14184443e779f9241f2d2d2d6e77d450.pdf
Media
Part of Przymówki i przezwiska rymowane do imion / Lud, 1907, t. 13
- extracted text
-
~ 243 —
Dowiedziała się też Maksymycha od wróżki, że gdyby stwo
rzenie to w niej ożyło, niktby jej na latawicę już był me
pomógł.
Zbieraniem podań i legend szczerzej powinniśmy się za
jąć. Toną one z dniem prawie każdym w mroku niepamięci
tak, że po latach niewielu odgrzebać je będzie trudno.
Przekonałem się o tern dowodnie, kiedy, słysząc przed
laty niektóre legendy, dziś już ich nie mogłem odnaleźć wśród
ludu.
A szkoda to wielka. Wkoło zamczysk starych — w wy
obraźni ludu — przeciągają zastępy skrzydlatych wojsk, z kur
hanów w ciężką zbroję zakuci wstają rycerze, na starych, za
padłych kościeliskach słychać bicie dzwonów i podziemne ja
kieś śpiewy, a góry nasze roją się od opryszków, boginek
• mar.
„ „ ,
Józef Schnaider.
Przymówki i przezwiska rymowane do imion.
Zamieszczone poniżej przymówki stanowią dalszy ciąg
takiegoż zbiorku, ogłoszonego przez p. Magierę („Lud1, t VIH.,
str. 403). Jedne z nich utkwiły mi w pamięci z czasów studenc
kich, kiedy to miałem sposobność często je słyszeć (zwłaszcza
w Bochni), inne zapisałem sobie później, kiedy przy pomocy
moich uczniów zbierałem w różnych stronach materyały ludoznawcze.
Skrócenia. B. = Bochnia; Ł. = Łodygowice (pow. żywiecki);
M = Maków; S. = Sidzina (pow. myślenicki); Sfe. — Skawina (pod
Babią Górą); Skw. = Skawa (pow. myślenicki); Sp. - Spytkowice pod
Zatorem; Z. = Zawoja pod Babią Górą.
1. Dorka — chybaj do worka. Sp.
2. Franek — rozbili babie zbanek, baba go goniua —
d... mu wybrną. B.
,
, .
3. Franek — rozbili zbanek, pozbierali skorupki
„
„
wuozyu
je do d... Sp.
,
4. Hanka — pasiia baranka, pod bożą męką
i i „
z kulawą
ręką. Sp.
— 244 —
5. Hanka — pastia baranka, pod bozom mękom — z kuIawom rękom, baranek sie uozgziii — Hance d..kę uozbiu. Skw.
6. Hanka ścigaua baranka, baranek sie wywrącióu —
i j..ka wykrącióu. Sk.
7. Jacek — zjad placek.
8. Jacek — chyciu placek. Sp.
9. Siedzi piasek na lesce — syje buty Jagniesce, Jagnieska
sie raduje — skoro buty obuje.ł) Z.
10. Jąnek — rozbili zwonek. Sp.
11. Jąnek
ma u d... zbąnek, A w tąm zbąnku uosy —
bo Jąnek najgorsy. Sk.
12. Jasiu! — swojąś biedą (= biedę) skfasióu. Sk.
13. Jązek zjad miarką klązek, miarką (miarkę) bryii —
jesce wyii. Sk.
14. Jewa — uosraua Adama. Sp.
15. Justęna — drzysnęua. Sp.
16. Kuba — wróci ci sie zguba. Sp.
17. Kuba Kubie — w d...e duubie, co wyduubie — to da
Kubie. B.
18. Kuba — nasrau do kaduuba, z kaduuba sie leje —
a Kuba sie śmieje. Mak. Sk.
19. Powiadali Kubie — niech w ziemi (w d...e) nie duubie,
Kubie nie pomoże — duubie kany (gdzie) może. S.
20. Lukas! — cego sukas? — Znaldzem zupan — jesce
portek sukam. B.
21. Michau — śniegiąm kichau, śnieg sią z nosa leje —
a Michau sią śmieje. Sk.
22. Michaił — kichau. Sp.
23. Michaił — trzy dni zdychau, cwartego umie'rau —
chleba sie napierali. B.
24. Michau — trzy dni zdychau, na trzeci dzień uozyu —
palec w gębę (w d...ę) wuozyii. B.
25. Magda świniom plewy zjadiia, pomyje wypiiia — świnie
pomorzyiia. Sp.
26. Maręna — d..a ci sie zajęna (zapaliła). Sp.
27. Marąna — pojechaiia do miiąna, Konickami siwąmi —
sąneckami krziwąmi; Konicki sią iiozigrauy — sąnecki sią
’) Podobną przymówkę stosują także do Teresy (Tereski).
— 245 —
poüâmaüy, Marąna sie stüuküa, trzeba maści, posmarować
w d...e krząści. Sk.
28. Wlikoüâj — nie woüâj nie nawracaj kacek, przydzie
matka z pola — przyniesie ci placek.
29. Wlikoüâj nie woüâj, nié namawiaj Kaśki (Baśki), przydzie
Michâü — bedzie kichâü, kupi ci gorzâüki. Sp.
30. Pietrek — ostatni matce wypierdek. B.
31. Rejna— miaüa dziecko z drewna, powijaüa üykiem
nazywaüa bykiem. M.
32. Rejna — miaüa dziecko z drewna, powiótta go
tiykiąm — nazwaüa go bykiąm; to dziecko z pieca wyziéraüo,
carne uusy miaüo. Sk.
33. Rozalia — rąckami wywija. Sp.
34. Stachu — kury na dachu. Sp.
35. Tadeus — kupiü wóz, Tadeuska — bycka, a córecka
jego — siada se na niego. M.
36. Jedna deska, dwie deski, nie przezywaj Tereski, bo
Tereska bogata, jedną nogą zamiata. Sp.
37. Wicąty — bez piąty, nie wârtâ trzi cąty. Sk.
38. Wojtek — nasrâü do portek. Sp.
W Skawicy dodają jeszcze do tego:
Z portek się leje — a Wojtek się śmieje.
39. Zośka — śtyry góry uopéküa a piąte nie mogüa —
matka ji dopumogüa. Sk.
40. Zuziu (także: Józiu) w d..kę ci ziuziu. Sk.
41. Jamróz (Ambroży) — oczy zamróz. B.
Z dziejów miasteczka polskiego
w wieku XVIII.
Miasteczka polskie, założone na prawie niemieckiem, miały,
jak wiadomo, w granicach swojego terytoryum wcale rozległy
samorząd. Sądziły bowiem nawet w sprawach gardłowych, a wy
rok ławników, zatwierdzony przez odnośne dominium, stawał
się prawomocnym. Po rozbiorach rząd austryacki na jakiś czas
prawa te zachowywał, a żądał tylko, aby wyroki w sprawach