-
extracted text
-
Aleksander
Jackowski
PRZEGLĄD T W Ó R C Z O Ś C I PLASTYCZNEJ AMATORÓW
C Z . II. W O J E W Ó D Z T W O WROCŁAWSKIE
Nic
tak dawno b y ł y
t u zgliszcza, r u i n y . P r z y c h o d z i l i
ludzie — z e w s z ą d , z r ó ż n y c h c z ę ś c i k r a j u , z r ó ż n y c h w a r s t w
i ś r o d o w i s k . Z a k ł a d a l i rodziny, odbudowywali
tworzyli
zawiązki
nowej
społeczności.
gospodarkę,
Nawarstwiały
się
zarówno
teraźniejszością
jak
wspomnieniami
przeszłości
W ł a ś n i e w sferze potrzeb p s y c h i c z n y c h d o p a t r y w a ł b y m s i ę
t u w i ę k s z e j , n i ż gdzie indziej a k t y w n o ś c i t w ó r c z e j jednostek.
Aktywności,
k t ó r a w y r a s t a z potrzeby
kompensacji, zna
i z d e r z a ł y r ó ż n e obyczaje, gwary, tradycje, aby w zadzi
lezienia osi, w o k ó ł k t ó r e j k r y s t a l i z u j e s i ę ż y c i e w e w n ę t r z n e
wiająco
szybkim
czasie
utworzyć
kulturowe
człowieka,
o dobrych cechach
lokalnego
Aktywności,
dziesięć lat a W r o c ł a w
stał się
w y j ą t k o w o zwarte, ambitne,
patriotyzmu. Nie
minęło
środowiska
jego
świat
której
przeżyć,
przejawem
sentymentów
jest
i
właśnie
ambicji.
twórczość
a m a t o r s k a , a w o m a w i a n y m t u p r z y p a d k u -— p l a s t y c z n a .
j e d n y m z c e n t r ó w naszej k u l t u r y , n a u k i , s z t u k i . Ś r o d o w i s k o
S p e c y f i k a tej t w ó r c z o ś c i polega na t y m , ż e w
plastyczne
od z e s p o ł o w y c h form u p r a w i a n i a s z t u k i , p l a s t y k a jest f o r m ą ,
wysunęło
się
na
jedno
z
pierwszych
w kraju, a ta a k t y w n o ś ć instytucji i zawodowych
znalazła
w
j a k b y swoje
szerokim
zasięgu
przedłużenie
uprawiania
w ruchu
plastyki,
miejsc
odróżnieniu
artystów
w k t ó r e j a k t t w ó r c z y m a charakter indywidualny, a dzia
amatorskim,
ł a l n o ś ć t w ó r c z a a m a t o r a c z ę s t o p r z e j a w i a s i ę poza, ś r o d o
szerszym
niż
wiskiem, poza kontaktem
z innymi ludźmi
o
podobnych
gdzie indziej w k r a j u . C z e m u to p r z y p i s a ć ? C z e m u w ł a ś n i e
nawet potrzebach i upodobaniach. Teatr, z e s p ó l
t u , na ziemi d o l n o ś l ą s k i e j t y ł u l u d z i r z e ź b i , m a l u j e , r y s u j e ?
muzyczny,
T r u d n o o d p o w i e d z i e ć n a to p y t a n i e , nie b y ł o
bowiem
chóralny,
r e c y t a t o r s k i —- t w o r z ą
taneczny,
płaszczyznę
w i ę z i z g r u p ą . J e d n o s t k a jest c z ą s t k ą c a ł o ś c i , w k t ó r ą s i ę
odpowiednich b a d a ń , a g d y b y je nawet p o d j ą ć ,
musiałyby
w t a p i a , k t ó r e j s i ę p o d p o r z ą d k o w u j e , ł ą c z ą c swojo
dotyczyć
psychologia
ze ś r o d o w i s k i e m
tak
skomplikowanych
zjawisk
jak
ambicje
k t ó r e w y b i e r a , z k t ó r y m s i ę b. c z ę s t o iden
j e d n o s t k i i g r u p y w y r w a n e j ze swego ś r o d o w i s k a , zderzonej
tyfikuje. T w ó r c z o ś ć zaś indywidualna, j a k np.
z
c z y pisanie, b y w a c z ę s t o gestem o b r o n n y m p r z e d a l i e n a c j ą ,
inną
grupą,
intensywniej,
o
odmiennych
n i ż to
wzorcach
kultury,
żyjącej
swoistym amortyzatorem u ł a t w i a j ą c y m wrażliwej
m a miejsce
w grupie
zakorzenionej,
I I . 1. S t a n i s ł a w S u c h o c k i , Rusałki,
drewno,
w y s . 2!) c m . 11. 2. J ó z e f S e r w i k . Matka
w y s . 25 c m .
z dzieckiem,
drewno
malowanie
jednostce
polichromowano
utwierdzającym
wiarę
n i z a c y j n i e i k o n c e p c y j n i e , w s p o m a g a n a przez grono w s p ó ł
w siebie, swoje m o ż l i w o ś c i , u w z n i o ś l a j ą c y m w ł a s n ą
egzys
p r a c o w n i k ó w w terenie i k o n s u l t a n t ó w , p l a s t y k ó w
kontakt
z
otaczającym
światem,
t e n c j ę , n a d a j ą c y m jej n o w y
P l a s t y k ę a m a t o r s k ą Dolnego Ś l ą s k a cechuje p r z y t y m
za najważniejsze
d u ż a r ó ż n o r o d n o ś ć . W o d r ó ż n i e n i u od takiego n p . w o j . b i a
łostockiego,
które
jednolite,
stabilne,
jest
w
estetycznych — amatorzy
różnych
tradycji
swym
wyrastające
przekroju
na
Na
stosunkowo
podobnych
dolnośląscy
i postaw.
tyki amatorskiej,
wzorcacli
tworzą
konglomerat
przeglądach
wojewódzkich
w
różnych
tradycjach kultu
1
rowych. T w ó r c ó w z miast i wsi, m ł o d y c h i starych .
Dokładny
szacunek
liczby
amatorów
dolnośląskich
nie j e s t o c z y w i ś c i e m o ż l i w y , n a w e t p r z y b l i ż o n y
wymagałby
k o s z t o w n y c h i niewiele w k o ń c u d a j ą c y c h b a d a ń . O b s e r w u
jąc
dotychczasowe
„Wojewódzkie
Przeglądy
Twórczości
A m a t o r s k i e j " , a b y ł o i c h j u ż siedem, w y r a ź n i e w i d a ć w z r o s t
uważam :
1 - - stworzenie k l i m a t u s p r z y j a j ą c e g o r o z w o j o w i plas
2 - — dobrą
penetrację
utalentowanych
terenu,
l u d z i , otaczanie
nieiiiową,
unikanie
rozumienie
właściwego
roli
społecznej
istotnie
4
opieką .
propagandowo-upowszech-
kreowania
(nio
wyławianie
ich
3 — prawidłową działalność
s p o t y k a m y j e d n o c z e ś n i e prace l u d z i p o c h o d z ą c y c h z r ó ż n y c h
części kraju, wychowanych
i peda
g o g ó w z p r a w d z i w e g o z d a r z e n i a , p r z y n o s i efekty, z k t ó r y c h
sens.
geniuszy
i
efekciarstwa,
miejsca plastyki amatorskiej
powinna
ona
z d o b r ą twórczością zawodowych
bowiem
i jej
konkurować
p l a s t y k ó w , ani jej z a s t ę
pować).
D o d a ć n a l e ż y , ż e W D K stara się o kontakty z i n n y m i
analogicznymi
placówkami w kraju
i za g r a n i c ą
i o kon
l i c z b y u c z e s t n i k ó w . C z y ś w i a d c z y to o r o s n ą c e j
tendencji
f r o n t a c j ę n a j c i e k a w s z y c h (z r ó ż n y c h w z g l ę d ó w ) p r a c w ł a s
l u d z i do
większej
nych z obcymi'.
2
twórczej
wypowiedzi,
czy
t e ż o coraz
p o p u l a r n o ś c i „ P r z e g l ą d ó w " i dobrej p r a c y
oraz P o w i a t o w y c h
Domów
Wojewódzkiego
K u l t u r y '! W y d a j e s i ę , ż o wys
t ę p u j ą t u oba wspomniane powody. C z y n n i k
organizacyjny
Wrocławskie
„Przeglądy"
a m a t o r ó w , s t a n o w i ą bowiem
poszerzaniu
horyzontów
jest
Obserwuje
się przy
pracujący
z a r ó w n o jego t w ó r c y
w
kraju,
co
jest
znaczenie
dla
umiejętności
tym
intelektualnych
podnoszenie
i
estetycznych.
poziomu
wystaw,
(inicjatora
a z w ł a s z c z a dolnej j a k o ś c i t y c h prac". S ą d z ę , ż e jest to re
„ P r z e g l ą d ó w " i a u t o r a jego regulaminu) — a r t . piast. S t e f a n a
z u l t a t z a r ó w n o o g ó l n e g o podnoszenia s i ę k u l t u r y p l a s t y c z n e j
S z m i d t a , j a k i mgr K r y s t y n y
amatorów,
3
i k i e r o w n i k a do r. 1970
zasługą
dużo
w ł a s n y c h z c u d z y m i , s p r z y j a j ą rodzeniu s i ę m y ś l i k r y t y c z n e j ,
n a pewno jest istotny. D z i a ł P l a s t y k i w r o c ł a w s k i e g o W D K
c h y b a najlepiej
mają
teren p o r ó w n a ń
Gerliczowej, p r o w a d z ą c e j
od
tego c z a s u ten d z i a ł . S y s t e m a t y c z n a p r a c a , s p r a w n a orga-
jak
i
zaostrzania
kryteriów
przy typowaniu prac na wystawo.
11. 3. J ó z e f L u r k a , Golgota,
artystycznych
M o ż l i w o to jost
m.in.
drewno, w y s . 31 c m .
..4
43
właśnie
dzięki
coraz
większej
liczbie
nadsyłanych
dzieł.
co j e d e n a s t a . P o s z e r z a n i e s i ę k r ę g u u c z e s t n i k ó w
T a k w i ę c , g d y w 1968 r. n a w y s t a w i e z n a l a z ł a s i ę co c z w a r t a
liczby n a d s y ł a n y c h
z n a d e s ł a n y c h p r a c , to w rok p ó ź n i e j j u ż co p i ą t a , a w 1971 —
tawienie :
Przeglądy
Z
zestawienia
nr
lata
Udział
powia
tów
I
II
III
IV
V
VI
VII
1965/66
1966/67
1967/68
1968/69
1969/70
1970/71
1971/72
11
18
21
21
26
27
27
tego w i d a ć ,
ż e od d w ó c h
lat
I
I I elimi
nacje
eliminacje
uczest
nicy
prace
62
143
153
194
280
385
355
у
?
1361
1895
4302
5070
4703
przeglądami
i wzrost
d z i e ł p o k a z u j e najlepiej p o n i ż s z e
zes
Przegląd
Wojewódzki
uczest
prace
nicy
prace
162
490
574
842
999
1299
1218
50
97
114
144
136
202
198
72
208
317
338
303
453
519
Obejmując
wszystkie
powiaty
„Przeglądy"
nie
dają
o b j ę t e s ą wszystkie powiaty, przy c z y m n a t y m pierwszym
j e d n a k p e ł n e g o o b r a z u s y t u a c j i , p o m i j a j ą bowiem... W r o c
szczeblu
autora
do
eliminacji wybiera
na
pokaz
Wrocławia
na
skąd
11
W
eliminacje.
walor p r a c .
Komisja
wymogiem
regulaminu, aby
tawie
każdy
każdego
ław, a w i ę c ośrodek najbardziej w a ż n y i liczny.
zostają
b o w i e m z a s a d ę ograniczenia s i ę do obszaru d z i a ł a n i a W D K .
tej
powiat
fazie
wojewódzkim
był
jedynie
na
wys
t e ż do
tego,
znalazły
s i ę obok
prac
i typowe. A b y poka
c a ł ą g a m ę postaw — od p r y m i t y w u
dojrzałą artystycznie.
decyduje
jest
Dąży
reprezentowany.
najciekawszych, najlepszych również
zać
prace
przesłane
o c e n i a j ą c a ograniczona
wojewódzkiej
aby na Przeglądzie
s i ę najlepsze
środowiskowy
a ż po
twórczość
„Przegląd"
jest
więc
podsumowaniem
opieki
Przyjęto
metodycz
nej W D K , nie jest z a ś p r z e g l ą d e m p e ł n y m p l a s t y k i dolno
śląskiej.
Rozumiem
stanowisko
t r u d n o o pomieszczenie
że
odrębne,
W D K , argument,
że
c a ł o ś c i o w e p r z e g l ą d y robią w swoim
Stowarzyszenie
i
n a wystawie w y t y p o w a n y c h
(Klub)
Plastyków
Amatorów,
tak
prac,
zakresie
Państwowe
O g n i s k o K u l t u r y P l a s t y c z n e j oraz Z a k ł a d o w e D o m y
Kul
t u r y . N i e m n i e j w y d a j e m i s i ę , ż e co pewien czas jest celowa
konfrontacja
działań
różnych
instytucji,
pokazanie
naj
bardziej t y p o w y c h i c i e k a w y c h p r a c r a z e m , w ł a ś n i e w formie
przeglądów całego
województwa.
W r o c ł a w - m i a s t o jest ż y w y m c e n t r u m p l a s t y k i a m a t o r s
kiej, działa w nim chociażby wspomniany K l u b P l a s t y k ó w -Amatorów,
w
którego
r e j e s t r a c h figuruje p o n a d
ćwierć
t y s i ą c a o s ó b , a w y s t a w y g r o m a d z ą prace 100—120 p l a s t y
k ó w . A K l u b nie o b e j m u j e p r z e c i e ż w s z y s t k i c h , a m a t o r z y
skupiają
wielu
się również
pozostaje
We
wokół
poza
branżowych
zasięgiem
domów
kultury,
jakiejkolwiek instytucji.
W r o c ł a w i u d z i a ł a ł przez l a t a , z m a r ł y w
1969 г.,
c i e k a w y m a l a r z i pisarz B o l e s ł a w D y n d a , listonosz. J e s z c z e
wcześniej, w latach pięćdziesiątych, swoistą sensacją w śro
dowisku plastycznym miasta b y ł samorodny
dziutkiego
talent
mło
7
Jana
K a z i m i e r s k i e g o . O t o c z o n y o p i e k ą i skie
r o w a n y n a u c z e l n i ę z n i k n ą ł j e d n a k z p o l a w i d z e n i a . (Co s i ę
z nim stało ? Czy przestał b y ć „ n a i w n y m " w miarę rozwoju?
A m o ż e w o g ó l e o d s z e d ł od m a l a r s t w a ?). Obecnie z c i e k a w y c ł i
indywidualności
Ignarską,
na
artystkę
terenie
z
miasta
pogranicza
wymieniłbym
twórczości
Marię
„naiwnej",
d o b r ą k o l o r y s t k ę , w y p o w i a d a j ą c ą się p r z e w a ż n i e w scenach
z ż y c i a w s i , r ó w n i e c i e k a w ą A n n ę B i n k u ń s k ą oraz T o m a s z a
Sitkowskiego,
który
dotknięty
kalectwem
(mongolizm)
wypowiada się w r y s u n k u i malarstwie w s p o s ó b n a pozór
bliski u j ę c i u p r z e d m i o t ó w przez s z t u k ę w s p ó ł c z e s n ą , r ó ż n i
c a jest t y l k o t a k a , m ó w i ą c w n a j w i ę k s z y m s k r ó c i e , ż e to
co d l a a r t y s t y w s p ó ł c z e s n e g o jest ś w i a d o m ą s y n t e z ą k s z t a ł t u
przedmiotu,
jego
u
zapisem,
Prace
Sitkowskiego
jest
jost
znakiem
Sitkowskiego
były
jakby
pierwiastkowym
przedmiotu,
pokazane
na
czy
sytuacji.
„Przeglądzie"
w 1969 г., w listopadzie 1972 r. — n a i n d y w i d u a l n e j w y s
tawie
w
„Klubie
Dziennikarza".
Inną
widualnością środowiska wrocławskiego,
ciekawą
o której
indy.chcę
tu
w s p o m n i e ć , jest Andrzej W a c l a w c z y k , t w ó r c a znakomitych,
dziwnych
Wróćmy
W
8
ex-librisów .
jednak
1969 r . p r ó b o w a ł e m
do
„Przeglądów
wojewódzkich".
ustalić liczebność
poszczególnych
t y p ó w p r a c i t e m a t ó w . O k a z a ł o s i ę w ó w c z a s , ż e n a 338 p r a c
o b r a z ó w b y ł o 249, r z e ź b 39 (w t y m : w drzewie 24, glinie 2,
gipsie 4, s t y r o p i a n i e 2, k o ś c i 2, korzenio-form
7), g r a f i k i
45
oraz r y s u n k ó w 23, m e t a l o p l a s t y k i 4, t k a n i n 4, w y c i n a n e k 4,
i n n y c h 7.
Prac
z pogranicza ludowo-jari n a r o ż n e g o
było
ok. 30,
a
podtrzymywanych
przez
środki
masowego
przekazu.
N a j c i e k a w s z ą d l a c z y t e l n i k ó w naszego p i s m a jest g r u p a
prac z p o g r a n i c z a s z t u k i l u d o w e j . P o g r a n i c z e to o d g r y w a
twórczości,
choć
a l a „ g r u p a Z a c h ę t a " ok. 30. p o s t i m p r e s j o n i z m o w i ok. 15,
w o d r ó ż n i e n i u od w y s t a w a m a t o r ó w w B i a ł y m s t o k u ,
Rze
s u r r e a l i z m o w i —- 10, e k s p r e s j o n i z m o w i - • ok. 20. a b s t r a k -
szowie, L u b l i n i e c z y K i e l c a c h , nie s p o t k a m y t u b e z p o ś r e d
p r y m i t y w n o - n a i w n y c h (i. p o d o b n y c h
w typie r e a l i z m o w i
2, f o r m i z m o w i — 12.
cjonizmowi Oceniając
subiektywnie
walory
plastyczne
wystawy,
z a w y r a ź n i e dobro u z n a ł e m ok. 15 p r a c , z a dobre, s p r a w n e
warsztatowo
W
z
obrazów
a r c h i t e k t u r ą ) - - ok.
00
dominował
prac,
rolę
w panoramie
dolnośląskiej
nich p r z y k ł a d ó w
dawnej s z t u k i
wystawach
jeszcze
były
albo z o s t a ł y
ludowej
(na p o p r z e d n i c h
wycinanki łowickie,
wyeliminowane
w powiatowych
t y m razem
przeglądach,
albo i c h nie n a d e s ł a ł a p. A n n a K r z e m i ń s k a z J e l e n i e j G ó r y ) .
ok. 30. z a ś r e d n i e ok. (iO.
tematyce
istotną
(łącznio
Nie
ok.
poza r z e ź b a m i A d a m a Ł a w i ń s k i c g o . B y ł y n a t o m i a s t p r a c e
pejzaż
portretów
było
30,
było
toż stylistycznej
należące
d a w n a a u t e n t y c z n a s z t u k a l u d o w a , a w k t ó r y m d z i ś fun
zgłoszonych
przez
kcjonują
wyroby
jarmarczne,
lodwio po
makaty
z różami,
łabędziami
do e l i m i n a c j i p o w i a t o w y c h ,
zwłaszcza
jednak t y c h prac,
- znamion
Przejdźmy
osobowości,
najlepszym i ciekawym s ą tu r z e ź b y J ó z e f a Serwika z L u
b a n i a (dozorcy), J ó z e f a L u r k i z B y s t r z y c y G ó r n e j ( d r w a l a )
ostatniej
wystawy,
oraz S t a n i s ł a w a Suchockiego z L w ó w k a
k t ó r a m i a ł a m i e j s c e w listopadzie 1972 r. w salach M u z e u m
stłoczonych
salach za m a ł y c h
wobec
kramów,
Przykładem
b y w a w ognis
j e d n a k do o m ó w i e n i a
Archeologicznego,
odpustowych
czy jeleniami.
istniała
o d p a d ł a w czasie e l i m i n a c j i .
p r a w n y c h i pozbaw i o n y c ł i - - jak to c z ę s t o
kach
z
w którym
ludowej,
w y c h n a t u r n a l i c z y ł e m 4. B y ł o i c h o c z y w i ś c i e bardzo wielo
i kluby, większość
kulturowego,
sztuki
k w i a t ó w 24. r ó ż n y c h k o m p o z y c j i f i g u r a l n y c h ok. 70. M a r t
ogniska
do togo k r ę g u
kontynuacji
togo n a ś c i a n a c h
d l a 519 e k s p o n a t ó w ,
w sposób
wybitnie
Serwik
gdy
żywa
reprezentuje
jeszcze
istnieje z e s t e t y k ą ,
Śląskiego.
najlepiej
tę
pamięć
dawnej
rzeźby
którą
umownie
mieszczańską".
z p a k u ł , u ł a n n a k o n i u c z y t y p y ludowe — to r z e ź b y p r y
rozpraszając
m i t y w n o , ś w i a d c z ą c e o t r u d n o ś c i p o r a d z e n i a sobie z n o w ą
miejscach
obrazy
togo
samego
przyklejonymi
artysty.
tematyką,
N a w y s t a w i e z n a l a z ł o s i ę 370 o b r a z ó w . 88 r z e ź b , 54 g r a f i k i .
7 tkanin.
czasom
określenie
..zabawne",
sensie
tego
Serwik zachowuje
W
porównaniu
z
poprzednimi
przeglądami
u w a g ę w z r o s t l i c z b y r z e ź b , co ś w i a d c z y
7
zw raca
o żywotności
tej
z chęcią
z
współ
nazywa się „drobno-
u t r u d n i a j ą c y oglądanie. Dodajmy, że plastyk rozwieszający
różnych
aniołki
przejściową,
ludowej
prace u c z y n i ł to w s p o s ó b . . a r t y s t y c z n y " , c z y l i bez sensu,
w
Jego
fazę
słowa.
indywidualizacji postaci.
ale raczej w
jeszcze
włosami
Nasuwa się
pozytywnym
w
ludowej
tematyce
s z t y w n o ś ć k o m p o z y c j i , ale w i d a ć , ż e c h c i a ł b y j ą
przełamać,
nie r a d z i sobie czasom z p r o p o r c j a m i postaci,
d z i e d z i n y s z t u k i n a p o ł y jeszcze l u d o w e j , i co jest zapewne
gdy p r ó b u j e b u d o w a ć jo raczej n a w z ó r k o l o r o w y c h g i p s ó w
rezultatem
niż
zainteresowań
rozbudzonych
przez
Cepelię
dawnych
świątków.
Inspirują
go
bardziej
postacie
47
т
П . 12. B r u n o n P o d j a s k i , Sanatorium,
ol./pł., 4 0 x 5 5 , 5 cm.
z szopek n i ż k a p l i c z e k . N a i w n o ś ć jego, z j e d n u j ą c a s y m p a t i ę
pełen
wielu w i d z ó w zasadza s i ę c h y b a t r o c h ę n a t y m , ż e nie p o j ą ł on
p r a c a c h s z t u k ą l u d o w ą , ale b l i ż s z y m u j e s t w t y p i e t e n ro
pomysłów,
świadomie
inspiruje
się
w
niektórych
do k o ń c a n o w y c h p r a w d , a nie u m i a ł z a p o m n i e ć o s t a r y c h .
dzaj p o m y s ł o w o ś c i , k t ó r ą m a j ą np. uczniowie s z k o ł y K e n a r a .
T o p r a w d a , ż e r z e ź b y te s t o j ą c e n a g r a n i c y s z t u k i l u d o w e j ,
T y m r a z e m p o k a z a ł o b r a z y n a szkle o t e m a t y c e h i s t o r y c z n e j
p r y m i t y w n e j -— o c i e r a j ą
frapują
d o l n o ś l ą s k i e j oraz d w i e k o m p o z y c j e m a r t y r o l o g i c z n e o c h a
świeżością
w sobie k o m p l e t figur s z a c h o w y c h , s t y l i z o w a n y c h n a d a w
Przekła
n y c h w o j ó w . Skrzynia w dowcipny i funkcjonalny s p o s ó b
się
często
o
kicz,
jednak swoją odrębnością, autentyzmem
Suchocki,
pomysłów,
mimo
swych
ale
(il. 2).
rakterze
70 l a t , z a s k a k u j e
b r a k i e m konwencjonalnego
myślenia.
pomnikowym,
rzeźbioną
skrzynię
mieszczącą
d a on k a ż d y z a m i a r t e m a t y c z n y n a z u p e ł n i e w ł a s n ą f o r m ę
z a m y k a się i otwiera. T y p m y ś l e n i a plastycznego
p l a s t y c z n ą , p r z y c z y m n i e m a l z a w s z e s ą to
b a z u j e n a p o m y ś l e , c z ę s t o r z e c z y w i ś c i e d o w c i p n y m , co n a j
płaskorzeźby,
c z ę s t o b. p i ę k n i e a ż u r o w a n e . M a on d u ż ą s p r a w n o ś ć
ręki,
nie z d a r z a j ą m u s i ę k i k s y , u j ę c i e t e m a t ó w p o d p o r z ą d k o w u j e
swoim
możliwościom,
i w tych
granicach jest
jego l a u b z e g o w o - a ż u r o w e k o m p o z y c j e p r z y p o m i n a j ą
rzeźby
Łęczycy.
kompozycji
„ F o t o g r a f i a r o d z i n n a " (il. 4),
doskonały
z d u ż y m w y c z u c i e m w a r t o ś c i d e k o r a c y j n y c h (il. 1). N i e k t ó r e
W a l c z a k a spod
lepiej w i d a ć n a p o k a z a n e j p r z e d t r z e m a l a t y
Furgały
Odrębne
zagadnienie
reprezentują
rzeźby
Bolesława
M u s i a ł a z O l e ś n i c y (il. 6). M o t o r e m tej t w ó r c z o ś c i j e s t p r z e
ż y c i e w e w n ę t r z n e c z ł o w i e k a , k t ó r y c h o c i a ż p o c h o d z i ze w s i
i t k w i w j e j k u l t u r z e , to w r z e ź b i e w y p o w i a d a n ę k a j ą c e go
technikę
m y ś l i i emocje, o b o j ę t n y n a to, j a k jego p r a c e s ą p r z y j m o
jego o b r ó b k i . I w t y m b l i s k i j e s t d a w n y m m i s t r z o m l u d o w e j
w a n e przez i n n y c h . N i e jest to n a w e t o b o j ę t n o ś ć , a r a c z e j
Lurka,
45-letni
drwal
rzeźby. Nie
czuje
ograniczony
konkretnymi
zna
dobrze
drzewo,
się jednak, tak j a k dawni świątkarze,
ujęciami
kilku
tematów.
Ins
przeświadczenie, że tylko tali m o ż n a i n a l e ż y dany
temat
przedstawiać.
istnieli
Ludzie
w
rodzaju Musiała
zawsze
p i r u j ą go nie r z e ź b y , ale s ł o w o , t e m a t y k a b i b l i j n o - r e l i g i j n a
n a w s i , ż e w y m i e n i ę ze z n a n y c h p r z y k ł a d ó w D o r o t ę
Lam
a nie wzorce ikonograficzne, k t ó r y c h z n a niewiele i nie wie
part,
była
n a w e t , ż e „ p o w i n n y " go o b c h o d z i ć . S i ł ą jego z n a k o m i t y c h
odrzucana
rzeźb
mieściła się w k r ę g u norm estetycznych i przyjętej tematyki,
jest
doskonale
bryły,
więc
z
jednej
strony
wyobraźnia,
przełożona
uzyskanego
przez
czy
przez
Nikifora. Twórczość
miejscową
społeczność,
i c h nieraz
tak
s t a n o w i ł a w i ę c nasycony g ł ę b o k ą e m o c j ą jednostki margines
l u d o w e j s z t u k i . P e ł n e w y r a z u f i g u r y M u s i a ł a , z niepropor
cjonalnie d u ż y m i g ł o w a m i ł ą c z ą s i ę w naszej
c z ę s t o r z e ź b i sceny,
bardziej
a rzeźby
nie
wyczucie
ciekawą, przeważnie bezbłędną. Warto tu dodać, że L u r k a
grupy postaci,
dalece
kompozycję
n a j ę z y k r z e ź b y , z drugiej d o s k o n a ł e
ekspresji, w y r a z u
Heródka
swe
maluje
a k w a r e l ą (il. 3).
J a r o s ł a w F u r g a ł a z P o l w i c y , pow. O ł a w a (ur. 1935 г.),
ze
sztuką
np.
Rząsy
niż
świadomości
ludowo-cepeliowskimi
rzeźbami czy też d a w n ą sztuką ludową.
W malarstwie ź r ó d ł e m inspiracji, m o ż e nawet n i e ś w i a
m a l u j e , r z e ź b i , u r z ą d z i ł t e ż sobie w s t y l u l u d o w o - r u s t y k a l -
domej, s ą w s p ó ł c z e s n e ludowe
n y m b. interesujące w n ę t r z e pracowni. Pracownik fizyczny,
niami, oleodruki, spotykane z r e s z t ą n a Ś l ą s k u c z ę ś c i e j n i ż
„ d y w a n y " , m a k a t y , z jele
49
13
13. B o g d a n
K r u p i ń s k i , Kompozycja,
o l . / p ł . , 97x97 c m . I I . 14. J ó z e f P u c k , Poranek,
o l . / p ł . , 50,6x70 c m . I I .
M a r e k L e r c h e r , Południe,
l i n o r y t , 50 X 36 c m . I I . 16. K a r o l P o t y s z , Mandragora,
t e m p e r a / p a p i e r , 29,5 X 21 c m .
15
gdzie
indziej.
twórczości
Na,
granicy
„naiwnej"
i
sztuki
nawet
ludowej,
kiczu
prymitywu,
plasują
się
k u n a i w n e j r e m i n i s c e n c j i wczesnego
W
płótna
klimacie
renesansu
„naiwnej"
twórczości
świadomy
57-letni
również
Brunon
Pod jaski
J ó z e f a M ą c z y n s k i e g o z M i s z k o w i c (pow. K a m i e n n a G ó r a ) .
znacznie
O d l a t w y s t a w i a o n swe prace n a „ P r z e g l ą d a c h " (il. 5).
palacz k o t ł o w n i w B u k o w c u , zafascynowany
Pogranicze z t w ó r c z o ś c i ą p r y m i t y w n ą i n a i w n ą stanowi
bardziej
bowością
wielkiego
artysty,
pacjenta
włoskiego
maluje
s z t u k ą i oso
sanatorium
Józefa
i n t e r e s u j ą c e w k o m p o z y c j i (obraz w obrazie), bliskie oleo-
G i e l n i a k a , k t ó r y z w ł a ś c i w ą sobie d e l i k a t n o ś c i ą
drukowo-makatowej
malarstwu amatora. L i n o r y t y Gielniaka, z w ł a s z c z a z c y k l u
tematyce,
płótno
ogrodnika-emeryta
J a n a D u d z i a k a z B ę d k o w i e „ L e ś n i c z ó w k a P o k r z y w i ł o " (il. 7).
Na
Dolnym
granicze
B.
Wł.
Śląsku nurt
reprezentuje
Lipiński,
kilku
M. Osińska,
Malitowski,
ale
„prymitywny"
amatorów:
St. A b ł a m o w i c z ,
naprawdę
i
Wł.
ciekawe
są
jego
po
Antonowicz,
Al.
Kosińska,
tu
akwarele
B r o n i s ł a w y S o k o ł o w s k i e j , s p r z ą t a c z k i z Legnicy, nierzadko
świetne
w
charakterystyce
przedstawionej
w kolorze. S o k o ł o w s k a p o k a z a ł a w t y m
sceny,
dobre
roku kilka
prac,
(il. 8), ale n a j l e p s z ą j e s t c h y b a „ M y c i e p o d ł o g i " s p r z e d t r z e c h
lat, zakupione
podobnie j a k i wiele i n n y c h dziel z „ P r z e
g l ą d ó w " do d z i a ł u m a l a r s t w a a m a t o r s k i e g o
Muzeum
wrocławskiego
Etnograficznego.
„Sanatorium w Bukowcu" w y w a r ł y w y r a ź n y w p ł y w na kom
p o z y c j ę i u j ę c i e o b r a z ó w P o d j a s k i e g o (il. 12). S ą to oleje dos
k o n a ł e w kolorystyce, o specyficznym stylu, znane publiczno
ści zagranicznej z tegorocznej w y s t a w y n a F e s t i w a l u w Spoleto. P o d j a s k i m a j u ż z r e s z t ą u c z n i a , A l e k s a n d r a M i c h a l c z y k a ,
k t ó r y m a l u j e n i e k t ó r o swe oleje „ p o d " m i s t r z a (il. 11) w y k a
zując
zresztą
osobowości
pielęgniarki
lepsze
z
w
„naiwnej"
formuło
W a ł b r z y c h a •— M a r i i
jest
malarstwo
Hawro
zwłaszcza
„ P e j z a ż z m ł y n e m " (il. 9).
własnych
szeregów.
powszechnie
(Naśladowców
występuje
interesujących
to
u
miał
rzeźbiarzy
indywidualności
nej
Góry,
70-letniego
w
tonacji
emeryta,
malującego
obraz b u d o w a n y
jest
jakby
swe
obrazy
Kontury
zawsze
rozjarzającymi
O d r ę b n ą p o s t a c i ą j e s t r ó w n i e ż 64-letnia J ó z e f a
b y ł n a wystawie 8 olejami, z k t ó r y c h najciekawszymi b y ł y
najpierw
z
papier-mache
„ L a s bukowy", „ P o s t ó j przy studni",
reliefowy
podkład,
P i ę ć d z i e s i ę c i o l e t n i kotlarz z pow. B y s t r z y c a — Ignacy
dolno
wając
kontur
który
mają
autor d w ó c h p r a c : „ M a l b o r k " i „ W ś w i ą t y n i " , pełnej w d z i ę
oliwkową
robi
jaka
czy
z
której
Nowak
artystka
formuje
podmalowuje,
wiedząc
w
jakim
wyczu
słoiczku
z n a j d u j e s i ę f a r b a . O b r a z y jej
żółto-złocisto-brązowy
zielenią
i
niewidoma
papkę,
następnie
przedmiotów
przed n i ą s t o j ą c y m
P a w ł o w s k i p o z o s t a ł w m e j p a m i ę c i przede w s z y s t k i m j a k o
się
(il. 14).
O b r a z y jej s ą w y p u k ł e ,
P r z e w o d n i c z ą c y W R N K a t o w i c e " , (il. 10)
środowiska
oliwkowo-ziolono-brunatnej.
z Ząbkowic.
i „Gen. Ziętek,
Ociepka,
sierpeckich).
l e k k o s t y l i z o w a n y c h drzew b i e g n ą w jogo p ł ó t n a c h
n y m j a k W r ó b e l , K a r u l a k czy Albiczuk. K a r o l Sorychta,
młyńska"
np.
np.
ś l ą s k i e g o w y m i e n i ć t r z e b a jeszcze J ó z e f a P u c k a z K a m i e n
pasmami koloru
„Uliczka
skrystalizowanej
nie t y l k o t w ó r c z o ś ć „ z a w o d o w ą " ale i m i s t r z ó w ze s w o i c h
s z y m a wszelkie dane, a b y s t a ć s i ę r ó w n i e c e n i o n y m i z n a
reprezentowany
brak
obserwo
faliście,
z Jeleniej G ó r y ,
obrazach
naśladują
g l ą d z i e " S o r y c h t a i P a w ł o w s k i , z k t ó r y c h z w ł a s z c z a pierw
73 l e t n i r o b o t n i k - e m e r y t
innych
wane j u ż przeze m n i e wielokrotnie, iż a m a t o r z y
zawsze
Czystej wody „ n a i w n e " malarstwo pokazali na „ P r z e
w
artystycznej. W y s t ę p u j e t u zjawisko
Z
Coraz
patronował
koloryt,
czernią.
delikatnie
Przedstawia
ożywiony
często
siebie
51
w
czarnych
okularach,
siedzącą
rodziny. G ł ę b o k o w z r u s z a j ą
przy
stole w
otoczeniu
mnie o b r a z k i J ó z e f y
Nowak.
P o k a z u j ą w y m i a r s z t u k i , k t ó r a jest c z y m ś w i ę c e j n i ż z a b a w ą
czy
popisem zręczności.
M a l a r s t w o to
pełni
funkcje
t e r e s o w a ł y mnie r ó w n i e ż agresywne w barwie, d u ż e p ł ó t n a
Konstantego
Biehnana i Bogdana
Krupińskiego
(il.
13),
p o d e j m u j ą c e w e k s p r e s y j n e j formie s y m b o l i c z n e t r e ś c i .
tak
Nie
zabrakło t e ż na wystawie prac d o j r z a ł y c h
świad
istotne, ż e w r ę c z nie chce s i ę p r z y n i m m ó w i ć o p r o b l e m a c h
c z ą c y c h o ś w i a d o m o ś c i i wrażliwości plastycznej, s t o j ą c y c h
estetycznych. B u d z i
W
było
szacunek i podziw.
licznej grupie p r a c
oczywiście
ślady
już
na
można
Do
takich właśnie
różnych
(il.
15),
amatorskich n a p o t k a ć
zainteresowania
sztuką
k i e r u n k ó w i m i s t r z ó w n p . A j w a z o w s k i e g o , v a n G o g h a , Modiglianiego, S a l v a d o r a D a l i
czy
Chagala — z naszych
Liberskiego, Gepperta i Gielniaka.
dostrzec b y ł o
(R.
można
inspirowanie
się b a r w n ą
fotografią
Kowalczyk).
Były
n a wystawie prace ś w i e ż e , malowane
dobrze z b u d o w a n e k o l o r y s t y c z n i e , j a k n p .
kiewicza,
Mariana
Wódkiewicza,
wrażliwie,
Jerzego
Ryszarda
Konrada
J a n u s z a Boguckiego czy
pokazał
plastyków.
Lerchera
a s ą d z ę , ż e w k r ó t c e do tej g r u p y dojdzie
przyjemnością
zawodach
robiący
Wódkiewicz.
obserwuję,
bliskich
plastyce,
jak
ludzie
pogłębiają
pracujący
amatorskim
uprawianiem sztuki s w ą wrażliwość artystyczną.
Przykła
d e m s ą t u b. dobre o b r a z y m a l a r z a pokojowego
Edmunda
Zalisza,
dojrzałe
Niewidoka,
intelektualnie
prace
wspomnianego
i n s t r u k t o r a plastycznego s a n a t o r i u m w
już
Stro
n i u Ś l . , poligrafa M a r i a n a Z u b r z y c k i e g o , fotografa J a n u s z a
Manieckiego, c z y
George S c h m i d t a . D o b r y
w
zawodowych
Bociana,
Tyszkiewicza, Tomasza
18 l e t n i K r z y s z t o f Z a j ą c , ł a d n e
Z
w
sztuką
Wagnera,
A d a m a Niewidoka, Karola Mielżyńskiego, Leona
W a n d y Victorini,
Woja-
ze
z a l i c z y ł b y m linoryty Marka
stało p o s t ę p y Marian
choćby
W n i e k t ó r y c h obrazach
pograniczu
kolorze
Dudy,
rzego
obraz
kafelki
dekoratorów
Henryka
Kryńskiego
i Je
Marciniaka.
„ P r z e g l ą d " wrocławski pokazał więc w s p o s ó b niemal
m o d e l o w y c z y m jest p l a s t y k a a m a t o r s k a . P o k a z a ł
z p e j z a ż a m i miejskimi n a d e s ł a ł a Zinaida Moszkowicz z L e g
b i e g u n j a k i m jest t w ó r c z o ś ć
jeden
„ p r y m i t y w n a " o p a r t a o sto
nicy. Z s y m p a t i ą o g l ą d a ł e m skromne studia k w i a t ó w L u d w i
s u n k o w o n i k ł e zaplecze t r a d y c j i k u l t u r o w e j i d r u g i biegun
k a T y ń s k i e g o , 63-letniego r z e m i e ś l n i k a ze Ś w i d n i c y ,
który
sztuki
pozostawiając
rysunkowy,
każdy
ostatnich k i l k u d z i e s i ę c i u lat. P o k a z a ł zjawiska spontaniczne
kolorystycznie.
Zain
i k o n t r o l o w a n e ś w i a d o m o ś c i ą . W a ż n e s ą i j e d n e i drugie.
identyczny
schemat
o b r a z e k i n a c z e j a dobrze r o z w i ą z a ł
ukształtowanej
w
kręgu
zainteresowań
plastyką
PRZYPISY
1
K r y s t y n a Gerliczowa s t o s u j ą c m e t o d ę reprezenta
t y w n ą , w oparciu o karty ewidencyjne p l a s t y k ó w - a m a t o r ó w
s t w i e r d z i ł a , iż n a w s i z a m i e s z k u j e i c h ok. 20%, pozostali
z a m i e s z k u j ą m i a s t a p o w i a t o w e , m i a s t e c z k a i osiedla (ba
dania dla W r o c ł a w s k i e g o Towarzystwa Naukowego na temat
u d z i a ł u wsi w plastyce amatorskiej). Autorka,
której
d z i ę k u j ę t u serdecznie z a p r z e k a z a n e i n f o r m a c j e , d o d a j e ,
ż e w ś r ó d a m a t o r ó w n a j w i ę c e j jest o s ó b z w y k s z t a ł c e n i e m
średnim, najmniej z w y ż s z y m . W ś r ó d rzeźbiarzy przewa
ż a j ą m i e s z k a ń c y wsi. W i e k - z r ó ż n i c o w a n y w z a l e ż n o ś c i
od p ł c i . T a k n p . w ś r ó d k o b i e t p r z e w a g a o s ó b w w i e k u
ś r e d n i m , podczas gdy w ś r ó d m ę ż c z y z n w ł a ś n i e w tej grupie
wieku jest najmniej a m a t o r ó w , n a j w i ę c e j zaś m ł o d y c h
i p o w y ż e j 40 lat, z w ł a s z c z a w l a t a c h e m e r y t a l n y c h ( w ś r ó d
kobiet j e s t t y l k o k i l k a w tej grupie w i e k u ) . P l a s t y k ą a m a
t o r s k ą z a j m u j e s i ę w i ę c e j m ę ż c z y z n n i ż kobiet.
2
W e w i d e n c j i W D K z n a j d u j e s i ę blisko 700 o s ó b ,
a t y l k o w czasie ostatniego p r z e g l ą d u p o j a w i ł o s i ę 97 n o w y c h
nazwisk.
' W Dziale Plastyki W D K (Pracowni plastycznej)
poza mgr K r y s t y n ą Gerliczowa, s p e c j a l i z u j ą c ą się w za
kresie e s t e t y k i i psychologii p r a c u j ą a r t y ś c i p l a s t y c y ,
wszyscy z w y ż s z y m w y k s z t a ł c e n i e m — Stefan Schmidt
(obecnie w 3 letniej delegacji do A f r y k i ) , W ł a d y s ł a w L e c h
i Tadeusz Wroński. D z i a ł współpracuje z 6 konsultantami,
artystami plastykami — s t a n o w i ą c y m i K o m i s j ę I eliminacji
Wojewódzkich Przeglądów.
W powiatowych o ś r o d k a c h K u l t u r y działają etatowi
i n s t r u k t o r z y p l a s t y c z n i . J e s t i c h w 18 p o w i a t a c h — d w u
d z i e s t u . W t y m 8 z w y k s z t a ł c e n i e m w y ż s z y m , 11 z w y k s z
t a ł c e n i e m ś r e d n i m (po l i c e u m p l a s t y c z n y m ) , 1 (na 1/2 e t a t u )
ukończył
Studium Nauczycielskie.
Wszyscy
prowadzą
k o ł a p l a s t y c z n e n a s w o i m terenie. Z a j ę c i a i n s t r u k t o r ó w
w i z y t o w a n e s ą przez w s p ó ł p r a c o w n i k ó w P r a c o w n i P l a s t y c z
nej W D K i n a tej p o d s t a w i e p r z e p r o w a d z a n a jest w e r y
fikacja kadry.
S p o ś r ó d p r a c o w n i k ó w W D K — poza jednym wszyscy
p r a c u j ą p o n a d 3 l a t a , w terenie 11 i n s t r u k t o r ó w p r a c u j e
3 lata i dłużej. Można więc m ó w i ć o stabilności kadry, zwłasz
c z a , ż e p o z o s t a l i p r a c o w n i c y o b j ę l i s w o j e p l a c ó w k i w ostat
n i c h l a t a c h , co z a p e w n e w i ą ż e s i ę z r o z s z e r z a n i e m d z i a ł a l
ności na skutek b o d ź c a jakim są W o j e w ó d z k i e P r z e g l ą d y
Plastyki Amatorskiej.
J e d n y m z p r z e j a w ó w tego s ą z a k u p y prac do G a l e r i i
Plastyki Amatorskiej we w r o c ł a w s k i m Muzeum Etnografi
c z n y m . W z b i o r a c h t y c h z n a j d u j ą s i ę obecnie 173 p r a c e do
b r a n e g ł ó w n i e z n u r t u ludowego, naiwnego, p r y m i t y w n e g o .
4
F o t . : J a n Ś w i d e r s k i — II. 1—4,
52
T
W D K wraz z Muzeum zorganizowało w y s t a w y
z katalogami, z zaproszeniami, afiszami):
a
(wraz
b
— „ Ś w i ą t k a r z e " ( L u r k a , Serwik, Giejson, J ó z k ó w , F u r g a ł a ) w L u b a n i u podczas „ D n i F o l k l o r u " oraz we
w r z e ś n i u we W r o c ł a w i u w g m a c h u Muzeum,
— kiermasz r z e ź b y ludowej (autorzy j a k w y ż e j plus
с
— wystawę
E l s n e r ) , W r o c ł a w , M u z e u m , g r u d z i e ń 1970 r.
mebli
L u b a ń , maj
i
1971,
rzeźb
Jarosława
Furgały.
MDK
W D K W r o c ł a w , czerwiec 1971
r.
d
— Wystawa rzeźb Józefa Lurki. M D K Lubań,
oraz
M u z e u m , W r o c ł a w , m a j 1972 r.
e — W y s t a w a malarstwa B r u n o n a Podjaskiego i A n n y
B i n k u ń s k i e j . M u z e u m , W r o c ł a w , l u t y 1972
(przy
współpracy Wrocławskiego Towarzystwa Przyjaciół
Sztuk P i ę k n y c h )
f — W y s t a w a rzeźb Józefa Serwika, Muzeum, W r o c ł a w ,
m a r z e c 1973 r.
Penetracji terenu s ł u ż y ł y t e ż konkursy i w y s t a w y
pokonkursowe:
a — z o k a z j i 20 l e c i a P R L ( W D K , 1964 r.)
b — z o k a z j i 25 l e c i a P R L ( W D K , 1969 r.) R o z d z i e l o n o
n a g r o d y rzeczowe.
с — n a m a l o w a n k ę n a szkle i w y c i n a n k ę o charakterze
l u d o w y m (konkurs m i a ł charakter s o n d a ż u ) . W y s t a w
k a pokonkursowa — Muzeum Etnograficzne, paździer
n i k 1972 r .
W y b ó r 54 p r a c 39 a u t o r ó w z I I I P r z e g l ą d u w y s ł a n o
w r a m a c h w y m i a n y K u l t u r a l n e j z D r e z n e m do D i p p o l d i s w a l d e n a w y s t a w ę w g r u d n i u 1968 r .
W y b ó r 100 p r a c 72 a . u t o r ó w z V I P r z e g l ą d u w y s ł a n o
do H r a d e c K r a l o v e n a w y s t a w ę „ K o n f r o n t a c j e 72", p a ź
d z i e r n i k 1972 r . N a w y s t a w i e tej m o ż n a b y ł o p o r ó w n a ć
c h a r a k t e r p r a c a co z a t y m idzie i m e t o d y opieki n a d plas
tyką amatorską na Dolnym Śląsku i w województwie
wschodnioczeskim.
5
Prace z „ P r z e g l ą d ó w " znalazły się też n a wystawach
o g ó l n o p o l s k i c h w K r a k o w i e (1971 г.), K a t o w i c a c h (sty
c z e ń 1973 r.) a w c z e ś n i e j w 1966 r. n a w y s t a w i e w o j e w ó d z t w
zachodnich i p ó ł n o c n y c h w Opolu.
« P o t w i e r d z a to o b s e r w a c j a o r g a n i z a t o r ó w we w s t ę p i e
do k a t a l o g u V I „ P r z e g l ą d u "
O Dyndzie i Kazimierskim pisałem w Katalogu
w y s t a w y „ I n n i " W a r s z a w a , C B W A , 1965 r.
O W a c ł a w c z y k u : art. В . Jakubowskiej,
Książę
z D o l i n y lilii, „ P o l s k a S z t . L u d . " , R . X X V I . 1972, n r 4.
7
8
6—16,
Józef Milki — a .
5
