a45ef6b8170c40188626f50a83c966fc.pdf
Media
Part of Nowe przyczynki do drugiego wydania "Księgi przysłów" S. Adalberta. Setka III / Lud, 1908, t. 14
- extracted text
-
MATERYAŁY I POSZUKIWANIA.
Nowe przyczynki
do drugiego wydania „Księgi przysłów“
S. Adalberga.
Setka 111.
201. Upić się 8. Prw. w „Zeznaniu“ J. Borkowskiego
„Jak Bela stanę spity“. — 17. Taksamo Bar. 71.: „upił sie,
jak Świnia“. — Dod. z Bar. 29.: „Aż (się znowu chłopowsko)
upije, jak cepy“.
202. Urban św. 8. Prw. horzyckie: „Urbanuw owes
Hawlowo żito, nechystej, sediacze, stodoły na to!“ i „Hawlowo
żito, Urbanuw owes, co z toho budę, sediacze, powieź!“
(NSOH 204.).
203. Urszula św. 4. odm. Woje, też w Stradomiu znana
(p. Witanowski ZWAK XVII. 3., 44.). Zwracam uwagę, że
niejest to przysł., lecz początek zagadki o rosie, prw. pod
1. 349 — 352. zbiór zagadek B. Gustawicza ZWAK XVII.
3., 237.).
204. Urwańska ulica. Na Litwie mówią, jak mię żona
objaśnia: „hałas, jak na Urwańskiej ulicy“ i tegosamego po
równania używają, gdy coś ginie z pod rąk.
205. Usta. Dziwna rzecz, że A. niepodaje nigdzie zwrotu
przysłowiowego : „Między ustami a brzegiem puharu , użytego
— 347 —
przez M. Rodziewiczównę jako napis powieści, a zachodzącego
już u Geljosa N. A. XIII., 18. w postaci heksametru: „-rroAAd
[leTałju ireAei kv\ikos Kai \eiAeos aKpov“ ; dalsze koleje w łacinie,
niem. i czeskim pokrótce prw. w Truhlarza „Ezopowych fabu
łach“ 1901., s. 332.
206. Wąchać, Dod. Tetm. Zaw. 28.: „Wąchajcież psa
w nos, (kie wom chłopy śmierdzom!)“ Na bruku lwowskim
mówią o całowaniu psa w nos z drastycznym dodatkiem rymo
wym, niepozostawiającym wątpliwości co do właściwego zna
czenia owego nosa.
207. Wawrzyniec św. 7. odm. Wójc. (z jedyną zmianą :
przez zam. bez) z wytłumaczeniem u ks. Sarny s. 118. Znana
taż odm. też w Stradomiu (Zlł71/( XVII. 3., 42.).
208. Wąs 7. Odm. w Szopce krak. I., 4.: „(To mojego
rodu herb,) Golę brodę, wara wąs 1“
209. Wesele 10. W Pamiętniku dla płci pięknej t. IV.,
s. 37. (z 1. X. 1830.) w art. „Kilka słów o Podolu“ autor bez
imienny omawia obrzędy weselne ludu tamtejszego i podnosi
bujność wyobraźni, która mu pozwala w pieśniach weselnych
mówić o bogactwach, przeznaczonych jakoby na podarki dla
panny młodej, choć w rzeczywistości niedostaje ona nic z tego.
„Z tejto zmiany stanu rzeczy— kończy — wynikło przysłowie:
Czyż to wszystko prawda, co na weselu śpiewają?" Adalberg
podał swój tekst bez źródła. Może pośrednio wziął go stąd,
ale w takim razie nasuwa się wątpliwość co do polskości tego
przysł., bo autor tego artykułu podaje wprawdzie wszystkie
teksty po polsku, ale widocznie tłumaczy tylko z ruskiego.
210. Wesół. Dod. ze Słowackiego „Balladyny“ III., 5.,
92- 3.: „Żyć będę, zawsze wesoła, jak wrona | Na cudzym
płocie“.
211. Wet 2. Prw. Załuskiego Z R III., 444.: „ja jej wet
za wet oddam“ i w cz. II. „Czarownika Twardowskiego“ Gust.
Zielińskiego : „ale się spodziewam | Tążsamą miarką oddać ci
wet za wet“.
212. Węgorz (prw. Wiercić się 2.) Dod. Tetm. Zaw.
82.: „(Ja mu takiego podsadzę ożoga), Że pstryknie w górę,
jak węgorz od żaru“.
213. Wianek 2. Do przytoczeń rejowskich należy dodać
też Rej Źw. II. I.: „(i wszytkoć się sporzyć i mnożyć będzie
około ciebie, jako ono powiedają), jako wianki wił“. Adalberg
34Ś —
umieścił też pod Bogaty 37. przysł., które należy tutaj raczej,
niż tam.
214. Wiatr 13. Prw. morawskie: „Dechem wietru neprzemużesz“ (Czesky lid VIII., 329.).
215. Wid. Prw. w „Psie i wilku“ Mickiewicza w. 8.: „(Juz
od lat kopy o was) ni widu ni słychu“.
216. Widzieć 6 Odm. Załuskiego Z R 111., 445—6.: „jak
widzą tu cię, | Tak piszą, tak też i czczą .
217 Wielkanoc. Dod- z art. W. Tetmajera w wydawnictwie
warszawskim „Na powodzian“ 1904., 351.: „Przyńdzie święta
noc, to pogodzi ludzi moc (mówią chłopi)“, jeśli to się odnosi
do Wnocy, a nie B. Narodzenia.
218. Wielki. Niemcewicz w „Papudze“ (1811. r.) pisze:
„(Mówi przysłowie, aż nadto prawdziwe): Wielcy małych uci
skają“. Niema go u A.
.
. .
„
, ,
219. Wieś 10. Odm. w odcinku H- Sienkiewicza Gaz. polsk,
1873. r.: „Bóg stworzył wieś, a człowiek miasto (mówią wie
śniacy, broniąc wyższości swojej wsi ukochanej)1.
220. Wilk 39 Tekst z Reja Źw. II., III. przytoczono niedo
kładnie. Otóż mówiąc tam o królu-pomazańcu, że przedsię ma
coś bożego a strasznego w sobie, dodaje: „a pewnie, jako powiedają, iż musi mieć wilcze włosy między oczyma . — 71. Prw.
w „Kozie, kózce i wilka“ Mickiewicza w. 21—22.:. „O wilku
mówiono w izbie, | A wilk tuż siedział na przyzbie .
221. Wisieć 6 odm. Rtiap. znana też Słowackiemu {K.ordjan
I. 1., 95.) i Sabale {Stopka XII.). W wierszyku „Ucieczce ks.
Ponińskiego“, przypisanym przez Erzepkiego F. Zabłockiemu,
a wydanym w Pamiętniku liter. 1904. III., 248. z obszerniejszego
tekstu, czytamy: „co ma wisieć, nigdy nieutonie“.
222. Wit św. 12. Brzmienie pospolite też u ks. Sarny s.
117 Odmianka stradomska: „Na świnty Wit — słowik cyt
(Wilanowski ZWAK XVII. 3., 40.) — 17. Lepiej może po
wiada to przysł. czeskie: ,,O swatem Witie pul zrna w żitie
(NSOH 204.) — 18. Ks. Sarna s. 117. podaje to przysł.
z Moderówki w formie rozmowy następującej z P. Bogiem :
„Pyta się P. Bóg św. Wita: Wicie, Wicie, jest pół ziarnka
w życie? A św. Wit odpowiada: Niesłyszę, Panie, bo ptaki
śpiewają. I dlatego P. Bóg zakazał ptakom śpiewać, a one, po
słuszne rozkazowi, milkną od św. Wita“. W Stradomiu brzmi
to „przysłowie“ (boć to wcale nie przysł.): „Świnty Wicie, duża
— 349 —
pientka w życie? — Niesłyse, Panie, niech połowa ptastwa
ustanie“ (ZWAK. XVII. 3., 41.) Trafniej Petrow w swej monografji „Ludu ziemi dobrzyńskiej“ umieścił rzecz całą w dziale
wierzeń (ZWAK II. 3, 130. pod 1. 80.): „Pytali się ludzie
św. Wita: Św. Wicie, ile ziarnek w życie? A św. Wit na to :
Moi panowie, śpiewają w życie ptaszkowie, niemogę żyta poli
czyć. — I kazał P. Bóg niektórym ptaszkom, aby przestały
śpiewać od dnia św. Wita“. Ciszewski w rzeczy swej o „Ludzie
rolniczo-górniczym z okolic Sławkowa“ (ZWAK XI. 3., 40.)
umieścił to rzekome przysł. z gienezą pod h. Ptaki 2. Matlakowska w Wiśle XIV , 462. pod 1. 30. umieściła jako nieznane
A.owi przysł. : „Niesłyszę cię, panie (!), aż połowa ptactwa
śpiewać przestanie
niepoznała, że jestto ułamek niniejszego
numeru Aa.
223. Wlec się 17. (prw. Biec 6.) Prw. Rej Źw. I., VIII.:
„iż cię tak będą nosić po kolędzie, iż się długo nieobaczysz,
co się z tobą dzieje“.
224. Włoch. Daniczić RJA XII., 201. omawiając stary
rpśmienny zbiór przysłów serbskich z r. 1697., wydany przez
A. Hilferdinga w Petersb. 1868., podnosi znajdujące się tam
przysł.: „Jedno Vloh dosći popsovat mjestaczki“, przy którym
zbieracz dopisał wyr. Poljak, co według Daniczicia wskazuje,
iż przysł. to polskie. W zbiorze Adalberga niema jednak nic
podobnego.
225. Włos 2. Stopka podaje 2 odmianki pełną w r. XXVI.:
„(Niebedem sie z głupiom babom dogadował, bo to) u nik
włosy długie, ale rozum straśnie krótki“, ułamek w r. XVII.:
„(przyleciała baba). U niej rozum krótki“.
226. Woda 3. Józef hr. Borkowski w „Mowie kwiatów“
(Pisma I., 417.) pod h. Lobelia podaje odmiankę: „Ciche wody
brzegi rwią (!)“. Prw. odpowiedniki — czeskie : „Tichá woda
brzehy reje“ (w „Piet powidek“ W. Halka, wyd. Ustrzedni knihowna t. 119—121., s. 83.), chorwackie : „Ticha woda brieg dere
(lub : roni)“ i niemieckie: „Stille Wasser gründen tief“ (RJA
XXXI., 129.) — 50. Pierwszą część odnajduję w nowelce Św.
Czecha Żoli: „błazen, kdo wodu rzeszetem mierzi (a horszi,
kdo żenske wierzi)“. — 53. Podobnie F. Reuter w poemacie
swym „Hannę Niite“ wyraża się: „Dat was denn Water up ehr
Moehl“ t. zn. toć to była woda na jej młyn. — Dod. z „Podolanki“ (1836.) Kar. Sienkiewicza: „Wodę gotuj, woda będzie“,-
— 350
jeśli to nie przekład tylko znanego mi z bruku lwowskiego
przysł. ruskiego : „wary wodu, woda budę“.
227. Wojciech św. 5. Odm. stradomska : „Kiedy grzmi na
świntego Wojciecha, rośnie rolnikowi pociecha“ (ZWAR
XVII. 3., 132.) — 9. Podobnie: „Na św. Wojciecha w polu po
ciecha“ z wytłumaczeniem u ks. Sarny s. 116. — Dod.: „Jeśli
na św. Wojciecha deszcz pada, to będzie wiele mleka“ (tamże),
co mi wygląda na dwuwiersz zepsuty (Wojciecha: mleka).
228. Wola 1. Odm.: „chléb z solą i z dobrą wolą“ podał
Wójcicki Pr. liter. 1838., 194. Tekst główny też u Załuskiego
Z R III., 468.: „Chleb z solą, z dobrą wolą; (a zaś za złą
wolą | Piernik Chlebem razowym, cukier będzie solą)“. —
6. Tamże Z R III., 467.: „Bez dobrej woli — tak przysłowie
mieni — | 1 cukier nawet w piołun się odmieni“.
229. Wóz 2. Odm. w odcinku H. Sienkiewicza Gaz. polsk.
1875. : „Był szlachcic na wozie, będzie i pod wozem“ (prw.
Hösick, S. jako fejletonista s. 101) — 5. Brückner w książce
„Z dziejów języka polskiego“ s. 72. mówi: „Co z woza spadło,
to przepadło“.
230. Wpaść 8. Odm.: „(nie spodziewał się, że) wpadnie
z deszczu pod okap“ w „Godach życia“ A. Dygasińskiego
s. 42. — Dod. z „Ahaswerusa“ Cz. Jankowskiego : „Wieść jak
w wodę wpadła o tym człeku“.
231. Wrona 29. Podobnie Fr. Reuter: „Jitzt büst du Uhl
jo mang de Kreihen“ t. zn. teraz jesteś (jak) sowa między wro
nami {Hanne Niite) i: „Dor was hei denn nu as Uhl mnag de
Kreihen“ (Ut mine Festungslid).
232. Wróbel 6. Porównaj włoskie: „meio e a presente
ove, ca deman pogi (= poili) o pernixe“ (z Padwy) i: „meglio
fringuello in man, che tordo in frasca“ (Parodi, Studi liguri
w AGI XV., 71.), chorwackie: „Bolja je kukawica u ruci,
negó sokol u planini“, a niem.: „Besser ist ein Spatz in der
Hand, als ein Kranich über Land“. O żórawiu mówi też pewna
odmianka polska.
233. Wsiąść 2. Odm.: „na młodzika wsiadła, jak na łysą
szkapę“ w Magnuszewskiego „Zemście panny Urszuli“ r. V.
234. Wstawać 3-6. i 8. Odgłos tych przysłów w Tetm.
Zaw. 60.: „Zyska, kto wstał porą ranną“. — 4. tekst gł. jako
godło pisma „Przemysław“, w dawanego w r. 1831. w War
szawie,
— 351 —
235. Wyglądać 66. Odm.: „wyglądać, jak śledź wymo
czony“ w r. III. „Jana z Tęczyria“ Niemcewicza.
236. Wylatać 3. (bez źródła) Tak brzmi w. 101. „Pani
Twardowskiej“ Mickiewicza: „Wyleciał (potem), jak z procy“.
237. Wystroić się 2. Odm. w Załuskiego Z
III., 440.:
„wystrychniony, jako łątka jaka“.
238 Wywijać się. Dod. z „Kiedy kłamią“ A. Niemojewskiego : „Z rąk, jak węgorz, się wywija“.
239. Wziąć się. Dod. ze „Zbójeckiej chałupy“ K. Tetmajera
(Na skalnym Podhalu I.): „(Pochowano go w Iesie i postawiono
mu krzyż i długo słynęło przysłowie): Wzion się, jak Kuba
Pitoniów ku Zośce Mocarnej;“ opowiadanie wyjaśnia powstanie
tego przysł.
240. Zabawa Odwrotnie w „Samolubie“ Mickiewicza w.
69.: „Chleb to grunt, a sława — zabawa!“
241. Zaczepić się. Dod. z Załuskiego Z /? III. Addit. 4.:
„Owe wiedząc przysłowie: rzeczy dwojakie | Łatwo się zacze
piają, suknie ladajakie | Stare, także dziewoje młode, piękne“,
do czego biskup dołączył oryginał franc.: „Les vieilles robes
et Ies jeunes belles femmes sont accrochées aisement“.
242. Zając 14. Odm.: „Ona nie zając, to nieucieknie“
u Stopki r. XVII. — 15. Jestto nie przysł., tylko streszczenie
znanej bajki Ezopowej. — 16. Również nie przysł., jeno ustęp
ze znanej piosenki, zaczynającej się: „Pójdziemy na łów, towa
rzyszu mój“.
243. Zawisza 2. Odm., podana bez źródła u A.a w brzmie
niu : „Było przysłowie bojów towarzyszy: polegaj na nim,
jakby na Zawiszy!“ jest bezwątpienia tylko niedokładnym od
daniem tekstu „Śpiewów historycznych“ (XI.) Niemcewicza:
„Przysłowiem było bojów...“
244. Zgoda 19. Tekst główny z ust pewnego świadka na
uczyciela ludowego, w sądzie lwowskim przytacza Słowo poi.
1903., nr. 542., s. 2. — 26. Jestto przekład znanego zdania łać.:
„Concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur“,
245. Ziarno 7. Pełniejszym jest dwuwiersz chorwacki:
„Zrno do zrna pogacza, Kamen do kamena palacza“ RJA
XVI., 57).
146. Ziele. Dod. ze „Skały w ogrodzie“ J. K. Pajgerta:
„(przyszło i poznanie, Że) co ziółkiem się rodzi, już ziółkiem
zostanie“,
— 352 —
247. Złe 40. odm. Now. = Orkan, Now. 17., a także
F. Morawski w szkicu „Ostatni pobyt Karpińskiego w Warsza
wie“ (Pisma IV., 101.).
248. Złodziej 8. Prw. morawskie przysł., podane przez
F. Bartosza w Cz L VIII., 328.: „Male zlodieje zawiraji, a welkym
se klanieji“. Tyrolczyk zaś mówi: „Klini Diab henkt ma, und
groassi Spitzbuba lat ma Iota“ (ZVV VII., 200.) — 11. tekst
główny = napis art. w Pielgrzymie polskim 1833-, s. 52.
249. Złoto 16. Odm.: „Nie wszystko złoto, co świeci“ sta
nowi napis szkicu J. Dzierzkowskiego w Przeglądzie powszech
nym (Lwów 1859., nr. 1. nn.) Prw. czeskie: „neni wszechno
zlato, co se trzpyti“ (Św. Czech w noweli „Jestrzab contra
Hrdliczka“).
250. zły. Dod.: „Złemu złą robotą płacą“, podane przez
Briicknera z dawnego rpsu w A. sl. Ph.\., 384.— Dod.: „zły,
jako wciornascy“ z Załuskiego Z R III., 442., gdzie to wyra
żenie włożono w usta chłopu.
251. Pilnować 1. = Szym. I., 33.
252. Pisać (niema u A.). Dod. Grusz. I., 93.: „To w komi
nie pisano.“
253. Piszczeć. Dod. Grusz. III., 57.: „(Tam — słyszę —)
bieda aż piszczy“ i IV., 24.: „tu bieda aż piszczy“, — Dod.
Sewer. II., 183.: „Dziewczyna zakochana, że aż piszczy.“
254. Piwo 24. Prw. Gl. III., 209.: „Nawarzyliście sami piwa“.
255. Pleść 14. Prw. Żmudź. 264.: „Pietą jakieś koszałki
opałki“. — 17. = 5zym. II., 24.
256. Płakać 4. Prw. Szym. II., 10.: „Jak bóbr się spłaka
łem“ i Gl. II., 218.: „popłakali się, jak bobry.“ — Dod. Szym.
I., 53.: „(jak przecyto, to) się spłacę... nijok baba na kazaniu.“
257. Pobłażanie (niema u A.). Dod. Świętoch. VII., 139.
(Moronowie): „Pobłażanie zdobi słabość, ale uwłacza sile“.
258. Pochmurny (niema u A.). Dod. Gl. IV., 20.: „po
chmurny, jak noc“, tak samo Żmudź. 69., 125., 208. i 253 (Prw.
niżej Posępny).
259. Podobny. Dod. Gl. III., 149.: „podobnym był do rzy
mianina, jak ostryga do pietruszki“.
260. Pokora 1. Odm. Świętoch. VII., 103.: „Pokora jest
karmicielką wszystkich cnót. Tak rzekł Pan“ (Moronowie) — 4.
Odm. Gl. I., 24.: „Pokora niebo przebija“, taksamo IV., 11.
- 353
261. Polak 35. Odm. w „Kozie, kózce i wilku“ A Mickie
wicza w. 20.: „(Niż gdybym miała kiedy być przysłowiem trzo
dzie:) Mądra koza po szkodzie“ i tegoż „Samoluba“ w. 70.:
„Mądry baron po szkodzie“.
262. Połeć 5. Prw. Świętoch. I., 106. (Klemens Boruta):
„Co ma tłusty połeć smarować -- lepiej, że ludziom da
się pożywić“.
263. Pomagać 11. Odm. Grusz. 111., 177.: „jest i to przy
słowie: pomagaj sobie, Bóg ci dopomoże!“ a IV., 145.: „niepomożesz sobie, i Bóg ci niepomoże.“ — 12. Odm. Gl. IV.,
325.: „(te lekarstwa) tyle pomagają, co umarłemu kadzidło“.
264. Porwać się 7. Odm. Żmudź. 197.: „z motyką na
słońce chcesz się porwać“.
265. Posępny (niema u A.). Dod. Gl. I., 160.: „posępny,
jak noc“ i IV., 420: „jak noc, posępniał“. Prw. wyżej Po
chmurny.
266. Posiać. Prw. Świętoch. V., 6. (Ojciec Makary), gdzie
Cecylja, dziecię miłości, mówi o sobie: „a do tego — jak po
wiada mój księżunio, gdy mnie chce zmartwić, — podobno
tam wyrosłam, gdzie mnie bóg nieposiał“. Odm. Żmudź. 174 :
„Ja jego nauczę schodzić, gdzie go nieposieją“.
267. Pościełać (!). Hasło to błędne, jak wogóle błędnie
piszą (i mówią?) poza Galicją i Poznańskim: poście/ać, gdy
tymczasem jedynie poprawnym jest bezokolicznik: pościełać
itd. Odm. Frischb. — napis powiastki Kwiatopolskiego w Atheneum Kraszewskiego z r. 1844. oddz. IV. Najbliższą też jest odmianki, którą czytamy w napisie powieści dla młodzieży: „Ksią
żę Almanzor i jego sługa Mustafa cz.: Jak sobie kto pościele,
tak się też i wyśpi“ (Brodnica 1852); autorem jest ks. M.
Osmański..
268. Potrzebny. Dod. Gl. II., 97.: „(niegrający i nietańczący) potrzebny jest, jak mysz w maku".
269. Powiadać 17. Odm. Grusz. III., 97.: „Wiedział, co po
wiedział“.
270. Pójść 8. Prw. Kosiak- 258.: „Poszedł ... jak zmyty“
271. Praca. Dod. Grusz. I., 61.: „Czyja praca, to i płaca“
272. Pracować 30. = Gl. III., 76. — Dod. Gl. IV., 20.
„pracuje, jak bydlę juczne“.
273. Prawda 43. Żarn. = A. Mickiewicz, Oklaski 63. —
Dod. Świętoch. VI., 143 (Za maską): „Prawda ma kilka wy
— 354 —
miarów“. — Dod. Gl. I., 99.: „w tym tyle prawdy, co smaku
w raku“.
274. Prorok 5. Odm. w redakcji pierwotnej wiersza Kra
sickiego „Do króla“, podanej z rpsu w Pamiętniku literackim
(Lwów, 1903. r. II., s. 434): „Nikt prorokiem w ojczyźnie —
wyrok to jest boży“.
275. Prosto 3. = Gl. III., 399.
276. Próg 3. Odm, w „Lisie i koźle (1831.) A. Mickiewicza
w. 7—8.: , Za wysokie progi Na lisie nogi'*, a Wys. 56.: (W nie
bie szlachty niepotrzeba,) Za wysokie progi!“
277. Przelewać (niema u A.). Dod. Grusz. III.: 118.: „Sie
dzieć na jednym Krzywcu) to przelewanie z pustego w próżne“.
278. Przepaść 2. Prw. A. Mickiewicza „Król Bobo i kró
lewna Lala“ w. 49.: „A pan młody zniknął kędyś, jak kamień
w wodę“ i Żmudź. 77-: „przepadł... jak kamień w wodę“ (taksamo 230., 254., 272.).
279. Przybytek. Dód. Grusz. III., 84.: „Gdzie niema przy
bytku, niema i ubytku“.
280. Przybywać. Dod. Gl. III., 218.: „gromada w codzień
powiększa się, jak nieprzymierzając grosz u żyda'.
281. Przydać się 4. (bez źródła). Prw. Szym. II., 169.: „psu
na budę nie zdało się to“ i Aug. 225.: „(jego zacinanie koni)
psu na budę się zdało“.
282. Przyganiać 2. Prw. Wys. 42.: „(Wszakże dobry pan
Hrehory, Lecz nie lepszy i pan Grzegorz!) Oba garnki dobrze
smolą!“
283. Przypiąć 1. Odm. w r. III. Króla zamczyska S. Go
szczyńskiego: „(że mi się wymknie słowo,) ni przyszył, ni przyłatał, jak powiadają“.
284. Przyzwyczajenie 2. = Gl. II., 23. Odm. Gl. IV., 48.:
„przyzwyczajenie staje się drugą naturą“.
285. Pulchny. Dod. Grusz. III., 307.: „pulchna, jak pączek“.
286. Pytać. 1. Odm. Szym. (Srul z Lubartowa): „i pies na
wet o cię niezapyta“.
287. Rachuba. Dod. z p. VI. Anny z Nabrzeża S. Go
szczyńskiego : „Rachuba ludzka — rachuba kobieca".
288. Rachunek. Doz. Grusz. V., 206.: „(Jestto...) rachunek
bez gospodarza“.
289. Raj. Dod. Grusz. IV., 101.: „Chciałaby dusza do raju“
(zwykle dodają: ale grzechy niepozwalają).
355 —
290. Rak. Dod. Gaw. 102.: „ale żeby mi zabraniał żenić
się, oho!... jak rak świśnie!“
291. Rana 7. Odm. Grusz. 1., 53.: „(chłop setny,) do rany
go przyłóż!“
292. Raz. Dod. Grusz. 1-, 176.: „tylko raz chwyci ryba
h aczek“
293. Robak 6. tekst gł. (bez źródła) = Grusz. IV., 43.:
„Każdy ma swego robaka“.
294. Robota 1. Prw. Szym. 1., 66.: „od roboty, jak i od
ochoty, nigdy nie uciekałem“.
295. Roić się 1. Odm. Gl. 11., 283.: „rojno, jak w ulu1.
296. Rosnąć 3. Cińć. — Szym. 1., 88., odm. Gl. IV. 111.:
„rósł, jak ciasto na drożdżach“.
297. Rozpacz (niema u A.). Dod. Swiętoch. VI., 75. (Pauzanjas): „Rozpacz jest matką męstwa“.
297. Równo. Odm. Grusz. IV., 8.: „równo, jak na stole •
299. Rózga. Dod. Grusz. 111, 29.: „Rószczką duch boży
dziateczki bić radzi!“ Rzecz dziwna, że tego przysł. pospolitego
niema u A.
. .
,
.
300- Róża (imię). Dod. Gl. 11,8.: „(Rozejrzyj się Anderku )
nie Fruzia, to Rózia (musi się waćpanu podobać).
Dr. Franciszek Krcek.
Budownictwo i zdobnictwo w Jurgowie
na Spiżu.
(Przyczynek do budownictwa podhalańskiego).
Opracował
Józef Stokłosa.
Przeniósłszy się z jakiejś wioski z pod Nowego Targu
do Jurgowa, na Spiż, spostrzeżemy zaraz różnicę w rodzaju
budowy: tam budują z drzewa, które przecież cechuje bu
downictwo podhalańskie, tu zaś z kamienia i cegły. Zbita wieś
(„dziedzina“) przy swych stromych dachach gontowych i bielo
nych murach wygląda na pierwszy rzut oka jakby mała mie-