0e768021e34c149277e7231d6a42c4bf.pdf
Media
Part of Zagadki i łamigłówki górali polskich w Tatrach i Beskidach / Lud, 1911, t. 17
- extracted text
-
MATERYAŁY I POSZUKIWANIA.
Zagadki i łamigłówki
górali polskich w Tatrach i Beskidach.
Zebrał
G. SMÓLSKI.
Podczas gdy przysłowia górali polskich, w szczególności
tatrzańskich, odznaczają się przebłyskami bystrości umysłowej
i wrodzonych temu ludowi zdolności, niemniej roztropnością,
opartą na doświadczeniu życiowem, jako też często głębszymi
poglądami, obejmującymi nawet filozoficzne i religijne zagadnie
nia przy gładkiej a jędrnej i prostej myśli, —cechuje zagadki
i łamigłówki góralskie przedewszystkiem zdrowy i czer
stwy humor.
Na pytanie: jak idzie pies? brzmi odpowiedź po prostu:
jak i suka. Dlaczego zaś wrona leci do lasu? odpowiadają: bo
las do niej nie przyleci, a jeśli kto troszczy się Iczkiem i ro
zbija sobie głowę, co się z nim stanie, gdy skończy rok 14,
góral odpowiada bez namysłu, iż zacznie rok piętnasty.
— 77
Materyały i poszukiwania
Przy prostocie i szczerości przekracza humor ludowy,
mimo wielkiej religijności ludu, próg religii. Na pytanie: który
święty najtłuściejszy? odpowiada góral: olej święty, a który
święty bez — pięty? — krzyż święty. Jest też w zagadkach
święty, „który nigdy nie beł w niebie“, mianowicie: święty stan
małżeński; zaś na pytanie; co po świętych w kościele? brzmi
odpowiedź krótko i węzłowato: „proch“, wyszukano nawet
pewien brak u nadewszystko przez górali wielbionego i ubó
stwianego Paniezusa: gdyż na pytanie: „cego Paniezus
nimo?“ daje góral odpowiedź: brata.
We wszystkiem tern — aczkolwiek tu i owdzie ujawnia się
nawet bardzo wielka rubaszność jak n. p. w zagadce: „Ftóry
święty bzdzi?“ — „Oj c i e c ś w ię ty, bo cłowiek“ —
uderza trafność spostrzeżeń i wielka logiczna prostota, która
objawia się śmiało i mimo wielkiej religijności ludu nie cofa
się przy szczerości i otwartości przed ojcem świętym, świętymi
w kościele, olejem świętym, świętym krzyżem, nie mówiąc już
o świętym stanie małżeńskim.
Bardzo śmiało brzmi też w łamigłówce pytanie: „Ftóry
święty spał z swojom matkom a grzechu ni mioł? ,
chociaż odpowiedź na to przystojna i bardzo niewinna, bo tym
świętym jest „Jadam, kie spot na ziemi .
Winnych zagadkach odzywa się skoczna werwa jak n. p.:
Wesołe drzewo, wesoło śpiwo,
koń na baranie ogonem kiwo.
(Gęśle).
Gładką formą i zdrowym dowcipem odznacza się wiele
zagadek i łamigłówek, w szczególności górali tatrzańskich jak np.
W lesie było, liście miało,
a teraz nosi duse i ciało.
(Kołyska).
albo: Jaka woda da sie nosić w rządkiem ?
(Zamarznięta).
Fto dba, ten nimo,
fto nie dba, ten ino.
(Pajęczyna).
— 78 -
Materyały i poszukiwania
albo: Serce niciane, ognista głowa,
a ciało na tem — wół albo krowa.
(Świeca).
Jak mo wodę, pije wino,
a jak nimo, pije wodę.
(Młynarz).
Wkraczają one też w dziedzinę matematyki, a żeby dać
trafną odpowiedź na pytanie z tego zakresu, trzeba zaiste nie
mało łamać sobie głowę.
Pyta góral „budasza* (cieślę), ile sędziołek trzeba
na dobry dach? a gdy ten zawodowiec odpowie, że sto kop —
pytający się potrząsa głową z uśmiechem „padając:“: „Ale
gdzieś tam, kie dak dobry“. Gdy na dachu siedzi 24 wróbli
a kto strzeli do nich i zabije 12, możnaby myślić, iż pozostało
jeszcze 12 wróbli. Byłby to jednak rachunek mylny — „bo
reśta uciekła“. „Dwa syny i dwa ojce zabili trzy zające a każdy
z nich niósł po jednym“. Możnaby przypuszczać, iż z trzech zająców zrobiło się jakimś cudem cztery. Gdzież tam! Choć
było dwóch ojców i dwóch synów, nie było tam więcej jak
trzech ludzi: dziad, ojciec i syn względnie wnuk, wszak
dziad i ojciec są ojcami, a ojciec i syn — synami a więc
„dwok ojców i dwok synów“. Gdy zaś „brat ze siostrą a mąz
z zoną naleźli cztery jabka pod jabłonią“ i „każdemu sie po
jabku dostało, to jesce jedno ostało“, bo — było ich tylko
troje : mąż, żona i brat żony.
Wogóle należy zaznaczyć, iż góralom tatrzańskim trzeba
podobnie jak co do przysłów, przyznać bardzo znaczną wyższość
również na polu zagadek i łamigłówek nad góralami beskidowymi. Pomiędzy jednymi a drugimi zachodzi też wielka różnica,
chociaż gwarowo są blizcy sobie. Humor górali beskidowych
zupełnie inny, polegający więcej na grze cudacznych wyrazów,
przekręcań, jest więcej zewnętrzny, że się tak wyrażę, jak tego
dowodzą następujące przykłady :
koło woźne,
widły gnojne,
pośladu klepica,
hop tak 1
To jest kindebank!
(Skrzynka do rznięcia sieczki).
- 79 -
Materyały i poszukiwania_________
albo:
„Mój frajerze masz co chyzu?“
„Mam nad fi mera mi pod literami dwa mamra
i półtora fera“,
co ma znaczyć: mam nad świniami pod liściem ukryte 2 ku
kiełki i 1*/2 sera.
albo: Pytała sie szkarparyja (mysz) karparyje (szczura),
czy jest hapka (kotka) w domu. A ona mu odpowiada: Jest, jest,
leży na „heretyku“ (łóżku).
Zauważyć należy przy tern, iż „kindebank“, „fimery“,
„mamra“, fera“, „szkarparyja“, „k a r p ary j a“, „ha pka“, „heretyk“ nie są bynajmniej wyrazami gwarowymi, lecz
dowolnymi wymysłami mającymi na celu wywołać wesołe wra
żenie.
Zbiór niniejszy, bynajmniej nie wyczerpuje przedmiotu;
oby jednak stał się pobudką dla miłośników ludowości pol
skich do dopełniającego zbierania wśród naszych górali zaga
dek i łamigłówek!
Piśmiennictwo:
Dembowski Bronisław: Słownik gwary podhalskiej. Kra
ków 1894.
Kantor J.: Czarny Dunajec. Materyały antr.-arch. i etnogra
ficzne Akad. Umiejętn. Kraków 1905 t. 9.
Kopernicki I.: Zagadki i łamigłówki górali beskidowych
z okolic Rabki. Zbiór wiad. do antrop. kraj. Kra
ków 1877.
Za Wiliński R.: Przyczynek do etnografii górali polskich na
Węgrzech. Kraków 1896.
Skrócenia : Górale Beskidowi = b., Spisz — sp.
I. Zagadki.
1. W Jesie było, liście miało,
przyszło na wieś, zabucało.
(Basy).
— 80
Materyały i poszukiwania
2. Drzewo trześci,
baran wrześci,
koń ciągnie — a hłop popyha.
(Basy).
3. Sto dziurek,
sto bamburek,
w kozdy dziurce
po bamburcy.
(Brona).
4. Hodzi po ulicy.
na tysięce hustki licy,
mogłem byk przysiondz,
ze ik mo tysionc.
(Gęś).
5. Ka ty idzies krzywa, nie prosta?
Co tobie do tego cęsto golona.
(Woda i łąka).
6. Stoi panna we wrotak
w dziewięciu kabatak, —
jak jom rozbierali,
to nad niom płakali.
(Cebul a).
7. Nim sie ociec urodzi,
syn juz po domu hodzi.
(Ogień i dym),
8. Nimo rąk, nimo nóg, na dah wyłazi.
(Dym).
9. Wisi a nie trzymo sie.
(Dym p. 8).
10. Rycy wół
na sto gór,
a na cały świat go słyhać.
(Piorun).
11. Pełna baryłka wina,
a w nij dziurki nima.
(Jajo).
— 81
Materyały i poszukiwania
12. Pan w cyrwony kamienicy,
Casem gado, casem milcy.
(Język).
13. Kudły na kudły,
coby jajka nie skudły.
(Sen).
14. Jeden pada: pójdźmy, drugi pada: stójmy, trzeci pada:
obyrtajmy sie.
(Woda w potoku, kamienie i piana na wodzie).
15. Kiedy sie babie pieni między nogami?
(W skopku, kie d oj i).
16. Bez cego cłowiek nie jes?
(Bez imienia).
17. Lezie, lezie
po zelezie,
nandzie dziurkę,
do niej wlezie.
(Klucz).
18. Śtyry koni do jednego lasu lecom, a żaden żadnego nie
zgoni.
(Koła wozu).
19. Cego nawiencyj na jarmarku.
(Mowy).
20. Przysed ćwórnog,
wywrócił trójnóg,
przysed dwójnog
i wybił ćwórnog.
(Kot, ryneczka, człowiek).
2J. Stoi przy drodze
na jednej nodze,
kto idzie, to mu sie kłania.
(Krzyż przy drodze).
— 82 —
Materyały i poszukiwania
22. Stoi w ogrodzie
na jednej nodze,
mógłbym przysiądz,
ze w tern tysiąc.
(Mak).
23- Malutkie to,
carniutkie to,
wnet cały świat obleci.
(Oko).
24. Nie na tom cie kupował,
żebym z tobą obcował,
ale na to, żebym moje zimne palce
między twoje kudły tkał.
(Rękawica).
25. Stoi jawor na pośrodku, na tym jaworze jes 12 konarów,
na każdym konarze po śtyry gniazda, a w kazdem gnieździe po 7 jaj.
(Rok, miesiące, dni).
26. Świenta Ursula
perły rozsuła,
miesiącek wiedział,
nic nie powiedział,
słonecko wstało,
pięknie pozbierało.
(Rosa).
27. Fto zrobieł dziadka i babkę?
(Wnuk i wnucka).
28. Wesołe drzewo wesoło spiwo.
koń na baranie ogonem kiwo.
(Skrzypce).
29. Co whodzi napierw do kościoła, hoć by beł zamkniony?
(Klucz).
30. Rośnie bez korzenia, kwitnie bez kwiatu,
a służy całemu światu.
(Sól).
— 83 —
Materyały i poszukiwania
31. Co sie na dahu nigdy nie zedrze?
(Dziura).
32. Cem sie ludzie nawiencyl zdobiom,
(Igłą).
33. Dwanaście Marcinów jednom dusze miele.
(Sprychy w kole).
34. Dłuzso zapora,
niźli komora.
(Sroka).
35. Stoi panna w słupie,
hłop jej gmyro w dupie,
wyjmuje kawalce,
oblizuje palce.
(Ul).
36. Cała stajenka białyh cielicek,
a na pośrodku cerwony bycek.
(Gęba, zęby i język).
37. Idzie, idzie a nóg nimo,
bije, bije a rąk nimo.
(Zegar).
38. Susom sie biały smaty na zerdzi, a nigdy nie mogom
usknąć.
(Zęby).
39. Jaka to skała nawiencyl w wodzie?
(Skale (kamienie).
40. Kie hłop przyndzie do lasu, do cego pierwe wetnie sie
kierę?
(Do kory).
41. Ftóre zwierze widzi jednako z przodku jak z tyłu?
(Ś le p e).
42. Święty
a bez pięty.
(Krzyż ś wi ęty).
43. Bog ciebie nie stworzył.
(Grzech).
84 —
Materyały i poszukiwania
44. Cego Paniezus nimo?
(B r ata).
45. Co po świentyk w kościele?
(Prok).
46. Serce niciane, ognista głowa
a ciało na tem — wół abo krowa.
(Świeca),
47. Stoi przy drodze
na jednej nodze,
jak sie fto dotknie,
to barzo kłuje.
*
(Oset).
48. Śtyry dziury,
dwie kaciury,
w każdy dziurze
po kaciurze.
(Koła i oś).
49. Kto dba, ten nimo,
kto nie dba, ten ma.
(Pajęczyna).
50. Na śtyryk nogak stoi,
na jeden sie cycek doi.
(M ły n e k).
51. Świenty a bzdzi.
(Ojciec świenty, bo człowiek).
52. W jedny izbie było cosi i nic; nic wysło oknem, cosi
wysło dźwirzami, co sie zostało w izbie?
(¡)53. W lesie to było, liście to miało,
a teraz nosi dusę i ciało.
(Kołyska).
54. Wisi bez klinka.
(Dym p. 8, 9>.
- 85 -
Materyały i poszukiwania
55. Stoi stojana,
na stojanie kudłana,
na kudłanie pas.
(Kądziel na przęślicy).
56. Leci ptosek po ulice,
lelitko sie za nim włócy.
(Czółenko tkackie z nitką).
57. Co sie robi samo ?
(Szpara).
58. Kiej sie gwóźdź bije?
. ( W g ł ówk ę ).
59. Śtyry tyki
dwa patyki,
piąty dmuhac,
(Krowa, jej nogi, rogi i ogon).
60. Przyjechała Niemka
w czerwonych sukienkach,
jak ją rozbierali,
to nad nią płakali (b).
(Cebula p. 6).
61. Leci, leci, skrzydeł nima
siada, siada, dupy nima. (b)
(Śnieg).
Odmiana:
Leci, leci, skrzydeł nimo ;
Gryzie, gryzie, dzioba nimo ;
Siada, siada, nóżek nimo.
62. Stoji dziwka za drzwiami
z usranemi nogami.
(Widły).
63. Telo to jako mól,
a zere jako koń.
(Pchła).
64. Kie nawiencyl wojakow?
(W wojsku).
— 86 —
Materyały i poszukiwania
65. Idzie krzywo, nie prosto.
(Woda).
66. Siedzi pan na dworze,
a włosy mo w komorze.
(Marchew).
67. Leci ptasek
ponad lasek,
otrzepoł mu kwiat.
(Grad).
68. Siwy wół
wypił wody dół(Mróz).
69. Siedziwa na siedziwie,
kudława na kudławie,
porwoskiem owinięte, (b)
(Kądziel).
70. Las bieleje,
woda sie leje,
muzyka gra,
a sićkik doma nimo.
(Starość).
71. Idzie hłop do groma,
dziwo sie do doma.
(Siekiera pod pazuchą).
72. Siedzi doma dziadek,
każdy mu zaźre w zadek, (b)
(Próg).
73. Jedno prosi o dzień a drugie o noc,
a trzecie mówi: jak mi wednie tak mi w nocy,
muse mieć wybłescone ocy.
(Łóżko, drzwi i okno).
74. Dwa wyzełki cały świat oblecom.
(Oczy).
75. We dnie i w nocy
wywaluje ocy.
(Okno p. 23).
— 87 —
Materyały i poszukiwania
76. llłatane, ukorpane,
a igłom nie dotykane.
(Krowa kwiatula (w kwiaty).
77. We dnie zawarte,
w nocy otwarte
i stuka „ham“. (b)
(Łapka na myszy).
78. Stoi panna przy słupie,
trzyma palec se w dupie, (b)
(Kłódka).
79. W lesie krowa rycy, a nimo ani pyska, ani cycków.
(Piła).
80. Stoi panna w oknie,
warkocyk na nij moknie. (b)
(Igła z nicią)
81. Stoi panna w murku
w cerwonym kapturku,
kie jom rozbierali,
to nad niom płakali.
(Cebula p, 6 i 59).
82. Siedzi pan na dahu,
fajci a nimo tabaku.
(Dym p. 8, 9, 53).
83. Dwók braci patrzom,
bez małom goreckę
a nigdy się ujrzeć nie mogą, (b)
(Oczy p. 23, 74).
84. W lesie ścięta,
doma ugięta,
u konia bywało,
z babami igrało, (b)
(Przetak).
85. ’Proste jes a krzywe być może.
(Zboże, chleb).
— 88
Materyały i poszukiwania
86. Ćworniak ozbił trójniak,
a ćworniaka bił dwójniak,
ze ozbił dwójniak, (b)
(Kot, rynka, chłop p. 20).
87. Śtery rogi,
żadnej nogi,
bruh wielgi. (b)
(P o duszk a).
88. Ćterek wojakow do jednego bijom dna,
a nie mogom go przebić.
(Dojki u krowy).
Odmiana:
Ćterek hłopow do jedne capki strzelajom,
a żaden przebić jej nie może.
Odmiana:
Ćtere kule do jednego dna walom
A dziury w nim zrobić ni mogom.
Odm i a n a :
Ćtery klocyska
bijom do jednego capcyska.
Od mi ana:
Sztere bracia strzelają do jedneho buka,
a nie mogom go prestrelić (sp).
89. Jak mo wodę, pije wino,
a jak nimo wodę, pije wodę.
(Młynarz).
90. Dziesiąci chłopów ciągną drzewo na pierdelową gorę, (b)
(10 palców podciągają spodnie do góry).
91. Przysed hłop, kołek wbił,
a dziurę ze sobom wzion.
(Wypróżnił się).
92. Nie na tok cie brał,
abyk z tobom spał,
ino bym gołe ciało
w twoje kudły tkał.
(Rękawica p. 24).
— 89 —
Materyały ¿poszukiwania
93- Nie rośnie, nie kwitnie,
całemu sie światu przyda.
(Sól p. 30).
94. W kosuli sie rodzi,
a nago hodzi.
(Ser).
95 W studni
dudni
a na wirhu wre.
(M a śn i c z ka).
96. Rok rośnie, rok kwitnie,
rok zre a cwarty rok
zbierajom. (b)
(Jało w i e c).
97. Gaj
mrugaj,
sapajka,
papajka,
bębenek i trąbka, (b)
(Ślimak).
98. Bieres, krzycy;
kłades, krzycy, (b)
(Łańcuch).
99. Wiecerzam, obiadowam i śniadam,
a zawse przy nim siadam, (b)
(Stół).
100. łłociaj w soli wre, a nigdy nie słone.
(Jajo p. 11).
101. Wyzse jak koń, mniejse jak pień.
(Siodło).
102. Wyłaz gamrat na gamratke
gamratce sie uiechcyło,
gamratowi cięze było, (b)
(Je ż na g ru szy).
— 90
Materyały i poszukiwania
103. Święty był, święty jest,
a nigda w niebie nie beł.
(Święty stan małżeński).
104 Leci ptasek
popod lasek,
sypie mu sie z rzyci piasek.
(Paprzyca w młynie).
105. Chodziła baba do baby;
pozyc ze mi merdawy,
ino chwile pomerdam,
zaraz ci je oddam, (b)
106. Stoi pan pod ścianą,
ma pytkę kościaną, (b)
(Sąpel z lodu na dachu).
107. Po białej górze,
gęsiami orze,
carne proso sieje,
nigda go nie zbiere.
(Pismo).
108. Zielone jak łąka,
bieluśkie jak mąka,
ogonek jak u mysy.
(Rzepa).
109. Dwie halpy pod jednym daskiem.
(Podogonie u klaczy).
110. Gazdzie nie trza,
nikomu nie trza,
a w kozdym domu jes.
(Szpara).
111. Trzy konie
o jednym ogonie.
(Widły z trzema zębami).
112. Cego na mnie źrys?
lepie na mnie wieś;
mnie sie ulży, a tobie poprawi.
(Grusza z gru szkami).
— 91 —
Materyały i poszukiwania
113.• U nos siedzi taki panek,
co ma wiencyl jak sto ranek.
(Kłoda, na której rąbie się drzewo).
114.. W jednej wsi drzewo rombiom,
a w drugiej trzaski lecom.
(Dzwoni enie).
115. Nie rodziła sie
a wydała sie. (b)
(Ewa).
116.. Zawdy idzie a nie sporo mu. (b)
(Zegar i słońce).
117. Cztery nogi, dwie podeszwy,
Dusze niema, dusze nosi.
(Kołyska p. 52).
118. Hudyk kobył pełna stajnia,
a jak jedna wleci, sickie ucieknom.
(Chleb w piecu i łopata).
119. U hudobnego zawse klepie.
(Bieda).
120. Hodzi hłop po polu, zawdy zbiera
a nigdy nic nie nosi.
(Kosa).
121. Stery rogi a pośrodku bandzioch.
(Pierzyna).
122. Dwa okrągłe, jeden długi,
smyk do dziury
między mury. (b)
(Chleb na łopacie).
123. Za żywota góry wala,
a po śmierzci hodzi do kościoła.
(Wół i kierpce).
124. Pośród świata dąb stoi,
a do każdy hałupe gałonzki wisom.
(Słońce).
92 —
Materyały i poszukiwania
125. Śtyry tyki,
dwa patyki
a siemy omiatać.
(Krowa p. 58).
126. W dębowy skrzyni
dziaduś babę ślini.
(Olejarnia).
127. Fto nie widał nigdy dzwirzy na kościele?
(Ślepy).
128. Jaka woda da sie nosić w rządkiem.
(Zamarznięta).
129. Jeden świenty mo dwie głowy, 2 duse, 2 serca, 4 ocy,
4 nogi i 4 ręce.
(Święty stan małżeński p. 102).
130. W górak śnig, w dołak woda,
przyjaciela doma nimo,
jeś sie kce.
arzec lub staruszka, siwa, w oczach łzy mająca,
zębów).
bez
131. Koło woźne,
widły gnojne,
pośladu klepica.
Hop tak 1
To jest taki kindebank. (b)
(Skrzynka do rznięcia sieczki).
II. Łamigłówki.
1. Do jakich sudów nie da się wina dolać, (sp.)
(Do pełnych).
2. Cy można z takim cłowiekiem jeś, pić i spać, kie dusa
z niego wyleci ?
(Można. — Kobieta, która porodziła dziecko).
— 93 -
Materyały i poszukiwania
3. »Wiedzom oni tez, kielo gontów trza na dobry dali ?«
»Z tysiąc kop ?«
»A, na co tyle, kiedy dali dobry«.
4. Było 24 wróbli na dahu, hłop strzelił do nik i zabił 12;
ile jesce zostało na dahu ?
(Żaden, bo reśta uciekła).
5. Bez cego hłop z lasu nie przyjedzie ?
(Bez nawrotu; kie nie nawróci, doma nie wróci).
6. Co hłop naprzód powie, jak do lasu przyjedzie ?
(A ho ! — zęby konie stanęły).
7. Co może być we dnie?
(We dnie becki może być dziura, kołek, sęk).
8. Cem zyje mularz w lecie ?
(Tern, co i w zimie).
9. Co sie stanie z wroną, jak jej minie siedem roków ?
(Na ósmy sie ji uobróci). (b)
10. Jak kowal kuje konia?
(Tak jak kobyłę).
11. Po co wrona lata do łasa ?
(Po to, po co do wsi).
12. Kielo u owcy mięsa?
(Co skóra obejmie).
13. W którym miesiącu ludzie jędzom nomniej mięsa?
(W gromnicniku (lutym), bo najkrótszy).
14. Co lepiej, cy na umarłej babie leżeć, cy grok skwaśniały
jeść ?
(Lepiej na babie leżeć, bo to stolica (ława) a grok skwaśniały
to gówno), (b)
15. Z cem cłek co rano wstawo ?
(Z starościom, bo co rano starsy).
16. Ftóry świenty mo troje usu ?
(Św. Floryan, dwoje własnyk a trzecie u dzbana, z którego leje wodę).
— 94 —
Materyały i poszukiwania
17. Jaki kamień teli jak głowa, a nie zdoies nim wytłuc okna?
(Ziarnko piasku, tele co głowa maku).
18. — »Mój frajerze, masz co na chyżu« ?
— »Mam pod fi mera mi, pod literami dwa mamru
i 11/2 f e r a«.
(Nad świniami pod liściem mam ukryte dwie kukiełki i 1
sera), (b.)
19. Pytała sie szkarparyja (mysz) karparyje (szczura),
czy jest hapka (kotka) w domu. A ona mu odpowiada:
»Jest, jest, leży na beretyku (łóżku)«, (b)
20. Lo cego leci kruk do łasa?
(Bo las do niego nie przyleci).
21. — »Co wolą, czy śrebrną laseczkę, czy Chrobaków beczkę?«
— »Wolę, Chrobaków beczkę, bo to są pszczoły, a srebrna
laseczka, to grad, (b)
Odmiana:
— »Co wolą, czy usraną trzaseczkę, czy złotą laseczkę? «
— Wolę , usraną trzaseczkę , bo to placek z masłem,
a złota laseczka to gad«, (b)
22. Brat ze siostrą a mąż z żoną
naleźli cztery jabka pod jabłonią,
każdemu się po jabku dostało,
a jeszcze jedno zostało.
(Bo było ich tylko troje : mąż, żona i brat żony).
23. Dwa syny i dwa ojce
zabili trzy zające,
a każdy po jednym niósł.
(Dziad, ojciec i syn
było ich tylko troje), (b)
24. Wiele jaj zjadł Goliat na cco, kie wyrusoł na żydów ?
(Jedno, bo hoć jadł wiencyl, to juz nie na cco).
25. Cy krowa ma wiencyl mleka, niz skopiec ?
(Mo, bo skopiec mleka nimo).
26. Wiele jagód na trześni ?
(Tyle co ogonków).
— 95 —
Materyały i poszukiwania
27. Co to jest, co hłop barz cęsto widzi, król rzadko a Panbóg nigdy?
(Hłop widzi hłopa barz cęsto, król króla rzadko, a Bóg Boga nigdy).
28. Ftóre owce majom wiencyl mleka, corne, cy białe ?
(Te, ftóryk jest wiencyl)
i i
29- Wiele jest dni od stworzenia świata ?
(Siedem od ostatniej niedzieli)
30. A coz to za zwierz taki.
obrośnięty, w koło kłaki,
styry nóżki, dwa pazurki
i ogonek koło dziurki.
- »Powiedz ty mi, kaj ty siadas?
a ja nie wiem, co ty gadas«.
— »A ja siadam na przypiecku,
jadam sobie po serecku,
po garnecku mleko schlapie
i ku temu myske złapie
a ja wtencas dobrze źyje,
kie gospodarz świnie bije.
A ja zjem sperki bez soli,
mnie ta na to brzuk nie boli. —
— Gospodyni zaświeciła,
swoje spyrki zobacyła;
wyłamała kije z płota:
Moje dzieci bijcie kota!
a ja sobie hop na górę,
całujcie mie sićkie w dziurę;
a ja sobie teraz pan,
bok na górze lem ja sam.
•
q p;
7 1
31. Jak idzie pies?
(Tak jak suka).
32. Ftory świenty społ z swojom matkom,
grzehu ?
(Jadam, kie społ na ziemi).
96 —
a nie popełnił