bbc41b3a92b26a936ff57b356d70aad8.pdf
Media
Part of Masło maślane / Lud, 1912, t. 18
- extracted text
-
Opisy i notatki
6) Oddział muzyki postanowił wejść w ścisły związek z za
rządem komisyi śpiewów ludowych, istniejącej przy Tow. Geogr.
już od 1884 roku1)7—9) Oddziały sztuki ludowej (ornamentu^, wierzeń i prawa
zwyczajowego w 1911 r. prac swych nie rozpoczęły.
Na rok 1912 był opracowany budżet. Tow Geogr. nazna
czyło komisyi 3.500 rs. (1500 rs. — druk bibliografii etnografi
cznej; 1.100 — druk mapy dyalekt. i tekstu; 300 rs. druk kwestyonaryusza; 600 rs. — wycieczki osób dla zbierania danych),
w 1911 r. wydano 200 rs. na wycieczki kilku osób, które
posłano celem dostarczenia materyałów dla oddziału antro
pologicznego.
Po wydrukowaniu sprawozdania Tow. Geogr. za 1912 r.
postaram się podać do wiadomości czytelników „Ludu“ dalsze
ciekawe i dla nas pouczające prace nad mapą etnograficzną
naszych sąsiadów.
Neuchâtel.
Br. Piłsudski-
„Masło maślane“.
Powtarzanie w kółko jednej i tej samej myśli, a więc
rodzaj kołowacizny myślowej, nazywamy ironicznie masłem
maś łanem. Zwroty typu masło maślane, nie zawsze
atoli posiadają odcień ironiczny. Poezya ludowa ucieka się czę
sto do figur tego rodzaju jedynie tylko na wyrażenie pojęcia
bezdenności, bezbrzeżności, nieskończoności.
Czytamy w bajkach ludowych słowackich: Len co mi mat’
povie, mne neśfastnej nest’astnici! (Bożenna Niemcowa, Slovenske pohadky a povesti, Praga czeska, bez roku, I., 213). Ne boj
se ani macny mak, (A. H. Szkultety i P. Dobszyński, Slovenske povesti, Rożnów, 1858, I., 258).
W serbszczyźnie ludowej trafiają się takie kwiatki:
Noćća noćaśnja (Wuk Naradzić, Srpske narodne pjesme,
Wiedeń 1841, I., 224, d). Pomozi mi jutrośnje jutro. (Wuk Werczewić, Narodne pripovijesti i presude, Dubrownik, 1890, 261).
’) W Moskwie istnieje również przy Tow. Miłośników Nauk przy
rodniczych, Antropol. i Etnografii bardzo czynna Muzykalno-Etnograficzna Komisya.
— 138
Opisy i notatki
Jak widać z tych kilku przytoczeń, do wyjaskrawiania rze
czownika służy urobiony ad hoc gwałtem od tegoż rzeczownika,
przymiotnik.
Urabiają się atoli w podobnym celu przymiotniki — epi
tety i od zaimków.
O osobie, pozostającej w absolutnej samotności, wyraża
się lud nasz: został sam samiuteńki, została sama samiuśka, sama samiusicka, sama samiusinecka, sama samiutenecka.
Serbowie mówią w takich razach: ostao sam samcat. (Wuk
Werczewić, tamże, 250).
Znaczenie czasownika potęguje się znów specyalnie ad
hoc odeń urobionym przysłówkiem resp. rzeczownikiem. Oto
garść przykładów:
Leży logma w domu, a baba w polu pracuje. (W. Pracki,
O mowie wsi Turowa, Warszawa 1906, 53). Ligma leżeć -leżeć okłożnie, obłogiem. (H. Łopaciński, Prace filologiczne
1899, V., 781). Łóżma leżeć — obłożnie, obłogiem. (H. Łopa
ciński, tamże, 786).
W małoruskim przybrało JiirMa inne znaczenie. Znaczy:
poziomo. yjio>Kene jiirMa (no3eMO); 3aKJiaąas uepe3 nto jiirMa
naTHHOK, (W. Szukiewicz, FyąyjiEEuwna, Lwów, 1899, I., 72, 88).
Logom leż’o dvanajst godinica (J. Świtlić, Strażilovo,
Nowy Sad, 1885, L, 619, z Bośni). Odłogiem (t. z. ugorem)
leżeć.
Wielkoruskie: chahtt, cnflHeMT. mówią o dziecku, które
długo nie chce zacząć chodzić; w „bylinach“ często o Ilji Muromcu. Obacz zestawienia W. Stasowa, BbicTHHKT, EBponw,
1868, 11., 653—657) jest tymczasem w notatach moich unikatem.
Niemowlę, które (HąnTrb cKflneMTs zwie się: cuflaKa ((GTHOfpa(J)HuecKoe o(5o3pbinie, 1895, XXVII., 79), albo: fbiaym, (P. S.
Efimenko, MaTepiajibi no STHo^padnu pyccaaro nace.aenin ApxaHrejn.cKoii ryOepmw, Moskwa, 1877, 1., 183).
Do kategoryi omawianych tutaj zwrotów retorycznych za
liczyć też jeszcze wypada następujący dwuwiersz z pieśni lu
dowej serbskiej:
Tavno tavni devet’ godin dana,
U tavnici, u Kladuśi bijeloj.
(Serbskij letopis, Peszt, 1847, LXXVII, 109.),
— 139
Opisy i notatki
oraz nasze literackie i gwarowe:
zdawien dawna, zdawna zdawien (Gołyszyn, pow: olku
ski), z dawna dawien (Krzykawa, pow. olkuski), bez to z da
wnych dawna (Ojców, pow. olkuski), jakoteż wielkoruskie: aaBllbI.MT> fliBIll».
Lwów-
Stanisław Ciszewski.
— 140 —