Cyfrowa Etnografia

0dee1d86e103446be0d3595d5d190fc3.pdf

Media

Part of In memoriam: Elżbieta Bielecka-Kaczmarek (1949-2015) / Lud, 2015, t. 99

extracted text

Lud, t. 99, 451
2015

In memoriam

VI. IN MEMORIAM

ELŻBIETA BIELECKA-KACZMAREK
(1949-2015)

Elżbieta Maria Bielecka-Kaczmarek,
córka Zdzisława i Janiny z domu Żylińskiej, urodziła się 6 czerwca 1949 roku
w Olsztynie. Ukończyła I Liceum Ogólnokształcące w Olsztynie, uczęszczała do
klasy o profilu humanistycznym. Następnie wyjechała do Poznania, gdzie rozpoczęła studia etnograficzne na Wydziale
Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Ukończyła je w 1972 roku i powróciła do rodzinnego miasta. W tym samym
roku zaczęła pracę zawodową w Spółdzielni Pracy Warmińskiego Rękodzieła
Artystycznego „Malwa” w Olsztynie, na
stanowisku inspektora nadzoru etnograficznego i artystycznego. W tymże roku
jednocześnie zatrudniła się w Spółdzielni Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego „Tkanina” w Mikołajkach. Od 1973 do 1977 roku pracowała w Wojewódzkim
Domu Kultury na stanowisku instruktora do spraw twórczości ludowej i towarzystw
regionalnych. W 1974 roku na świat przyszedł jej pierwszy syn Maciej, a w 1979
roku drugi – Michał. W roku 1991 ukończyła Podyplomowe Studium Muzeologiczne
– sekcja historii sztuki, na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
Pracę w muzealnictwie rozpoczęła w 1977 roku w Muzeum Budownictwa Ludowego – Park Etnograficzny w Olsztynku, gdzie od początku zajmowała stanowisko
kierownika Działu Kultury Materialnej. Łącząc obowiązki, w 1992 roku zatrudniła
się w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie; pełniła tam od 1994 roku funkcję kie-

452

In memoriam

rownika Działu Etnografii i pracowała do emerytury. W 2007 roku zakończyła pracę
w Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku.
Wykształcenie etnograficzne wykorzystywała w pracy muzealniczej, zajmowała
się gromadzeniem i naukowym opracowywaniem zbiorów. Pierwszymi ważniejszymi zadaniami, które Elżbieta Kaczmarek wykonała w Muzeum w Olsztynku, była
inwentaryzacja zbiorów, badania terenowe, zakup eksponatów, opracowanie scenariuszy wystaw na temat żywności i budownictwa ludowego Warmii i Mazur oraz
prowadzenie dokumentacji czterech cmentarzy z terenu Olsztynka. Jej autorstwa jest
również projekt pierwszego planu Parku Etnograficznego wydrukowany dla ułatwienia zwiedzania turystom. Jej nazwisko cenione było w województwie warmińsko-mazurskim, szczególnie dzięki działaniom podejmowanym dla popularyzowania
dziedzictwa kulturowego regionu Warmii i Mazur. Z ogromną wiedzą, jaką posiadała
na temat życia ludności wiejskiej, dzieliła się w licznych wywiadach, między innymi
dla Radia Olsztyn, Telewizji Polskiej, „Gazety Olsztyńskiej” i „Gazety Wyborczej”.
Brała udział także w działalności edukacyjnej, organizowanej nie tylko dla dzieci
i młodzieży, ale również dla nauczycieli i słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku. Bardzo popularne odczyty wygłosiła w ramach cyklu „Kultura ludowa znana
i nieznana”, realizowanego od 2005 do 2007 roku. Tematyka dotyczyła kultury materialnej i duchowej Warmiaków i Mazurów; każde spotkanie było okraszone anegdotami, które z wdziękiem opowiadała prelegentka. Dodatkową atrakcję stanowiły
prezentowane przedmioty zabytkowe. Wspomnijmy chociażby o takich prelekcjach,
jak: „Wiejskie M-3”, „Od wilków, burzy, gradobicia”, „W warsztacie bednarza”, „Od
adwentu do Trzech Króli”, „Obyczaje pogrzebowe i zaduszkowe”, „Walentynki na
ludowo”. Grono sympatyków kultury ludowej poznało także cenne obiekty zgromadzone w Dziale Etnografii (np. warmińskie czepce, mazurskie dywany czy ludowe
skrzynie posagowe) dzięki ich prezentacji w trakcie wykładów wygłaszanych przez
Kaczmarek w ramach „Cavaty na olsztyńskim zamku”.
Od początku pracy w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie z ogromnym zaangażowaniem brała udział w pracach zespołowych, organizowała bądź współorganizowała imprezy z cyklu Niedziela w Muzeum (coroczny „Pokaz nabytków”, „Hej
sobótka, sobótka…”, „Boże Narodzenie na Warmii”) i Noc Muzeów.
Kulturę ludową Warmii i Mazur popularyzowały również wystawy, zawsze pieczołowicie przygotowywane przez badaczkę. Zbiory prezentowane były nie tylko na
terenie województwa warmińsko-mazurskiego, ale również w Płocku czy Włocławku. Elżbieta Kaczmarek jest autorką lub współautorką ponad 40 ekspozycji; na szczególną uwagę zasługują następujące: „Zboże i chleb w tradycji ludowej”, „Skrzynie
ludowe”, „Wiejski transport i komunikacja”, „Dawna warmińska rzeźba ludowa”,
„O ochotniczych strażach pożarnych”, „Kultura ludowa Warmii i Mazur”, „Z łosierą
do… Pielgrzymki na Warmii XIX-XX wieku”, „W karczmie, sklepie, na jarmarku”.
W 2009 roku wzięła udział w projekcie „Ostatni mistrzowie kultury ludowej”,
którego organizatorem było Centrum Spotkań Europejskich Światowid. Wiele uwagi
poświęcała pracy z dziećmi i młodzieżą. Jako jedna z pierwszych realizowała zajęcia
dla dzieci w Muzeum w Olsztynku, prowadziła je również pracując w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie.

453

In memoriam

Autorytet, jaki zdobyła dzięki wielkiej wiedzy na temat kultury ludowej spowodował, że jej praca jako etnografa sięgała dalej niż działalność stricte muzealna. Zasiadała w jury licznych konkursów i wojewódzkich przeglądów sztuki ludowej. Od
2008 do 2014 roku była członkiem jury corocznego konkursu „Smaki Warmii, Mazur
i Powiśla”. Wiedzą etnograficzną dzieliła się podczas konferencji i sympozjów, wygłaszając referaty między innymi na temat budownictwa ludowego i tkactwa Warmii
i Mazur.
Ponad czterdziestoletnia praca Elżbiety Kaczmarek została doceniona, co znalazło wyraz w licznych nagrodach. W 2004 roku otrzymała honorową odznakę „Zasłużony Działacz Kultury” i „Zasłużony dla Kultury Polskiej”, nadawaną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W 2006 roku wręczono jej „Srebrny Krzyż
Zasługi”, a w następnym roku – Złotą odznakę „Za opiekę nad zabytkami”. W 2008
roku Zarząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego wyróżnił ją „Odznaką Honorową za Zasługi dla Województwa Warmińsko-Mazurskiego”.
Elżbieta Bielecka-Kaczmarek była etnografem, muzealnikiem, działaczem kultury, ale przede wszystkim Człowiekiem, bliskim i serdecznym współpracownikiem.
We wspomnieniach współpracowników pozostaną jej anegdoty i historie z życia
prywatnego i zawodowego, opowiadane z humorem i pasją. Z jej odejściem wiele
stracili nie tylko muzealnicy, ale również dziennikarze, często goszczący w progach
muzeum, rozmawiający z nią o nadchodzących świętach czy ciekawych wydarzeniach z życia dawnej wsi. Posiadała dar tłumaczenia dawnej rzeczywistości w sposób
przejrzysty, łatwo dostępny szerszej publiczności, ale zarazem pokazujący jej ogromną wiedzę i doświadczenie.
O tym, jak wielką stratę odczuło środowisko muzealników, przyjaciół i koleżanek, niech poświadczą słowa wypowiedziane przez „Siostry spichlerzowe” – Bożenę Wszelak, Hildegardę Chorzewską, Elżbietę Obrębską, Hannę Plucińską i Annę
Wilczyńską – koleżanki Elżbiety z Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku,
gdzie biura mieszczą się w spichlerzu:
Jakiś problem, szczegół, który był przyczynkiem do nowych dociekań… szło się
do Eli. Miała przecudowny dar przekazywania wiedzy. Naświetlała przestrzeń,
czas, zdarzenia… i nasz „problem” stawał się przejrzystym i logicznym elementem
przestrzeni. Pracowała, jak to często mówiliśmy, „ku chwale firmy”; to niemodne dziś określenie, ale bardzo oddające Eli podejście do pracy i do siebie samej.
Wiedza, doświadczenie, pracowitość, szacunek, życzliwość dla każdego i skromność…
A prywatnie. Ela była… naszą serdeczną przyjaciółką. Takich przyjaciół ma się
w życiu kilku, o ile ma się szczęście. My miałyśmy. Elu nie potrafimy Ciebie pożegnać, bo tak naprawdę jesteś z nami, tylko trochę inaczej.

Elżbieta Bielecka-Kaczmarek na zawsze pozostanie w naszej pamięci.
Angelika Rejs

454

In memoriam

WYBRANE PUBLIKACJE ELŻBIETY BIELECKIEJ-KACZMAREK
1976
1980
1985
1995
1997
2000
2005
2006

2007

2009
2012
2014

Od pisanek do nowolatka, Olsztyn: Wojewódzki Dom Kultury.
Technika dawnej wsi. Katalog wystawy, Olsztynek: Muzeum Budownictwa
Ludowego – Park Etnograficzny w Olsztynku.
O młynarstwie na Warmii i Mazurach, Olsztynek: Muzeum Budownictwa
Ludowego – Park Etnograficzny w Olsztynku.
Kultura ludowa Mazur, Informator wystawy, Mrągowo: Muzeum Warmii
i Mazur.
Muzeum Warmii i Mazur, „Twórczość Ludowa. Kwartalnik Stowarzyszenia Twórców Ludowych” 12: 4 (37).
Warmia i Mazury, Informator wystawy, Płock: Muzeum Mazowieckie
w Płocku.
Kultura ludowa Powiśla, „Ostródzki Przegląd Historyczny” 1, s. 157-168.
Zagadnienia kulturowe na Warmii i Mazurach po 1945 roku, w: M. Dziugieł-Łaguna, M. Łonyszyn, M. Pawelec (red.), Tożsamość współczesnej
Warmii, Lidzbark Warmiński: Wszechnica Warmińska, Wyższa Szkoła Zawodowa w Lidzbarku Warmińskim, s. 26-39.
Skansen jako produkt turystyczny – produkty regionalne w skansenie, w:
Muzea na wolnym powietrzu a produkty regionalne, Nowogród: Stowarzyszenie Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce, „Biuletyn” 10, s. 57-60.
O pożywieniu ludności wiejskiej na Warmii i Mazurach dawniej i dziś,
„Rocznik Olsztyński” 18, s. 369-381.
Praca od wschodu do zachodu słońca: jak dawniej wyglądały żniwa i dożynki na Warmii, „Warmiński Zakątek” 9, s. 8.
Muzea województwa warmińsko-mazurskiego jako miejsce reprezentacji,
propagowania żywności i produktów regionalnych, w: Smaki regionów.
Dziedzictwo kulturowe w muzeach na wolnym powietrzu, Wdzydze: Stowarzyszenie Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce, „Biuletyn” 14,
s. 265-267.