c9fece9849bc6b7f37cfd5299408d0dd.pdf
Media
Part of Jeszcze pieśń o żołnierzu tułaczu / Lud, 1910, t.16
- extracted text
-
Opisy i notatki
Jeszcze pieśń o żołnierzu tułaczu.
Na zapytanie moje, dotyczące genezy pieśni o żołnierzu
tułaczu1), otrzymałem jedną tylko odpowiedź, ale też prawie
zupełnie wyczerpującą w postaci rozprawki p. Stanisława Wasylewskiego'2).
Do cennych tych wywodów dodam jeszcze parę uzupeł
nień, które może przyczynią się do dalszego pogłębienia i wy
jaśnienia tej kwestyi.
Przedewszystkiem odnośnie do rzekomego wpływu, a ra
czej, jak się to później okazało, tylko podobieństwa pieśni
włoskiej i polskiej, ośmielę się przypuścić, że przytoczony przez
Prof. Porębowicza za d’Anconą3) początek pieśni włoskiej :
Il soldato va alla guerra
Mangia male e dorme in terra
to początek znanej pieśni włoskiej o żołnierzu, który po po
wrocie z wojny zastaje swą żonę zamężną z innym. Liczne
waryanty jej zestawił Reinhold Kohler4,).
Tak poczyna się np. śpiewka z Piemontu 5).6
Póver solda ven da la güera
Cun ün pè caussà e l’áut nii®).
Mowa tu wprawdzie o żołnierzu, wracającym z wojny,
a nie idącym na wojnę, ale jest to tylko drobna odmianka waryantowa. Dla dowodu przytoczę inną odmianę 7) 8 tej pieśni,
w której
Sur marches l'è a n d à a la güera;
chi sa quand a turnerà ?s)
>) Lud. T. XV. (1909). Str. 247.
2) Lud. T. XVI. (1910). Str. 247 258.
3) Porębowicz E. Pieśni ludowe romańskie, germańskie, celtyckie.
Lwów 1909. Str. XXIX.
*) Jahrbuch für roman. Litter. VIII. (1867) S. 356—359 a nadto
z uzupełnieniami Boltego w Kleinere Schriften. Berlin 1900 t. III. Str. 229.
5) Nigra Constantino. Canti popolari del Piemonte. Torino 1888S. 168. nr. 28.
6) Biedny żołnierz wraca z wojny z jedną nogą obutą, a drugą bosą.
’) Nigra j. w. S. 175. nr. 28 c.
8) Pan markiz poszedł na wojnę; kto wie, kiedy wróci?
— 371 —
Opisy i notatki
Więc zmieniony tu żołnierz na margrabię, ale już mowa
o udawaniu się na wojnę.
Zresztą w wyrażeniach tej pieśni dają się napotkać ana
logie do pieśni o żołnierzu tułaczu, będące oczywiście wynikiem
analogicznej sytuacyi. Stąd i w naszej pieśni1)
żołnierz obszarpany
i w niemieckiej2)
Soldat kam aus dem kriege,
Wohl ganz zerrissen und noch viel mehr,
i we francuskiej3)
Quand le marin revient de guerre,
Tout mai chaussé, tout mal vêtu.
i we włoskiej4)
Póver solda ven da la güera
Cun ün pè caussa e l’áut nü.
Póver solda l’è mal venu !
Wreszcie na jeszcze jedną rzecz muszę zwrócić uwagę ;
oto druga część tej pieśni jest jakby wynikiem filiacyi z innym
rodzajem pieśni żołnierskiej, znanej wśród litewskich dajn.
Zwraca na nią uwagę Prof. Brückner5) jako na najstarszą
i najsłynniejszą, najwięcej epicką i najbardziej znaną na całej
Litwie. Treścią jej, jak brat musi jechać na wojnę, jak wypra
wiają go trzy siostry, wyczekują następnie daremnie, ale
rzecz
ciekawa — koń spełnia nie rolę grabarza, ale posłańca, który
') Lud. XVI. S. 248.
2) Köhler. Kl. Sehr. 111. S. 229 = Erk, Neue Sammlung deutscher
Volkslieder B. III. H. I. nr. 55.
3) Köhler. Kl. Sehr. III. S. 231 = Bujeaud, Chants et chansons
populaires des provinces de 1’ Ouest. II. 89.
4) Köhler. Kl. Sehr. III. S. 233 — Nigra j. w. S. 168. nr. 28.
5) Brückner Aleksander, Starożytna Litwa. Warszawa 1904. Str. 55
i nast.
— 372
Opisy i notatki
przynosi żałobną o swym jeźdzcu wieść. Pieśń ta znana też
i u nas i w ruskim folklorze, musiała być czynną też przy na
daniu pieśni o żołnierzu tułaczu jej kształtu dzisiejszego.
Do wymienionych tekstów pieśni o żołnierzu tułaczu dodał
bym jeszcze waryant przedrukowany przez W. Korotyńskiego *)
i teksty podane przez Z. Staniszewską a).
Adam Fischer.
*) Korotyfiski Władysław (W. Rajnold). Trzy pieśni ludowe, wspo
mniane w „Panu Tadeuszu“. Tygodnik powszechny. Warszawa. 1885
Nr. 10. S. 154.
2) Staniszewska Zofia, Wieś Studzianki. Wisła XVI. (1902). Str. 720
i nast. (nr. 128, 129).
— 373