Noty o autorach / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.3-4

Dublin Core

Tytuł

Noty o autorach / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.3-4

Opis

Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.3-4 ; s.258-260

Wydawca

Instytut Sztuki PAN

Data

2004

Prawa

Licencja PIA

Relacja

oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5441

Format

application/pdf

Język

pol

Identyfikator

oai:cyfrowaetnografia.pl:5059

PDF Text

Text

Jan Gondowicz- krytyk literacki i tłumacz. Archeolog wyobraźni. Współpracuje, prócz "Kontekstów",
z "Nowymi Książkami", "Literaturą na Świecie" i "Tygodnikiem Powszechnym". Autor kilku tysięcy recenzji. Przekładał między innymi Biełego, Charmsa,
Brodskiego, Flauberta, Jarry'ego, Queneau i Topora.
Wydał bestiariusz Zoologia fantastyczna uzupełniona
(1995). Usiłuje opublikować trzy książki własne i szereg ekscentrycznych tłumaczeń. Były dziennikarz, były krytyk filmowy, były wydawca. Utrzymuje się (z trudem) z redagowania dzieł polskich pisarzy współcze­
snych i skopanych przekładów. Mieszka w Warszawie.

N o ty o autorach

Wojciech Brojer - absolwent Wydziału Elektroniki Politechniki Warszawskiej, pracownik Instytutu Historii
PAN w Warszawie. Wydał m.in. Sefer jecira - Księga
Stworzenia (1995 , współautor); Diabeł w wyobraźni śre­
dniowiecznej (2003). Założenie Domu Bożego jest fragmentem przygotowywanej książki Studia nad wzgórzem Moria.

Zygmunt Krzyżanowski - urodzony 11 lutego (30
stycznia nowego stylu) 1887 roku pod Kijowem. Miejsce jego urodzenia, nie zostało dokładnie ustalone.
W 1919 roku, w pierwszym numerze pisma "Zori",
ukazał się debiut Krzyżanowskiego - osadzony w epoce niemieckiego Sturm und Orangu dialogowy esej
o urokach niepewności, ]acobi i ,,Jakoby". Późniejsze
utwory nie zostały jednak opublikowane przez dłuższy
czas. Dopiero w dziewięć lat po śmierci Krzyżanow­
skiego, czyli w roku 1959, w Związku Pisarzy powoła­
no na fali odwilży stosowną komisję, mającą udostęp­
nić jego twórczość czytelnikom. Pierwsze prozy Krzyżanowskiego ukazały się w prasie dopiero na przełomie
1988 i 1989 roku. By mogły przebić się do publiczności, musiał upaść komunizm.

Mateusz Braun- absolwent Instytutu Etnologii i Antropologii UW
Ryszard Ciarka- sekretarz redakcji "Kwartalnika Filmowego", pracownik Instytutu Sztuki PAN.
Andrzej Coryell- malarz i rzeźbiarz mieszkający w Bazylei.
W 1978 r. opublikował zbiór wierszy Les chameaux du
myope (Wielbądy krótkowidza) wyd. Caracteres, Paryż.
Powieść Spółka z lwem, wydano w 1986 r. w wyd. Czytelnik, a w 1991 r. -w języku francuskim- wyd. Actes Sud.
Jest autorem aforyzmów i przypowieści, które ukazały się
w ZeszYtach Uterackich, Frazie, Uteracjach, Aspektach,
Toposie. W 2002 r. zrealizował film krótkometrażowy Album rodzinny, a w 2004 r. następny- Wodna kaligrafia.

Wojciech Dąbrowski - antropolog pracujący w Australii i Papui-Nowej Gwinei. Studiował na Wydziale Afrykanistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Doktoryzował
się na Uniwersytecie Narodowym w Canberze (Australia), pisząc pracę na temat reakcji ludności Gór Zachodnich w Nowej Gwinei na obecność misji katolickiej.
Wykładał na Uniwersytecie Narodowym w Canberze,
Uniwersytecie Sydnejskim i na Uniwersytecie Macąu­
arie w Sydney. Pracował z Aborygenami Nowej Połu­
dniowej Walii przy zbieraniu materiałów dokumentują­
cych ich prawa do własności ziemi w ramach nowego
ustawodawstwa federalnego (Native Title). Jest konsultantem naukowym filmów dokumentalnych i fabularnych poświęconych PNG i Trobriandom (Black Harvest,

Joe Leahy's Neighbours, First Contact, Szlachetny Dzikus,
In the Savage Land) i historii emigracji do Australii (Amnesia). Ostatnio pracuje wśród Aborygenów i nie-Aborygenów przy rozwijaniu metod nauczania opartych
na zindywidualizowanej opiece mentorskiej.
Krystyna Dudzińska - etnograf, Instytut Etnologii
i Antropologii Kulturowej UW, badania nad religijnością necprotestantów na Podlasiu i Ukrainie,
Religijność ewangelicznych chrześcijan-baptystów w
dowisku prawosławnych i katolików (2003).

Julia Hartwig - poetka, eseistka i tłumaczka, laureatka wielu nagród i wyróżnień. Opublikowała następu­
jące tomiki poetyckie: Pożegnania, Wolne ręce, Dwoistość,
zieleń,

Czuwanie, Obcowanie, Czułość, Nim opatrzY się
Zobaczone, Przemija postać świata oraz ostatnie
zbiory poetyckie- nie ma odpowiedzi (2001), za który
była nominowana do Nagrody Nike, Wiersze amerykańskie (2002) oraz Błyski (2002); szkice: Z niedalekich
podróży, Dziennik amerykański; monografie: Apolinaire,
Gerard de Nerval; książki dla dzieci (pisane wraz z Arturem Międzyrzeckim): ]aś i Małgosia, Przygody poziomki, Tomcio Paluch, Wielki pościg.
Agata Kapturkiewicz - studentka IV roku Etnologii
i Antropologii Kulturowej UW oraz I roku Wiedzy
o Teatrze na Akademii Tetralnej, pracuje jako asystentka w filmie.
Ewa Klekot - ukończyła archeologię i etnografię na
UW; adiunkt w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UW; zajmuje się kulturowymi uwarunkowaniami przekazu wizualnego oraz populamą recepcją sztuki.
Bartłomiej

śro­

258

Kowal -jest doktorantem Katedry Języ­
koznawstwa Ogólnego i Bałtystyki UW, a także studentem etnologii. Interesuje się językoznawstwem
i antropologią oraz związkami między tymi dwiema
dziedzinami.

NOTY O AUTORACH

Lubomir Kosiński - zm. w 2004 r. starszy kustosz,
w dziale Dokumentacji Archiwalnej i Fotograficzno-Filmowej Państwowego Muzeum Etnograficznego
w Warszawie.

kie w Instytucie Lingwistyki Stosowanej UW (2000).
Stypendium badawcze w Universitat Trier i Centre
Universitaire de Luxembourg (2002). Praca dydaktyczna dla Goethe-Institut w Warszawie (2002-2004).

Anna E. Kubiak- antropolog kultury, adiunkt w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Autorka pracy na temat nowych ruchów religijnych Delicje i lewa ręka
Kryszny, 1997, za którą otrzymała nagrodę im. Stanisła­
wa Ossowskiego; zamierza opublikować swoje Dzienniki
prowadzone podczas dwuletnich badań terenowych
nad ruchem Hare Kryszna. Od 1996 roku prowadzi badania nad kulturą New Age w Polsce, Anglii, Szkocji
i Danii. Przygotowuje do druku książkę NEW AGE.

Lech Mróz - Profesor dr hab. etnolog, zajmuje się problemami etnicznymi, autor wielu prac o Cyganach m.in.

Anna Kucio - absolewntka Instytutu Romanistyki
Uniwersytetu Warszawskiego. Do jej zainteresowań
badawczych należy szeroko rozumiana wielokulturowość i komunikacja międzykulturowa, w szczególności
kwestie dotyczące frankofonii (stosunki etniczne,
zmiana językowa i kulturowa we francuskich obszarach
językowych świata, literatura wyżej wymienionych).
Lechosław Lameński- dr

hab., prof. nadzw. KUL, historyk sztuki i krytyk, Dyrektor lnsrytutu Historii
Sztuki KUL, a zarazem Kierownik Katedry
Historii Sztuki Nowoczesnej, autor monografii: To-

masz Oskar Sosnowski 181 0-1886 rzeźbiarz polski
w RzYmie, 1997; oraz wielu artykułów, wstępów do katalogów, recenzji i haseł do encyklopedii, głównie z zakresu sztuki polskiej (architektury, rzeźby i malarstwa)
od II poł. XIX wieku do 1939 roku.
Aleksandra Metbechowska-Luty - historyk sztuki,
studia na UW, doktorat z nauk humanistycznych (UW
1966). Specjalizacja: historyk sztuki polskiej XIX/XX
w. Adiunkt w Instytucie Sztuki PAN (gdzie pracowała
w latach 1955-1985), Pracownia Słownika Artystów
Polskich. Autorka 46 artykułów i 7 książek, m.in. Teofil Kwiatkowski (monografia), Ossolineum, Wrocław
1966; Widmo. Życie i twórczość Ludwika De Laveaux,
Wrocław 1988; Posągi i ludzie. Antologia tekstów o rzeź­
bie polskiej XIX w., IS PAN, Warszawa 1993 (wspólnie
z Piotrem Szubertem); Mali mistrzowie polskiego pejzażu .
XIX w., Neriton, Warszawa 1997; Nokturny. Widoki nocy w malarstwie polskim, Arkady, Warszawa 1999.
Grzegorz Pawłowski - absolwent filologii germańskiej
KUL (1999). Studia humanistyczne w Centre Universitaire de Luxembourg (1994-95) oraz w Universitat Salzburg (1997). Praktyka metodyczno-dydaktyczna w Centre de Langues, stypendium Ministre des Affaires Culturelles Grancl-Ouche de Luxembourg
(1996). Praca w charakterze reportera i nauczyciela fotografiki w ramach Academie d'ete w Larochette, Echtemach i Luksemburgu dla Cercle Europeen pour la
Propagation des Artes ( 1997, 1998). Studia doktoranc-

Dzieje Cyganów- Romów w Rzeczpospolitej XV-XVIII w.,
Warszawa 2001; Etnos Przebudzony [red.] Warszawa
2004. Dyrektor Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW
Andrzej Pieńkos - adiunkt w Instytucie Historii
Sztuki UW. Wraz z żoną, Jolantą Chrzanowską-Pień­
kos opublikował Słownik artystyczny Paryża i regionu
Ile-de-France (Warszawa 1996) i Leksykon polskiej sztuki XX w. (Poznań 1997). Prace z zakresu historii sztuki nowoczesnej (książka Okropności sztuki, Gdańsk
2000), krytyki artystycznej i eseistyki dotyczącej kultury publikował w licznych czasopismach.
Magdalena Prosińska - absolwentka Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej UW (praca magisterska
na temat pielgrzymek na Podhalu) i Studiów Ochrony
Światowego Dziedzictwa (World Heritage Studies) na
Wydziale Architektury Folitechniki Brandenburskiej
w Cottbus (praca magisterska na temat zmian w tradycyjnej, drewnianej architekturze Nungów z Van
Quan, w północno-wschodnim Wietnamie). Zainteresowania badawcze i projekty dotyczące zmian w krajobrazie kulturowym wsi, dokumentacja, ochrona
i rozwój dziedzictwa. Mieszka w Berlinie.
Tomasz Rodowicz - historyk filozofii (ATK), aktor,
i muzyk. W 1972 założył z przyjaciółmi w Warszawie
pierwszy w Polsce ośrodek socjoterapii dla młodzieży
uzależnionej. W latach 1974-76 współpracował z Teatrem Laboratorium we Wrocławiu przy projektach
parateatralnych. Zaproszony przez Włodzimierza Staniewskiego, współtworzy z nim Ośrodek Praktyk Teatralnych "Gardzienice", gdzie pracuje do dziś.
W 1985 wyreżyserował w Munster (Niemcy) Prometeusza wg Ajschylosa. W latach 1992-94 współpracował
z teatrem Tanto w Wiedniu, w 1996 w duńskim Oyfn
Veg. W "Gardzienicach" jest współodpowiedzialny za
stronę muzyczną projektów; w 2000 r. wydał płytę
z muzyką antyczną Metamorfozy. W Akademii Praktyk
Teatralnych prowadzi trening fizyczny i zajęcia głoso­
we. Pracuje nad projektem Orkiestra Antyczna.
Maria Rogińska- doktorantka
nych przy IFIS PAN.

Szkoły

Nauk Społecz­

Maciej Rożalski - absolwent Instytutu Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, obecnie na studiach doktoranckich w Instytucie Sztuki PAN. Zajmuje się zagadnieniami z zakresu pogranicza antropo-

rzył

logii kultury, filozofii kultury i estetyki - szczególnie
rolą ruchu, tańca, krwawej ofiary, spożywania w sztuce i rytuałach różnych kultur i systemów religijnych.
Sam zajmuje się teatrem, między innymi jako uczestnik akademii Ośrodka Praktyk Teatralnych "Gardzienice" oraz jako performer teatrów ulicznych.

Towarzystwo Kursów Naukowych, konwersatorium
i Przyszłość (DiP) , współdziałał ze śro­
dowiskami katolickimi - Klubem Inteligencji Katolickiej, z "Tygodnikiem Powszechnym", z ,,Więzią", z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim, z "Laskami" i z Duszpasterstwami Ludzi Pracy. Szczególnie bliskie kontakty
miał z kościołem św. Stanisława Kostki i z górnikami.
W roku 1980 w Gdańsku został doradcą "Solidarności" i działał w niej do końca swoich dni. Udział
w ruchu "Solidarność" widział jako dalszy ciąg uczestnictwa w Powstaniu Warszawskim.
Brał udział w wielu konferencjach międzynarodo­
wych, m.in. Rencontres de Geneve, Klub Rzymski,
W.F.S.F, Wiłton Park.
Zarówno w swojej twórczości, jak i działalności reprezentował myśl niepodległościowego i humanistycznego socjalizmu, ładu społecznego opartego na idei
braterstwa i chrześcijańskiego personalizmu. Było to
permanentnym "powstawaniem" przeciwko wszelkim
przejawom totalitaryzmu i nieprawościom władzy.
Był członkiem polskiego PEN Clubu, który w r. 1990
ustanowił nagrodę jego imienia.
Autor kilku książek i ok. 150 artykułów. Najważniej­
sze pozycje: O socjalistycznym humanizmie, Zapiski z lat
1950-1953, Próby świadectwa, niepokoje amerykańskie,
Doświadczenie

Maja Stachowiak - studentka Kolegium Międzywy­
działowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na UW; w ramach studiów realizuje minimum
programowe w Instytucie Antropologii Kulturowej
i Etnologii oraz w Instytucie Stosunków Międzynaro­
dowych.
Tomasz Wit Szerszeń- student MISH-u na UW oraz
w Studium Fotografii w PWSFTViT w Łodzi. Publikował w "Kontekstach".
Wiesław

Szpilka - etnolog (studia UJ), studia doktoranckie Instytut Sztuki PAN, pisze pracę doktorską
poświęconą etnologicznej interpretacji kultury masowej. Mieszka w Kościelisku.
Jan Strzelecki, urodzony 4 VII 1919 r. w Warszawie,
zmarł 11 VII 1989 r. w wyniku brutalnego napadu
w do dziś niewyjaśnionych okolicznościach.
Był socjologiem-filozofem, publicystą, eseistą.
Rozpoczęte przed wojną studia kontynuował W czasie wojny; studiował na tajnym uniwersytecie. Działał
w grupie młodzieży "Płomienie" związanej z organizacją
,,Wolność- Równość- Niepodległość". Współredago­

wał

pisma młodzieży socjalistycznej "Płomienie", "Mło­
Socjalistyczna" i "Droga". Uczestniczył w działa­
niach bojowych, m.in. w pomocy Warszawskiemu Gettu. W Powstaniu Warszawskim walczył w batalionie
"Żywiciel" (AK). Dwukrotnie ranny, odznaczony Krzyżem Walecznych i Krzyżem Powstańczym.
Powojnie, w 1946 r., został asystentem prof. Stanisława Ossowskiego w Katedrze Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, a także przewodniczącym akademickiego Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej (AZNMS), członkiem PPS i jej Rady Naczelnej.
(Po połączeniu PPR i PPS stał się członkiem PZPR,
z której go usunięto w roku 1978 za permanentną
dzież

działalność opozycyjną).
Już

w roku 1946 był aresztowany pod zarzutem
należenia do WIN, zwolniony dzięki ostrej interwencji władz PPS. Od tego jednak czasu był stale, aż do
tragicznej śmierci, inwigilowany przez służby bezpieczeństwa.

W 1952 r. usunięty z pracy na UW jako "ideologiczny demoralizator młodzieży akademickiej". Nigdy więcej
nie pozwolono mu wrócić do pracy z młodzieżą. W latach 1957-1988 pracował w Polskiej Akademii Nauk.
Uczestniczył w wielu inicjatywach niezależnych
i opozycyjnych - był współtwórcą i prezesem Klubu
Krzywego Koła, współpracował z KOR-em, współtwo-

Socjalizmu model liryczny, Kontynuacje, Solidarite. Analyse
d'un mouvement social (wyniki badań socjologicznych
przeprowadzonych wspólnie z prof Alainem Touraine).
Jadwiga Brzezińska-Strzelecka - psycholog. Studiowała na Uniwersytecie Warszawskim u prof. Stefana
Baleya, prowadzącego Katedrę Psychologii wychowawczej. Kolejno pracowała: jako asystentka swego
profesora, jako redaktor literatury dla dzieci i młodzie­
ży, w spółdzielni wydawniczej Czytelnik, następnie jako psycholog w Poradni Społeczno Wychowawczej.
Pełniła też niejednokrotnie funkcję biegłego sądowego
w procesach nieletnich przestępców.
W czasie wojny należała do AK. Odznaczona medalem "Sprawiedliwej wśród Narodów Świata"
Agnieszka Śmiertka - studentka Instytutu Etnologii
i Antropologii Kulturowej UW, absolwentka Instytutu
Anglistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Interesuje się kulturą Wielkiej Brytanii XIX i XX
wieku, a w szczególności życiem codziennym w czasach wiktoriańskich oraz kulturą niderlandzkiego obszaru językowego.
Gabriela Świtek - historyk sztuki. Adiunkt w Zakła­
dzie Dziejów Myśli o Sztuce, Instytut Historii Sztuki
Uniwersytetu Warszawskiego. Absolwentka University of Cambridge (wydział architektury, praca doktorska z dziedziny historii i filozofii architektury, 1999).
Kurator w Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie (m.in. kurator wystawy Daniela Libeskinda,
Fundamenty pamięci, 2004).
/

260

NOTY O AUTORACH

Jerzy Sławomir Wasilewski- etnolog, doktor habilitowany, pracuje w Katedrze Etnologii i Antropologii
Kulturowej UW W latach 1971-80 był uczestnikiem
corocznej ekspedycji IHKM PAN do Mongolii. Prowadził też penetrację etnograficzną innych krajów
Azji. Autor książek: Podróż do piekieł, rzecz o szamań­
skich misteriach, Warszawa 1979, Tabu a paradygmaty
etnologii, Warszawa 1989.
Seweryn A. Wisłocki - etnolog, krytyk sztuki, eseista. Zajmuje się śląską sztuką nieelitarną, (współtwór­
ca Kolekcji Sztuki Nieprofesjonalnej w Muzeum
Śląskim), oraz problematyką interetniczności kultury
śląskiej. Autor licznych publikacji, m.in. książki Górniczy Śląsk w sztuce Górnego Śląska. Mit, sacrum, kreacja (1996).
Anthony Vidler - historyk i krytyk architektury
nowoczesnej i współczesnej. Absolwent m.in.
Wydziału Architektury, University of Cambridge.
Wykładał m.in. w Princeton University School of
Architecture oraz na Wydziale Historii Sztuki,
University of California, Los Angeles. Od 2002
dziekan The Cooper Union School of Architecture
w Nowym Jorku. Specjalizacja: francuska architektura
od czasów Oświecenia do współczesności. Ważniejsze
publikacje: The Writing on the Walls: Architectural

Theory

in the Late Enlightenment (Princeton
Architectural Press, 1987), Claude-Nicolas Ledoux:

Architecture and Social Reform at the End of the Ancien
Regime (MIT Press, 1990), The Architectural Uncanny:
Essays in the Modem Unhomely (MIT Press, 1992),
Warped Space: Architecture and Anxiety in Modem
Culture (MIT Press, 2000).
Joanna Zalewska - studentka Instytutu Etnologii
i Antropologii Kulturowej UW. Psycholog. Pracuje
w Instytucie Psychologii Zdrowia przy Polskim Towarzystwie Psychologicznym, gdzie współtworzy portal
internetowy poświęcony tematyce psychologicznej.
Interesuje się antropologią współczesności.
Magdalena Zowczak, etnolog, dr hab., profesor w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się antropologią religii: związkami między kulturą religijną a tożsamością,
studiami nad apokryfem i modlitwą oraz współczesną
ekspresją religijną. Prowadziła badania etnograficzne
na Litwie, Białorusi i Ukrainie. Napisała m. innymi:
Bohater wsi. Mit i stereotypy, Wiedza o kulturze, Wrocław 1991, Biblia ludowa. Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej, Wyd. FUNNA, Wrocław
2000, współautorka tomu Podole i Wołyń. Szkice etnograficzne, DiG, Warszawa 2003.

Summary of articles

Grzegorz Pawłowski My Home, Jerusalem
Reminiscences from a voyage to the Eternal City
of Jerusalem. The effect of awaiting successive images
has assumed the shape of a series of photographs
which document experiencing the fragmented shapes
ofhistory.
Wojciech Brojer The Establishment of the House of God
As long as they wandered, God accompanied them
and preceded them in the Ark of the Covenant and
below the Tabernacle. Once they settled clown in the
Promised Land, it became necessary to build Him
a House. Who, and in what manner was to decide
where in the homeland of the twelve generations of
Israel should the Tempie of Jehovah be erected? The
answer to this question is to be found in the texts of
the Jahvist (ninth century B. C.), cited in chapter 24
of 2 Samuel (2 Kings) and repeated (almost) faithfully
seven hundred years later in the Chronides (l ChronicIe, 21). The account given by Samuel is immersed in
the political re ality of the emergent Kingdom of Israel
and Juda, the organisational undertakings of King Da-

vid, and the revolt against the new structures. The inspiration, however, came from God (the wrath of Jehovah), and the foundation of the House of God was
composed of hierophancy together with its drastic
consequences and the abrupt intrusion of divine energy into earthly reality; the Temple's construction site
emerged in a dramatic dialogue between God and David. Heretofore destructive energy assumed the form
of Jehovah's altar in Jerusalem and on M t. Zion -land
obtained from the King of the Jebusites.
Anthony Vidler The Architectural Uncanny. Essays in

the Modem Unhomely.
Unhomely Houses is the first chapter of Anthony
Vidler's The Architectural Uncanny: Essays in the Modem Unhomely (MIT Press, 1992), in which the author traced the motif of haunted houses recurring in
Romantic literature, i. a. in the stories of Edgar Allan
Poe (The Fall of the House of Usher), Victor Hugo (Les
Travailleurs de la mer), and E. T. A. Hoffmann (The
Golden Flower Pot, Rath Krespel). By analysing literary
imagesof unusual houses and, at the same time, refer-

ring to The "Uncanny", the celebrated text by Sigismund Freud, Vidler attempted to define the element
of the "uncanny" as a special experience in architecture. Assorted symptoms of spatial eeriness, e. g. the
feeling of disorientation, instability, and claustrophobia experienced when faced with the abyss of an imaginary void, a labyrinth or a prison, are discovered also in literary descriptions by Thomas De Quincy
(Confessions of an English Opium-eater) and Charles
Nodier (Piranese, contes psychologiques), one of the
many examples of the Romantic, sometimes "mistaken" interpretations of Giambattista Piranesi 's Carceri d'Invenzione series.

agent, obtained thanks to a pact with an unclean spirit
and used to expand an insufferably cramped flat, leads
to an explosion of the void: the flat hecomes a breeding
ground for an alternative, prison-like universe.
Tomasz Rodowicz Home, or Wandering in Time
An account of the first excursion made by the actors of the Gardzienice Theatre in Septernber 1982
to northern Norway (Lapland) and the only nomadic
tribe in Europe, the Sami. lts members have retained
their distinctness, identity, occupation (reindeer breeding) and archaic songs known as JOJK. A moving
description of the experience of seeking the reindeer,
loneliness, and the feeling of being los t, together
with an attempt at defining the true nature of the
home.

Mańa Rogińska,

The Road Home. Certain Aspects of
the Model of theWorld in Russian Orthodox Narration
from the End ofthe century.

Andrzej Coryell Drawing a Home
A reflection by an author of aphorisms and poetry,
expressing the dream-like dimension of a home.

In the presented reflections on the organisation
and conceptualisation of Iiving space in post-Soviet
Russia (1991-2004) the loss of the habits of sacralising
space is confronted with a tangible longing for the
Home, conceived as a sacral locum. The author attempted to examine, in the spirit of structuralism and
phenomenology, the status of the home in models of
the word contained implicitly (K. Levi-Strauss) in
Russian mythology. She sought an image of the home
in eontemparary Russian Orthodox narration (upon
the basis of 900 documents of daily life) by resorting
to a presumption of a profound analogy between the
religious and secular order, disclosed by Russian history as a whole. In this perspective, the text delves into
the theme of the home and the border, the home and
prison, the home envisaged as a stop along the way,
members of the household and newcomers, the home
and fate, the home and the family, sight and sound in
the space of the home, static and dynamie qualities,
and time and eternity. The author analysed concepts
of the smalt and large home (Fatherland, native land),
which appear as elements of a wartime image of the
world, typical for comemporary Russia.
Jan Gondowicz, Collector of Fissures
A biogramme of Sigismund Dominikovich Krzhizhanovsky vel Zygmunt Krzyżanowski (1887-1950),
whose voluminous prose and numerous essays were
revealed in Russia some fifteen years ago. This sophisticated and concise author - a Pole writing in Russian - transformed philosophical and physical concepts into succinct and astonishing tales worthy of
Calvin, Buzzatti, Landolfi, Rosendorfer or Borges, and
maintained in their spirit.
Zygmunt Krzyżanowski Quadraturite
This novel (Kvadraturin, 1926) from the collection
Chem lyudi miortvi, not published during Zygmunt
Krzyżanowski' s lifetime, starts in the manner of Bulhakov and ends in a truły Kafkaesque vein. A miraculous

Jerzy S. Wasilewski On the Trail of an Imaginary
Escape The Long March by Slavomir Rawicz - a description of an impressive escape to British lndia
across Mongolia, Tibet and the Himalayas, accomplished by a Pole arrested by the Russians in 1939 and
detained in a Siberian labour camp - has recently enjoyed a worldwide career, and is treated as a document. To an ethnographer farnihar with the terrains
in question it remains obvious fiction, brimming with
naive images of the East and glaring errors in depictions of cultural reality. The plot is full of infantile inventions, and totally lacks details which simply had
to be included if the described events really took place. A critical review of episodes, landscapes, and portrayals of the natives proves that the book was written by someone who had never been there. The current popularity of the publicarion demonstrates the
degree to which the boundary between the virtual
and the real has become obliterated. The reader is increasingly less concerned with finding out whether
something was an historical fact or fiction, vero or
merely bene trovato.
Maciej Rożalski Candomble
Candomble is a generał term pertaining to a group
of religious cults in Brazil. There is no single, strict definition of the essence of this phenomenon, which
cannot be even described as a cohesive religious formula, since Candomble is extremely differentiated and
syncretic. Depending on the region in which it takes
place the ritual is composed of various elements. Diverse impacts, partially of Catholicism and partly of
local Indian culture, together with the religious beliefs
brought over from Africa by black slaves, produced
a unique mixture characteristic for the multi-cultural
and ambiguous qualities of its form. As a rule, men-

262

SUMMARY OF ARTICLES

tion is made of a set of cults, thus avoiding eventual
problems associated with definitions. There does
exist, however, a certa in joint feature typical for all offshoots of Candomble and worthy of special attention
- so-called passession which, according to the adherents of the cult, is a manner in which the pantheon
of the worshipped deities reveals itself. The gods descend into dancers selected for this purpose by assuming eontroi over their bodies. The nature of this divine passession remains unexplained. On the other
hand, it is known that it appears both in Brazil and in
other cults of African origin in Cuba and Haiti, not to
mention large parts of Africa, where it originated. lt is
even possible that this form of religious activity was
present already in the rituals of ancient Greece. The
author tells one of the stories about Candomble, the
Brazilian cult of possession.
Jacek Olędzki Poetic Diaries. Peru, the Iconosphere of

the Most Extraordinary Petroglyphs
In 2002 the author organised at Warsaw University a ("ceiling") display of Peruvian petroglyphs. In this
extremely personał sketch he describes his interest in
the phenomenon, and takes the opportunity to present anthropological themes and publications which
he regards as important.
Jacek Olędzki Quiet and Loud
A highly personał interpretation of Rondo de Gaulle'a (The de Gaulle Rondo), a book by Olga Stanisławska - a reporter's account of a trip to Africa.

Dąbrowski Verandah
Verandah is a description of the first four weeks of

Wojciech Z.

the author's stay in New Guinea and the historical
event which took place at the time- a missionary expedition across the jungle to terrains which up to then have remained heathen. For two years the author conducted on-the-spot work in the Western Highlands of
Papua-New Guinea. His research concerns changes of
the consciousness among tribes of the Hagen culture,
living in Jimi Valley, which in the second half of the
twentieth century found themselves under the impact
of a powerful gravitation of Western civilisation. In
contrast to many other earlier colonised lands, Papua-New Guinea, which from the 1930s remained under
Australian administration, did not experience a mass-scale influx of settlers and the resultant sudden attack
launched against its tribal organisation.
Magdalena Prośińska Feeding a Dead
The reportage, written by an ethnographer working in Van Quan, North-eastern Vietnam, tells a story of her experience of meeting a lady-shaman called
a then singer, who invites her to assist in a ritual called
feeding of a dead person. The Tay shaman calls the soul
ofMr. Tuan, who died one hundred days before and leads him through dangers of an Underground world.
An army of the Then spirits helps the shaman and Mr.
Tuan to reach the Land of Ancestors. The artide describes preparations for the ritual and gives many details about the ceremcny and people taking part in it.
Jan Strzelecki, Jadwiga Strzelecka The presented block

Tomasz Szerszeń BRISEES or Traces of Africa.
On the African Journal of Michel Leiris In Poland,
Michel Leiris is associated predominantly with the
surrealistic movement and placed within a constellation of such names as Georges Bataille or Antonin
Artaud (the recently translated into Polish De la
litterature consideree comme une tauromachie /Lustro Tauromachii l stems from Bataillean inspiration
which explains such an interpretation of Leiris' writing in Poland). Meanwhile, Leiris was also
an ethnographer. Years later, interest in his works was
disclosed by such influential anthropologists as James
Clifford. The author of text presented in this issue
concentrates his attention on Afrique fantorne (1934)
- a journal written by Leiris during his ethnographic
expedition across Africa. The journey came as a
breakthrough for Michel Leiris: all problems, topies, manners of writing characteristic for his later
works originate in Afrique fantome. This intriguing
text evades all classifications: it combines the features
of an intimate diary, an adventure story, an ethnographic treatise, and traveller's notes ... The author stresses the connection between "ethnography", "art'' and
"life" - Afrique fantorne is simultaneously "ethnograhy" and "autobiography".

of texts relating to the tragically deceased ]an Strzelecki
sociologist, mountaineer, political activist and publicist, encompassed predominantly that part of his life
which was associated with mountain climbing and research expeditions. The texts inducle reminiscences
by Strzelecki's wife, Jadwiga, documenting his mountain excursions (primarily in the Tatra M ts.); an interview conducted by Andrzej Wilczkowski, brimming
with fascinating anecdotes, in which Strzelecki recalled his first encounters with the mountains and the
beginnings of his career as a mountain clirober and alpinist; Strzelecki's "ethnographic" recollections from
an International Sodological Seminar held in Vittakivi (Finland), as well as his private notes and letters
linked with the Spitsbergen expedition.
Wiesław

Szpilka On Sealskins
"Sealskining" is a special type of skiing which
thanks to a suitable construction of the skis, the bindings, and the shoes, and by using two glued-on strips
of fa brie makes it possible to reach, and descend from,
every arbitrarily chosen spot. Ski-touringand ski-Alpine mountaineering also describe the phenomenon in
question, which offers a feeling of unrestrained liberty,
but also the experiences of exertion, pain and hazard.

Andrzej Pieńkos The San Michel Book and Home
From the time of eighteenth-century expeditions
the island of Capri remained a popular destination of
artists and researchers alike. In 1876 Axel Munthe,
a young physician from Sweden, feli under the spell of
the island's beauty and commenced building his dream residence, which he named Villa San Michel. In
1929 he published his life's work, an autobiographical
novel entitled The Book from San Michel, a source of
information about a profound fascination with classical culture, which gave rise to the construction of the
author's highly individual home. The villa was not
subjected to any architectural conceptions, nor did its
owner employ a professional architect. The end result
was the outcome of inspiration sought among the ruins of Capri and the labaur of severallocal workers. A.
Pieńkos analysed this interesting example of hazardous architectural eclecticism, and inquired into the essence of this phenomenon, the limits of aesthetic fascination, and the arbitrariness of an artistic collage.

longing to existence, albeit free from the commonplace and banality; in this unique manner, he elevates and consecrates details of daily life, devising his
own imaginarium of man's real and supra-sensual existence. De Tramecourt uses gouache, pasteis and oil
paint; he seeks special texture effects and strives to
improve impasto and glaze. As a habitual partkipant
in artistic life, he frequently showed his works in assorted Polish, German and French cities. The most
relevant impulse in selecting the artist's path of life
proved to be a deeply encoded determination and
a conviction that he must devote himself to art,
which has become the sole reason for his existence.
Lechosław Lameński, To Conserve, to Restore, or Perhaps Simply to Tear It All Down?

A review of three books written upon the initiative
of Jarosław Krawczyk, editor-in-chief of the monthly
"Mówią Wieki", concerning the history of the protection and conservation of monuments of architecture:
Wokół

Aleksandra Metbechowska-Luty Places, Traces, Sha-

dows. On the Oeuvre of Daniel de Tramecourt
As an artist Daniel de Tramecourt is both an amateur and a professional. He had never graduated from
an Academy of Fine Arts, and in 1964-1967 he attended an secondary arts school in Lublin, where he
learned the basie warkshop skilis and embarked upon
individual work. For long he has succumbed to various fascinations, and is captivated by the art of Bosch,
the Surrealists, Witold Wojtkiewicz, Jean Dubuffet,
and Francis Bacon; in about 1995 he chose his master- the acclaimed painter Jacek Sienicki, in whose
works he discavered a spiritual affiliation. De Tramecourt applied graphic techniques and drew and sculpted a lot, but painting remains the core of his oeuvre.
He recreates the surrounding world: sites, landscapes, houses, interiors and objects, but also that which
he sees with the "inner eye" and which had been rendered indelible in traditional mernory - archetypical
motifs taken from philosophy, literature, art, the Bibie and mythology, and thus those realms which contain the ever-present idea of returnability, the "eterna! return" to the sources. In this manner, his art not
only mirrors substitutes of reality, but glows with the
shadows of "primary things". During the 1980s de
Tramecourt painted quasi-ludic grotesques, intensively "coloured" genre scenes enacted in the market
square of Kazimierz Dolny. Subsequently, he entered
the domain of the human dwelling - up this very day
de Tramecourt executes magnificent likenesses of the
universal space of the home and metaphorical, usually deformed, portraits of men and women shouldering
the heavy burden of existence, but also endowed
with a secret spirituallife. De Tramecourt paints still
life compositions and utensils: tables, chairs, fish, wine, fruit and flowers, which become iconic signs be-

Wawelu. Antologia tekstów z lat 190 1-1909 (Abo-

ut Wawel. An Anthology ofTexts from the Years 19011909, Warszawa-Kraków 2001), Alois Riegl, Georg Dehio i kult zabytków (Alois Riegl, Georg Dehio and the
Cult of Historical Monuments, Warszawa 2002) and

Zabytek i historia. Wokół problemów konserwacji i ochrony
zabytków w XIX wieku. Antologia (The Historical Monument and History. On the Conservation and Protection of Historical Monuments During the Nineteenth
Century. An Anthology, Warszawa 2002).
Ewa Klekot National Heritage Monumentsand the Re-

lation towards the Past
Ewa Klekot wrote about the modern and postmodern comprehension of the concepts of "history" and
"heritage", the rhetoric which emotionally appropriates ("colonises"} past experiences, precisely as an "heritage", in order to legitimise the presence, and the role played within such rhetoric by the concept of "monuments of the past". The artideisan introduction to
texts presenting the outcome of the research conducted by students of the Institute of Ethnology at Warsaw University among visitors touring the royal castles
in Cracow and Warsaw.
Joanna Zalewska (National heritage monuments - who do they belong to?} examined egalitarianism and
elitism, as well as participation and exclusion in the
attitudes of visitors touring the monuments.
Agnieszka Śmiertka (Monuments and guidebooks, or

the source of the tourist's knowledge about what is worth
seeing} studied the image of the two castles as seen by
individual tourists using guidebooks.
Anna Kucio (Knowledge about national heritage monuments upon the example of the Royal Castle in Warsaw

264

SUMMARY OF ARTICLES

and Wawel Castle) clemonstrared the fact that knowledge about national heritage monuments is not histofical but haphazard lore about the past, whose part is
composed of symbols and patriotic feelings.

real name of the famous naive painter from Krynica,
known as Nikifor, was Epifaniusz Drowniak. The tria!
was the outcome of years-long efforts on the part of
the Łemko Union to recognise the artist's Łemko descent.

Bartłomiej Kowal (Between tourism and religion. Experiences of national heritage upon the example of the Royal
Castle in Warsaw and Wawel Castle) - with a differen-

Peter Martyn, The former highway inn of Paweł Out-

tion between the concepts of "emotional experiencing" and "experiencing as such" as his point of departure, the authar showed how in the case of visitors at
Wawel Castle and the Royal Castle in Warsaw tourist
experiences change into experiencing the "national
heritage".
Agata Kapturkiewicz (Must a national heritage monument be authentic?) described the ways in which a tourist understands authenticity, and the manner in
which the latter influences the evaluation of a given
site as a heritage monument.
Maja Stachowiak (Power and politics within the context
of national heritage monuments in the opinion of the visitors) attempted to reconstruct the common understanding of the concepts of "power" and "politics",
and wrote about the ways of situating them within the
space of national heritage monuments: the inclusion
of the former and the exclusion of the latter.
Wiesław

Szpilka Wit
Persona! notes made after reading Dariusz Czaja's Sygnatura i fragment. Narracje antropologiczne (Signa tu re and Fragment. Anthropological Narrations), a book which demonstrates how assorted spaces of culture can become the domain of ethnographic analysis. A eonfrontarion of various perceptions, forms of presence, and shapes of the same,
performed in order to come elaser to the ultimate
sense.
Mateusz Braun A True Myth, or How Karol

Wojtyła

Became the Pope
The historical event of the election ofKarol Wojto the office of Pope, as perceived by the community of Gorlice, possesses the symptoms of a mirade and is located within mythical space. The story recounted by the authar pertains to the oath
sworn by the Pope's father during the battle of Gorlice, one of the bloodiest clashes during World War
l. This tale has aU the features necessary to create
a myth about the miraculous intervention of Providence.
tyła

Seweryn A.

Wisłocki,

Mostowski at Poronin: an historie monument of wooden
architecture in (dire) peril
This open letter is intended to inform readers of
the threat that an appallingly ill-conceived 'road improvement" scheme poses not only to an outstanding
example of vernacular wooden architecture but equally a place of exceptional natura! beauty. The planning scheme, which forms part of the generał transforming of the highway from Cracow to Zakopane into
a dual carriageway, is intended to link this concrete
and tar-macadammed 'zakopianka" with the regional
road that leads to Slovakia.
The apparent indifference shown by the !ocal
authorities of Poronin towards the former inn at the
confluence of the Poroniec mountain stream and River
Zakopianka may be explained partly by its overexaggerated association with V.l. Lenin, but also by the
likelihood that the 'Tatras Junction" is merely a sign of
what is to come; namely, the entire area's
redevelopment. The forces of change currently moving
in on an enclave of uniqueness, where people achieved
a remarkable degree of harmony with a beautiful but
harsh natura! environment, may be seen as part of an
ongoing catastrophe. The entire region could only
have been spared the worst excesses of modern
'civilisation' if the !ocal highlanders themselves had
demonstrated an intuitive foresight which, due to a
paradoxical course in their more recent history, they
seem to have all but completely forfeited. Having in
large part introduced themselves to the ~merican' way
of life by escaping - much like the lrish - rura! poverty
and overcrowding, embracing with arms ever wider
outstretched successive achievements of the industrial
and techno-informational ages, the Highlanders
currently find themselves between the devil of material
well-being that has so long enticed them and the
growing despair of witnessing their once safe, but now
insecure, homeland being turned into a spiritual no less
than an environmental wasteland.

The Court Rules that Nikifor is

EpifaniuszDrowniak
On 26 March 2003, aftera seven-years long tria!,
the Regional Court in Muszyna proclaimed that the

Nr inw. .J(,..'(.~ ............ .

Cytat

“Noty o autorach / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.3-4,” Cyfrowa Etnografia, Dostęp 30 czerwca 2022, https://cyfrowaetnografia.pl/items/show/11407.

Formaty wyjściowe