 2004 do Unii Europejskiej. System ochrony własności intelektualnej w Polsce
odzwierciedla zobowiązania wynikające dla Polski z uczestnictwa w międzynarodowych
konwencjach, WTO i Unii Europejskiej. Zawiera też pewne rozwiązania swoiste, jakie
poszczególne kraje mogą stosować nie naruszając swoich zobowiązań międzynarodowych. W
szeregu przypadkach Polska będąc państwem członkowskim Unii Europejskiej stosuje szersze
i wyższe standardy tej ochrony niż te jakie wynikają z Porozumienia TRIPS.
Autor ma prawa osobiste i majątkowe do swego utworu. Prawa osobiste autora
mają
charakter niematerialny i dotyczą sfery praw niemajątkowych
twórcy.
Chcąc
wykorzystać utwór w pierwszej kolejności musimy uzyskać zgodę twórcy, czyli prawa te są
realizowane przed prawami majątkowymi. Dopiero w drugiej kolejności rozpatrywany jest
czynnik materialny czyli honorarium za udzielenie tej zgody. Prawa majątkowe mają na celu
zapewnienie twórcy czerpania korzyści finansowych z utworu. Twórca ma pełnie praw
majątkowych do swego utworu. W wyjątkowych przypadkach takich jak dzieło zbiorowe czy
wykonane w ramach umowy o pracę prawa te mogą należeć do innego podmiotu w tym
przypadku wydawcy lub pracodawcy. Także w przypadku utworów audiowizualnych
współtwórcy przekazują swoje prawa producentowi. Monopol ten jest też łagodzony przez
2
przepisy pozwalające na korzystanie z utworu bez opłat lub za opłatą ryczałtową, ale bez
ubiegania się o zgodę twórcy. Jest to tak zwany dozwolony użytek lub licencja ustawowa.
Ustawa określiła przejście autorskich praw majątkowych jako definitywne lub jako
licencję. Licencja oznacza umowę, lub inny właściwy dokument prawny, który określa
warunki korzystania z danego utworu. Licencja może dotyczyć także patentów, know - how,
wzoru użytkowego, czy znaków towarowych. Ustawa ustaliła, że umowa o korzystanie z
utworu musi zawierać wyraźnie wymienione pola eksploatacji jakie obejmuje. Pojęcie pola
eksploatacji występuje tylko w polskim prawie. Najbliżej nam do rozwiązania niemieckiego
belgijskiego, które mówią o sposobie korzystania i sposobie eksploatacji.
Ostatnie kilkanaście lat to ogromny rozwój techniki telewizyjnej, a także pojawienia
się usług świadczonych przez dostawców telewizji kablowej, telefonii i Internetu, czyli w tzw.
cyberprzestrzeni. Rodzi to wiele problemów prawnych, przede wszystkim
określeniem nowych pól eksploatacji, czasu trwania i terytorium
związanych z
przyznanej licencji.
Przestrzeń globalnej komunikacji nie jest wyłączona z przepisów o ochronie praw autorskich i
pokrewnych. Przeciwnie skuteczne ich egzekwowanie jest to problem, nad
którego
rozwiązaniem głowią się najtęższe umysły tego świata. Specyfiką cyberprzestrzeni jest
łatwość dostępu i możliwość wykonywania różnych operacji na utworze. Łatwość nie
oznacza jednak przyzwolenia. W stosunku do utworów w sieci obowiązują takie same zasady
jak w stosunku do utworów w formie tradycyjnej: płyty, kasety, książki. Jednocześnie
zachodzi pytanie jak zapewnić ochronę utworowi, który znalazł się w sieci, a także jak
zapewnić realizację praw materialnych autora, czyli dochodów za tak komunikowany
(eksploatowany) utwór. Jest to sytuacja bardzo skomplikowana. Jest co raz większa
świadomość, że praktyki bezpłatnego przekazywania różnego typu danych, w tym utworów,
w szeroko pojętej cyberprzestrzeni stanowią społeczne niebezpieczeństwo i przynoszą szkody
ludziom dla których pliki te (zawierające utwory) powinny być źródłem dochodu. Co raz
częściej praktyki te są też ścigane jako przestępstwa lub wykroczenia.
Trwają też prace nad przygotowaniem nowego tekstu traktatu WIPO rozszerzonego o
odrębną kategorię - przekaz przez sieci internetowe, oraz nowego tekstu dyrektywy
telewizyjnej,
nazywanej też dyrektywą o usługach audiowizualnych. Domagają się tego
zarówno autorzy jak i organizacje nadawcze. W tych planach zmian nadawanie nie powinno
obejmować transmisji przez sieci komputerowe. Za to rozszerza się wszelkie działania
określane jako reemisja, retransmisja, rebroadcasting, retransmission by wire, retransmission
over computer networks.
3
Bibliografia
1. Barczewski M.:Traktatowa ochrona praw autorskich i praw pokrewnych, Wyd. Oficyna
2007r.
2. Barta J.:Media a prawo prasowe;w Bauer Z., Chudziński E., Dziennikarstwo i świat
mediów, Kraków 1999r.
3. Barta J., Markiewicz R.: Internet a prawo, Kraków 1998r.
4. Barta J., Markiewicz R.: Główne problemy prawa komputerowego, Warszawa 1993r.
5. Barta J., Markiewicz R.: Prawo autorskie i prawa pokrewne, Oficyna Wolters Kulwer,
Kraków 2007r.
6. Barta J., Markiewicz R.: Prawo autorskie - Wyd.ABC, Kraków 1997r.
7. Barta J., Markiewicz R.: Prawo autorskie.Wyd.Oficyna, Warszawa 2008r.
8. Barta J., Markiewicz R.: Prawo autorskie, a postęp techniczny, Warszawa 1999r.
9. Draszczyk L.: Dozwolony użytek prywatny, a postęp technologiczny, Katowice 2006r.
10. Golat R.: Dobra niematerialne. Kompendium prawne. Aspekty cywilne, gospodarcze i
podatkowe, Oficyna wydawnicza Branta
11.
12. Jodko T.:WTO - Ochrona Własności Intelektualnej, cz. 1 i 2, wydanie internetowe
(www.wsei.pl),Warszawa 2008r.
13. Kondratowicz J.: Charakter oraz znaczenie pól eksploatacji na gruncie ustawy o prawie
autorskim i prawach pokrewnych, 2005r.
14. Kopff A.: Wpływ postępu technicznego na prawo autorskie, ZNUJ, PWiOWI, zeszyt 48,
Kraków 1988r.
15. Piesiewicz P.: Utwór muzyczny i jego twórca, Wyd.Wolters Kluwer Polska, 2009r.
16. Podrecki P.(red): Prawo Internetu, Warszawa 2004r.
17. Sozański J.: Własność intelektualna i przemysłowa w Unii Europejskiej, Luris Polskie
wydawnictwo prawnicze, Warszawa-Poznań 2005r.
18. Stanisławska - Kloc
S.: Ochrona baz danych, ZNUJ, PWiOWI, zeszyt 82, Kraków
2002r.
19. Sudoł M.: Prawo autorskie, czyli o korzystaniu z czyjejś twórczości w druku i Internecie,
Stow. klon/jawor, Polsko amerykańska fundacja wolności, Warszawa 2006r.
20. Ślęzak P.: Prawo autorskie. Podręcznik dla studentów szkół filmowych i artystycznych,
Wyd.U.Śl.,Katowice 2008r.
4