8e56b135e2b60fbea4a7fdbae46ced7c.pdf

Media

Part of Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartografii w rejonie Morza Południowochińskiego / Lud, 2015, t. 99

extracted text: Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

Lud, t. 99, 2015
65

EDYTA ROSZKO
School of Government and International Affairs
Durham University
Wielka Brytania

TERYTORIALIZUJĄC MORZE. O PERFORMATYWNOŚCI
WŁADZY I ROLI KARTOGRAFII W REJONIE MORZA
POŁUDNIOWOCHIŃSKIEGO1

Wprowadzenie
W dniu 3 maja 2014 roku osiemdziesiąt chińskich statków wypłynęło na Morze Południowochińskie, aby czuwać nad bezpieczeństwem instalacji platformy
wiertniczej na wodach położonych niecałe 120 mil morskich (ok. 222 km) od
wybrzeża Wietnamu. Te poczynania Chin Wietnam odczytał jako naruszenie jego
wyłącznej strefy ekonomicznej i suwerenności terytorialnej oraz pogwałcenie
prawa międzynarodowego2. Akcja Chin nie tylko spotkała się z ostrą międzynarodową krytyką, ze strony Stanów Zjednoczonych i państw Stowarzyszenia
Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), ale także rozpaliła gorące nastroje nacjonalistyczne wśród emigracji wietnamskiej – zarówno w Europie, jak
i na świecie. W kilku europejskich i azjatyckich stolicach tłumy Wietnamczyków
zebrały się przed ambasadami chińskimi, głośno domagając się usunięcia nielegalnej – w ich opinii – platformy wiertniczej z wód terytorialnych Wietnamu.
Najsilniejsza jednak fala protestów przetoczyła się w samym Wietnamie. Setki
osób wyszły na ulice miast, aby publicznie wyrazić swoje oburzenie wobec coraz
bardziej asertywnej postawy Państwa Środka. Nastroje antychińskie sięgnęły zenitu, kiedy 67-letnia mieszkanka miasta Ho Chi Min podpaliła się publicznie na
znak protestu przeciwko naruszeniu wód terytorialnych Wietnamu.
1

Niniejszy tekst jest poszerzoną i zredagowaną wersją artykułu Maritime Territorialization as Performance of Sovereignity and Nationhood in the South China Sea, „Nations and Nationalism” 21: 2,
2015, s. 230-249 (prawa autorskie: ASEN/John Wiley & Sons Ltd 2015). Prace prowadzące do niniejszych wyników uzyskały ﬁnansowanie ze środków siódmego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej (FP7/2007-2013) na podstawie umowy w sprawie przyznania grantu nr PIEF-GA-2012-326795.
Autorka pragnie wyrazić podziękowania za uwagi i sugestie dwóm anonimowym Recenzentom.
2
http://www.thanhniennews.com/politics/china-dispatches-military-jets-to-guard-oil-rig-in-vietnamese-waters-26186.html (26.12.2014).

66

Edyta Roszko

Wyspy Paracelskie i Spratly.

Przytoczone powyżej przykłady pokazują, jak konkurencyjne roszczenia
terytorialne Chin i Wietnamu w rejonie Morza Południowochińskiego rozpalają nacjonalistyczne nastroje i obracają ten obszar w pole bitwy o suwerenność
państwową. Morze Południowochińskie lub Morze Wschodnie (Biên Đông), jak
brzmi jego nazwa w języku wietnamskim, jego surowce naturalne – głównie
ropa i gaz – oraz prawo do zwierzchności terytorialnej i wyłączności na działalność ekonomiczną są nie tylko przedmiotem zaciekłej rywalizacji między Wietnamem, Chinami czy ASEAN, ale angażują także Indie i Stany Zjednoczone.
Jednak w tym międzynarodowym konﬂikcie Chiny – ogłaszające suwerenność,
a także wyłączne prawo do eksploatacji surowców naturalnych w rejonie Morza
Południowochińskiego – są dominującą siłą, a Wietnam jest ich głównym oponentem. Mimo że, zgodnie z prawem międzynarodowym, powszechne użycie
przez dany kraj własnego nazewnictwa nie daje mu z tego tytułu uprawnień do
zwierzchnictwa terytorialnego nad obszarem geograﬁcznym, do którego te nazwy się odnoszą, to wybór terminologii i jej konsekwentne użycie przez Wietnam

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

67

jest żywym przykładem performatywności językowej i „odgrywania” władzy
oraz rosnącej postawy nacjonalistycznej w tym kraju3.
Podczas gdy terytorium i terytorialność stanowią o prawomocności państwa
i władzy państwowej, idea narodu, przesiąknięta językowymi, etnicznymi lub
religijnymi wyobrażeniami, rzadko jest terytorialna (Appadurai 2003). Ta interpretacja odsyła nas do Benedicta Andersona (1991), który wskazuje, że tożsamość narodu jest społecznie i kulturowo konstruowana i zbiorowo obrazowana
poprzez edukację, media, mapy lub muzea narodowe. Dodajmy, że w tym procesie naród jest poddany rosnącej presji rynku globalnego, który w nowatorski
sposób mobilizuje narodową wyobraźnię mieszkańców współczesnych tworów
państwowych.
Niniejszy artykuł stanowi antropologiczny wkład do standardowych geopolitycznych i prawnych analiz konﬂiktu o Morze Południowochińskie oraz odnosi
się do dotychczasowych debat dotyczących problemu terytorialności (Agnew
1994; Vandergeest, Peluso 1995; Elden 2009), suwerenności (Biersteker, Weber
1996; Krasner, ed., 2001, Hansen, Stepputat, eds., 2001; Agnew 2009) i nacjonalizmu (Anderson 1991; Eriksen 1995; Tønnesson, Antlöv 1996; Lomnitz 2001).
W przeciwieństwie do autorów, którzy w swoich analizach konﬂiktu o Morze Południowochińskie i jego zasoby naturalne skupiają się na głównych aktorach państwowych (Chemillier-Gendreau 2000; Thayer 2010; Nguyen Hong Thao, Amer
2011), śledzę historyczne, geopolityczne i ekonomiczne konsekwencje tego sporu poprzez studium lokalnych społeczności rybackich – zarówno w Wietnamie,
jak i w Chinach. Proponuję próbę interpretacji konﬂiktu terytorialnego, obierając za przedmiot badań historyczne i społeczno-kulturowe wyobrażenia narodu
w kontekście chińskich i wietnamskich roszczeń morskich. Odwołuję się tu do
koncepcji „zwierzchnictwa nad społeczeństwem” (governmentality) Michela
Foucaulta (1991), która kieruje uwagę na techniki i strategie w zarządzaniu ludnością, a nie terytorium per se. Rodzi się zatem pytanie o rolę jednostek i ich
działań w kreowaniu przestrzeni i tożsamości narodowej. Foucault był nieraz
krytykowany za to, że jego deﬁnicja zwierzchnictwa nad społeczeństwem przedstawia aktorów społecznych wyłącznie jako konstrukty dyskursywne i wytwory władzy, odmawia im sprawczości (agency) i przeocza ich zdolność do oporu
i buntu. Łącząc sprawczość i tożsamość z praktyką, Thomas Biersteker i Cynthia
Weber (1996) zwracają uwagę, że suwerenność sama w sobie jest społecznym
konstruktem i procesem. Podkreślając właśnie procesualny wymiar suwerenności, proponuję dwupoziomową analizę tego, co nazywam jej performansem czy
też „odgrywaniem”, „odtwarzaniem” lub „inscenizacją” władzy.
3

Niektórzy chińscy badacze przekonują, że powszechne użycie nazwy „Morze Południowochińskie” potwierdza historyczne, suwerenne prawa Chin do tego morza. Nazwa ta została odrzucona przez
Wietnam, który konsekwentnie określa własne terytorium morskie mianem „Morza Wschodniego”
(Franckx, Benatar 2012).

68

Edyta Roszko

Po pierwsze, zgodnie z przyjętą perspektywą zwierzchnictwa nad społeczeństwem i terytorium badam, w jaki sposób morze staje się częścią suwerenności
państwowej i analizuję strategie, za pomocą których rybacy w Chinach i Wietnamie są prezentowani w mediach państwowych jako obywatele Morza Południowochińskiego lub „Morza Wschodniego”. W ten sposób proponuję nowe spojrzenie
na suwerenność przez pryzmat performansu i sugeruję, że „odgrywanie” władzy
na Morzu Południowochińskim jest „paraprawną” interwencją, służącą raczej kontroli zasobów morskich niż zapewnieniu bezpieczeństwa lokalnej ludności. Jak na
ironię, polityczna troska o źródła utrzymania rybaków usprawiedliwia postępującą
militaryzację Morza Południowochińskiego, a jednocześnie uzasadnia strategiczne
pozycjonowanie Chin i Wietnamu wobec prawa międzynarodowego.
Po drugie, przyglądam się, w jaki sposób internalizacja wiedzy, racjonalnych
praktyk i konkretnych dyskursów państwowych – których celem jest zapewnienie
dobrobytu ludności – wyposaża jednostki w moc sprawczą. O ile Foucaultowskie
pojęcie „zwierzchnictwa nad społeczeństwem” kieruje uwagę na techniki i strategie w zarządzaniu ludnością, to Turnerowska analogia między życiem codziennym
a teatrem zachowuje swój potencjał analityczny i dostarcza narzędzi koncepcyjnych do interpretacji procesów społecznych i relacji między sprawczością indywidualnych aktorów a strukturami społecznymi. Czyniąc performans przedmiotem
moich badań, przyjmuję pogląd, że polityka jest rodzajem spektaklu, w którym
akty performatywne odgrywają szczególną rolę, a aktorzy społeczni stosują rozmaite środki wyrazu. Victor Turner (1974) nie tylko prezentuje użyteczny model
do zrozumienia rzeczywistości społecznej i jej dynamiki w obliczu zmian politycznych i gospodarczych, ale także zwraca uwagę na procesualny wymiar performansu. Ta perspektywa pozwala na uchwycenie problemu suwerenności w kontekście
codzienności i prześledzenie, w jaki sposób mobilizuje ona wyobraźnię indywidualnych aktorów i lokalnych społeczności, na tle rozwijających się światowych
gospodarek i lokalnego nacjonalizmu. Odgrywając zwierzchnictwo terytorialne
nad częściami akwenu Morza Południowochińskiego, Wietnam i Chiny sięgają
po bogaty arsenał strategii politycznych, które mają zdolność generowania przestrzeni państwa narodowego w nienormatywny, a nawet destabilizujący sposób.
Przykładem takich działań może być budowa sztucznych wysp na rafach koralowych, przesiedlanie rybaków na sporne tereny, rządowe dotacje wypłacane rybakom za wyprawy rybackie w rejonie Wysp Paracelskich i Spratly, czasowy zakaz
połowów ryb i patrole na morzu, dyskursy i kontrdyskursy kartograﬁczne oraz
konkurencyjne interpretacje i roszczenia do prawdy historycznej.
W dalszej części artykułu, rozważając, jak idea suwerenności i narodu jest
materializowana i odgrywana na Morzu Południowochińskim, odwołuję się do
forów internetowych Wietnamu i Chin oraz sytuacji wietnamskich rybaków na
wyspie Lý Sơn, położonej około 30 km od brzegu prowincji Quảng Ngãi w środkowym Wietnamie i 123 mil morskich (ok. 228 km) od archipelagu Wysp Paracelskich. Wyspa Lý Sơn, jako historyczny i współczesny port na szlaku morskim

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

69

prowadzącym do Wysp Paracelskich, jest w Wietnamie oﬁcjalnie uznana za ścisłą
strefę graniczną. W latach 2006-2007 oraz w roku 2014 prowadziłam intensywne
badania terenowe i archiwalne w Lý Sơn, gdzie natknęłam się na zainicjowane
przez państwo obchody ku czci historycznej ﬂotylli Hoàng Sa (Wyspy Paracelskie) i Trường Sa (Spratly) oraz na szeroko zakrojoną kampanię na rzecz ochrony
wszystkich zachowanych świątyń i archiwów związanych z ich działalnością na
wyspie (Roszko 2010)4. Flotylle Hoàng Sa i Trường Sa zostały założone przez
rosnący w potęgę ród Nguyễnów na przełomie XVI i XVII wieku, i aż do końca
XIX wieku były odpowiedzialne za ekspedycje morskie i eksploatację rozbitych
wraków statków w rejonie Wysp Paracelskich i Spratly. Wielu żeglarzy Hoàng Sa
i Trường Sa zaginęło na morzu, a ich ciała nigdy nie zostały odnalezione. Śmierć
w tamtejszych zdradliwych wodach dała początek specjalnym rytualnym praktykom na wyspie Lý Sơn, upamiętniającym bohaterskich żeglarzy.
W trakcie badań poświęciłam szczególną uwagę reakcji wyspiarzy na zawłaszczenie ich lokalnego dziedzictwa przez przedstawicieli władz państwowych. Miałam okazję uczestniczyć w wielu dyskusjach prowadzonych przez
miejscowych rybaków, którym Chiny odmawiają wstępu na ich historyczne
łowiska w rejonie Wysp Paracelskich. Bezpośredni wgląd w życie codzienne
lokalnych społeczności rybackich w Wietnamie pomógł mi w krytycznej analizie chińskiej i wietnamskiej prasy oraz forów internetowych. Trwający od 2009
roku areszt rybaków z Lý Sơn jest nagłaśniany przez wietnamskie media, które
podkreślają wietnamskie dziedzictwo historyczne i kulturowe wyspy i wzniecają
spór pomiędzy dwoma krajami o prawo do Morza Południowochińskiego.

Suwerenność, terytorium i technologia tworzenia map
Istnieje obszerna literatura z dziedziny nauk politycznych i studiów prawniczych dotycząca chińsko-wietnamskich sporów o archipelagi – Paracelski
i Spratly, oraz tak zwanej przerywanej linii w kształcie litery „U”, włączającej
większą część Morza Południowochińskiego do terytorium Chin. Wielu autorów
zajęło się analizą argumentów prawnych wysuwanych przez poszczególne strony
w konﬂikcie o suwerenność na Morzu Południowochińskim (Nguyen Hong Thao
2001; Zou 2001, 2007; Song Yann-hue 2010; Franckx, Benatar 2012; Sheng-Ti
Gau 2012; Nguyen Dang 2012) lub dokonało analitycznego oglądu istniejących
umów i metod rozstrzygania sporów dotyczących wyznaczania granic morskich
z perspektywy stosunków międzynarodowych (Amer 1998; Thayer 2010). Niektórzy autorzy porównują źródła historyczne z argumentami prawnymi wysuwa4

Moje badania terenowe w Wietnamie zostały uzupełnione o 24-miesięczny pobyt badawczy na
Tajwanie, gdzie w latach 2009-2011 prowadziłam pogłębione studia nad problemem Morza Południowochińskiego. Dodatkowo w 2015 r. przez 4 miesiące prowadziłam badania etnograﬁczne wśród społeczności rybackich na wyspie Hainan należącej do Chin.

70

Edyta Roszko

nymi przez Chiny i Wietnam (Chemillier-Gendreau 2000) lub analizują historię
sporu o wyspy w kontekście regionalnych wydarzeń politycznych i koncepcji
strategicznych (Tønnesson 2006) bądź bezpieczeństwa morskiego (Rahman,
Tsamenyi 2010). Większość prac koncentruje się na geopolitycznym konﬂikcie
pomiędzy bezpośrednimi stronami dysputy o prawa do Wysp Paracelskich oraz
Spratly, natomiast niewiele uwagi przywiązuje się do dramatycznego wpływu
tego konﬂiktu na lokalne warunki ekologiczne czy do wielowiekowych praw
zwyczajowych społeczności rybackich, których źródło utrzymania zależy od kurczących się zasobów środowiska.
Warto zauważyć, że – roszcząc sobie wyłączne prawo do zwierzchnictwa nad
archipelagami Wysp Paracelskich i Spratly – Chiny zwiększyły liczbę patroli na
spornych obszarach, zapewniając ochronę chińskim rybakom w rejonie morskim,
do którego nie mieli oni wcześniej pełnego dostępu. Jednocześnie trudna sytuacja
społeczności rybackich w Wietnamie pogorszyła się jeszcze bardziej, gdy zostali
oni pozbawieni prawa do korzystania z łowisk, które od pokoleń uznawali za
własne. Historycznie rzecz ujmując, należy zauważyć, że dzięki tak zwanemu
Morskiemu Szlakowi Jedwabnemu i odbywającemu się na nim handlowi i wymianie gospodarczej, Morze Południowochińskie łączyło różne regiony kontynentu, włączając Chiny i południową oraz południowo-wschodnią Azję (Kwa
2012; Reid 1999; Sutherland 2003). Innymi słowy, Morze Południowochińskie
funkcjonowało jako otwarty basen, do którego dostęp regulowała lokalna wiedza, prawa zwyczajowe, relacje etniczne i wymiana handlowa.
Stuart Elden (2009: XXVI) słusznie zauważył, że związek zwierzchnictwa politycznego nad terytorium, zasobami i zamieszkującą je populacją jest historycznie
młodą ideą. W przedkolonialnej Azji pojęcia „suwerenności” – rozumianej jako
zdolność do sprawowania władzy nad daną przestrzenią polityczną – oraz „terytorialności państwa” – rozumianej jako przestrzeń wyznaczona przez kartograﬁę
– nie funkcjonowały w pełnym użyciu. Dla neokonfucjańskich państw, takich jak
Chiny czy Wietnam, suwerenność była określona głównie w kategoriach populacji oraz organizacji społecznej (Murray 1988: 4). Zgodnie z tym poglądem, Wyspy Paracelskie i Spratly nie były uważane przez te państwa za integralną część
terytorium ich kraju – uchodziły one raczej za zagrożenie dla żeglugi morskiej
(Murray 1988). Jednak wraz z pojawieniem się granic morskich (np. wyłącznej
strefy ekonomicznej), kategoria przestrzeni „bezpaństwowych” zniknęła i społeczności nadmorskie (maritime populations) zostały wpisane w kartograﬁczny porządek nowoczesnego państwa narodowego (Thongchai 1994; Scott 2009;
Chou 2010).
Pod wpływem kolonialnej dominacji wiele państw azjatyckich zdało sobie
sprawę z potrzeby ustalenia zarysu własnego terytorium i narodu, który stanowiłby podstawę istnienia i rozwoju państwa (Thonghchai 1994). Określenie sztywnych granic obszarów danego państwa stało się możliwe przy użyciu kartograﬁi. W tym sensie „geociało” (geo-body) państwa, na które składa się terytorium

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

71

i naród, zaistniało jako konkretny kształt na mapie funkcjonujący w charakterze symbolu narodowego, jeśli użyć pojęcia, którym się posługuje Winichakul
Thongchai (1994: 17). Nowy „narodowy porządek rzeczy” stał się zjawiskiem
transnarodowym (Malkki 1995), opartym na współczesnej europejskiej koncepcji suwerenności. W przeciwieństwie do starożytnych map, które koncentrowały się na kosmograﬁi, świętych i religijnych aspektach przestrzeni, współczesna
kartograﬁa podporządkowała przestrzeń sztywnym obliczeniom geometrycznym
i opisała ją jako dokładną, konkretną i świecką (Thongchai 1994). Przykładem
jest Tajlandia, która, reprezentowana przez współczesną kartograﬁę, musiała się
oprzeć na logice, aspektach i relacjach przestrzennych zupełnie odmiennych od
tych, jakie kiedykolwiek reprezentowały rdzenne mapy. Nie jest więc przypadkiem, że również wiele rodzimych koncepcji i praktyk musiało się dostosować do
nowej geograﬁi kraju i sztywnych granic wyznaczonych przez nowożytną kartograﬁę (Thongchai 1994; por. Peluso 1995; Chou 2006).
Aby rozważania te skonkretyzować, weźmy pod uwagę Morze Południowochińskie, przez które przebiegają jedne z najbardziej ruchliwych na świecie
szlaków transportowych. Aż do 1990 roku było ono powszechnie uważane za
morze otwarte (high sea), łącznie z łowiskami uznawanymi za wspólną własność.
Sytuacja uległa zmianie, gdy Chiny, Wietnam, Filipiny i Tajwan podjęły bardziej asertywną politykę. Jak na ironię, w ciągu kilku ostatnich lat zwyczajowe
praktyki rybackie są coraz częściej wykorzystywane przez różne zainteresowane
strony w technologii tworzenia map i formułowaniu argumentów prawnych służących zawłaszczaniu łowisk oraz terytorializacji morza i jego zasobów (Schlager, Ostrom 1992; Chou 2006). Przyjmując absolutną deﬁnicję suwerenności,
państwa nie tylko zaakceptowały nowe technologie i nowe formy wiedzy, ale
także zaczęły dążyć do zmian w międzynarodowym systemie prawnym, które pozwolą im na wyznaczenie korzystnych dla siebie granic państwowych
na morzu.
Z punktu widzenia Międzynarodowego Prawa Morza, nie ma nic nowego w idei, że pewna część morza przylegającego do brzegu danego państwa
podlega jego jurysdykcji. Jednakże, w związku z niedawnym ustanowieniem
i upowszechnieniem się wyłącznej strefy ekonomicznej, rozległe przestrzenie
oceanu i jego zasobów zostały znacjonalizowane i w konsekwencji zewnętrzne
granice państw, ustalone według zasady 200 mil morskich (ok. 370 km), rozszerzyły ich suwerenność daleko poza obszar morza terytorialnego. Poprzednio
przyjęte rozumienie, że części morza znajdujące się poza granicami jurysdykcji
terytorialnej („morze pełne”) nie mogą być przedmiotem roszczeń żadnego
państwa do suwerenności nad tym obszarem, musiało ulec radykalnej zmianie.
W efekcie system prawny wyłącznej strefy ekonomicznej, który wszedł w życie
dopiero w 1982 roku, stał się nową normą w międzynarodowym prawie morza
(Churchill, Lowe 1983). Nie powinno zatem nas dziwić, że wobec odkrycia zasobów morskich Chiny i Wietnam nie tylko roszczą sobie prawo do wyłączne-

72

Edyta Roszko

go zwierzchnictwa w regionie Wysp Paracelskich i Spratly, ale także dążą do
rozszerzenia swojej władzy na całym szelﬁe kontynentalnym, włączając w ten
sposób Morze Południowochińskie i jego zasoby w zakres swojej bezpośredniej
kontroli. Dodajmy, że brak wody pitnej na spornych archipelagach sprawił, iż
w przeszłości większość Wysp Paracelskich i Spratly była niezamieszkana. Podlega więc dyskusji kwestia, czy mogą być one w tej sytuacji uznane faktycznie
za „wyspy”. Według Międzynarodowego Prawa Morza „skały, które nie mogą
zapewnić mieszkania ludziom, lub też podtrzymać samodzielnej działalności gospodarczej, nie mogą być podstawą do tworzenia wyłącznej strefy ekonomicznej
lub [wyznaczania zasięgu – E.R.] szelfu kontynentalnego” (Art. 121, za Franckx,
Benatar 2012: 102).
W 2009 roku Chiny oﬁcjalnie zgłosiły na forum ONZ mapę z przerywaną linią
w kształcie litery „U”, która objęła niemal całe terytorium Morza Południowochińskiego, radykalnie zaostrzając napięcie w tym regionie. Użycie tej mapy przez Chiny jest wymownym przykładem geopolitycznych skutków kartograﬁi jako formy
technologii władzy oraz dążenia do wymuszenia zmian prawnych. Przykład ten
pokazuje nie tylko, że „terytorium lądowe” jest „kluczowym elementem myślenia
przestrzennego, jakim kieruje się państwo” (Elden 2009: XXXI), ale że mamy także do czynienia z paradoksalnym traktowaniem morza jako „lądu”.
Roszczenia Chin do wyłącznego zwierzchnictwa nad rejonem Morza Południowochińskiego zakładają podbój lub okupację wysp, egzekwowanie zakazu
rybołówstwa, konﬁskatę wietnamskich i ﬁlipińskich kutrów rybackich, przetrzymywanie ich załóg, a nawet formy sabotażu polegające na przecinaniu kabli
wietnamskich i ﬁlipińskich jednostek wykorzystywanych w poszukiwaniu złóż
ropy naftowej.
Wietnam taktycznie podkreśla międzynarodowy status i historię swobodnej
żeglugi, szukając w ten sposób sojusznika w Stanach Zjednoczonych, Indiach
i państwach grupy ASEAN. Z kolei, przedstawiając swoje roszczenia w Międzynarodowym Trybunale Prawa Morza, Filipiny otworzyły „prawny front” sporu na
przekór intencjom Chin, które nalegają, by konﬂikt o Wyspy Paracelskie i Spratly pozostał sprawą regionalną (Thayer 2013). Chiny odrzuciły próbę poszukiwania przez Filipiny międzynarodowego arbitrażu w sprawie sprzecznych roszczeń
do terytorium Morza Południowochińskiego, stwierdzając, że stronie ﬁlipińskiej
brakuje podstaw historycznych i prawnych, by takie żądania wysuwać. W tym
sensie jednoczesne strategiczne wykorzystanie i selektywne odrzucenie międzynarodowego prawa stało się prawną inscenizacją władzy, skierowaną do szerszej
międzynarodowej publiczności (ten aspekt rozwijam dalej). Mając to wszystko
na uwadze, w następnej części artykułu analizuję, w jaki sposób kartograﬁa jest
wykorzystywana przez różne grupy społeczne do „odgrywania” władzy, umacniania obywatelstwa i tożsamości narodowej, oraz jak sprawia ona, że terytorium
morskie, traktowane jako część państwa, staje się rozpoznawalne i czytelne zarówno na arenie państwowej, jak i globalnej.

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

73

„Odgrywanie” suwerenności przy użyciu kartograﬁi
Należy zadać sobie pytanie, jak rozumieć rosnący wzrost wietnamskiego
i chińskiego nacjonalizmu, w odniesieniu do problemów związanych z terytorium i suwerennością na Morzu Południowochińskim. Jak to możliwe, że występowanie lub nieobecność niektórych skał morskich bądź raf na mapie narodowej
Chin i Wietnamu wywołuje silne nastroje nacjonalistyczne wśród tamtejszych
obywateli, w kraju i poza jego granicami? Co istotne, to fakt, że większość tych
osób nigdy nie widziała Wysp Paracelskich i Spratly na własne oczy.
Rozważania na temat „różnorodności sposobów, celów i kontekstów, w jakich powstają mapy” okazują się szczególnie pomocne, jeśli spojrzymy na mapę
nie jako odwzorowanie terytorium, ale jako proces (Kitchin 2010: 9). Według
postmodernistycznej kartograﬁi nie każda mapa musi być postrzegana jako geometryczna siatka. Postmodernistyczni kartografowie, jak Denis Wood (1992)
i Sébastien Caquard (2011), wskazują na funkcję mapy jako potężnego narzędzia
retorycznego usytuowanego w określonych stosunkach władzy, a nie neutralnego
i bezstronnego dokumentu naukowego.
Reprezentując wyobrażoną wspólnotę narodu, mapy odwołują się do wartości, takich jak pochodzenie etniczne, przekonania religijne i polityczne lub klasa
społeczna (Anderson 1991). Wyobrażenia terytorium mogą mobilizować aktorów nie tylko w ich rodzimej ojczyźnie, ale także emigrantów i społeczności diasporowe. Grupy transnarodowe czasem angażują się w zadania, których – ich
zdaniem – państwo nie jest w stanie lub nie chce wypełnić. Stwarzając pozory
precyzji i autorytetu naukowego, mapy oraz ich siła odziaływania na społeczeństwo są wykorzystywane przez te grupy do komunikowania różnorakich idei –
o tym, co stanowi naród. Można zaryzykować swierdzenie, że jest to spektakl,
który opiera się na silnych nastrojach nacjonalistycznych.
Marc Augé (1999) opisał szczegółowo proces, podczas którego obraz staje
się niezależnym bytem przez włączenie do niego różnych i często sprzecznych
idei. Zawłaszczenie i identyﬁkacja z obrazem mają miejsce zarówno na poziomie
indywidualnym, jak i zbiorowym (Augé 1999: 71). Co ważne, codzienna inscenizacja suwerennej integralności poprzez nawiązywanie do tożsamości narodowej
i obywatelstwa jest zdeﬁniowana, ale nie ograniczona do terytorialności państwa.
Arjun Appadurai (2003) twierdzi, że istnieje rozdźwięk pomiędzy suwerennością
i terytorialnością, pomimo że idea terytorium legitymizuje istnienie państwa narodowego i stanowi podstawę dla jego suwerenności.
Zilustruję to przykładem osoby Trần Đình Thắnga – młodego prezesa Instytutu Wietnamskiej Kultury i Edukacji w Stanach Zjednoczonych, który urodził
się w Wietnamie, ale wychował w obcym kraju. Wspierany przez wietnamskich
intelektualistów na emigracji, Trần Đình Thắng z własnej inicjatywy odwiedził
archiwa i antykwariaty na całym świecie w poszukiwaniu historycznych map. Na

74

Edyta Roszko

jego kolekcję złożyło się ponad 150 map Azji, Indochin i Chin, w tym trzy historyczne atlasy imperiów Chin i Wietnamu. Bogatą kolekcję, w której najstarsze
mapy sięgały XVII wieku, Trần Đình Thắng przekazał Instytutowi Rozwoju Społecznego i Gospodarczego w mieście stołecznym Đà Nẵng. Nietypowy prezent
został entuzjastycznie przyjęty przez wietnamskich naukowców i intelektualistów, którzy stwierdzili, że wiele map z tego zbioru przedstawia Wietnam razem
z archipelagami Wysp Paracelskich i Spratly, potwierdzając w ten sposób suwerenność państwa nad tymi rejonami morza. Z kolei na mapach Chin to nie Wyspy Paracelskie i Spratly, ale Hajnan był najdalej wysuniętą wyspą na południe,
dając stronie wietnamskiej dodatkowy argument w poszukiwaniach „prawdy
historycznej”. Wiele z tych wyselekcjonowanych zachodnich obrazów kartograﬁcznych zostało zaprezentowanych na lokalnych wystawach zorganizowanych
w większych miastach wietnamskich. Dołączone do map przypisy nie tylko były
formą interpretacji, ale także wskazywały odwiedzającym wystawy Wietnamczykom, które terytoria morskie uwidocznione na tych mapach przynależą do
Wietnamu, a nie do Chin5. Według Trần Đình Thắnga i innych wietnamskich
nacjonalistów, mapy Wietnamu reprezentowały „kompletne” terytorium państwa, dostarczając dowodów naukowych i historycznych istotnych w dyspucie
z Chinami.
W jednym z wywiadów zamieszczonych w Internecie Trần Đình Thắng wyjaśnił: „Prace ludzi z Zachodu są często oparte na podstawach naukowych, tak więc
uważam, że starożytne mapy mogą być dowodami naukowymi potwierdzającymi
suwerenność Wietnamu”6.
Nancy Lee Peluso stwierdziła, że:
jeśli mapy mogą być postrzegane jako jedno z wielu „źródeł autorytetu” mobilizowanego przez państwa w celu umocnienia swojej władzy (...), to zawłaszczenie technologii kartograﬁcznej przez miejscowe grupy (społeczne) może pomóc
zrównoważyć lub przynajmniej zrekompensować poprzedni monopol państwa na
autorytatywne źródła lub jego kapitał (Peluso 1995: 385-86).

Trần Đình Thắng i wietnamskie elity zagraniczne posłużyły się zachodnimi
mapami, aby wyznaczyć i bronić granic narodowych Wietnamu na morzu, zakwestionować politykę Chin, a także rzucić wyzwanie słabemu (w ich opinii)
stanowisku wietnamskiego rządu w sprawie roszczeń i działań chińskiego sąsiada. Foucault (1991) zwrócił uwagę, że na władzę trzeba patrzeć nie tylko pod
względem hierarchicznym, zaczynając od jej najwyższych szczebli, a kończąc na
najniższym poziomie. Władza może także transformować i być internalizowana
5

http://www.voatiengviet.com/content/bo-80-ban-do-suu-tap-chung-to-truong-sa-hoang-sa-khongthuoc-trung-quoc/1518418.html (13.10.2012).
6
http://www.csmonitor.com/World/Making-a-difference/2013/0208/Thang-Dinh-Tran-loves-mapsand-Vietnam.-That-may-put-him-in-the-eye-of-a-storm (16.12.2014).

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

75

oddolnie. Przypadek Trần Đình Thắnga pokazuje, że interwencje rządowe – lub
ich brak – są stale interpretowane, oceniane i konfrontowane przez różne grupy
społeczne w kraju i za granicą. Grupy aktorów publicznych mogą mobilizować
szeroką sieć znajomości w wymiarze lokalnym i globalnym oraz odwoływać się
do narodowej wyobraźni, wykorzystując wiedzę i moc społecznego dyskursu
kartograﬁcznego poprzez wskazanie, co znajduje się, a czego brak na mapie (Peluso 1995: 386).
Zainspirowana przez Foucaulta, Tania Murray Li (2007: 279) stawia pytanie:
w jaki sposób zasady zwierzchnictwa nad społeczeństwem są dostosowywane do
materialności terenu (landscape)? Ja zapytam: a jeśli jest to morze (seascape)?
Pomocne wydaje się podejście postmodernistycznej kartograﬁi, która otwiera
nowe horyzonty w rozumieniu procesu terytorializacji. Rob Kitchin argumentuje,
że „terytorium nie poprzedza mapy”, ale to raczej „mapa aktywuje terytorium”
(Kitchin 2010: 8). W przeciwieństwie do granic lądowych, niemożliwa jest jednoznaczna wizualizacja granic na morzu (Chou 2005, 2010). W związku z tym,
obecność człowieka, instalacje bądź też budynki przeznaczone do zamieszkania
coraz częściej są wykorzystywane przez poszczególne państwa, aby pokazać ich
związek z terytorium lub zgodność z dowodami historycznymi. Co więcej, instalacje i budowle na morzu służą jako podstawa do sporządzenia map, które
opierają się na przesiąkniętych ideałami narodowościowymi roszczeniach terytorialnych.
W 1988 roku chiński rząd utworzył prowincję Hajnan z 200-milową wyłączną strefą ekonomiczną, której granice geograﬁczne objęły Wyspy Paracelskie,
Spratly Macclesﬁeld Bank (grupę podwodnych raf i mielizn, znajdujących się na
wschód od Wysp Paracelskich i na północ od wysp Spratly) oraz okoliczne wody,
i znacznie rozszerzyły jej łowiska na Morzu Południowochińskim (Zha 2001:
580). W 2012 roku władze chińskie ustanowiły nowe miasto Sansha – z garnizonem wojskowym stacjonującym na Wyspach Paracelskich. Podczas specjalnej
uroczystości upamiętniającej to wydarzenie podniesiono chińską ﬂagę i odegrano hymn narodowy. Nowe miasto znalazło się pod kontrolą administracyjną prowincji Hajnan, a lokalne władze zobowiązały się dostarczać wodę i żywność oraz
zadeklarowały swoje zaangażowanie w kreowaniu miasta jako „ważnej bazy
w ochronie suwerenności Chin i rozwoju zasobów morskich”7. W tym samym
roku, władze lokalne prowincji Khánh Hòa w południowym Wietnamie wysłały
grupę mnichów buddyjskich na archipelag Spratly, który pozostaje w dużej mierze bezludny – z powodu braku wody pitnej. Mnisi zadeklarowali gotowość opieki nad tamtejszymi świątyniami, których geneza sięga bitwy morskiej w 1988
roku, podczas której chińska strona zaatakowała wietnamską marynarkę wojskową. Mnisi obiecali zaspokajać „duchowe potrzeby nielicznej populacji zamieszkującej wyspę”, chociaż wątpliwe jest, czy jest tam jakakolwiek ludność, poza
7

http://www.rfa.org/english/news/china/paracel-07242012184905.html (12.11 2012).

76

Edyta Roszko

stacjonującym wojskiem i mieszkańcami kilku osad przemysłowych. Przejmując
zwierzchność administracyjną nad archipelagiem Spratly, w imieniu Wietnamu
prowincja Khánh Hòa zobowiązała się ponosić koszty remontu świątyń i pobytu
mnichów8.
Wysłanie buddyjskich mnichów przez Wietnam na sporny archipelag wysp
Spratly oraz utworzenie chińskiego miasta na Wyspach Paracelskich stanowią
performans władzy i „rozszerzają narodową mapę” (Appadurai 2003: 345) na
niezamieszkane połaci morza, o których konfucjańska teoria polityczna zapomniała w poprzednich epokach (Murray 1988). Możemy tylko spekulować na
temat skuteczności tych przedstawień, niemniej jednak sugerują one, że morze
to nie tylko obiekt referencyjny suwerenności terytorialnej w ujęciu prawnym
i historycznym. Społeczne i kulturowe aspekty suwerenności odgrywają równie
ważną rolę w kontekście geograﬁcznym, czyniąc terytorium „czytelnym” i „rozpoznawalnym” na arenie lokalnej, państwowej i międzynarodowej (Scott 2009;
Dodds 2010).

Wyobrażone „geociało” Wietnamu
Zgodnie z tezą Jamesa Scotta (2009), że obszar górski łączący Centralną,
Południową i Wschodnią Azję z Azją Południowo-Wschodnią stanowił enklawę „bezpaństwowości” (non-governance) dla ludności poszukującej ucieczki
od struktur państwowych, możemy zaryzykować stwierdzenie, że morze jest
jednym z ostatnich bastionów „bezpaństwowości”, którego granice są obecnie
przedmiotem spornych roszczeń współczesnych suwerennych państw. Stuart
Elden (2013) pisze, że błędem byłaby konceptualizacja terytorium ujmowanego
wyłącznie jako obszar polityczno-ekonomiczny i zwraca uwagę, że współczesne terytorium to proces, na który składają się skomplikowane techniki pomiaru
i kontroli powierzchni. Taka konceptualizacja, która zakłada, że „terytorium” to
proces oraz część politycznej technologii, nie deﬁniuje go „raz i na zawsze”, ale
pozwala na prześledzenie tego, jak przestrzeń danego państwa jest produkowana
(Elden 2013: 323). Proces, w którym paradoksalnie morze jest przekształcane
w terytorium państwa, rozumianego jako jednorodna, zwarta przestrzeń wpisana
w narodową i globalną siatkę terytorialną określoną przez długość i szerokość
geograﬁczną, nazywam „terytorializacją morza” (maritime territorialisation)
(por. np. Vandergeest, Peluso 1995: 388)9. W tej kartograﬁcznie opisanej przestrzeni – zdeﬁniowanej jako terytorium państwa – suwerenność jest nie tylko
uchwalana, odgrywana i materializowana w intensywnie emocjonalny sposób,
8

http://www.bbc.com/news/world-asia-17343596 (26.12.2014).
W odniesieniu do Oceanu Arktycznego, Dodds (2010) konceptualizuje morze jako „terytorium
wymierne” (calculable territory).
9

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

77

ale także czerpie inspiracje z bogatego repertuaru narodowościowego i coraz to
nowszych technologii pomiaru i kontroli powierzchni (Johnson i in. 2011: 62).
Zauważmy, że pomimo braku widocznych znaków i obiektów, które wyznaczyłyby deﬁnitywne granice państw na morzu, dla wielu chińskich i wietnamskich rybaków codzienność nadal rozgrywa się w przestrzeni społecznej wykraczającej poza strefy graniczne ustalone przez poszczególne państwa. W ostatnich
latach antropolodzy, historycy i geografowie starali się wyjść poza wąskie pojęcie „terytorialności” i spojrzeć na problem przestrzeni społecznej w szerszym
wymiarze. Miejscowa perspektywa terytorialności może wyrażać się w relacjach
ludzi z ich przodkami, w związkach pokrewieństwa lub też w zwyczajowych
kontaktach handlowych i żegludze (Ho 2006; Chou 2010). W swojej pracy, porównującej mapy katastralne „Trójkąta Wzrostu” – transnarodowej strefy ekonomicznej obejmującej Singapur-Johor-Riau – z mapami mentalnymi rybaków
zamieszkujących Wyspy Riau w Indonezji, Cynthia Chou zauważa, że w realnym
życiu „granice rzadko odpowiadają prostocie ich reprezentacji na mapach” (Chou
2010: 111). Do tego stopnia, że „miejsce – społeczna organizacja przestrzeni –
[którą – E.R.] tworzą nie tylko ludzkie praktyki czy regulowane normami stosunki i granice społeczne, ale także wyobrażenia” (Lubaś 2011: 48), musi odtwarzać
się dyskursywnie i rytualnie w kontekście ciągłych zmian (Appadurai 1996).
W maju 2007 roku miałam okazję do rozmowy z członkiem jednego z rodów
na wyspie Lý Sơn położonej w środkowym Wietnamie. Mężczyzna oskarżył dobrze znanego historyka z Hanoi o potajemną sprzedaż chińskiemu „wrogowi”
ważnych dokumentów dotyczących Wysp Paracelskich i Spratly. Dokumenty te
były częścią jego kronik rodzinnych zapisanych w języku sino-wietnamskim,
które historyk przekazał specjalistom w Hanoi do tłumaczenia na współczesny
język wietnamski. Mężczyzna uważał, że tylko część annałów została zwrócona
i oświadczył, że gdyby nie ich utrata, dziś jego ród mógłby przedstawić cenne
dowody na poparcie roszczeń Wietnamu do Wysp Paracelskich i Spratly.
Powyższa historia pokazuje, jak – w kontekście konﬂiktu między Chinami a Wietnamem o sporne archipelagi – mieszkańcy Lý Sơn usiłują plasować
swoją społeczność w centrum wyobrażonego „geociała” Wietnamu, z konsekwencjami na poziomie lokalnym, państwowym i międzynarodowym. Zawłaszczanie przez państwo spuścizny dziejowej i tradycji Lý Sơn zmobilizowało
wyspiarzy do szukania wsparcia u znanych historyków, dziennikarzy i mediów,
i do zapisu lokalnych narracji w taki sposób, aby jednocześnie wspierały one
roszczenia państwa czy interesy społeczności oraz indywidualne aspiracje poszczególnych jednostek i rodów. Na ten ostatni proces zwróciłam uwagę gdzie
indziej (Roszko 2010, 2012). Podobnie, regionalne władze bezpośrednio zaangażowały się w odzyskiwanie i kultywowanie miejscowych tradycji związanych
z ﬂotyllą Hoàng Sa (Paracelską) i Trường Sa (Spratly), prezentując jednocześnie wyspę Lý Sơn jako historyczny łącznik pomiędzy Wietnamem i spornymi
archipelagami.

78

Edyta Roszko

W 2009 roku władze prowincji Quảng Ngãi zwróciły się do Ministerstwa
Kultury, Sportu i Turystyki, proponując organizację festiwalu w Lý Sơn, poświęconego „morzu i wyspom Wietnamu” oraz „suwerenności Wietnamu”. Zawierzając nie tylko narodowym sentymentom w kwestii Morza Południowochińskiego, władze prowincji dodatkowo zaczęły podsycać płomienie nowo odkrytego
wśród wyspiarzy patriotyzmu, odwołując się do ich sumienia w ochronie „ziem
przodków” na morzu. Latem 2014 roku obserwowałam przygotowania do ogólnokrajowej wystawy muzealnej historycznych map Wietnamu i Chin oraz towarzyszącej jej części artystycznej pod hasłem „Wyspy Paracelskie i Spratly należą
do Wietnamu – dowody prawne i historyczne”, zorganizowanej w Lý Sơn przez
wietnamskie Ministerstwo Kultury, Sportu i Turystyki. Rozmieszczone przed
wejściem do lokalnego muzeum billboardy głosiły: „Wietnam jest krajem morskim” (Việt Nam là một quốc gia biển), „Wyspy są domem, a morze ojczyzną”
(Đảo là nhà biển là quê hương) oraz „Każdy Wietnamczyk jest obywatelem morza” (Mỗi người Việt Nam là một công dân biển). Jeszcze do niedawna Region
Delty Czerwonej Rzeki był w Wietnamie postrzegany jako niekwestionowana
kolebka i reprezentant wietnamskiej cywilizacji mokrego ryżu i jej „autentycznej” kultury. Jednak zaogniający się międzynarodowy spór o Morze Południowochińskie spowodował znaczącą zmianę retoryki w Wietnamie, jak i terytorialny
„zwrot ku morzu i wyspom przodków” (hướng về biển đảo quê hương), co jest
w rzeczywistości wynalezioną tradycją, która dyskursywnie przesuwa Wietnam
z Półwyspu Indochińskiego i plasuje go w świecie malajskim (Malay World),
jeśli użyć tu konceptu Anthony’ego Reida (1999) – światowej renomy historyka
Azji Południowo-Wschodniej.
Nie jest przypadkiem, że międzynarodowy charakter sporu o Morze Południowochińskie dodaje znaczenia nie tylko lokalnym uroczystościom poświęconym Hoàng Sa i Trường Sa, ale także samym rybakom i wyspie Lý Sơn. Dla
jej mieszkańców wyobrażenie narodowego „geociała” stało się możliwe dzięki
integracji terytorium państwa oraz Wysp Paracelskich i Spratly z systemem kultu
przodków i bohaterskich żeglarzy Hoàng Sa i Trường Sa. W bardzo zlokalizowanym przez wyspiarzy postrzeganiu terytorium narodu, współczesna granica państwa została przesunięta z ich wyspy na sporne archipelagi, czyniąc – do tej pory
marginalną i pozostającą na obrzeżach – wyspę Lý Sơn wizualnym centrum na
mapie terytorium Wietnamu, którego częścią stały się zarówno ląd, jak i morze.
Jednak, jak pokazuję w dalszej części tego artykułu, władzom prowincji
Quảng Ngãi nie udało się wykorzystać nacjonalistycznych nastrojów i zmobilizować władz centralnych do bardziej zdecydowanego wsparcia rybaków w Lý
Sơn. Całkiem inaczej wygląda sytuacja na wyspie Hajnan, gdzie rybołówstwo
i dostęp do łowisk leży w interesie prowincji i lokalne władze coraz bardziej
wykorzystują chiński nacjonalizm – nie tylko w poparciu roszczeń Chin na Morzu Południowochińskim, ale także mając na uwadze miejscowy rozwój sektora
rybackiego (Zha 2001: 584).

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

79

Rola rybaków w „terytorializacji morza”
Chiny, jako rosnąca potęga gospodarcza, polityczna i militarna w regionie
Morza Południowochińskiego, zaczęły coraz dobitniej egzekwować swoje roszczenia do wyłącznej strefy ekonomicznej, która według percepcji chińskiej rozciąga się niemalże na cały ten akwen morski. Dramatyczne konsekwencje tej polityki – w formie zakazu rybołówstwa, aresztu i konﬁskaty mienia przez chińskie
patrole – odczuli szczególnie wietnamscy rybacy. Na przykład w marcu 2012
roku chiński patrol morski przechwycił jedną z łodzi należących do rybaków
z Lý Sơn, szukających schronienia przed sztormem w pobliżu Wysp Paracelskich, i zażądał od ich rodzin tysięcy dolarów za uwolnienie ich bliskich. Trudna
sytuacja gospodarcza wyspy pogorszyła się jeszcze bardziej, gdy Chiny odmówiły wyspiarzom prawa do korzystania z łowisk, które od pokoleń uchodzą w Lý
Sơn za ich własne. Ze względu na dyskursywny związek wyspy z archipelagami
– Wyspami Paracelskimi i Spratly, Lý Sơn jest uważane przez władze wietnamskie za ścisłą strefę graniczną i ważny punkt obronny. Bezpośrednią konsekwencją takiej polityki jest sytuacja, w której tamtejsi rybacy nie tylko tracą swobodny
dostęp do historycznych wód połowowych, ale także – w wyniku wrażliwej lokalizacji wyspy – okazję do rozwoju turystyki międzynarodowej.
Konﬁskata kutrów wietnamskich i długotrwały areszt rybaków z Lý Sơn zostały szeroko nagłośnione w mediach wietnamskich, rozpalając – głównie medialne – dyskusje na temat spornych obszarów na Morzu Południowochińskim
i dając wietnamskim nacjonalistom w kraju i za granicą pożywkę dla oskarżeń
głoszących, że Wietnam jest zbyt słaby w swojej polityce wobec Chin. Opinie na
temat tego, co stanowi rzeczywiste zagrożenie dla interesu narodowego i suwerenności kraju różnią się w treści i formie, ale ostatnie odpowiedzi Wietnamu na
konﬂikt sugerują, że w jego ogólnej strategii przeważają względy ekonomiczne.
Podczas gdy Wietnam jest rzeczywiście zaniepokojony potencjalną utratą dostępu do złóż ropy i gazu, a także innych zasobów naturalnych na morzu, zależy
mu jednocześnie na utrzymaniu dobrych stosunków dyplomatycznych i politycznych z jego głównym partnerem handlowym i dominującą siłą militarną w regionie, jaką są Chiny. W konsekwencji rybacy z Lý Sơn czują się opuszczeni przez
rząd i pozostawieni własnemu losowi.
Z drugiej strony, konﬂikt o Morze Południowochińskie dostarcza przykładów
strategicznego wykorzystania suwerenności i sprzyja sytuacji, w której Wietnam instrumentalizuje rybaków, powołując się na ich bezpieczeństwo na morzu.
W przeciwieństwie do Filipin, które w 2013 roku zgłosiły spór o Macclesﬁeld
Bank do Trybunału Arbitrażowego w ramach Międzynarodowego Prawa Morza, Chiny i Wietnam unikają międzynarodowego arbitrażu i dają pierwszeństwo
prawu wewnętrznemu (krajowemu) nad prawem międzynarodowym. To nadaje dodatkowego wymiaru argumentowi, który wysuwa Sundhya Pahuja (2011),

80

Edyta Roszko

twierdząc, że kraje tak zwanego Trzeciego Świata mogą wykorzystywać prawo
międzynarodowe do promowania własnych interesów społecznych, politycznych
i gospodarczych. Z moich obserwacji wynika, iż poszczególne państwa (np. Chiny i Wietnam) również mogą dołożyć starań i nie stosować międzynarodowego
prawa, aby dokonać zmian prawnych. W odniesieniu do relacji pomiędzy prawem wewnętrznym i międzynarodowym, Chiny i Wietnam promują własną interpretację, która czerpie z krytyki tego, co stanowi według nich istotny porządek
prawny.
W dniu 21 czerwca 2012 roku Zgromadzenie Narodowe Wietnamu przyjęło
ustawę o Wietnamskim Prawie Morza – uważaną przez tamtejszych polityków za
ważny krok legislacyjny regulujący „status prawny mórz i wysp, które pozostają
pod suwerrennym zwierzchnictwem Wietnamu, zgodnie z Międzynarodowym
Prawem Morza”10. Decyzja Wietnamu o wdrożeniu nowego wewnętrznego prawa
morza z dniem 1 stycznia 2013 roku jest dobrym przykładem spektaklu władzy,
który naśladuje prawo międzynarodowe. Działania te natychmiast wywołały silne protesty chińskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, które zinterpretowało
wietnamskie inicjatywy jako wymierzone w narodowe bezpieczeństwo Chin na
morzu. W wywiadzie umieszczonym w internecie dyrektor Wietnamskiego Instytutu Badań Legislacyjnych przy Narodowej Komisji Prawa, Đinh Xuân Thảo,
nie tylko zwrócił uwagę na rolę prawa, potwierdzając bezkompromisowe stanowisko Wietnamu w odniesieniu do Morza Południowochińskiego i spornych
wód, ale też wyraźnie podkreślił rolę miejscowych rybaków w wyznaczaniu granic na morzu. Đinh Xuân Thảo wyjaśnił:
Gdy statki obcych państw wpływają na wody terytorialne Wietnamu, wymaga się
od nich przestrzegania prawa naszego kraju. Jeśli złamią prawo, będą podlegać
procedurze zgodnie z przepisami prawa. Prawo Morza Wietnamskiego ustala wyraźne granice między Wietnamem i strefami morskimi innych państw. Prawo to
umożliwia także rozwój korzystnej polityki poprawiającej poziom życia rybaków
morskich. Obecność rybaków na morzu również przyczynia się do zapewnienia
bezpieczeństwa i obrony naszej suwerenności [podkreśl. – E.R.]11.

W rzeczywistości, prawo to pociąga za sobą dalszą militaryzację granicy
morskiej. Obecność okrętów straży przybrzeżnej na Morzu Południowochińskim
nie służy ochronie miejscowych rybaków, ale raczej wzmocnieniu kontroli zasobów morskich. W ramach „obrony suwerenności” rybacy Lý Sơn są zachęcani
przez władze centralne i lokalne, aby kontynuować działalność połowową, a tym
samym potwierdzić roszczenia Wietnamu do surowców, takich jak ropa i gaz,
które – jak spekuluje zarówno strona wietnamska i chińska – mogą znajdować
10
Prawo Morza Wietnamskiego – Mocne podstawy w ochronie narodowej suwerenności. http://
biengioilanhtho.gov.vn/eng/lawonvietnam-ssea--nd-fd6b93b9.aspx (22.10. 2012).
11
http://biengioilanhtho.gov.vn/eng/lawonvietnam-ssea--nd-fd6b93b9.aspx (22.10. 2012).

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

81

się w rejonie Wysp Paracelskich i Spratly. W rezultacie wietnamskie media prezentują rybaków jako bohaterów, którzy – pomimo zagrożenia ze strony Chin
– zachowują tradycję morską XIX-wiecznej ﬂotylli Hoàng Sa i Trường Sa i bronią interesów państwa. W wywiadzie dla rządowej gazety wietnamskiej, 82-letni
rybak z Lý Sơn wyraził swoją patriotyczną postawę w następujących słowach:
„W czasach mojego ojca, wiele osób zmarło w drodze do Hoàng Sa, jednak ciągle byli tacy, którzy tam wyruszali. To miejsce jest ukochaną częścią naszego
kraju”12.
Innym razem rybak gorzko zauważył, że w dzisiejszych czasach niebezpieczeństwo nie pochodzi z samego morza, lecz z chińskich statków:
Stoimy w obliczu ciągłego zagrożenia ze strony chińskich statków, ale nadal
uważamy Hoàng Sa za nasz dom, więc go nie opuścimy. Każda wietnamska
łódź rybacka w Hoàng Sa jest jak żywy słup graniczny. (...) Mamy do czynienia ze strasznym niebezpieczeństwem, ale nawet śmierć nie może oderwać nas
od Hoàng Sa, ponieważ to jest obszar naszego kraju, gdzie nasi przodkowie wykrwawili się w jego eksploracji. Zdradzilibyśmy naszych przodków, gdybyśmy go
porzucili13.

W innym wywiadzie rybak z Lý Sơn porównał swoją pracę na morzu do roli
strażnika broniącego suwerenności terytorialnej kraju: „[Wyspy Paracelskie –
E.R.] są naszym jedynym źródłem dochodu. To jest nasze terytorium, nasze wody,
będziemy chronić naszą suwerenność, będziemy trzymać się rybołówstwa”14.
Nie ma miesiąca, w którym wietnamska prasa nie wspomniałaby o zagrożeniach pochodzących z chińskich statków, aresztowaniu przez chińską straż
przybrzeżną kolejnych wietnamskich rybaków lub o chińskich rybakach wpływających bez pozwolenia na wody Wietnamu. Jednocześnie wysiłek rybaków
z Lý Sơn, aby rybołówstwem zarobić na życie, władze oraz media interpretują
jako potężny symbol narodowego poświęcenia i odwagi w obronie suwerenności
Wietnamu. Jednak nie tylko wietnamscy, ale także chińscy rybacy, szczególnie
ci z wyspy Hajnan, uważają wody Morza Południowochińskiego za niebezpieczne. Chińska prasa regularnie opisuje przypadki miejscowych rybaków nękanych
przez ﬁlipińskie lub wietnamskie okręty straży przybrzeżnej podczas legalnych
połowów na „historycznych chińskich wodach”. Z kolei międzynarodowa prasa przytacza przykład rybaka z Hajnanu, który opowiedział w wywiadzie dla
BBC News o tym, jak jeden z jego statków został zaatakowany przez wietnamski
patrol podczas połowów na „chińskim morzu”. Udało mu się uratować członków załogi, ale zaznaczył, że „teraz ludzie są zbyt przerażeni, aby powrócić
12

http://biengioilanhtho.gov.vn/eng/hoangsainelderlyﬁshermen-smemory-nd-1df1260a.aspx (5.12.
2012). Tego rodzaju opinie nieraz słyszałam od rybaków na wyspie Lý Sơn.
13
http://english.vietnamnet.vn/fms/special-reports/620/ten-days-in-the-sea-of-hoang-sa.html (26.12.2014).
14
http://globalnation.inquirer.net/54874/asias-ﬁshermen-caught-in-escalating-sea-tensions (26.12.2014).

82

Edyta Roszko

na morze”. Mężczyzna był głęboko przekonany, że Chiny powinny podjąć odpowiednie działania w celu „odebrania naszych (chińskich) wód terytorialnych”15. Co ciekawe, Daojiong Zha (2001) zanotował, że niecałe dwadzieścia lat
wcześniej myślenie o morzu jako terytorium państwowym było obce rybakom.
Autor przytoczył słowa kapitana chińskiego kutra rybackiego, który podczas
połowów na jednej z raf archipelagu Spratly znalazł się na linii ognia pomiędzy okrętami Chin i Filipin: „Jesteśmy rybakami. Nie obchodzą nas tego rodzaju [spór o suwerenność – E.R.] problemy. Łowimy tu od pokoleń. Tam, gdzie
nie ma ludzi, tam łowimy. Kiedy widzimy wojskowych, trzymamy się z dala”
(Zha 2001: 577).
Powyższy cytat sugeruje, że związek łowisk z suwerennością i bezpieczeństwem państwa jest nowym zjawiskiem. Podczas gdy miejscowi rybacy – zarówno chińscy, jak i wietnamscy – od wieków dokonywali połowów w obszarach
morskich (o które obecnie toczy się spór), traktując te obszary jako dobro wspólne, rosnąca globalna rywalizacja o zasoby morskie oraz wydzielanie granic na
morzu mają dramatyczny wpływ na źródła ich utrzymania. Wraz z kurczeniem
się surowców naturalnych nowe słownictwo, takie jak „prawa historyczne” i „suwerenność”, staje się częścią codziennego repertuaru językowego społeczności
rybackich, idącego w parze z silnymi nastrojami narodowościowymi podsycanymi przez władze państwowe.
Chińskie media publiczne podkreślają, że bezpieczeństwo i połowy rybaków
z Hajnan znacznie się poprawiły, odkąd zostali oni wzięci pod ochronę chińskich patroli morskich. W Wietnamie, w celu uniknięcia chińskich okrętów
patrolowych, rybacy z Lý Sơn wyruszają na połowy nocą. Ich strategie przetrwania na spornych wodach odczytywane są przez szerszą publikę w kraju
jako emocjonalny przejaw tożsamości narodowej i obywatelskiej postawy wyrażonej w prawnym i językowym spektaklu władzy. Jednocześnie paradoksalny rezultat precyzowania granic na morzu tłumi głosy i interesy społeczności
rybackich. Miejscowi rybacy, których źródło utrzymania zależy od kurczących
się zasobów środowiska, są często oskarżani o nielegalne przekraczanie granic i połowy na wodach innego państwa, co prowadzi do dalszych międzypaństwowych sporów. Potwierdza to przypuszczenie Chou (2006: 246), że istniejąca lokalna złożoność, zróżnicowanie etniczne i historyczne oraz relacje
handlowe na Morzu Południowochińskim zostały celowo zapomniane w imię
uproszczonego projektu mającego na celu zastąpienie lokalnych praw zwyczajowych nadrzędnym prawem, uchwalanym przez poszczególnych aktorów
państwowych.

15

http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-21008639 (16.12.2014).

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

83

Konkluzje
Obraz wyłaniający się z kartograﬁcznych dyskursów na chińskich i wietnamskich forach internetowych prezentuje „terytorializację morza” jako paradoks
traktowania morza jako „lądu”. Odgrywanie zwierzchności politycznej nad terytorium Morza Południowochińskiego jest szczególną projekcją społecznie
konstruowanego obrazu „geociała” państwa, wykorzystującego silne nastroje nacjonalistyczne. W tym procesie zachodnia kartograﬁa jest często używana przez
Wietnamczyków jako medium i narzędzie „naukowej” i „obiektywnej” wiedzy
politycznej służącej przeciwdziałaniu równoległym narracjom i dyskursom pochodzącym z Chin. Claudio Lomnitz wskazuje, że w celu pobudzenia zbiorowej wyobraźni narodu nacjonalizm „musi być skutecznie powiązany z miejscem
pamięci lokalnej” (Lomnitz 2001: XVI). Wyznaczanie miejsc na morzu jako
„ziemi przodków” i terytorium kraju poprzez zwyczajowe praktyki połowowe
rybaków, instalacje na morzu, akcję wysłania przez Wietnam mnichów buddyjskich na Spratly lub ustanowienie nowego chińskiego miasta na Wyspach Paracelskich, stanowi „paralegalny” spektakl władzy. Działania te nie tylko „generują” terytorium państwowe i dowody historyczne, ale także wykorzystywane
są w technologii sporządzania map państwa narodowego. To właśnie te strategie polityczne – przeznaczone dla międzynarodowej publiczności – nazywam
spektaklem, który w nienormatywny sposób wizualizuje suwerenność i narodowość współczesnego tworu państwowego, ale jednocześnie tłumi głos lokalnych
społeczności.
W szczególności zwyczajowe praktyki rybackie na Morzu Południowochińskim są coraz częściej wykorzystywane przez Chiny i Wietnam przy tworzeniu
map i formułowaniu argumentów prawnych dla „terytorializacji morza”, którą rozumiem jako włączenie obszarów morskich i jego zasobów do terytorium
państwa. Wietnam i Chiny formułują swoje roszczenia terytorialne, używając
terminów niosących ogromny ładunek emocjonalny: postulują „ochronę” miejscowych rybaków i ich historycznych praw do swobodnego połowu na wodach
określanych jako wyłącznie „chińskie” lub „wietnamskie”. O ile siła argumentu
„ochrony” służy Wietnamowi za podstawę do walki w tym rozgrywającym się
na morzu dramacie społecznym, to jednocześnie czyni ona z wietnamskich rybaków bohaterskich strażników suwerenności narodowej „Morza Wschodniego”.
Zapominając o istniejących od wieków historycznych, kulturowych i etnicznych
powiązaniach w tym regionie, Chiny i Wietnam instrumentalizują społeczności
rybackie i poprzez konﬂikt o Morze Południowochińskie oddziałują silnie na ich
egzystencję. W tym sensie przez operacje na morzu i nowy język przesiąknięty
sentymentami nacjonalistycznymi rybacy stają się narzędziem w rękach władz
w ustalaniu i odgrywaniu wyobrażonego suwerennego terytorium państwa, które
obejmuje nie tylko terytorium lądu, ale także morze. Miejscowe prawa zwycza-

84

Edyta Roszko

jowe zostają wyparte na rzecz sztywnych ram prawa państwowego, które pozuje
na uniwersalne i obiektywne.
Zakończę stwierdzeniem, że spektakl władzy nie istnieje w próżni społecznej
– różne percepcje terytorialności nakładają się na siebie, czerpiąc z powiązań
globalnych, prawa międzynarodowego i wewnętrznego oraz lokalnych nacjonalizmów. Stuart Elden (2009: 177) twierdzi, że „związek między władzą i terytorium to taki, który na nowo domaga się uwagi, w wymiarze konceptualnym,
historycznym i prawnym oraz ze względu na zmieniający się charakter relacji
(pomiędzy władzą i terytorium)”. W niniejszym artykule pokazuję, że zwierzchnictwo nad terytorium państwa jest czymś więcej niż tylko kwestią prawną popartą argumentami historycznymi; jest to raczej społeczny i kulturowy spektakl
z udziałem wielu państwowych i pozapaństwowych aktorów. Stąd geograﬁczna
czy prawna analiza suwerenności akwenów na Morzu Południowochińskim nie
może być kompletna bez ukazania społecznych i kulturowych aspektów spektaklu odgrywającego terytorialność, narodowość i obywatelstwo.
Słowa kluczowe: rybołówstwo, performatywność, tożsamość narodowa, terytorializacja
morza, Morze Południowochińskie, geociało, prawa zwyczajowe, kartograﬁa

LITERATURA
Agnew J.
1994
2009
Amer R.
1998

The Territorial Trap: The Geographical Assumption of International Relations
Theory, „Review of International Political Economy” 1: 1, s. 53-80.
Globalization and Sovereignty, Plymouth: Rowman and Littleﬁeld Publishers.

The Challenge of Managing the Border Disputes between China and Vietnam, Singapore: East Asian Institute, National University of Singapore.
Anderson B.R.
1991
Imagined Communities: Reﬂections on the Origin and Spread of Nationalism, London, New York: Verso.
Appadurai A.
1996
Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalism, Minneapolis: University of Minnesota Press.
2003
Sovereignty without Territoriality: Notes for a Postnational Geography,
w: S.M. Low, D. Lawrence-Zúñiga (eds.), The Anthropology of Space and
Place: Locating Culture, Oxford: Blackwell Publishing, s. 337-349.
Augé M.
1999
The War of Dreams: Exercises in Ethno-Fiction, London: Pluto Press.
Biersteker T.J., Weber C. (eds.)
1996
State Sovereignty as Social Construct, Cambridge: Cambridge University
Press.

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

Caquard S.
2011

85

Cartography I: Mapping Narrative Cartography, „Progress in Human
Geography” 37: 1, s. 135-144.
Chemillier-Gendreau M.
2000
Sovereignty over the Paracel and Spratly Islands, The Hague, Boston: Kluwer Law International.
Chou C.
2005
Southeast Asia through an Inverted Telescope: Maritime Perspectives on
a Borderless Region, w: P.H. Kratoska, R. Raben, H.S. Nordholt (eds.),
Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space,
Singapore: NUS, s. 234-249.
2006
Multiple Realities of the Growth Triangle: Mapping Knowledge and the
Politics of Mapping, „Asia Paciﬁc Viewpoint” 47: 2, s. 241-256.
2010
The Orang Suku Laut of Riau, Indonesia: The Inalienable Gift of Territory,
London, New York: Routledge.
Churchill R.R., Lowe A.V.
1983
The Law of the Sea, Manchester: Manchester University Press.
Dodds K.
2010
Flag Planting and Finger Pointing: The Law of the Sea, the Arctic and the
Political Geographies of the Outer Continental Shelf, „Political Geography” 29: 2, s. 63-73.
Elden S.
2009
Terror and Territory: The Spatial Extent of Sovereignty, Minneapolis: University of Minnesota Press.
2013
The Birth of Territory, Chicago, London: University of Chicago Press.
Eriksen T.H.
1995
Ethnicity and Nationalism: Anthropological Perspectives, London: Pluto
Press.
Foucault M.
1991
Governmentality, w: G. Burchell, C. Gordon, P. Miller (eds.), The Foucault
Effect: Studies in Governmentality, Chicago: University of Chicago Press.
Franckx E., Benatar M.
2012
Dots and Lines in the South China Sea: Insights from the Law of Map Evidence, „Asian Journal of International Law” 2: 1, s. 89-118.
Hansen T.B., Stepputat F. (eds.)
2001
States of Imagination: Ethnographic Explorations of the Postcolonial State, Durham, London: Duke University Press.
Ho E.
2006
The Graves of Tarim: Geneaology and Mobility across the Indian Ocean,
Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press, s. 241-256.
Johnson C., Jones R., Paasi A. i in.
2011
Interventions on Rethinking „the Border” in Border Studies, „Political
Geography” 30: 2, s. 61-69.
Kitchin R.
2010
Post-Representational Cartography,„Lo Squaderno” 15, s. 7-12.

86

Edyta Roszko

Krasner S.D. (ed.).
2001
Problematic Sovereignty: Contested Rules and Political Possibilities, New
York: Columbia University Press.
Kwa Chong Guan
2012
Locating Singapore on the Maritime Silk Road: Evidence from Maritime
Archaeology, Ninth to Early Nineteenth Centuries, NSCWorking Paper 10,
http://www.iseas.edu.sg/nsc/documents/working_papers/nscwps010.pdf.
Li T.M.
2007
Governmentality, „Anthropologica” 49: 2, s. 275-294.
Lomnitz C.
2001
Deep Mexico, Silent Mexico: An Anthropology of Nationalism, Minneapolis: University of Minessota Press.
Lubaś M.
2011
Różnowiercy. Współistnienie międzyreligijne w zachodniomacedońskiej
wsi, Kraków: Nomos.
Malkki L.H.
1995
Refugees and Exile: From „Refugee Studies” to the National Order of
Things, „Annual Review of Anthropology” 24, s. 495-523.
Murray D.H.
1988
Conﬂict and Coexistence: The Sino-Vietnamese Maritime Boundaries in
Historical Perspective, Madison: Center for Southeast Asian Studies, University of Wisconsin.
Nguyen Dang
2012
Fisheries Co-operation in the South China Sea and the (Ir)relevance of the
Sovereignty Question, „Asian Journal of International Law” 2, s. 59-88.
Nguyễn Duy Thiệu
2002
Cộng đồng ngư dân ở Việt Nam [Fishers Communities in Vietnam], Hà
Nội: Nha xuất Bản khoa học xã hội.
Nguyen Hong Thao
2001
Vietnam and the Code of Conduct for the South China Sea, „Ocean Development and International Law” 32: 2, s. 105-30.
Nguyen Hong Thao, Amer R.
2011
Coastal States in the South China Sea and Submission on the Outer Limits of
the Continental Shelf, „Ocean Development and International Law” 42: 3,
s. 245-263.
Nicol H.
2010
Reframing Sovereignty: Indigenous peoples and Arctic States ,„Political
Geography” 29: 2, s. 63-73.
Pahuja S.
2011
Decolonising International Law: Development, Economic Growth and the
Politics of Universality, Cambridge: Cambridge University Press.
Peluso N.L.
1995
Whose Woods are These? Counter-Mapping Forest Territories in Kalimantan, Indonesia, „Antipode” 27: 4, s. 383-406.
Rahman Ch., Tsamenyi M.
2010
A Strategic Perspective on Security and Naval Issues in the South China
Sea, „Ocean Development and International Law” 41: 4, s. 315-333.

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

Reid A.
1999
Roszko E.
2010

87

Charting the Shape of Early Modern Southeast Asia, Chiang Mai: Silkworm Books.

Commemoration and the State: Memory and Legitimacy in Vietnam, „Journal of Social Issues in Southeast Asia” 25: 1, s. 1-28.
2012
From Spiritual Houses to National Shrines: Religious Traditions and Nation-Building in Vietnam, „An International Quarterly: East Asia” 29: 1,
s. 25-41.
Schlager E., Ostrom E.
1992
Property-rights and Natural Resources: A Conceptual Analysis, „Land
Economics” 68: 3, s. 249-262.
Scott J.
2009
The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast
Asia, New Haven: Yale University Press.
Sheng-Ti Gau M.
2012
The U-shaped Line and a Categorization of the Ocean Disputes in the
South China Sea, „Ocean Development and International Law” 43: 1,
s. 57-69.
Song Yann-hue
2010
A Marine Biodiversity Project in the South China Sea: Joint Efforts Made
in SCS Workshop Process, „The International Journal of Marine and Coastal Law” 26, s. 119-149.
Sutherland H.
2003
Southeast Asian History and the Mediterranean Analogy, „Journal of
Southeast Asia Studies” 34: 1, s. 1-20.
Thayer C.A.
2010
The United States and Chinese Assertiveness in the South China Sea, „Security Challenges” 6: 2, s. 69-84.
2013
South China Sea: Philippines Takes Case to UN-2, „Thayer Consultancy
Background Brief”, 23 January.
Thongchai W.
1994
Siam Mapped: A History of the Geo-Body of the Nation, Honolulu: University of Hawaii Press.
Tønnesson S.
2006
The South China Sea in the Age of European Decline, „Modern Asian Studies” 40: 1, s. 1-57.
Tønnesson S., Antlöv H.
1996
Asian Form of the Nation, Richmond, Surrey: Curzon Press.
Turner V.
1974
Dramas, Fields and Metaphors: Symbolic Action in Society, Ithaca, London: Cornell University Press.
Vandergeest P., Peluso N.L.
1995
Territorialization and State Power in Thailand, „Theory and Society” 24: 3,
s. 385-426.
Wood D.
1992
The Power of Maps, New York: Guilford Press.

88

Edyta Roszko

Zha Daojiong
2001
Localizing the South China Sea Problem: The Case of China’s Hainan,
„The Paciﬁc Review” 14: 4, s. 575-594.
Zou Keyuan
2001
Historic Rights in International Law and in China’s Practice, „Ocean Development and International Law” 32: 2, s. 149-168.
2007
South China Sea Studies in China: Achievements, Constraints and Prospects, „Singapore Year Book of International Law (SYBIL)” 11, s. 85-98.

Źródła internetowe:
http://www.thanhniennews.com/politics/china-dispatches-military-jets-to-guard-oil-rigin-vietnamese-waters-26186.html (26.12.2014).
http://www.voatiengviet.com/content/bo-80-ban-do-suu-tap-chung-to-truong-sa-hoangsa-khong-thuoc-trung-quoc/1518418.html (13.10.2012).
http://www.csmonitor.com/World/Making-a-difference/2013/0208/Thang-Dinh-Tranloves-maps-and-Vietnam.-That-may-put-him-in-the-eye-of-a-storm (16.12.2014).
http://www.rfa.org/english/news/china/paracel-07242012184905.html (12.11 2012).
http://www.bbc.com/news/world-asia-17343596 (26.12.2014).
http://biengioilanhtho.gov.vn/eng/lawonvietnam-ssea--nd-fd6b93b9.aspx (22.10. 2012).
http://biengioilanhtho.gov.vn/eng/hoangsainelderlyﬁshermen-smemory-nd-1df1260a.
aspx (5.12. 2012).
http://english.vietnamnet.vn/fms/special-reports/620/ten-days-in-the-sea-of-hoang-sa.
html (26.12.2014).
http://globalnation.inquirer.net/54874/asias-ﬁshermen-caught-in-escalating-sea-tensions
(26.12.2014).
http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-21008639 (16.12.2014).

Edyta Roszko
TERRITORIALISING THE SEA. PERFORMANCE OF SOVEREIGNTY
AND THE ROLE OF CARTOGRAPHY IN THE SOUTH CHINA SEA
(Summary)
This article is an anthropological contribution to the standard geopolitical and legal
analyses of the South China Sea dispute and to the existing debates on the problem of territoriality, sovereignty and nationalism. In contrast with those studies, which analyse the
South China Sea dispute and the growing competition over natural resources by looking
mainly at major state actors, I focus on ﬁshermen communities in China and Vietnam
that bear the historical, geopolitical, and economic consequences of this territorial issue.
Thus, I propose the interpretation that takes into account historical, social, and cartographic imaginations of nationhood in the context of the competing Chinese and Vietnamese

Terytorializując morze. O performatywności władzy i roli kartograﬁi...

89

maritime claims to the Paracels and Spratly Islands. Conceptualising maps not as representations of territory but rather as a process, I analyse the ways in which cartographic
discourses are used by different groups of actors to produce and enact sovereignty, citizenship, and national identity through activities that make the sea territory legible on the
local, national, and global scale.
Key words: ﬁshing, performativity, national identity, maritime territorialisation, South
China Sea, geo-body, customary law, cartography
Edyta Roszko
Department of Cross-Cultural and Regional Studies
University of Copenhagen
Karen Blixens Vej 4,
Bygning 10, Room 11B-2-05
2300 København S, Denmark
edyta.roszko@durham.ac.uk, Rxk841@hum.dk.uk

8e56b135e2b60fbea4a7fdbae46ced7c.pdf

Media

New Tags