0398bb073af9f333f1a0db4e07146a60.pdf
Media
Part of Jeszcze o Hucułach tatarowskich / Lud, 1907, t. 13
- extracted text
-
— 338 -
Jeszcze o Hucułach tatarowskich.
Znalazłszy pomiędzy swojemi zapiskami zTatarowa jeszcze
kilka bajek, gadek, przysłów, piosnek i leków zanotowanych,
uważam za stosowne — jako uzupełnienie pracy mej „Z kraju
Hucułów“, drukowanej w „Ludzie“ w latach 1899, 1900 i 1901,
pomieścić je tutaj.
1. Kazka ne byłyci, bilsze brechni jak połowyci.
Mała baba try syny, dwa rozumni, odeń durnyj. Piszły
w świt. Iszły, kilko ¡szły, zajszły w dubrowu; posiła ich nicz.
Dywiet sie, dałeko watra sie kuryt. Każę starszyj: Ja idu.
Prychodyt tam, a tam d’ido nakław watru z 7-moch łatriw,
zahnuw sie na około, pokław hołow meży nohy, taj sie hrije.
— Pomajbih! — każę.
D’ido każę: Podaj zdorow, czo treba?
— Watry.
— Jak my skażesz kazku nebełyciu, aby żadnoho słowa
ne buło prawdy, to ty dam, a jak ni, to ty pas wid potyłyci do
zada wdru.
Ne skazaw bajki
ne distaw watry, taj piszow dali.
Piszów i druhyj, tak samo pohostyw.
Piszow tretyj, durnyj.
— Pomajbih staryj,
daj d’idu watry.
— Ha bow brate, skaży kazki, ne byłyci, aby żadnoho
słowa prawdy ne buło.
— Skażu.
1 każę :
Moja mama buła mnow kieszka, zabahła sobi warenoho,
peczenoho, pisłała mene za tym. Idu ja, kilko idu, nadybaw
szpaki. Tut tut sie rodżu. Skaczu na duba, zaliz u duba, zabraw szpaki, — wiłazyty... ha bow. Pchaju ruku, ne moż;
pchaju nohu, ne moż; pchaju hołow, ne moż, taj tut, tut sie
rodżu. Nahadaw ja szo je u mełnyka kluwaka, pobih do neho,
uziew kluwaku, taj szczasływo wirubawsie z duba.
Aha! dobah ja sy, szo my obiciew czmil boczku medu.
Szem sie ne wrodyw, a wżem sie zażuryw, jak prywezty mid.
Złapaw swyniu, taj jidu, wezu mid, a swynie do fosy, rosypała
mid, taj tut, tut sie rodżu.
— 339
Dobah ja sy, szo meni obiciew Boh rożen maku, taj
wiezku jajec. Złapał łokszu, jidu do Boha. Jidu, kilko jidu,
czuju rże, dywiu jasie: łyszyw sie zadok peredka. Ej joj, taj tut,
tut sie rodżu.
Ałe ja kłyczu cioś, cioś! przybih zadok d’peredkowy. Jak
tut zbyty ? Zaskoczyw na werbu, utiew try pruty, zbyw kobyłu
na tybli — wio krywa dali. Czuju, mene kołe. How! a to szczo?
Dywiu ja sie a werba wirosła do samoho Boha. Ja z kobyły,
ta w werbu. Pryjszow do Boha, a Boh spyt. Wstawaj Boże, da
waj jejci, taj mak. Zabraw to wsio, dywiu sie, nema werby.
Daje my Boh mich połowy hreczienoji, suczu łynwu, jidu na
dołynu, z hory urwu, z dołyny nadtoczu, szczasływo spustyw
sie na dołynu.
A d’ido każę.- A naszi szo tam robiet?
— Naszi waszych bjut.
Ja sie ne nakazaw, a wy sie ne nasłuchały.
2. Bajka za d’iwku, kotra ne chofiła uczyty sie priesty.
W ponediłok ne priełam — bom sie rodyła.
W wiwtorok
„
„
— bo mnie kupały.
W seredu
„
„
— bo mnie chrestyły.
W czetwer
„
„
— bo pochrestyny buły.
W pietnyciu „
„
— bo moja mama taj ja ne budu.
W sobotu pomyty, połatały treba, taj zachodyt ned’ile.
Tak świetkuwała ona tyżdeń za tyżnem, a czołowik zajedno z new swarywsie, szo wna ne chocze priesty do toji miry,
szo wna naprieła dwoje weretin za sziść tyżniw. I każę do czołowika: „Ta wżebym motała, ta ne maju motowyła, takijjes
gazda“. Piszła na pid, taj pokazuje Odno kiene, druhe poka
zuje. Tak pokazuwała na 3O-cit’ weretin. Czołowik to zobaczyw,
piszow u lis rubaty motowyło, a żinka za nym w nadzir. Win
wibrał motowyło, taj tiew raz, a żinka za druhym korczem każę:
„Chto motowyło wtne, tomu żinka wmre“.
Win piszow dali. Tak samo to jemu każę. Win chodyw
piw deń i ne mili motowyło wtiety. Pryjszow do domu, a żinka
wże napered’i doma, łeżyt w łóżku, taj kryczyt gwawtu. Czoło
wik prychodyt do domu, zadywuwaw sie szo żinci je, łyszyw
zdorowu a teper smert’ żinci.
Win staw pytaty: „Szo tobi je ?“
— 340 —
A wna każę : „Ty jak piszow rubaty motowyło a mene
w toj raz jak zatieło w hołow, taj meni smert' prychodyt“.
A win dumaje, taj każę nastraszenyj: „Meni szoś kazało
w lisi, szo chto motowyło wtne, tomu żinka wmre“.
A wna każę: „A wydysz, a tebe penie zajmyła rubaty, cy
wydysz z jakoji durnyci ja jdu z świta marne ?“
A win każę : „Koby Bib daw aby ty z seho wijszła, bilsze
ne choczu, abyś my prieła, abo motała, majesz ty z seho
wmeraty.“
1 tak wikrutyła sie, szo ne prieła do smerty.
3. Śmiszni kazkie.
a) Szeptaw nimyj hłuchomu do ucha, aby posieh hołomu do
kieszeni.
b) Hłuchij czuw, szo nimyj kazaw, ałe ślipyj wydiw, kudy
krywyj t’ikaw.
c) Maru... ja jdu za tym, a jak ne budę toho, to rozkołotysz
ototo, jak pryjdut host’i.
d) Pryjszow wnuka do baby. Baba jemu dała kołacz. Pryjszow do mamy, każę: Dała meni baba kołacz, daj ji Boże
wikna wełyki, carynu kieły wały taj wuszy.
e) — Na szczo czołowik maje hołow ?
— Na motuz na wuszy.
f) Każę tato do syna: Synu, szo robyt byk czolij?
A syn każę: Poczolij spyt, taj rochomycze (zamist żuwaje).
4. Przysłowia.
a) Jakij jichaw, takoho wiz.
b) Za ślipu kurku u wikno ty szurknu.
5. Pionski.
a) Oj iszow ja z połonynki,
Wbyła mene płowa,
Powernuw ja do kochanki,
A czołowik doma.
A deń dobryj czołowicze,
Ja zahubyw wiwci,
A Syn by tie Bożyj pobyw,
Chodysz d’mojej żinci.
341 —
Oj iszow ja z połonynki,
Wbyła mene płowa.
Powernuw ja do kochanki,
A czołowik doma.
A pomaj Bih gospodariu,
Ja zahubyw woły.
Czołowik mnie za czuprynu,
Taj bukom powołe.
b) A mij tato buw striłec,
Ta ubyw kunyciu,
Nadraw sała z pid ohona,
Namastyw rusznyciu.
c) A mij tato buw striłec,
Striływ mami u hornec.
W horszku buły pyrohy,
Ta do mamy hy, hy, hy.
6. Choroby i leki.
a) Prytrud abo nabij.
To sie staje z bosoho trudu pid palciemy, abo na pieti.
Staryj hryb na to, aby mniekło; drobin z smołow — robyt sie taku maśt’, aby tiekło; aby hojeło - łyst burakowyj
abo stara sołonyna, to prykładajut.
b) Wid rubanyny.
Robyt sie maśt’ z wosku, jejcie i czystoji smerekowoji żywyci i staroji sołonyny. To sie topyt wsio razom, syplut na
wodu, potomu smarujut płatok, prykładajut na ranu, potomu
kładut „masne zile“.
Józef Schnaider.