d5bef557df41f2b8e34cf8c31419bab4.pdf
Media
Part of Rozporządzenie c. k. Ministerstwa wyznań i oświaty / Lud, 1911, t. 17
- extracted text
-
Kronika etnograficzna
dobrego sumienia“ znanej w dziedzinie twórczości dla ludu autorki p.
Maryi Bruchnalskiej, oraz dyalog Ferdynanda Kurasia
p. t. „Polonia“, do którego to dyalogu oryginalną dekoracyę zaprojekto
wał prof Janczyk. W dalszym ciągu porusza Dr. Koli er szereg za
gadnień, dotyczących twórczości dla ludu. P. Stry cha rsk i omawia
„Przedstawienia dramatu klasycznego przez młodzież szkół średnich“,
a p. Adam P iątek podaje praktyczne wskazania niezbędne przy or
ganizowaniu drużyn teatralnych. W „Przeglądzie sztuk do grania“ znaj
dujemy recenzye pióra p. j. M. Dr. K o 11 e r a, E. Z w i 11 i n g - Ł o z i ńskiego i innych. Całości zeszytu dopełniają odpowiedzi komisyi lite
rackiej, korespondencye, wiadomości z pism i książek, wreszcie kronika.
Rozporządzenie c. k. Ałinisterstwa Robót Publicznych z dnia
1. sierpnia 1911 L, 492 XXI. a), w sprawie zachowania rodzimych stro
jów ludowych. Odbitka z „Dziennika Urzędowego“ Nr. 24. z r. 1911. L.
14.541/IV.
Rodzime stroje ludowe znikają zwolna z widowni. Celem zachowa
nia tych uroczych oryginalnych ubiorów, należy szukać środków i spo
sobów, któreby ten zanik powstrzymały lub przynajmniej opóźniły.
W tym względzie pewnych skutków spodziewać się można po zarządze
niach dydaktycznych, one to bowiem na pokrewnem polu rodzimego bu
downictwa, zaleconego pieczy szkół przemysłu budowlanego, okazały
już swą żywotność,
Te zarządzenia dydaktyczne mają zdążać wyłącznie do tego, aby
ludność włościańska nabywała tych zręczności, a zwłaszcza tych tech
nik, jakie przy wykonywaniu tradycyjnych strojów wiejskich mają zasto
sowanie, z jakichkolwiek jednak powodów wyszły z użycia, lub w nie
dostatecznej tylko mierze bywają stosowane. Zważywszy doniosłość ta
kiej akcyi z jednej, a możliwość jej niepowodzenia z drugiej strony,
musiałoby się tego rodzaju czasowe kursy naukowe urządzać oczywiście
z wszelką oględnością, a przeto tylko w razie niewątpliwej rękojmi,
co do ich zupełnie prawidłowego przeprowadzenia w myśl następują
cych zasad:
1. Naczelną ma być zasada, że celem każdego kursu może być
tylko zachowanie istniejących strojów w danej postaci, ze stanowczem
i bezwarunkowem wykluczeniem zmian; najmniejsze bowiem przeisto
czenie pociągałoby już za sobą niewątpliwie zmianę i zatarcie charakte
rystycznego, z właściwościami klimatu, ziemi, pracy zawodowej, sposobu
życia i zabiegliwości domowej ściśle związanego piętna każdego stroju,
co sprzeciwiałoby się wręcz ostatecznemu celowi działania.
2. Nauka na kursach ma przeto ograniczać się wyłącznie do upra
wiania technicznych zręczności (rysunków kroju, technik wykańczania,
odświeżania i naprawiania) i do wskazówek o zastosowaniu materyałów,
właściwych danemu strojowi ludowemu.
3. Wobec tego, chodzi tu tylko o taką formę, jaka w odnośnej
miejscowości jest lub była przyjęta, wzorami zaś mogą być jedynie wzo
rowe okazy z muzeów lub zbiorów prywatnych.
4. Naukę należy powierzać tylko siłom nauczycielskim, dającym
wszelką rękojmię należytego zrozumienia ogólnej tendencyi kursu, oraz
— 289 —
Kronika etnograficzna
ścisłego, z powyższemi zasadami zgodnego postępowania przy udziela
niu nauki. Nabyte drogą właściwej nauki uzdolnienie do spełniania przy
toczonych zadań mają odnośne siły nauczycielskie okazać przez wy
konanie prac wzorowych, uznanych jako takie z kompetentnej strony
fachowej.
5. Kursy należy urządzać w głównych siedzibach pewnego obszaru
strojów ludowych, aby tym sposobem zainteresować niemi całą ludność.
Podstawą do ułożenia programu szczegółowego mają być badania
i układy na miejscu. Czas trwania kursu ma być zastosowany do obra
nego zadania nauki i nie powinien być za krótki.
Prócz tego zaleca się co pewien czas powtarzanie kursów, prze
ważnie bowiem tylko w razie częstszego oddziaływania można spodzie
wać się skutku.
Najodpowiedniejszą porą do odbywania kursów będą, ze względu
na prace rolnicze włościan, miesiące zimowe; przy ustanawianiu godzin
nauki należy starać się o to, aby uczestników ile możności nie odrywać
od ich najpilniejszych zajęć zawodowych.
6. Ubogim uczestnikom należy dostarczać potrzebnych przyborów
i materyałów.
Wszystkie wyroby wykonane na kursie stają się własnością ucze
stników.
*
*
*
Do przeprowadzenia tej akcyi powołane są muzea przemysłu arty
stycznego, instytuty popierania przemysłu, seminarya dla nauczycielek
żeńskich szkół przemysłowych, żeńskie szkoły przemysłowe i krajowe
związki turystyczne.
W celu pomyślnego rozwiązania poruszonej kwestyi zwraca się
c. k. Ministerstwo Robót Publicznych do wymienionych instytucyi i zwią
zków z zachętą, aby sprawę kursów, mających przyczynić się do zacho
wania ubiorów ludowych rozważały, a w danym razie kursy takie urzą
dzały. Jest więc rzeczą pożądaną, aby wszystkie czynniki, którym na
powodzeniu tej sprawy zależy, łączyły się do wspólnej działalności przy
urządzaniu kursów w poszczególnych obszarach krajowych, przyzywając
do obrad w tym względzie uczonych znawców sztuki i nauczycieli od
działów artystycznych w państwowych szkołach przemysłowych.
Dla poparcia odnośnych urządzeń kursowych oznajmia c. k. Mini
sterstwo Robót Publicznych, iż w myśl rozporządzenia swego z 26.
stycznia 1909 1. 262 Pr. (Dziennik centralny dla spraw szkolnictwa prze
mysłowego, tom XXVIII. str. 358)') gotowe jest w miarę środków udzie
lać urządzającym kursy czynnikom zasiłków do wysokości jednej trze
ciej kosztów.
Zawiadomienia wstępne o zamiarze urzędzenia kursu, względnie
prośby o zasiłki tudzież sprawozdania o kursach odbytych, przedstawiawiające dokładnie i szczegółowo zasadnicze kwestye sprawy, należy
przedkładać bezpośrednio c. k. Ministerstwu kobót Publicznych.
') Wyciąg z tego rozporządzenia jest do nabycia w c. k. Nakładzie
książek szkolnych w Wiedniu za cenę 4 h od egzemplarza.
— 290 -
Kronika etnograficzna
Wysnute z doświadczenia, a zamierzonemu celowi odpowiadające
wnioski i propozycye powita c. k. Ministerstwo z wdzięcznością.
Szkoły przemysłowe żeńskie, tudzież seminarya dla kandydatek na
nauczycielki w tych szkołach, mogą w inny jeszcze sposób przyczynić
się do zachowania kobiecych strojów ludowych, uwzględniając tę sprawę
w sposób właściwy przy nauce szkolnej.
W tej mierze wypadnie seminaryom nauczycielskim ograniczyć
się do omawiania kobiecych strojów ludowych w ogólności przy pomocy
obrazów świetlnych i szkicowania, gdy natomiast szkoły przemysłowe
żeńskie, w których siedzibie lub w pobliżu istnieje uwagi godny strój
chłopski, na ten strój właśnie przy nauczaniu miałyby zwracać szcze
gólną uwagę
Zawsze jednak należy postępować według przytoczonych na wstę
pie wskazówek.
Z c. k. Rady szkolnej krajowej.
We Lwowie, dnia 15. września 1911.
Za c. k. Namiestnika
Dembowski.
— 291 —