dbb9e13d55eb2988a77081c3cca6e50f.pdf
Media
Part of Sprawy Towarzystwa, cz. 2 / Lud, 1905, t. 11
- extracted text
-
SPRAWY TOWARZYSTWA.
i.
Sprawozdanie z czynności dziesięcioletniej Towarzystwa Ludo
znawczego we Lwowie.
Na zjeździe lekarzy i przyrodników polskich w Krakowie,,
dnia 22 sierpnia r. 1891 w sekcyi antropologicznej — rzucił
myśl założenia Towarzystwa ludoznawczego p. Seweryn Udziela,
teraźniejszy inspektor szkół ludowych okręgu podgórskiego.
Tę myśl uznano za trafną, więc uchwalono wybrać komi
tet, któryby się zajął utworzeniem Towarzystwa ludoznawczego
z siedzibą w Krakowie. Do komitetu wybrano p. p. Prof. dr.
Izydora Kopernickiego, dr. Andryana Baranieckiego, prof dr. Ro
stafińskiego, prof. Bronisława Gustawicza i Seweryna Udzielę.
Wkrótce potem umarli p. p. Prof. Kopernicki i dr. Baraniecki,
zaś p. p. Gustawicz i Rostafiński nie mogli zająć się tą sprawą,
a p. Udziela mieszkał wówczas daleko od Krakowa, w Gorli
cach i dlatego zapomniano o uchwale z dnia 22. sierpnia 1891.
Po dwóch latach postanowiłem zawiązać podobne stowa
rzyszenie we Lwowie, kiedy w Krakowie nie przyszło do sku
tku. Przedstawiłem całą sprawę prof dr. Niemiłowiczowi we
Lwowie, a ten zaprosił do siekie p. p. Kolbuszewskiego, dr.
Krćeka, Wasilewskiego, prof. Hankiewicza i dr. Frankę na po
siedzenie, na którem uchwalono statut według mego projektu
dla »Stowarzyszenia ludoznawczego«.
Statut ten z powodu małej nieformalności nie uzyskał za
twierdzenia c. k. Namiestnictwa.
Wtedy prof. dr. Antoni Kalina poruszył tę sprawę na zje
ździe literatów i dziennikarzy w czasie wystawy krajowej we
Lwowie w 1894 r.
■
-t
Członkowie zjazdu oświadczyli się za założeniem towa
rzystwa ludoznawczego i wybrali komisyę do przeprowadzenia
SPRAWY TOWARZYSTWA
321
tej uchwały. W skład komisyi weszli p. p. Dr. Baudouin de
Courtenay, Dr. H. Biegeleisen, Dr. Franko, Dr. Kalina, Dr. Kar
łowicz, E. Kolbuszowski, St. Ramułt i M. Rybowski.
Komisya opracowała statut, dała towarzystwu nazwę »To
warzystwo ludoznawcze« i uzyskała aprobatę c. k. Na
miestnictwa.
Dr. Kalina zaprosił przyjaciół ludoznawstwa na pierwsze
zgromadzenie dnia 9. lutego 1895. Odbyło się ono w sali ra
tuszowej, w obecności 64 członków pod przewodnictwem p.
Bolesława Baranowskiego, krajowego inspektora szkół ludowych.
Wtedy zawiązano stowarzyszenie i wybrano Zarząd.
W skład jego weszli p. p. Dr. Antoni Kalina, prof. Wszechnicy,
jako prezes. Władysław Federowicz, właściciel dóbr ziemskich,
jako wiceprezes. P. p. Dr. II. Biegeleisen, dyrektor szkoły lu
dowej, Kazimierz Bruchnalski, profesor szkoły przemysłowej,
dr. Iwan Franko, redaktor pisnaa »Zitje i Słowo«, Edmund Kol
buszowski, literat, dr. Jan Niemiec, dyrektor szkoły ewangelic
kiej jako członkowie wydziału. Zastępcami członków wydziału
wybrano pp. Stefana Ramułta, urzędnika Tow. kredyt. ziemskie
go, dr. Antoniego Rehmanna prof. Wszechnicy, Mikołaja Rybowskiego, kierownika szkoły kolejowej, Adolfa Strzeleckiego,
literata, ks. dr. Leona Wałęgę, prof. Wszechnicy i wicerektora
Seminaryum duchownego. Do komisyi kontrolującej wybrani pp.:
Franciszek Rawita-Gawroński, literat, ks. Jan Gnatowski, pra
łat, dr. Benedykt Dybowski, prof. Wszechnicy.
Nowy Zarząd uchwalił napisać odezwę do społeczeństwa
z zaproszeniem przystępowania do Towarzystwa, postanowił
zniżyć wkładkę roczną nauczycielom ludowym na 2 korony
a wpisowe na 1 koronę, utworzył sekcye naukowe: geografi
czną, antropologiczną, przemysłową, muzyczną, literacką, archeo
logiczną, przyrodoznawstwa ludowego i socyologiczną.
Uchwalił wydawać miesięcznik »Lud« zeszytami obję
tości najmniej dwóch arkuszy druku; później zamieniono go
na kwartalnik. Wreszcie zawiązał stosunki z redakcyami pism,
osobliwie naukowych i z Towarzystwami pokrewnemi za granicą.
Wskutek odezwy wpisało się do Towarzystwa ludozna
wczego w pierwszym roku 194 członków.
Każdy początek jest trudny, to też prezes dr. Kalina namozolił się wiele, nim pozyskał Towarzystwu członków a współ
pracowników dla »Ludu«. On wlał duszę swą i serce w T owarzystwo. Jego to zasługa, że się rozrosło i przekonało nasze
społeczeństwo, że Towarzystwo ludoznawcze nie podkopuje
religii, nie bawi się w politykę, nie występuje wrogo przeciwko
żadnej warstwie narodu, ale z zapałem i umiłowaniem bada
zwyczaje i obyczaje ludu naszego.
Roczniki »Ludu« są najlepszym dowodem żywotności
Towarzystwa, a skutecznej i pożytecznej działalności Zarządu.
Lud. Rocznik XI.
322
SPRAWY TOWARZYSTWA
Roczniki zawierają mnóstwo cennych rozpraw, i zbiorów
materyałów etnograficznych.
Zarząd główny, a raczej jego prezes Dr. Kalina pracował
z poświęceniem swego zdrowia i czasu nad rozwojem Towa
rzystwa. W ubiegłem dziesięcioleciu urządził 10 walnych zgro
madzeń, 62 posiedzeń zarządu a 43 zgromadzeń naukowych.
Gorliwi członkowie zamieszkali na prowincyi utworzyh
oddziały naszego stowarzyszenia. I tak: dnia 3 grudnia 1897
założył prof. p. Ludwik Młynek oddział w Buczaczu. Prze
wodniczył tam p. Młynek a zastępcą jego był dr. Mieczysław
Hirschler.
W Wieliczce, założył oddział dnia 5. kwietnia 1898
inspektor p. Seweryn Udziela.
W Krakowie utworzono oddział dnia 4. grudnia 1898.
Przewodniczył pan Jan Świątek a sekretarzował pan Jan Ja
kubiec.
W Tarnowie powstał oddział dnia 13. marca 1899,
któremu przewodniczył p. Ernest Friedberg, a jako sekretarz
p. Jan Schneider.
Dnia 13, stycznia 1900 założono oddział w Chrzanowie
Przewodniczącym był wybrany p. Bronisław Gustawicz, sekre
tarzem, p. Józef Szabłowski.
Z każdym rokiem wzrastała liczba członków, teraz liczy
Towarzystwo ludoznawcze 300 członków zwyczajnych. Człon
kami honorowymi zamianowano Dr. Karłowicza i hr. Włodzimiarza Dzieduszyckiego. Obydwaj już nieżyją.
Członków korespodentów było 4. P. Franciszek Bartos,
radca szkolny w Bernie morawskiem, Dr. Klemens Koehler
radca zdrowia w Poznaniu, Dr. Władysław Dębiński, literat
w Poznaniu, Dr. Jerzy Poliwka, prof. Uniwersytetu w Pradze.
Z wysiłku pracy omdlały ręce Dr Kalinie, zapadł na
zdrowiu, a nie mogąc się poświęcać naszemu stowarzyszeniu,
postanowił rozłożyć pracę na Zarząd główny i na zarządy od
działowe, a redakcyę »Ludu« powierzyć świeżym siłom. Na
redaktorów uprosił p. p. prof. K. Potkańskiego i inspektora
szkolnego p. S. Udzielę, którzy od 30 stycznia roku 1904 »Lud«
redagują i wydają w Krakowie w drukarni Wszechnicy Jagiel
lońskiej.
Dr. Kalina nietylko gorliwie pracował nad wydawnictwem
»Ludu«, ale także gromadził skrzętnie zbiory i bibliotekę. —
Niestety, z braku funduszów nie było ich gdzie pomieścić. To
warzystwo ludoznawcze nie mogło utrzymywać odpowiedniego
lokalu.
Teraz wynajęto pokój, więc nowy Zarząd zajmie się należytem uporządkowaniem tych zbiorów. Nie traćmy nadziei
w świetny rozwój Towarzystwa, co wtedy nastąpi, gdy spo-
SPRAWY TOWARZYSTWA
323
ieczeństwo zrozumie doniosły cel naszych zabiegów i poprze
je pracą, zbiorami materyałów etnograficznych, jako też ofiarą
pieniężną.
Mikołaj Rybowski.
II.
Przebieg obrad na XI. Walnem Zgromadzeniu Towarzystwa
Ludoznawczego we Lwowie.
XI Walne Zgromadzenie członków Tow. Ludoznawczego
we Lwowie odbyło się dnia 10. czerwca 1905 r. w sali wykła
dowej Miejskiego Muzeum Przemysłowego.
Przewodniczył prezes Towarzystwa Prof. Dr. Antoni Ka
lina, protokół prowadził zastępca sekretarza p. Mieczysław
Treter.
1. Prezes w krótkiej swej przemowie powitał gości i człon
ków przybyłych z dalszych stron. Następnie przedstawił wa
żniejsze chwile w 10-letnim rozwoju towarzystwa i zachęcał
zebranych do dalszej i gorliwszej, niż dotąd pracy na polu ludoznawstwa polskiego, wreszcie poświęcił słów kilka zmarłym
członkom towarzystwa, między innymi ś. p. Drowi J. Karło
wiczowi, K M o k ł o w sk i e m u i J. W i t o r t o w i.
2. Członek Zarządu p. Mikołaj Rybowski odczytał
sprawozdanie z 10-letniej czynności Towarzystwa.
3. Dr. Z. Gargas, odczytał sprawozdanie skarbnika za
rok 1904 i imieniem komisyi kontrolującej postawił wniosek
udzielenia skarbnikowi absolutoryum, co też uczyniono.
4. Następnie wywiązała się dyskusya nad poparciem, ja
kiego Towarzystwo doznaje od społeczeństwa i instytucyj pu
blicznych. W sprawie tej zabrali głos: Dr. Gargas, prof. Dr.
Kalina i p. G. Smolski. W rezultacie Walne Zgromadzenie
•uchwaliło odnieść się z prośbą o przyznanie Towarzystwu subwencyi do Świetnej Rady miejskiej miasta Krakowa, do wszy
stkich galicyjskich rad powiatowych i do większych rad gmin
nych. (Poruczono nowemu Zarządowi).
5. Dr. Gargas imieniem Zarządu Towarzystwa postawił
wniosek udzielenia Prof. Dr. Kalinie godności członka ho
norowego; wniosek przyjęło Walne Zgromadzenie przez akla
macyę.
6. Dokonano wyboru prezydyum i uzupełniono Zarząd
w sposób następujący: Prezesem wybrano przez aklamacyę
prof. Dra Józefa Kallenbacha, 1-szym zastępcą prezesa prof.
Dra Wilhelma Bruchnalskiego, 2-gim zastępcą prezesa
p. Stanisława Bała. Do Zarządu weszli pp.: Dr. Zygmunt
Gargas, Dr. Michał Janik, Józef Klemensiewicz, Ks. Józef Kre
chowicz, Dr. Jan Leciejewski, Józef Pelczarski, Tadeusz Pini,
Mikołaj Rybowski i Mieczysław Treter.
21*
324
STRAW i TOWARZYSTWA
7. Na wniosek p. Fr. Ra w i ty Gawrońskiego i p. St.
Bała, uchwalono: Walne Zgromadzenie Towarzystwa Ludo
znawczego porucza Zarządowi Towarzystwa zorganizowanie
sekcyi archeologicznej.
8. Na wniosek Prof. Dr. A. Kaliny uchwalono:
Walne Zgromadzenie Tow. Ludoznawczego powierza p.
Janowi Świętkowi wznowienie i zorganizowanie od
działu krakowskiego.
9. Na wniosek p. St. Bała pozostawiono komisyę kontrolującą
w składzie dotychczasowym, należą więc do niej p. p.: Bole
sław Lewicki, Władysław Schmidt i Dr. Michał W a s u n g.
Na tem prezes Towarzystwa Prof. Dr. Józef Kallenbach
zamknął Walne Zgromadzenie, a rozpoczęły się obrady Zjazdu.
Mieczysław Treter
zast. sekretarza.
Lwów dnia 10 czerwca 1905 r.
III.
Posiedzenia Zarządu.
Czwarte posiedzenie Zarządu za r. adm. 1905, odbyło
się dnia 22 maja b. r. w lokalu Towarzystwa.
Obecni pp.: Bal, Klemensiewicz, X. Krechowicz, Rybowski, Prof. Studziński, Treter. Usprawiedliwili swą nieobecność
pp.: Prof. Bruchnalski i Siwak.
Przewodniczył zastępca prezesa p. St. Bal.
1. Przyjęto sześciu nowych członków.
2. Uchwalono sprawić 2 nowe szafy na pomieszczenie
książek i zamówić odpowiednie tablice z firmą Towarzystwa.
3. Ustanowiono stałe dyżury w lokalu Towarzystwa.,
4. Przyjęto do wiadomości sprawozdanie kasowe skarbnika.
5. Ułożono porządek Walnego Zgromadzenia.
6. Omawiano kandydatów na prezesa, wiceprezesa i człon
ków Zarządu.
Mieczysław Treter m. p.
Stanisław Bal m. p.
zast. sekretarza.
zast. prezesa,
Piąte posiedzenie Zarządu za r. adm. 1905 obyło się dnia
6 czerwca b. r. w lokalu Towarzystwa.
Obecni pp.: Bal. Bayzer, Prof. Dr. Bruchnalski, Dr. Gargas, Klemensiewicz, Pelczarski, Rybowski, Siemiradzki, Siwak,
i Treter.
325
SPRAWY TOWARZYSTWA
Przewodniczył zastępca prezesa p. St. Bal.
1. Przyjęto protokół z ostatniego posiedzenia Zarządu.
2. Przyjęto dwu nowych członków.
3. Ułożono listę kandydatów do prezydyum i do Zarządu
na. nowy rok administracyjny.
4. Przyjęto sprawozdanie p. Bała z czynności komitetu
zjazdowego i omawiano sprawy zjazdu i wystawy.
5. Uchwalono oddać sprawę uporządkowania biblioteki
bibliotekarzowu Towarzystwa, który sobie dobierze kogoś do
pomocy a zarazem postanowiono wszystkie dzieła i czasopisma,
niedotyczące ściśle ludoznawstwa, wymienić lub sprzedać. (Prze
kazano nowemu Zarządowi),
6. Uchwalono w czasie zjazdu rozdawać odezwy z prośbą
i zachęceniem do przystąpienia w charakterze członka do
Towarzystwa.
Mieczysław Treter m. p.
Dr. Józef Kallenbach m. p.
zast. sekretarza.
prezes.
8