7460f938ab8c55638ac5d7b6dc7299b0.pdf
Media
Part of Piorun a Perkun / Lud, 1908, t. 14
- extracted text
-
Piorun a Perkun.
Od stu lat męczą się lingwiści słowiańscy i wogóle indoeuropejscy, jak wytłómaczyć fakt następujący: Jednem z imion
najwyższego boga u Słowian było Piorun, po rosyjsku Pjerun, po rusku Perun, lecz ten sam Bóg u Litwinów zowie
sięPerkunas, nie Perunas, jakby być powinno, więc skąd
to złowrogie k w Perkunas? To przecież ten sam wyraz, po
chodzący od pierwiastka per (po polsku pi er), skąd piorę
= pi erę, który mamy w wyrazie prać, bo nawiasem mó
wiąc, w pierwiastku per samogłoska e może tak samo znikać,
jak w pierwiastku ber (po poi. bier, skąd biorę = bierę),
od którego pochodzi brać. Jak od piast mamy za dodaniem
przyrostka un formę p i a s t u n, tak od pi er mamy pierun,
później piorun, a po rusku perun. Za dodaniem tego sa
mego przyrostka do tego samego pierwiastka powinniśmy więc
i po litewsku mieć Perunas, a tymczasem mamy Perku
nas. Szkoda wyliczać rozlicznych pomysłów, jakie potworzono
dla wyjaśnienia tej zapadki. Ciekawych odsyłamy do znakomi
tego dzieła prof. Dra G. Kreka. Einleitung in die slav. Li
teratu rgesc h ic h te ').
Lingwiści zapomnieli, że jak wyraz piast był wpierw,
aniżeli wyraz piast u n, a potem jeden obok drugiego się uży’) Dr. G. Krek Einleitung in die
Graz 1887. Zweite Auflage. 384—390,
slavische
Literaturgeschichte.
— 200 —
wał, że tak samo używał się wpierw wyraz per (po polsku
pier — piór), aniżeli perun (po polsku piorun), że potem
jeden używał się obok drugiego, że obydwa ulegały, jak inne
wyrazy i imiona, zdrobnieniu, zgrubieniu i t. d., że obok per,
perun musiały się pojawiać formy zdrobniałe perko, perunko (po polsku piorko, piorun ko, co później brzmiało
piórek, piorunek), że jak od per tworzono perun, tak
od zdrobnienia perko formę perkun, którą Litwini przejęli.
A skądże my to wszystko wiemy?
Polowaliśmy ze stanowiska ludoznawczego na imiona
i przekonaliśmy się na podstawie źródeł historycznych, że Ruś
zwała boga Pioruna nie tylko Peru nem, ale także Perkunem1), a forma Perkun jest taką samą formacyą od zdro
bniałej formy Perko, jak Perun od niezdrobniałej Per. Prze
konaliśmy się dalej, polując na imiona, że tak forma najprostsza
Per, jak i zdrobniała Perko, były używane i znane nietylko
na Rusi, ale i w całej Słowiańszczyźnie, że zatem formacya
ruska Perkun nie jest niczem nadzwyczajnem, i że jak z tego
wynika, litewski Perkun as jest słowiańskiego, a najpewniej
ruskiego pochodzenia, w czem także niema nic nadzwyczaj
nego, gdyż nie jedyna to nazwa bóstwa, jaką Litwini od Sło
wian przejęli. Dość przypomnieć Jorkę lub Niołę2). Imię
Perkun as nie da się zresztą inaczej racyonalnie objaśnić.
Dodajmy do tego jeszcze następujące szczegóły: Jak od
wyrazu głóg formował się przymiotnik głogów-a-o (dzisiaj
brzmi to głowy-a-e), tak od wyrazu per (co znaczyło to
samo, co późniejsze piorun) mieliśmy przymiotnik pro w,
prowa, prowo skąd imię boga Słowian starogrodzkich (olden
burskich) Prowa (u kronikarzy niemieckich Pro we), co znaczy
bóg piorunowy czyli Piorun. U nas było także osobowe
imię Prowa, skąd nazwa wsi Pr o win, wspominana w źró
dłach historycznych pod r. 1263, 1264, 1271. Jako imię osobo
we wyraz per brzmiał u nas także: Piero, Pioro, Pieracz,
Pracz, Pieruch, Pierysz, Pierko, Piorko, Piorun,
skąd nazwy miejscowe, jak Pióry, Piór ów, Piero w a
*) Perkuni-, reksze groma» Letopisjec Pjerjesł. — suzd, Moskwa
1851, str. XXI. Cf. Dr. Georg Krek. 1. c.
2) Zobacz naszą rozprawę: Olimp polski podług Długosza.
Lud. XIV.
— 201 —
wola, Pieruszyce, Pierysza, Piórki, Piórków, Pio
runów, Pioruny, Piorunka, Piorunówek; skąd na
zwiska rodowe, jak Pieracki, Pracki, Piorun i t. p.’)
Co do imion osobowych słowiańskich wogóle, zobacz Miklosicha. Die Bildung der slav. Personennamen.
S- Matusiak.
0 Zob. Słownik geograficzny Król. pol.