d1bdb6c33fa8341d1f643a94e8d4f3c4.pdf

Media

Part of Polski atlas etnograficzny– siedemdziesięciolecie prac / Lud, 2015, t. 99

extracted text: Polski atlas etnograﬁczny – siedemdziesięciolecie prac

Lud, t. 99, 337
2015

EDYTA DIAKOWSKA-KOHUT
Pracownia Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego
Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie
Uniwersytet Śląski w Katowicach

POLSKI ATLAS ETNOGRAFICZNY –
SIEDEMDZIESIĘCIOLECIE PRAC

Wstęp
W 2015 roku mija 70 lat od podjęcia prac nad Polskim atlasem etnograﬁcznym
(dalej PAE). Uchwałę tę przyjęło wznawiające swoją powojenną działalność Towarzystwo Ludoznawcze, 22 listopada 1945 roku, na 21. Walnym Zgromadzeniu
w Lublinie. Ówczesny prezes Towarzystwa, Kazimierz Moszyński, podkreślał
konieczność natychmiastowego podjęcia prac przygotowawczych. Odtąd przez
kolejne dziesięciolecia w pracach atlasowych uczestniczyło kilka pokoleń etnologów i etnografów. Obecnie materiały PAE stanowią największy zbiór danych
etnograﬁcznych w Polsce. Pracownia PAE to jedyna placówka dysponująca tak
obszernym materiałem empirycznym, zebranym w oparciu o jednolite narzędzia
badawcze na obszarze całej Polski. Ogromna wartość dokumentacyjna Atlasu
oraz dorobek naukowy jego współtwórców czyni z niego depozytariusza bezcennej wiedzy na temat dziedzictwa kulturowego polskiej wsi.

Zainteresowania kartograﬁczne w Polsce i powstanie Polskiego atlasu
etnograficznego
Pierwsze opracowania z zakresu kartograﬁi etnograﬁcznej w Polsce sięgają
okresu międzywojennego i wiążą się z nazwiskiem Kazimierza Moszyńskiego
– autora Atlasu kultury ludowej w Polsce. W tym samym mniej więcej czasie
we Lwowie, pod kierownictwem Adama Fischera, gromadzono materiały do
Słownika roślin, zwierząt i niektórych zjawisk, mającego stanowić w przyszłości
podstawę opracowania map atlasu etnograﬁcznego. Pojedyncze mapy, dotyczące
głównie kultury materialnej, publikowali w okresie międzywojennym także inni
badacze – Alfred Bachmann, Jan Falkowski, Leon Popiel, Jadwiga Klimaszewska i Roman Reinfuss.

338

Edyta Diakowska-Kohut

W tym czasie nie tylko Polska podejmowała działania w kierunku przygotowania atlasu etnograﬁcznego. Do opracowania narodowych atlasów etnograﬁcznych przystąpiły także Niemcy, Holandia, Francja, Szwajcaria, Austria, Włochy,
Szwecja i Dania, później Finlandia, kraje wchodzące wówczas w skład Związku
Radzieckiego (Estonia wraz z Łotwą i Litwą, Rosja – część europejska, Białoruś
i Ukraina z Mołdawią), Słowacja, Rumunia, Węgry, Jugosławia oraz Grecja. Przygotowywane na gruncie europejskim atlasy etnograﬁczne miały na celu kartograﬁczne ujęcie całokształtu zjawisk kulturowych występujących na terenie danego
kraju. Tak skonstruowane atlasy miały dać podstawę do dalszej pracy badawczej
i naukowej. Założenia w poszczególnych krajach były nieco odmienne, różnice
dotyczyły między innymi metod stosowanych przy pozyskaniu materiału oraz tematyki i opracowania map.
Jak pisał Józef Gajek:
Główne zadania PAE polegają na opracowaniu serii kartogramów etnograﬁcznych
obrazujących zróżnicowanie przestrzenne Polski, pod względem inwentarza kulturowego oraz wykrycia zespołu tych faktów kulturowych, które są, względnie były
w przeszłości charakterystyczne dla polskiej kultury ludowej i stanowiły czynnik
wiążący Polskę w jedną całość etniczną (Gajek 1958: 9).

Opracowując atlas pamiętano o tym, iż kultura jest wartością zmienną, a poszczególne jej elementy często ulegają większym lub mniejszym modyﬁkacjom
lub przesunięciom w przestrzeni wskutek rozmaitych procesów historycznych.
Dlatego w pracach atlasowych zwracano szczególną uwagę, by dokumentować tę
zmienność wskazującą na dynamikę procesów kulturowych zachodzących na terenie Polski w różnym czasie. Najważniejszym jednak zadaniem PAE, według Gajka,
było „stworzenie takiego zbioru źródeł, porządkującego przestrzennie określone
systematycznie wartości, które będą podstawą do rekonstrukcji dawniejszych procesów historycznych, kształtujących etnograﬁczną strukturę Polski” (Gajek 1958:
10). Maria Frankowska (1948: 150) podkreślała natomiast, iż oprócz celów naukowych atlas ma odegrać również znaczną rolę społeczną. Jej zdaniem, to ogromne
dzieło obrazujące całość form życia wiejskiego powinno powszechnie znajdować
się w szkołach oraz ośrodkach pracy oświatowo-kulturalnej.
Koncepcję przygotowania Polskiego atlasu etnograﬁcznego przedłożył Gajek Towarzystwu Ludoznawczemu w 1945 roku. W pierwszych latach (1946-1953) opracowano techniki i metody pracy dla potrzeb atlasowych. Wykonano także mapę podkładową, zorganizowano sieć korespondentów i rozpoczęto
badania.
W latach 1948-1952 prace nad PAE prowadzone były we współpracy z Zakładem Etnograﬁi UMCS w Lublinie, a w latach 1952-1953 z Katedrą Etnograﬁi Uniwersytetu w Poznaniu. Od 1953 roku prace nad Atlasem kontynuowano

Polski atlas etnograﬁczny – siedemdziesięciolecie prac

339

w Zakładzie Etnograﬁi Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN we Wrocławiu, gdzie zbiór pozostał do 1998 roku.
Na pierwszego redaktora naczelnego Atlasu powołano Gajka, który pełnił tę
funkcję do 1972 roku (nieformalnie, już po przejściu na emeryturę, do 1988).
Następnie stanowisko redaktora objął Janusz Bohdanowicz, a po jego śmierci
w 1998 roku – Zygmunt Kłodnicki, który pełni tę funkcję do dziś. Szerzej na
temat historii, metod oraz organizacji pracy PAE wypowiadało się wielu wybitnych etnologów, a także historyków (Gajek 1946, 1947, 1958; Frankowska
1948; Labuda 1954; Moszyński 1956; Bohdanowicz 1975, 1993; Kłodnicki
2001, 2013; Drozd-Piasecka 2006; Pieńczak 2009; Diakowska-Kohut 2012).
Skupię się zatem na najnowszej historii Atlasu, uwzględniając ostatnie kilkanaście latach funkcjonowania PAE w Cieszynie i prezentując obecnie prowadzone
prace.

Lata 1999-2015 – najnowsza historia Polskiego atlasu etnograficznego
(etap cieszyński)
Po śmierci Bohdanowicza w 1998 roku, z inicjatywy Kłodnickiego, nowego redaktora PAE, na drodze stosownych porozumień pomiędzy ówczesnymi
władzami Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie oraz Instytutu Archeologii
i Etnologii PAN, materiały Polskiego atlasu etnograﬁcznego, znajdujące się we
Wrocławiu, przekazano do nowo powstałego cieszyńskiego ośrodka etnologii.
Zgodnie z umową, Kłodnicki podjął próbę ﬁnalizacji badań atlasowych. Pod jego
kierownictwem w latach 2000-2003 studenci cieszyńskiej etnologii przeprowadzili eksploracje terenowe w ponad 100 wsiach położonych głównie w Polsce
północno-wschodniej i wschodniej. Zajmowano się demonologią, wiedzą i wierzeniami ludowymi oraz współdziałaniem społecznym. W ten sposób badania
Polskiego atlasu etnograﬁcznego zostały ostatecznie ukończone.
Niemalże od początku funkcjonowania Atlasu w Cieszynie w jego prace
włączyły się Agnieszka Pieńczak i Anna Drożdż. Obie, najpierw jako studentki, potem jako pracownice Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej, wraz
z Kłodnickim tworzą cieszyński zespół atlasowy. Jedynym etatowym pracownikiem PAE jest autorka niniejszego tekstu, również uczennica Kłodnickiego, zatrudniona w Pracowni Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego od 2011 roku.
Obecne prace atlasowe skupiają się wokół analiz, opracowywania kolejnych
tomów „Komentarzy do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego”, wraz z mapami,
oraz innych publikacji opartych na materiałach atlasowych. Ponadto prowadzone są prace inwentaryzacyjne, polegające na porządkowaniu, tworzeniu spisów
i katalogów rozmaitych archiwaliów utworzonych podczas 70-letniej historii
Atlasu.

340

Edyta Diakowska-Kohut

Działalność wydawnicza ośrodka badań atlasowych1
W okresie wrocławskim PAE (lata 1953-1998) ukazało się siedem zeszytów
Polskiego atlasu etnograﬁcznego (w tym zeszyt próbny) zawierających łącznie
372 mapy. Od 1993 roku wydawane są „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego”, które początkowo jako opracowania tekstowe miały stanowić
istotne uzupełnienie przygotowywanych map. Dotychczas opublikowano dziewięć tomów, na które składa się 13 woluminów; sześć pierwszych przygotowano
i opublikowano we Wrocławiu (Bohdanowicz, red., 1993, 1994; Bohdanowicz,
Kłodnicki, red., 1994; Bohdanowicz, Pietraszek, red., 1996; Bohdanowicz, Kłodnicki, red., 1997, 1999), natomiast siedem ostatnich to efekt pracy cieszyńskiego
zespołu atlasowego (Lebeda [Pieńczak] 2002; Drożdż 2002; Drożdż, Pieńczak
2004; Pieńczak 2007; Drożdż 2009; Kłodnicki, Pieńczak, red., 2010, 2013).

Zasoby źródłowe archiwum Polskiego atlasu etnograficznego w Cieszynie
Na zbiór Polskiego atlasu etnograﬁcznego składają się materiały pozyskiwane w trakcie dziesięcioleci badań terenowych oraz liczne opracowania w postaci
map i komentarzy.
Trzon badań atlasowych stanowią kwestionariusze wywiadu uwzględniające
dwanaście tematów głównych, wytypowanych przez zespół Atlasu na początku
lat 50. XX wieku. Każdy z nich dotyczy innego zagadnienia z zakresu polskiej
kultury tradycyjnej, zawiera szereg rozbudowanych i tematycznie powiązanych
pytań. Kwestionariusze nr 1 (1953)2 i nr 2 (1954) są poświęcone hodowli i rolnictwu, kwestionariusz nr 3 (1955) hodowli, rolnictwu i budynkom gospodarczym,
nr 4 (1956) budownictwu wiejskiemu, nr 5 (1960) transportowi i komunikacji,
nr 6 (1964) wybranym zagadnieniom ludowej kultury materialnej, nr 7 (1969)
zwyczajom, obrzędom i wierzeniom urodzinowym, nr 8 (1969) zwyczajom, obrzędom i wierzeniom pogrzebowym, nr 9 (1975) zwyczajom i obrzędom weselnym, nr 10 (1980) demonom, półdemonom i innym istotom nadprzyrodzonym
w opowiadaniach i wierzeniach ludowych, nr 11 (1982) wiedzy i wierzeniom
ludowym, nr 12 (1982) – pomocy sąsiedzkiej, zwanej także tłoką.
Ponadto w pracowni PAE znajdują się liczne kwestionariusze ankiet, stanowiące poniekąd uzupełnienie bądź rozszerzenie tematów węzłowych. Materiały
pozyskane drogą ankietową stanowią dopełnienie takich tematów, jak: rolnictwo,
budownictwo, transport i komunikacja, pożywienie, strój, obrzędowość doroczna
1
Pełna bibliograﬁa publikacji związanych z Polskim atlasem etnograﬁcznym – zob. Kłodnicki
2001: 261-275.
2
W nawiasach umieszczone są daty opracowania poszczególnych kwestionariuszy.

Polski atlas etnograﬁczny – siedemdziesięciolecie prac

341

(Boże Narodzenie, Wielkanoc) i rodzinna (weselna, pogrzebowa)3. Ponadto w archiwum PAE zdeponowano materiały z pierwszych lat XXI wieku zgromadzone
przez Kłodnickiego na Górnym Śląsku i w jego najbliższym sąsiedztwie (ponad
2,5 tys. obszernych odpowiedzi na ankiety dotyczące obrzędowości Bożego Narodzenia i Wielkanocy oraz problematyki „my i oni”).
Obok odręcznych notatek terenowych, na zbiór PAE składa się bogata kolekcja czarno-białych fotograﬁi. Większość pochodzi z lat 50. XX wieku i stanowi
dokumentację wizualną prowadzonych ówcześnie badań nad hodowlą i rolnictwem oraz budownictwem wiejskim. Zdjęcia z lat 60. XX wieku obrazują między
innymi sprzęty służące do transportu i komunikacji oraz różnorodne wytwory
kultury materialnej (studnie, niecki, koryta, garnki, wyroby bednarskie, przęślice,
kołyski, elementy odzieży etc.). Kolekcję fotograﬁi znajdującą się w cieszyńskim
archiwum PAE wstępnie oszacowano na ponad 12 tys.4
Najstarszą, a zarazem unikatową część kolekcji PAE stanowią kwestionariusze ankiet pochodzące z drugiej połowy lat 40. XX wieku. Zbiór ten tworzy ponad 200 oryginalnych, zachowanych ankiet, z zielnikami, na temat użytkowania
roślin dziko rosnących5. O tej bezcennej kolekcji wypowiadał się między innymi
etnobotanik Łukasz Łuczaj, podkreślając, iż wprawdzie w Europie istnieje sporo danych botanicznych z czasów niedoboru żywności, jednak trudno znaleźć
w nich informacje o roślinach, które zbierano w sposób systematyczny. Pod tym
względem wyjątek stanowią materiały Polskiego atlasu etnograﬁcznego dotyczące roślin spożywanych w okresach niedoboru pokarmu (Łuczaj 2008: 161).
W celu umożliwienia szerszego dostępu do nich, należy włączyć te bezcenne
dane etnobotaniczne do właściwego obiegu naukowego poprzez ich digitalizację, opracowanie w postaci elektronicznego katalogu, a następnie udostępnienie
w internecie.
W Pracowni PAE przechowywane są również inne materiały źródłowe. Są to
między innymi wypisy z literatury etnologicznej dotyczące badanych zagadnień,
kwerendy muzealne, a także inne archiwalia gromadzone podczas dziesiątek lat
prac atlasowych. Znajdują się tu także pierworysy map przygotowane do druku
i mające wejść w skład zeszytów VII-IX PAE6. Pozostałe materiały obejmują
różnorodną dokumentację dotyczącą historii Atlasu. Są to między innymi zarządzenia, protokoły, sprawozdania ówczesnego Zakładu PAE oraz bogata korespondencja.

3

Spis teczek z wykazem tematów poruszanych w ankietach – zob. Pieńczak 2011: 41-61.
Dokładne dane na temat ich liczby przyniesie będący w trakcie opracowywania elektroniczny
katalog fotograﬁi atlasowych.
5
Są to: ankiety nr 1 i 2 dotyczące dziko rosnących roślin, które zbierano jako pożywienie (1948)
oraz ankiety nr 3 i 4 zawierające pytania dotyczące dziko rosnących roślin leczniczych (1949).
6
Na poszczególne zeszyty składają się: mapy nr 356-439 – zeszyt VII; mapy nr 440-521 – zeszyt
VIII; mapy nr 522-628 – zeszyt IX. Szczegółowy wykaz – zob. Kłodnicki 2001: 239-275.
4

342

Edyta Diakowska-Kohut

Możliwości interpretacyjno-porównawczego wykorzystania materiałów
Polskiego atlasu etnograficznego
Prace nad Atlasem etnograﬁcznym można podzielić na cztery etapy. Pierwszy
to opracowanie kwestionariusza, drugi – eksploracje terenowe, trzeci – analiza zgromadzonych danych i opracowanie systematyki lub typologii, i wreszcie
czwarty – obrazowanie na mapach i opracowanie komentarzy. Wprawdzie zasadnicze badania terenowe na potrzeby Atlasu zostały zakończone, jednak zdarzają się sytuacje, w których wsie należące do stałej sieci PAE7 są po upływie
dziesięcioleci ponownie odwiedzane. Takie badania są organizowane w ramach
studenckich praktyk terenowych w wybranych wsiach-punktach badawczych
PAE, zlokalizowanych głównie na Śląsku Cieszyńskim i Górnym Śląsku. Część
badanych tematów nawiązywała do pytań zawartych w kwestionariuszach PAE,
na przykład te dotyczące obrzędowości urodzinowej czy demonologii ludowej.
Uzyskane w ten sposób dane stanowią wartościowy materiał do porównania
z dawniejszymi o kilkadziesiąt lat badaniami atlasowymi (głównie z lat 70. i 80.
XX w.). Porównując wyniki badań, można odczytać przebieg zmian kulturowych
zachodzących w badanych wsiach. Można również ustalić, czy – i w jakim stopniu – analizowane zjawiska kulturowe ulegały zmianie, przekształcały się, zmieniały funkcję (całościowo lub częściowo) bądź zanikały. Ponadto materiały atlasowe mogą stać się podstawą jakże popularnych w ostatnim czasie monograﬁi
lokalnych; mogą posłużyć jako dane uzupełniające w historyczno-kulturowych
opracowaniach powiatów czy w pracach o regionach etnograﬁcznych. Dane atlasowe znajdują również zastosowanie na gruncie popularno-naukowym. Coraz
częściej obserwujemy swoisty powrót do korzeni, zainteresowanie tym, co tradycyjne. PAE – jako depozytariusz polskiej kultury tradycyjnej – posiada ogromną
ilość danych o często reliktowych jej elementach, których nie sposób już spotkać na polskiej wsi. Współczesną rolą Atlasu jest ich przechowywanie, a także udostępnianie wszystkim osobom zainteresowanym materiałów terenowych
z zakresu polskiej kultury tradycyjnej. Dlatego, aby ochrona była właściwsza,
a udostępnianie szersze, zbiór PAE dostosowuje się do standardów XXI wieku.
Obecnie realizowany jest pierwszy z etapów digitalizacji materiałów atlasowych,
które po uzyskaniu wersji cyfrowych zostaną opracowane naukowo, a następnie
udostępnione w internecie.

7

Tzw. stała sieć PAE składa się z blisko 340 wsi-punktów badawczych wytypowanych w latach
1953-1954 i rozmieszczonych mniej więcej równomiernie na obszarze całej Polski.

Polski atlas etnograﬁczny – siedemdziesięciolecie prac

343

Realizacja grantu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego
w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki
Od lipca 2014 roku w Pracowni PAE w Cieszynie realizowany jest projekt
„Polski Atlas Etnograﬁczny – opracowanie naukowe, elektroniczny katalog danych, publikacja zasobów w sieci Internet, etap I”, doﬁnansowany z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Narodowego Programu Rozwoju
Humanistyki. Projektem kieruje Agnieszka Pieńczak, natomiast autorka niniejszego tekstu jest jednym z głównych wykonawców merytorycznych. Dużym
wsparciem dla realizacji tego zadania jest udział jako wykonawcy merytorycznego Joanny Koźmińskiej z Polskiego Instytutu Antropologii, posiadającej bogate doświadczenie w podobnych projektach digitalizacyjnych. Natomiast udział
Zygmunta Kłodnickiego jest gwarancją jakości naukowej.
Z uwagi na liczebność zbioru zdeponowanego w cieszyńskiej pracowni, autorki wniosku uznały, iż digitalizacja całości nie jest możliwa w ramach jednego projektu, stąd konieczność podzielenia prac na etapy. W ramach pierwszego
planowane jest opracowanie cyfrowe kolekcji opublikowanych map z zeszytów
I-VI PAE oraz map zamieszczonych w „Komentarzach do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” (około 700), digitalizacja czarno-białych fotograﬁi oraz ponad
dwustu ankiet z zielnikami. Przekonwertowanie papierowych danych na wersje
cyfrowe ograniczy konieczność korzystania z oryginałów, a tym samym ochroni
je przed postępującym niszczeniem. Publikacja w internecie, w formie katalogu
naukowego, umożliwi szeroki dostęp do treści atlasowych wszystkim osobom
zainteresowanym polską kulturą tradycyjną. Włączy zatem te materiały do właściwego obiegu naukowego i pozanaukowego.
W dalszej perspektywie zamierzona jest kontynuacja prac digitalizacyjnych,
aby ostatecznie wszystkie zgromadzone w Archiwum PAE papierowe materiały
zyskały swoje cyfrowe odpowiedniki, które następnie zostaną udostępnione w sieci. Kolejne zdigitalizowane materiały PAE wzbogacą cyfrowy katalog danych atlasowych, dając właściwie nieograniczony dostęp wszystkim osobom zainteresowanym danymi etnograﬁcznymi z polskiej wsi drugiej połowy XX wieku.

Prace magisterskie i licencjackie przygotowane na podstawie
materiałów źródłowych Polskiego atlasu etnograficznego
O tym, iż materiały terenowe Polskiego atlasu etnograﬁcznego są ciągle wykorzystywane, świadczyć mogą nie tylko publikacje naukowe pracowników Zakładu Etnologii i Geograﬁi Kultury związanych z pracownią PAE, ale także prace
licencjackie i magisterskie studentów cieszyńskiej etnologii. W latach 2001-2015
powstało ich około 70. Jako zagadnienia do opracowania promotorzy wybierali

344

Edyta Diakowska-Kohut

tematy, którymi nie zajmował się dotychczas zespół atlasowy. Niektóre z najlepszych prac, po stosownych korektach, zostały wydrukowane8.

Zakończenie
Na 70. letnią historię Polskiego atlasu etnograﬁcznego składa się dorobek
naukowy kilku pokoleń polskich etnologów. To w Atlasie niektórzy z nich rozpoczynali swoje kariery naukowe, poświęcając mu całe życie (Gajek, Bohdanowicz, Kłodnicki). O wartości dokumentacyjnej zbioru PAE świadczy z jednej
strony jego rozmiar, z drugiej – liczba opracowań naukowych powstałych na
jego podstawie, wzbogacających istotnie polską etnologię. Czasy się zmieniają,
zmienia się również Atlas. Aktualnym zadaniem zespołu atlasowego jest dostosowanie jego formy do obecnych możliwości i wymagań współczesności, kiedy znaczna część papierowych opracowań przenosi się do internetu. Pragniemy
również zachować tę część dorobku polskiej etnologii – cenny i niepowtarzalny
zbiór materiałów Polskiego atlasu etnograﬁcznego.

LITERATURA
Bohdanowicz J.
1975
Osiągnięcia Atlasu Etnograﬁcznego w okresie XXX-lecia, „Etnograﬁa Polska” 19: 2, s. 74-78.
1993
Polski Atlas Etnograﬁczny – wykładnia zadań i metod pracy, w: J. Bohdanowicz (red.), Rolnictwo i hodowla, „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” t. 1, cz. 1, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, s. 7-32.
Bohdanowicz J. (red.)
1993
Rolnictwo i hodowla, „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego”
t. 1, cz. 1, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
1994
Rolnictwo i hodowla, „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego”
t. 1, cz. 2, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Bohdanowicz J., Kłodnicki Z. (red.)
1994
Budownictwo, „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” t. 2,
Wrocław, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
1997
Transport i komunikacja lądowa, „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” t. 4, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
1999
Zwyczaje, obrzędy i wierzenia pogrzebowe, „Komentarze do Polskiego
Atlasu Etnograﬁcznego” t. 5, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Uniwersytet Śląski.
8

Przykład stanowi ostatni tom „Komentarzy do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” (Kłodnicki,
Pieńczak, red., 2013).

Polski atlas etnograﬁczny – siedemdziesięciolecie prac

345

Bohdanowicz J., Pietraszek E. (red.)
1996
Pożywienie i sprzęty z nim związane, „Komentarze do Polskiego Atlasu
Etnograﬁcznego” t. 3, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Diakowska-Kohut E.
2012
Polski Atlas Etnograﬁczny – wyzwania wobec współczesności, w: H. Rusek, K. Czerwińska, K. Marcol (red.), Dziedzictwo kulturowe „nadbagażem” codzienności?, „Studia Etnologiczne i Antropologiczne” t. 12, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 241-253.
Drozd-Piasecka M.
2006
W kręgu Jubileuszu. Kilka reﬂeksji na temat „Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” (1945-2005), „Zeszyty Etnologii Wrocławskiej” 1: 8, s. 107-121.
Drożdż A.
2002
Pomoc wzajemna. Współdziałanie społeczne i pomoc sąsiedzka, „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” t. 7, Wrocław, Cieszyn: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
2009
Zwyczaje i obrzędy weselne. Współdziałanie społeczności wiejskiej podczas obrzędu weselnego (druga połowa XIX wieku i XX wiek), „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” t. 8, cz. 3, Wrocław, Cieszyn:
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Uniwersytet Śląski.
Drożdż A., Pieńczak A.
2004
Zwyczaje i obrzędy weselne. Od zalotów do ślubu cywilnego, „Komentarze
do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” t. 8, cz. 1, Wrocław, Cieszyn: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Uniwersytet Śląski.
Frankowska M.
1948
Problemy Atlasu Etnograﬁcznego, „Lud” 38, s. 147-205.
Gajek J.
1946
Polski Atlas Etnograﬁczny, „Lud” 36, s. 408-41.
1947
Polski Atlas Etnograﬁczny, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, Suplement Sectio F. Lublin, s. 1-67.
1958
Polski Atlas Etnograﬁczny – Zeszyt próbny – Uwagi wstępne, Wrocław:
Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Kłodnicki Z.
2001
Polski Atlas Etnograﬁczny – historia, stan obecny i perspektywy, „Lud” 85,
s. 239-275.
2013
Miejsce Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego w etnologii Polski i Europy, w:
J. Schmidt (red.), Regiony etnograﬁi. Szkice dedykowane Profesorowi Andrzejowi Brenczowi w 70. rocznicę urodzin, Poznań: Wydawnictwo Nauka
i Innowacje, s. 83-106.
Kłodnicki Z., Pieńczak A. (red.)
2010
Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe. Zwyczaje, obrzędy
i wierzenia związane z narodzinami i wychowaniem dziecka, „Komentarze
do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” t. 9, cz. 1, Wrocław, Cieszyn: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Uniwersytet Śląski.
2013
Zwyczaje, obrzędy i wierzenia urodzinowe. Zwyczaje, obrzędy i wierzenia
związane z matką i dzieckiem, „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” t. 9, cz. 2, Wrocław, Cieszyn: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze,
Uniwersytet Śląski.

346
Labuda G.
1954

Edyta Diakowska-Kohut

Kilka uwag o zadaniach „Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego”, „Lud” 41: 1,
s. 808-822.
Lebeda [Pieńczak] A.
2002
Wiedza i wierzenia ludowe, „Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” t. 6, Wrocław, Cieszyn: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Łuczaj Ł.
2008
Dzikie rośliny jadalne używane w okresach niedoboru żywności we wschodniej części Karpat (powiaty Krosno, Sanok, Lesko, Nadwórna, Kosów i Kołomyja) według ankiety szkolnej z 1934 roku, w: Ł. Łuczaj (red.), Dzikie rośliny jadalne. Zapomniany potencjał przyrody, Bolestraszyce: Arboretum
i Zakład Fizjograﬁi w Bolestraszycach, s. 161-181.
Moszyński K.
1956
Na marginesie dyskusji o Polskim Atlasie Etnograﬁcznym, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 4: 3, s. 491-518.
Pieńczak A.
2007
Zwyczaje i obrzędy weselne. Rola i znaczenie swata w kojarzeniu małżeństw,
„Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego” t. 8, cz. 2, Wrocław,
Cieszyn: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Uniwersytet Śląski.
2009
Dorobek Pracowni Polskiego Atlasu Etnograﬁcznego w Cieszynie, „Twórczość Ludowa” 3-4, s. 39-43.
2011
Specyﬁka materiałów źródłowych Polskiego atlasu etnograﬁcznego, w:
H. Rusek, A. Pieńczak (red.), Etnologiczne i antropologiczne obrazy świata – konteksty i interpretacje. Prace oﬁarowane Profesorowi Zygmuntowi Kłodnickiemu w 70. rocznicę urodzin, Cieszyn, Katowice: Uniwersytet
Śląski, s. 41-61.

d1bdb6c33fa8341d1f643a94e8d4f3c4.pdf

Media

New Tags