c54af955560ba6f4293a0a4d41bae546.pdf
Media
Part of Przewodnik teatrów i chórów włościańskich / Lud, 1911, t. 17
- extracted text
-
Kronika etnograficzna
logi e“. W. wychodzi od jednostki psychicznej tworzącej, wysuwa po
budki uczuciowe: strach i nadzieja, pożądanie, nienawiść i miłość, jako
twórcze w genezie bajki. Zdaniem W. człowiek pierwotny nie zna zwią
zku przyczynowości, który tak ważną rolę odgrywa w teoryach intelektualistycznych. Twórczość człowieka pierwotnego jest bezinteresowną
nie chodzi mu o praktyczny pogląd na życie i na świat. Stąd też W. wy
wodzi, że bajka jest pierwszą w łańcuchu genetycznym formą twórczości
legendowej, za nią idzie saga, legenda, dopiero potem wyłania się myt,
graniczący z religią ')• Dr. O. poddał krytyce pogląd W., wskazując, że
polega on na fałszywem założeniu, że psychologia człowieka pierwo
tnego odpowiada psychologii dziecka. Dzikus i bambino nowożytne za
równo chętnie słuchają bajek, dzikus nie kłopocze się o potrzeby ży
ciowe, nie jest pogrążony w walce o byt z przyrodą i z innoplemieńcami!
Zbyt to Rousseau’wskie i Chateaubriand’owskie wyobrażenie człowieka
pierwotnego.
Pojęcie kauzalności zapewne wytwarzał sobie człowiek pierwotny
codziennem, bolesnem doświadczeniem nauczony. Dla W. argumentem
dalszym za pierwotnością i uprzedniością bajki jest fakt, że dzicy podró
żnikom opowiadają najczęściej bajki, nigdy zaś myty. Zdaniem p. O. wcale
to tezy W. nie popiera, oczywiście, że świętych legend i mytów nie
spieszą wyjawiać natrętnemu cudzoziemcowi.
Reakcya socyologiczna i utylitarna przeciw teoryom Wundta, po
jawiła się we Francyi pod postacią książki Van Gennep’a „La forma
tion des legendes“ (1910), książki nieco chaotycznej i niezupełnie
samodzielnej. G. wskazuje na cel użytkowy twórczości literackiej, która
jest funkcyą społeczną, dostarczenie wskazań moralnych jej celem, nie
zabawa. Dla Gennepa ten sam motyw może być legendą lub bajką lub
mytem, zależnie od warunków umysłowych, wśród których przybiera
formę.
W dalszym ciągu odczytu p. O. przeszedł do klasyfikacyi mytografii i sprawy migracyi wątków, wyjaśniając teoryę aryjską, antropolo
giczną i oryentalną. Omówił rezultaty badań prof. Bédiera, ograniczają
cych znacznie wyniki poprzednich systemów przez wskazania, że każdy
kraj może być ojczyzną wątków powieściowych.
Ze stanowiska metodyki nauk i klasyfikacyi określał następnie
granicę między folklorem a historyą literatury. Stykają się zwłaszcza na
terenie t. zw. porównawczej historyi wątków powieściowych. Doniosłość
tych badań dla filologicznej egzegetyki tekstów ilustrował kilku przykła
dami z cyklu Okrągłego Stołu, którego jest zamiłowanym badaczem.
Poradnik teatrów i chórów włościańskich. Na czele „Poradnika“
za miesiące czerwiec-lipiec ogłosił Zarząd główny „Związku teatrów
i chórów włościańskich“ odezwę, w której wzywa polską uczącą się
młodzież do organizowania w czasie wakacyi teatrów i chórów wło
ściańskich, zwłaszcza na zagrożonych narodowo kresach. Na część lite
racką „Poradnika“ składa się obraz sceniczny w 3 odsłonach p. t. „Dla
’) Obszerniej rozwinięte jest to rozumowanie w artykule Wundta,
w „Archiv für Religionswissenschaft“ 1908 s. 200 i nast.
— 288 —
Kronika etnograficzna
dobrego sumienia“ znanej w dziedzinie twórczości dla ludu autorki p.
Maryi Bruchnalskiej, oraz dyalog Ferdynanda Kurasia
p. t. „Polonia“, do którego to dyalogu oryginalną dekoracyę zaprojekto
wał prof Janczyk. W dalszym ciągu porusza Dr. Koli er szereg za
gadnień, dotyczących twórczości dla ludu. P. Stry cha rsk i omawia
„Przedstawienia dramatu klasycznego przez młodzież szkół średnich“,
a p. Adam P iątek podaje praktyczne wskazania niezbędne przy or
ganizowaniu drużyn teatralnych. W „Przeglądzie sztuk do grania“ znaj
dujemy recenzye pióra p. j. M. Dr. K o 11 e r a, E. Z w i 11 i n g - Ł o z i ńskiego i innych. Całości zeszytu dopełniają odpowiedzi komisyi lite
rackiej, korespondencye, wiadomości z pism i książek, wreszcie kronika.
Rozporządzenie c. k. Ałinisterstwa Robót Publicznych z dnia
1. sierpnia 1911 L, 492 XXI. a), w sprawie zachowania rodzimych stro
jów ludowych. Odbitka z „Dziennika Urzędowego“ Nr. 24. z r. 1911. L.
14.541/IV.
Rodzime stroje ludowe znikają zwolna z widowni. Celem zachowa
nia tych uroczych oryginalnych ubiorów, należy szukać środków i spo
sobów, któreby ten zanik powstrzymały lub przynajmniej opóźniły.
W tym względzie pewnych skutków spodziewać się można po zarządze
niach dydaktycznych, one to bowiem na pokrewnem polu rodzimego bu
downictwa, zaleconego pieczy szkół przemysłu budowlanego, okazały
już swą żywotność,
Te zarządzenia dydaktyczne mają zdążać wyłącznie do tego, aby
ludność włościańska nabywała tych zręczności, a zwłaszcza tych tech
nik, jakie przy wykonywaniu tradycyjnych strojów wiejskich mają zasto
sowanie, z jakichkolwiek jednak powodów wyszły z użycia, lub w nie
dostatecznej tylko mierze bywają stosowane. Zważywszy doniosłość ta
kiej akcyi z jednej, a możliwość jej niepowodzenia z drugiej strony,
musiałoby się tego rodzaju czasowe kursy naukowe urządzać oczywiście
z wszelką oględnością, a przeto tylko w razie niewątpliwej rękojmi,
co do ich zupełnie prawidłowego przeprowadzenia w myśl następują
cych zasad:
1. Naczelną ma być zasada, że celem każdego kursu może być
tylko zachowanie istniejących strojów w danej postaci, ze stanowczem
i bezwarunkowem wykluczeniem zmian; najmniejsze bowiem przeisto
czenie pociągałoby już za sobą niewątpliwie zmianę i zatarcie charakte
rystycznego, z właściwościami klimatu, ziemi, pracy zawodowej, sposobu
życia i zabiegliwości domowej ściśle związanego piętna każdego stroju,
co sprzeciwiałoby się wręcz ostatecznemu celowi działania.
2. Nauka na kursach ma przeto ograniczać się wyłącznie do upra
wiania technicznych zręczności (rysunków kroju, technik wykańczania,
odświeżania i naprawiania) i do wskazówek o zastosowaniu materyałów,
właściwych danemu strojowi ludowemu.
3. Wobec tego, chodzi tu tylko o taką formę, jaka w odnośnej
miejscowości jest lub była przyjęta, wzorami zaś mogą być jedynie wzo
rowe okazy z muzeów lub zbiorów prywatnych.
4. Naukę należy powierzać tylko siłom nauczycielskim, dającym
wszelką rękojmię należytego zrozumienia ogólnej tendencyi kursu, oraz
— 289 —