309a66f0b5d36bdd540fafa821997fb3.pdf
Media
Part of In memoriam: / Zbigniew Toroński (1931-2014)
- extracted text
-
Lud, t. 98, 431
2014
In memoriam
ZBIGNIEW TOROŃSKI
(1931-2014)
Urodził się 19 października 1931 roku w Bukaczowcach w powiecie rohatyńskim (województwo stanisławowskie, obecnie Ukraina)
w rodzinie inteligenckiej. Ojciec, Tadeusz, i matka, Karolina z domu Regner, byli nauczycielami
w miejscowej szkole powszechnej. W 1934 roku
rodzina Torońskich przeniosła się do Rohatyna.
I tam, w 1937 roku, Zbigniew Toroński rozpoczął
edukację w szkole powszechnej. W czasie okupacji sowieckiej i niemieckiej, aż do ukończenia
piątej klasy kontynuował naukę w polskiej szkole w Rohatynie. Z końcem 1943 roku rodzina
Torońskich – dzieląc los tysięcy mieszkańców
Kresów Wschodnich Rzeczypospolitej – stanęła
wobec konieczności opuszczenia, wbrew własnej woli, rodzinnych stron. Na początku 1944 roku, w obawie przed ukraińskimi nacjonalistami, uciekli do Jarosławia.
Tam Toroński skończył szkołę powszechną i rozpoczął dalszą naukę w Państwowym
Gimnazjum i Liceum. Od jesieni 1945 roku aż do zdania małej matury w 1948 roku
kontynuował naukę w Państwowym Gimnazjum i Liceum im. Bergera w Biskupicach w powiecie poznańskim. Tu ojciec sprowadził rodzinę, która osiedliła się na gospodarstwie rolnym. Po likwidacji szkoły w Biskupicach został przeniesiony do Państwowego Gimnazjum i Liceum św. Marii Magdaleny w Poznaniu, gdzie w czerwcu
1950 roku zdał maturę.
W październiku 1950 roku dostał się na Wydział Humanistyczny Uniwersytetu
Poznańskiego (obecnie Wydział Historyczny UAM) na studium historii kultury materialnej, obierając etnografię jako specjalizację. Studia pierwszego stopnia ukończył
w czerwcu 1953 roku, po czym rozpoczął studia drugiego stopnia na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Pod kierunkiem
profesora Kazimierza Moszyńskiego napisał pracę magisterską „Trakcja wołowa
i końska u ludu polskiego w ciągu ostatnich stu lat” i w styczniu 1955 roku uzyskał
tytuł magistra etnografii.
432
In memoriam
Pracę zawodową rozpoczął jako asystent w Zakładzie Etnografii Instytutu Historii
Kultury Materialnej PAN we Wrocławiu, gdzie został włączony do zespołu pracującego, pod kierunkiem profesora Józefa Gajka, nad Polskim Atlasem Etnograficznym.
Pracował tam niecałe półtora roku. Z przyczyn rodzinnych musiał bowiem powrócić
w 1956 roku do Biskupic. Stąd dojeżdżał do pracy w Poznaniu, gdzie dostał zatrudnienie w Oddziale Kultury i Sztuki Prezydium Powiatowej Rady Narodowej.
Po staraniach o pracę w muzeum, w sierpniu 1963 roku został zatrudniony w Muzeum Narodowym w Poznaniu jako adiunkt w Oddziale Etnograficznym. Pracę
w muzeum rozpoczął obejmując Dział Kultury Technicznej. Wspólnie z dr. Stanisławem Błaszczykiem – ówczesnym kierownikiem Oddziału Etnograficznego MNP
– uczestniczył w organizacji poznańskiego muzeum i kolekcji etnograficznej budowanej od nowa po wojennych zniszczeniach. Współuczestniczył także w tworzeniu
Działów Kultury i Sztuki Ludowej wielu innych muzeów na obszarze całego województwa wielkopolskiego, między innymi w Kaliszu, Międzyrzeczu, Gołuchowie,
Szamotułach i Lednogórze; pracował nad utworzeniem (planowanego w latach 60.,
lecz nigdy nie zrealizowanego) skansenu w Poznaniu.
Jako bliski współpracownik dr. Błaszczyka, od którego uczył się warsztatu muzealnika, po jego przejściu na emeryturę otrzymał nominację na kierownika Muzeum
Etnograficznego – Oddziału Muzeum Narodowego w Poznaniu. Kontynuował dzieło
odbudowy i rozwoju kolekcji etnograficznej oraz remontu i adaptacji budynku, pozyskanego w latach 60. XX wieku jako siedziby Muzeum Etnograficznego. Powierzoną mu 1 grudnia 1975 roku funkcję kierownika pełnił aż do odejścia na emeryturę.
Już wcześniej doceniono jego umiejętności organizacyjne, powołując go na stanowisko wicedyrektora do spraw administracyjnych Muzeum Narodowego w Poznaniu. Funkcję tę pełnił dwukrotnie, w latach 1968-1973 oraz 1979-1981, mimo że był
przede wszystkim związany z Oddziałem Etnograficznym MNP (i gdy w 1979 r. po
raz drugi obejmował stanowisko wicedyrektora MNP, równocześnie pełnił funkcję
kierownika Oddziału Etnograficznego MNP).
Przez lata pracy w Muzeum zainicjował i zrealizował szereg prac. Pozostawił
trwały wkład w budowę Muzeum Narodowego w Poznaniu, a szczególnie jego
Oddziału Etnograficznego. Obok zwykłej, codziennej pracy muzealnika związanej
z gromadzeniem i naukowym opracowywaniem zbiorów, ze szczególną troską zabiegał o zabezpieczenie, konserwację i upowszechnianie obiektów zabytkowych. Równocześnie z wielką pasją angażował się w promocję współczesnej mu twórczości
ludowej i nieprofesjonalnej. Opiekował się Stowarzyszeniem Twórców Ludowych,
organizował liczne wystawy dzieł jego członków. Był autorem wielu scenariuszy
wystaw i publikacji, kuratorem licznych ekspozycji w MNP, w kraju i za granicą.
Zwieńczeniem wieloletniej pracy była, otwarta w 1987 roku, wystawa stała inaugurująca działalność nowej siedziby przy ulicy Grobla 25.
Wiele inicjatyw i starań Torońskiego jako kierownika i jako dyrektora, mimo
trudnych czy nawet bardzo trudnych politycznie i gospodarczo czasów, zakończyło się powodzeniem. Spośród niewątpliwych sukcesów należy wymienić choć kilka. Doprowadził do utworzenia i zorganizowania Archiwum Muzeum Narodowego
w Poznaniu, dla zabezpieczenia rozproszonej i niszczejącej dokumentacji muzeum.
In memoriam
433
Zadanie to, z dumą, sam uznał za jedno z najważniejszych swoich osiągnięć. Nadzorował i doprowadził w 1986 roku do ukończenia remontu kapitalnego obecnej siedziby Muzeum Etnograficznego w budynku dawnej loży masońskiej przy ul. Grobla 25.
Zorganizował i doprowadził do wyposażenia biblioteki, sali wykładowej oraz
wszystkich magazynów zbiorów Oddziału Etnograficznego w sprzęt zaprojektowany
specjalnie dla potrzeb poszczególnych kolekcji i pomieszczeń. Widząc konieczność
rozbudowania kolekcji pozaeuropejskiej, a także możliwości jej rozwoju, doprowadził do utworzenia w 1974 roku Działu Kultur Pozaeuropejskich, a następnie z niezwykłą determinacją i skutecznością zabiegał o pozyskiwanie specjalnych funduszy
na zakupy obiektów. Dzięki zdobytym przez niego dotacjom, lata 1979-1983 były
okresem największego wzrostu Kolekcji Pozaeuropejskiej Muzeum Etnograficznego
w Poznaniu.
Z Muzeum Narodowym w Poznaniu był związany do końca życia. Pracował
w nim, na różnych stanowiskach, nie tylko do chwili przejścia na emeryturę 20 października 1996 roku, ale i dłużej (już w niepełnym wymiarze czasu do 31 sierpnia
1997 r.), gdy potrzebna była jego pomoc przy digitalizacji materiałów archiwalnych
pozostałych po dr. Błaszczyku. Nigdy nie stracił zainteresowania działaniami Muzeum, z życzliwością kibicując wszystkim bieżącym wydarzeniom. Nie tylko uczestniczył w kolejnych wernisażach, ale także aktywnie niósł pomoc, między innymi
poprzez działalność w Towarzystwie Przyjaciół Muzeum Narodowego w Poznaniu.
Obok pracy zawodowej, z ogromnym zaangażowaniem włączał się w działalność
społeczną. Już w czasach młodości (1948-1952) należał do zespołów teatralnych
i tanecznych w Biskupicach, był współzałożycielem (1949 r.) koła Ludowego Zespołu Sportowego. Prowadził koło Wszechnicy Radiowej w świetlicy w Biskupicach
(1952 r.). W okresie studenckim w Krakowie należał do zespołu tanecznego Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W czerwcu 1962 roku został członkiem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Pracował w jego zarządzie pełniąc funkcję skarbnika w latach 1986-2008 (aż osiem
kadencji!), a później do 2011 roku pozostawał członkiem Zarządu Głównego. Aktywnie angażował się także w prace w Poznańskim Oddziale PTL, pełniąc funkcję
skarbnika (1982-1986 i 1992-1997) i prezesa (1986-1992). Dwukrotnie zorganizował walne zjazdy Towarzystwa połączone z konferencjami naukowymi (w Poznaniu
w 1987 r. i w Szamotułach w 1992 r.). Na Walnym Zjeździe Delegatów w Ciechanowcu w 1999 roku przyznano mu członkostwo honorowe PTL.
Był członkiem założycielem, a później ważnym filarem Towarzystwa Przyjaciół
Muzeum Narodowego w Poznaniu, które powstało w marcu 1975 roku. Nieprzerwanie działał w Towarzystwie, pełniąc różne funkcje: wiceprezesa, skarbnika (od 1977
do 2009 r.), członka komisji rewizyjnej. Aktywnie działał na rzecz Towarzystwa do
końca swych dni. Od roku 1986, gdy powstał w Poznaniu Oddział Stowarzyszenia
Twórców Ludowych, wspierał działających w nim artystów jako członek rady programowej.
Praca ta była zauważana, doceniana i nagradzana. Przyznano mu następujące odznaczenia: Odznakę Zasłużonego Działacza Kultury, Złoty Krzyż Zasługi, Odznakę
Honorową Miasta Poznania, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, odznakę
434
In memoriam
honorową „Za zasługi w rozwoju województwa poznańskiego”, medal „Za ochronę zabytków województwa poznańskiego” oraz złotą odznakę „Za opiekę nad zabytkami”.
W 2007 roku otrzymał także Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie. Obok nagród zawodowych, ten właśnie medal zasługuje na szczególną uwagę; jest niezwykle
wymowny. Zbigniew Toroński stworzył z żoną Władysławą (z d. Szkudlarek) związek małżeński (zawarty w 1956 r.) nie tylko trwały, ale i niezwykle udany. Wychowali dwójkę dzieci – syna Andrzeja (ur. w 1957 r.) i córkę Hannę (ur. w 1960 r.). Kiedy
dzielił się opowieściami o swoich bliskich: rodzicach, żonie, dzieciach, wnukach,
zawsze mówił o nich bardzo ciepło, z miłością, troską i niezwykłą dumą. To oni,
najbliżsi: żona, córka i syn otaczali go miłością i opieką, gdy chorował i gdy umierał.
W pracy nie zawsze był jedynie kierownikiem, przełożonym czy urzędnikiem.
Znał i rozumiał problemy współpracowników, zarówno zawodowe, jak i osobiste.
Cierpliwie uczył nas zawodu, przekazując osobiste doświadczenia i życzliwie wspierał ambicje rozwoju zawodowego. Był otwarty na niekonwencjonalne rozwiązania
i odmienny sposób współpracy wnoszony przez kolejne pokolenia. W naszych miłych wspomnieniach na zawsze pozostaną: wspólna praca przy montażu wystaw,
jego przestrogi, przypowieści, z humorem opowiadane anegdoty o dziejach i pracownikach muzeum, wizyty i spotkania – te, gdy już został emerytem, podczas
których mogliśmy zasięgać porad, odwoływać się do jego pamięci i doświadczenia.
Aneta Skibińska
WYBRANE PRACE ZBIGNIEWA TOROŃSKIEGO
1978
1978
1980
1983
1984
1984
1986
1987
Ludowe instrumenty muzyczne i rzeźba o tematyce muzycznej, Informator
wystawy, Trzcianka: Muzeum Ziemi Nadnoteckiej im. Wiktora Stachowiaka w Trzciance.
Ludowe instrumenty muzyczne i rzeźba o tematyce muzycznej, Informator
wystawy, Koszalin: Muzeum Okręgowe w Koszalinie.
Polskie instrumenty muzyczne, Informator wystawy, Wrocław: Muzeum
Narodowe w Poznaniu, Muzeum Narodowe we Wrocławiu.
(wspólnie z M. Baumannem, R. Lewandowskim), Sztuka ludowa Huculszczyzny, Informator wystawy, Poznań: Muzeum Narodowe w Poznaniu.
Jubileusz 50-lecia pracy naukowej dr. Stanisława Błaszczyka, „Lud” 68,
s. 345-347.
Oddział Muzeum Etnograficznego, w: H. Kondziela (red.), Nabytki Muzeum Narodowego w Poznaniu w 40-leciu Polski Ludowej, Katalog wystawy, Poznań: Muzeum Narodowe w Poznaniu, s. 87-90.
(wspólnie z M. Baumannem, Z. Grodecką), S”vremenno narodno tvorčestvo ot oblastta Velikopolska, Katalog’t na izložba, Sofiâ.
(wspólnie z M. Baumannem, Z. Grodecką, R. Lewandowskim, G. Skalskim), Muzeum Etnograficzne w Poznaniu. Oddział Muzeum Narodowego.
Historia, zbiory, działalność, Poznań: Muzeum Narodowe w Poznaniu.
In memoriam
1990
1991
2002
2010
435
Stanisław Błaszczyk (1906-1989), „Lud” 73, s. 334-347.
Das Ethnographische Museum Poznań – seine Sammlungen und seine Geschichte, w: T. Peschel (Hrsg.), Wissenschaftliches Kolloquium: Alltagsgeschichte in ethnographischen Museen. Möglichkeiten der Sammlung
und Darstellung im internationalen Vergleich, Berlin: Staatliche Museen
zu Berlin, Museum für Volkskunde, s. 69-71.
Klara Prillowa (1907-1991). Twórca ludowy, etnograf amator, propagatorka folkloru pałuckiego, w: A. Lewicka-Kowalska, E. Fryś-Pietraszkowa, A. Spiss (red.), Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice
biograficzne, t. 1, Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, Oddział PTL
w Krakowie, s. 243-244.
Aleksandra Wojciechowska (1930-2009). Etnograf, znawca i animator
wielkopolskiej kultury ludowej, autorka scenariuszy i komentarzy do filmów etnograficznych, w: A. Spiss, Z. Szromba-Rysowa (red.), Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne, t. 3, Wrocław,
Kraków: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Oddział PTL w Krakowie,
s. 254-256.