e6f5d470a5751898d2fefc86f7828636.pdf
Media
Part of Kasztan czy kosta / Lud, 1910, t. 10
- extracted text
-
Opisy i notatki
lub pół otwarte (w formie arkad), albo otwarte zupełnie, oraz,
czy stanowią one część istotną w naszem budownictwie drewnianem, czy też, jak chce p. Mokłowski, są one późniejszą
zbyteczną przyczepką, co jednak wydaje mi się rzeczą mniej
prawdopodobną.
Tyle o sobotach w architekturze.
Czy pozatem uda się dojść do nowych jakich wyników
w sprawie soból, zapomocą kwestyonaryuszy i poszukiwań,
wątpię.
Mieczysław Treter.
Kasztan i Kostań.
Ojczyzną kasztana jest podług Miklosicha (Lexicon Palaeoslovenico-graeco-latinum) miasto Kdarava w Poncie, skąd
też drzewo to zowie się po grecku Kaaravov, po łacinie c astane a.
W języku starosłowiańskim nazwa tego drzewa brzmi
dwojako: w starszych zabytkach zowie się kostań b, w pó
źniejszych kastanb (zob. Miklosich 1. c.). Zgodnie z formą
starszą zowie się też kasztan po serbsku i kroacku kostań,
po bułgarsku ko sten. Zgodnie z tern powinniśmy i w polszczyznie mieć kostań i jeżeli się nie mylimy - tak istotnie było.
W swem znakomitem dziele Średniowieczna historya naturalna tak pisze prof. J. Rostafiński(t. 1. 139)
o historyi kasztana: „Nie mam żadnej
wątpliwości, że
to drzewo było już w średnich wiekach u nas hodowane.
Marcin z Urzędowa (wiek XVI.) stwierdza to stanowczo nie
tylko co do samego Krakowa, ale pisze, że nawet „w Warsza
wie jest sadów wiele kasztanowych“.
Jeżeli tak jest rzeczywiście, to obok nazwania późniejszego
kasztan, opartego na łacińskiej nazwie ca stanę a, powin
niśmy mieć nazwę dawniejszą, bardziej słowiańską kostań.
Jakoż mamy w rodzinnej wsi mojej Stale, (powiat tarno
brzeski), powstałej wśród dawnej puszczy sandomierskiej, pa
stwisko, zwane Kostań iec (w gwarze miejscowej K oste n i ect
gdyż gwara ta każde a czyste wymawia przed n jak e, a więc:
— 290 -
Opisy i notatki
rena, peni, kenia i t. d. zam. rana, pani, kania,) Kostaniec
zaś (drugi przypadek Ko stań ca) uformowano od wyrazu
kos ta ń i oznacza miejsce, gdzie niegdyś rosły ko stanie,
jak Lipowiec, Grabowiec, Cisowiec, Dębowiec,
Tarnowiec, Gruszowiec i t. d. oznacza miejsce, gdzie
niegdyś rosły lipy, graby, cisy, dęby, tarny, (ciernie), grusze ;
jak K a m i e n i e c, Stu dzie ni e c i t. d. jest miejscem, gdzie
były kamienie, studnie.
Wynikałoby więc z tego, żeśmy w wiekach średnich ho
dowali u siebie kasztany, ale także nazywali starosłowiańską
formą k o s t a n i a m i. Na stwierdzenie tego ostatniego faktu
trzebaby więcej przykładów, a tych dostarczyć mogą nazwy
miejscowe, do których zbierania niejednokrotnie mieliśmy za
szczyt zachęcać.
Nazwiska rodowe jak Kostański, oparte na nazwie
miejscowej K o s t a n i e, tudzież jak K o s t a n e c k i, oparte
na nazwie miejscowej K o s t a n e c (forma ruska) świadczą, że
takie nazwy miejscowe były lub jeszcze są.
Szymon Matusiak.
Uwagi nad „Pieśniami dziewcząt jurgowskich
na Spiszu“.
Pan J. Stokłosa (Lud XIV., s. 262—277) spisaniem tych
pieśni przysłużył się bardzo naszemu ludoznawstwu. Przyrzekł
nam dokonać zbioru większego (s. 265). Tylko go zachęcić
można do tej pracy. Pozwolę sobie jednak zwrócić jego uwagę
na tę okoliczność, że powinienby jeszcze zaznajomić się z językiem
słowackim i zbiorami pieśni słowackich, (oraz węgiersko-ruskich
W. Hnatiuka), aby módz dobrze zrozumieć tekst polski, dobrze
gó objaśnić i zaopatrzyć odpowiednikami pozapolskimi, wzglę
dnie źródła tekstu polskiego wskazać. W pieśniach bowiem, które
wydał w tomie XIV., widoczne są braki w kierunkach, wła
śnie wskazanych.
Przedewszystkiem oznaczenie i objaśnienie wyrazów: P. 1.,
1 (s. 265) w. 6. rohelina nie objaśniono; jest to właściwie roch(e)lina, poch. od czesko-słowackiego rochle „rozpadlina, wą
wóz“ Tamże w. 16. banujom objaśniono = „błądzą“; tego
— 291 —