cda092f7b6b5114e75a10e49a349cb9d.pdf
Media
Part of Kilka zapisków ze Starego Bystrego / Lud, 1905, t. 11 (Drobniejsze rozprawki i wiadomości)
- extracted text
-
76
DROBNIEJSZE ROZPRAWKI 1 WIADOMOŚCI
z okrągłości. Przedtem pociera się świece szmatką dobrze zwil
żoną w piwie, gdyż piwo dodaje świecy połysku (glancu) pod
czas gdy wodą zmyta świeca czepiałaby się deski przy ma
glowaniu. Maglowanie odbywać trzeba z miernym przyciskiem,
aby warstwy wosku, z których świeca się składa, nie odstawały jedna od drugiej. Końce grubsze świec odcina się z dre
wnianą zaporą, gładkim klockiem wyrównuje się kraj, znaczy
dowolnymi karbami, a jeśli świeca ma być użytą na lichtarz,
wyrabia się w tym grubszym końcu stosowny otwór.
Ks. Jan Sadowski.
Kilka zapisków ze Starego Bystrego.
Niedaleko od Nowego Targu, w parafii Czarnego Dunajca
nad rzeką Rogoźnikiem rozłożyła się ludna i duża wieś Stare
Bystre. W dokumentach XVII. w. nazywano ją Rogozinek
alias Bystre, w początkach XVIII. w. Bystre, a dopiero z koń
cem tego wieku pojawia się nazwa Stare Bystre, jaką ta
wieś do dziśdnia nosi.
Kilka szczegółów z życia ludu tamtejszego, które tutaj po
niżej umieszczamy, zawdzięczamy wielkiej uprzejmości Wiele
bnego Ks. Kanonika Jana Łaskiego, za co mu na tern miejscu
najuprzejmiej dziękujemy.
I, Chodzenie ze śmierteczką.
W czwartą niedzielę postu chodzą dzieci od domu do
domu »ze śmierztecką«. Z krężela zdjętego z kądzieli i dwóch
łyżek drewnianych ubranych chusteczkami robią dziewczęta
lalkę, mającą przedstawiać śmierć, z którą biegają po wsi, wstę
pując do chat. Wszedłszy do sieni recytują oracyę:
Sła śmiesztecka z miasta,
Paniezus do miasta, —
Dziewcęta jom nosom,
”0 jajecka prosom;
Zebyście im dali
A niezałowali,
Bo jak im nie dacie,
Wielgi cud poznacie,
Garki, miski pobijemy,
Co na półce macie.
Kurecke wam "oskubiemy,
Pod nozecki pościelemy,
Bo nam zimno stać:
DROBNIEJSZE ROZPRAWKI I WIADOMOŚCI
77
Odmówiwszy tę oracyę w sieni, idą dzieci ze śmierteczką
do izby a otrzymawszy tu podarunek, zwykle jajka, chleba
kawałek, rzadko pieniądze, wracają do sieni i tak mówią dalej:
Za jajecko dziękujemy,
Zdrowia scęścia wiensujemy,
Zebyście tu długo żyli,
Gazda ze Starego Bystrego.
A po śmierci w niebie byli,
Tak to Boże daj.
albo też:
Stąpił z nieba, uniżył sie,
A z Maryjej narodził sie,
Trzydzieści lat pracować miał.
Az na krzizu umierać miał.
Załymuje Matka ręce,
Widzi sina w ciężkiej męce,
78
DROBNIEJSZE ROZPRAWKI I WIADOMOŚCI
Sina swego jedynego
I na krzizu przybitego.
Amen, amen, tak Boże daj,
Zebyśmy śli w niebieski raj,
Z tego raju do innego,
Do królestwa niebieskiego.
Gaździna ze Starego Bystrego.
Zebyśmy sie tam dostali,
Z Bogiem “Ojcem królowali,
Z Bogiem “Ojcem, z Bogiem Panem,
Jaz na wieki wieków, amen.
Jezu Chryste, Panie miły,
Co nam dacie, to weźniemy,
Cy jajecko, cy dudecek (dudek — 2 centy).
Dla nas małyk paniontecek.
DROBNIEJSZE ROZPRAWKI I WIADOMOŚCI
79
II. Oracya dróźbów proszących na wesele.
Gdy drużbowie spraszają gości na wesele, do każdego
zapraszanego recytują następującą oracyę, wszedłszy do izby:
Parobek ze Starego Bystrego.
Niek bedzie pofalony Jezus Krystus!
Nie przyśli my tu z umysłu swego,
Lecz z prośbom "ojców państwa młodego.
Prosieli was tu młoda pani, młody pan
80
DROBNIEJSZE ROZPRAWKI-- I WIADOMOŚCI
I "ojcowie z obok stron,
Zebyście do nas przybyli
I nami nie zgardzili;
Na przyszły wtorek i środę,
Do Jana Skobla na wesele;
Na becke wina, lub na dwie,
Na piecywo chleba, lub na dwa,
Na te jagły, co ik panny rady jadły,
Na te ziarka, co sie siały babie z podołka do garka,
Na te śliwy, co ik siał dziad siwy z Niwy, (wioska)
Na te łabędzie, co siadająm na grzędzie,
Na te kwiki, co zarywająm chodniki.
Bedzie tam wół tucony,
Nóz do niego włożony,
Bedzie tam sitkiego dość,
Ino sobie weźcie piniendzy garze.
Jak Paniezus przyozdobił niebo gwiazdeckami,
Ziemie kwiateckąmi,
Tak myby radzi to wesele dobrymi ludziami:
Parobecka na konicka, a dziewcyne pod maj, (wianeczek)
A samsiady na posiady,
Gospodarzy za stół.
Więcyl nie umiemy, bo sie nie ucyli w skole,
Bo my sie ucyli cepami w stodole.
Lecieliśmy w trząski,
Potraciliśmy ksiąnski.
A sed za nami Gocek zaraz,
Te ksionski nam nalaz,
Nie kcioł nam ik wrócić,
Kazał nam trzy dni spusany sywar*2) młócić,
My nie kciełi młócić,
Wolelimy sie po chałupak włócyć.
Wypowiedziawszy tę oracyę, raczą zaproszonych przyniesionem ze sobą piwem lub wódką, co kto lubi.
III. Płanetnik.
Seł se taki dziadek, wiecie, a chłopy kosiły trawę na
»Scotkówkak« za Wróblówką i poscęścił jem:
— Scęść Boże!
») Ten co książki oprawia.
2) Liche ziarno.
DROBNIEJSZE ROZPRAWKI I WIADOMOŚCI
81
— Dej Panie Boże, a kes idziecie dziadku? — A beł taki
siwy dziadek.
— Je, idem se ta i idem, ale sam nie wiem jesce keny.
Mam ze trzydzieści becek grochu, ale tu sceka i tu sceka i źle
mi keny wysiać.
No i potym nie gadał więcyl, a ”oni sie nie przypatrzyli
i dziadek potem zginon.
A to, wiecie, był płanetnik, co miał nie groch, ino grad
i wciął go po polak siać, ale wej straśnie zwonili na chmury
w Dunajcu, w Rogoźniku, we Wróblówce i w Ludzimierzu
het chmury “odganiało i nijak tego gradu wysiać ni móg.
Ej, dałby nam był, kieby nie zwonili.
Ksiądz nieboscyk pleban Komperda (były proboszcz w Pod
górzu, prsyp. Red.) żył jesce wtedy w Dunajcu, a i ta hruba
pani, co była u niego, a umarła załońskim.
& U.
Powitanie księżyca na nowiu.
Wieśniaczka Aksentowiczowa z Serafiniec w powiecie
Horodenki mówiła mi, że na nowiu, patrząc na księżyc, witać
go trzeba w ten sposób:
Witaj, witaj królewiczu,
Niebieski dziedzicu,
Tobie berło i korona
A mnie zdrowie i fortuna.
Temu, kto tak księżyc powita, darzyć się będzie w domu
jak najlepiej przez cały miesiąc.
Bronisława Łaska.
Włosy rude.
Włosy rude można dowolnie odmienić, jeżeli się je na pełni
księżyca po trzykroć nożyczkami po trochu utnie a za każdem
ucięciem odmówi »Zdrowaś Marya« i pomyśli, jak je zmienione
mieć pragniemy. Opowiedziała kobieta z Tyńca.
Bronisława Łaska.
Lud. Rocznik XI.
6