9084982b7598a0b7b9b36c9b5c2e765e.pdf
Media
Part of Prace rosyjskiego Towarzystwa geograficznego nad mapą etnograficzną państwa rosyjskiego / Lud, 1912, t. 18
-
extracted text
-
Opisy i notatki
Podobnie i szyprowie polscy w Toruniu mają swoją organizacyę ku czci owej Patronki.
Bolesław Śląski.
Warszawa.
Prace rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego
nad mapą etnograficzną państwa rosyjskiego.
Wydanie dobrej mapy etnograficznej stoi na porządku
dziennym nie tylko u nas '). Zajęli się i Rosyanie tą ważną dla
etnografii kwestyą, mającą ścisły związek z zagadnieniami życiowemi poszczególnych narodowości. Powstała myśl ułożenia
mapy etnograficznej w łonie ruchliwego i wielce zasłużonego
w Rosyi Towarzystwa Geograficznego, w jego oddziale etno
graficznym, w końcu roku 1910. Natychmiast utworzono specyalną komisyę, która w ciągu pierwszego roku miała 3 posie
dzenia dla opracowania całego szeregu cech etnograficznych,
jakie powinny być podstawą przy sporządzaniu mapy i dla uło
żenia planu najbliższych prac i potrzebnych na całą pracę fun
duszów. Zapewne dla zabezpieczenia jej możliwie większych
środków materyalnych, jak również wobec znaczenia tej pracy,
komisya mapograficzna została utworzoną nie przy oddziale
etnograficznym, lecz przy Towarzystwie Geograficznem całkiem
niezależnie.
Działalność przygotowawcza komisyi rozpoczęła się ściśle
mówiąc w r. 1911. Oto szereg prac dokonanych w tym kie
runku.
Przygotowano do druku następujące materyały: 1) Mapa
rosyjskich narzeczy i gwar z objaśniającym je tekstem, opraco
wana przez Moskiewską dyalektologiczną Komisyę; 2) Biblio
grafia literatury etnograficznej w języku rosyjskim o ludach Rosyę zamieszkujących rozpoczynając od 1700 r. (przystosowując
się do potrzeb etnograficznej mapy przygotował D. K. Ziele
nin — 8000 nazw).
Postanowiono uznać za główny chociaż i nie wyjątkowy
objekt etnograficznej mapy ludność wiejską a środowiska kul*) Poruszali tę sprawę: A. Parczewski, prof. R. Zawiliński (Wisła)
ostatnio p. Leon Wasilewski (Lud, t. XVII. z. IV. i „Na ziemi naszej“
Nr. 21 - 1911 r.).
136 —
Opisy i notatki
turalne (miasta) na razie zostawić bez opracowania, by z cza
sem poświęcić im specyalną mapę.
Postanowiono również mapę w jej ostatecznym stanie ogra
niczyć państwowemi granicami kraju, lecz na mapach przygo
towawczych pozwolono przekraczać państwową granicę w tych
wypadkach, gdy tego będzie wymagać szczególne położenie ge
ograficzne badanej narodowości.
Następnie komisya podzieliła się na 9 poszczególnych od
działów, mających pracować niezależnie jeden od drugiego.
1) Oddział językowy (prezes A. A. Szachmatow, sekretarz
A. Rudniew) miał 3 posiedzenia. Zostały przygotowane spis ję
zyków i narzeczy państwa i spis instytucyi i osób, między któ
rymi można podzielić pracę zbierania danych językowych i za
notowania ich na mapach. Dwa razy była rozpatrywaną wyżej
wspomniana mapa Mosk. Dyalekt. Komisyi i poczyniono w niej
szereg poprawek. Następnie postanowiono w 1912 r. zrobić
mapę Jafetyckich języków, narzeczy i gwar na Kaukazie.
2) Oddział antropologiczny (prezes T. K. Wołkow, sekre
tarz Rudienko). Rozpoczęto przepatrywać drukowane i ręko
piśmienne materyały antropometryczne. Właściwości antropo
logiczne wnoszą do mapy dyalektów. Wybrano 4 elementy:
1) wzrost, 2) wskaźnik głowy, 3) kolor włosów, 4) kolor oczu.
Rozpoczęto robić mapy antropologiczne poszczególnych prowincyi.
3) Oddział budownictwa (prezes N. M. Mogilański, sekre
tarz A. K. Sierzputowskij). Został rozpatrzony i opracowany
schemat kwestyonaryusza dla zbierania wiadomości o zabudo
waniach, przedstawiony przez T. K. Wołkowa. Członkowie od
działu rozdzielili między siebie wypełnienie kwestyonaryusza
według oddzielnych narodowości.
4) Oddział życia gospodarczego w 1911 r. prac nie roz
począł.
5) Oddział ubiorów i upiększeń (prezes T. Wołkow, se
kretarz D. Uchtomskij). Rozpatrzono i przyjęto kwestyonaryusz
dla zbierania danych o ubiorze i upiększeniach jego, przedsta
wiony przez T. Wołkowa. Postanowiono porozsyłać do wszyst
kich prowincyi tablice z pytaniami, zastosowanemi do miejsco
wych warunków na podstawie ogólnego programu. Zrobiono
spis osób, któreby mogły przyjąć udział w zbieraniu danych
i wnoszeniu ich na mapy.
— 137 —
Opisy i notatki
6) Oddział muzyki postanowił wejść w ścisły związek z za
rządem komisyi śpiewów ludowych, istniejącej przy Tow. Geogr.
już od 1884 roku1)7—9) Oddziały sztuki ludowej (ornamentu^, wierzeń i prawa
zwyczajowego w 1911 r. prac swych nie rozpoczęły.
Na rok 1912 był opracowany budżet. Tow Geogr. nazna
czyło komisyi 3.500 rs. (1500 rs. — druk bibliografii etnografi
cznej; 1.100 — druk mapy dyalekt. i tekstu; 300 rs. druk kwestyonaryusza; 600 rs. — wycieczki osób dla zbierania danych),
w 1911 r. wydano 200 rs. na wycieczki kilku osób, które
posłano celem dostarczenia materyałów dla oddziału antro
pologicznego.
Po wydrukowaniu sprawozdania Tow. Geogr. za 1912 r.
postaram się podać do wiadomości czytelników „Ludu“ dalsze
ciekawe i dla nas pouczające prace nad mapą etnograficzną
naszych sąsiadów.
Neuchâtel.
Br. Piłsudski-
„Masło maślane“.
Powtarzanie w kółko jednej i tej samej myśli, a więc
rodzaj kołowacizny myślowej, nazywamy ironicznie masłem
maś łanem. Zwroty typu masło maślane, nie zawsze
atoli posiadają odcień ironiczny. Poezya ludowa ucieka się czę
sto do figur tego rodzaju jedynie tylko na wyrażenie pojęcia
bezdenności, bezbrzeżności, nieskończoności.
Czytamy w bajkach ludowych słowackich: Len co mi mat’
povie, mne neśfastnej nest’astnici! (Bożenna Niemcowa, Slovenske pohadky a povesti, Praga czeska, bez roku, I., 213). Ne boj
se ani macny mak, (A. H. Szkultety i P. Dobszyński, Slovenske povesti, Rożnów, 1858, I., 258).
W serbszczyźnie ludowej trafiają się takie kwiatki:
Noćća noćaśnja (Wuk Naradzić, Srpske narodne pjesme,
Wiedeń 1841, I., 224, d). Pomozi mi jutrośnje jutro. (Wuk Werczewić, Narodne pripovijesti i presude, Dubrownik, 1890, 261).
’) W Moskwie istnieje również przy Tow. Miłośników Nauk przy
rodniczych, Antropol. i Etnografii bardzo czynna Muzykalno-Etnograficzna Komisya.
— 138
