18fcca0ed7936bde8ae33a338a1a1c7d.pdf
Media
Part of Poszukiwania / Lud, 1908, t. 14
- extracted text
-
— 298 —
Poszukiwania. Upraszamy Szan. Współpracowników i Czy
telników o łaskawe odpowiedzi w następujących sprawach :
1. Tkactwo. W wielu miejscowościach naszej ojczyzny
kwitnę jeszcze u ludu tkactwo, które poznać wszechstronnie byłobu rzeczą ogromnie pożądaną. Sp. Karłowicz, co mógł, zdzia
łał w tym kierunku w „Wiśle“, tak niezrównanie przez niego
redagowanej, ale pozostaje jeszcze wiele do zdziałania, gdyż
powinniśmy mieć szczegółowe relacye ze wszystkich stron Pol
ski, gdziekolwiek tkactwo się zachowało, a dość powierzchowne
wiadomości mamy tylko z dwóch czy trzech okolic. Otóż od
daliby Szan. Współpracownicy i Czytelnicy sprawie ogólnej wiel
ką usługę, gdyby raczyli każdy ze stron, które mu są dostępne
lub w których mieszka, nadesłać nam szczegółowy opis tkactwa
ze wszystkiemi technicznemi wyrażeniami i, o ile to byłoby
możliwe, z illustracyami. Opis mógłby zawierać następujące
szczegóły: 1) Uprawa lnu i konopi. 2) Zbiór i przygotowanie
do miądlenia. 3) Miądlenie i czesanie kądzieli i różne przyrządy
do tej pracy służące (opis szczegółowy) z technicznemi nazwa
mi, ile możności, z rysunkami lub fotografiami. 4) Różne rodzaje
kądzieli, sposób jej składania i przechowywania, sprzedaż. 5)
Prządki i przędzienie, wszystkie narzędzia (przęślice, wrzeciona)
i przyrządy (kołowrotki), używane do tej roboty. 6) Przędza,
a mianowicie zwijanie nici z wrzecion i kołowrotków w motki
i przędziona z opisem szczegółowym roboty i narzędzi (motowidła), przedzion (pasma), ile możności, z illustracyami. Skła
danie przędzion w większe całości, przechowywanie przędzy,
sprzedaż. 7) Wyrabianie płótna: a) Szczegółowy opis warstatu
z illustracyami, b) Osnucie przędzy na warstacie, c) Wyrabianie
płótna, szczegółowy opis z illustracyami, d) Różne rodzaje płót
na i zużytkowanie go na własne potrzeby i sprzedaż. Tak samo
pożądany jest szczegółowy opis wyrabiania sukna, gdziekolwiek
ono jeszcze się odbywa. Zwyczaje, obyczaje i przesądy, związane
z tkactwem. Rozchodzi się przedewszystkiem o wierne i jak naj
dokładniejsze przedstawienie całej pracy i narzędzi z techniczne
mi wyrażeniami i illustracyami roboty, a szczególnie narzędzi,
warstatów. Odwieczne to było zajęcie Słowian, wiele też zacho
wało się w niem podziśdzień odwiecznych nazw i wyrażeń
technicznych, które rzucają światło na najdawniejszy sposób
produkcyi i tym sposobem rzucają światło na życie naszych
— 299 —
przodków z czasów, których historya nie zapamiętała i które
też pokrywają grube mroki dziejowe.
2. Ładować i ładkać, lelejać i 1 e 1 e j s a ć. W arty
kule : Dodatek do „Olimpu polskiego"' objaśniamy te wyrażenia,
a niniejszem upraszamy Szan. Przyjaciół naszego pisma o ła
skawe doniesienie, gdzie są one jeszcze używane i w jakiem
znaczeniu?
3. Duch domowy. Dość powszechne jest u Słowian
mniemanie, że komu się dobrze powodzi, ten chowa u siebie
dyabła (w domu, a mianowicie w piecu lub na strychu, w ko
morze, stajni, w gumnie). Dyabła tego różnie sobie ludzie wy
obrażają i różnie nazywają: Djeduszka domowoj u Rosyan,
u Rusinów Didko, Domowyk, u Czechów Hospodarióek, Smok,
(Zmek), Setek, Skfitek; u nas Dyabeł, Chowaniec, Inklus, Kobold (u Mazurów pruskich), Smok (Ćmok, Ćmuk\ Jaraszek, Raraszek, (na Szląsku i w Czechach); Zmak i Pikulik u Słowa
ków. Rzecz ta, o ile dotyczy Polski, nie jest dokładnie zbadana,
prosimy więc Przyjaciół naszego pisma, żeby byli tak łaskawi
każdy ze swych stron, dać nam o tern jak najdokładniejsze
informacye, a w szczególności: Jak się ten duch nazywa? Jak
się go nabywa? Jak wygląda? Gdzie przesiaduje i co czyni?
W czem szczególnie pomocny, a w czem może zaszkodzić? Co
trzeba dla niego czynić i jak się z nim obchodzić? Czy można
się go pozbyć i w jaki sposób?
4. Pochwiść. W Turowie wiatr silny, deszcz z wiatrem
zowią pochwiść, a pochwiściel znaczy tu wisus, łotr. Rzecz
ciekawa, czy niema gdzieindziej na oznaczenie wiatru takich lub
innych nazw? Pragnęlibyśmy też mieć szczegółowe wiadomości
o „żenieniu się“, djabła, o jego tańcu i co należy czynić, gdy
się coś podobnego widzi? Mity, powiastki i baśnie o nim.
Uwaga. Łaskawe odpowiedzi będziemy drukowali w „Lu
dzie“ z podaniem nazwisk autorów, ażeby było wiadomo, czyja
to zasługa, skąd rzecz pochodzi i od kogo.
5. Matusiak.