700a7ab643e5825a56734e5714b43d8a.pdf
Media
Part of »Odpowiedź« czyli »wrażda« u ludu w XVII w. / Lud, 1905, t. 11 (Materiały historyczne)
- extracted text
-
MATERYAŁY HISTORYCZNE.
I.
»Odpowiedź« czyli »wrażda« u ludu w XVII wieku.
Działo się w grodzie bieckim
Actum in castro Biecensi 6.
6. kwietnia 1655.
aprilis 1655.
Do urzędu i akt tutejszych
Ad ofiicium et acta praesengrodzkich
starościńskich bietia Castrensia Capitaneaba Bieckich
osobiście
przychodząc
censia personaliter venientes
providi Festor ■ Małastowski, opatrzny Festor Małastowski,
scultetus, Vasillus Boszylak et sołtys, Bazyli Boszylak i Łukasz
Lucas Onuflak subditi iurati Onuflak poddani przysięgli z
de villa Małastów Sacrae Re- włości Małastów, będącej wła
giae Maiestatis ad Capitanea- snością majestatu królewskiego,
tum Biecensem pertinenti et należącej do starostwa bieckiead forestam regiam reddide- go, przedstawili temuż urzę
runt boves dúos coloris seu dowi i do aresztu królewskiego
pili canini, alias siwych die oddali dwa woły barwy czyli
hesterna providi Symkoni Ry- maści siwej, dnia wczorajszego
chwalski sculteto de villa Ry- zajęte opatrznemu Symkowi Rychwald agros et fundos ad bona chwalskiemu, sołtysowi z wło
villae Malastowa antiquitus ści Rychwałd, orzącemu grunta
pertinentes aranti receptos, i role należące od dawna do
quos boves officium praesens dóbr włości Małastów. Woły
12*
180
MATEKYAŁY HISTORYCZNE
suscepit et ei, cui intererit me
diante sufficienti cautione extraditurum se obtulit.
Insuper iidem praesentantes
scultetus et subditi Małastovienses solemniter eidem officio' praesenti quaesti et prote
stad sunt in et contra providam Annam suprascripti Symkonis Rychwalski, sculteti Rychwaldoviensis consortem legitimam in eo, quia eadem Ry
chwalska et ea occasione, quod
iidem protestantes usum fructum fundorum praefatorum per
praedictum Rychwalski die hesterna aratorum ipsi non permiserint bovesque prae expressos exinde defendendos agros
et fundos suos ipsi receperint,
plurimis atque diversis comminationibus diffidationibus sibi
protestantibus comminabat his
formalibus verbis: Mam sześci
synów, jeśliby mi jednego za
bito, Małastowianów dziesiąci
zabiją, gdziekolwiek ich Rychwałdowianie lub w Gorlicach
lub gdzieindziej zdybią i zdy
bać będą mogli, zabijać ich
wszędzie będą, easque diffidationes suas sibi protestantibus
etiam iuramentis adhibitis duobusque grossis in mensa domi
et residentiae praetacti sculteti
Maíastoviensis positis et projectis comprobando et testifi
cando confirmavit sicque, ut
iidem protestantes una cum
te urząd tutejszy przyjął i te
mu, kogo to dotyczy za złoże
niem dostatecznej kaucyi wy
dać się zobowiązał.
Oni tedy i poddani Małastowscy uroczyście przed tutejszym
urzędem skarżą i protestują
przeciw opatrznej Annie, wy
żej wymienionego Symka Rychwalskiego prawej żonie o
to, ponieważ ta Rychwalska
z przyczyny, że protestujący
nie zezwolili wyżej wymienio
nemu Rychwalskiemu użytko
wania gruntów przez niego
wczoraj oranych, a dla obrony
pól i gruntów swoich woły mu
stamtąd przez służących zajęli,
wieloma i rozmaitemi pogró
żkami i zapowiedziami zemsty
protestującym
następującemi
słowami groziła: Mam sześci
synów, jeśliby mi jednego za
bito, Małastowianów dziesiąci
zabiją, gdziekolwiek ich Rychwałdowianie lub w Gorlicach
lub gdzieindziej zdybią i zdy
bać będą mogli, zabijać ich
wszędzie będą. Te zapowiedzi
zemsty nad protestującymi na
wet przysięgami wzmocnione,
położywszy i rzuciwszy dwa
grosze na stół w domu i mie
szkaniu wspomnianego sołtysa
Małastowskiego dla nadania im
tem większej wagi i pewności
wzmocniła tak, że protestujący
razem ze wszystkimi sąsiada
mi swoimi i mieszkańcami Ma-
181
MATERYAŁY HISTORYCZNE
reliquis vicinis suis Malastow
incolentibus nullo in loco tute
et secure conversari et commorari nequeunt. Praecavendo ¡ta
que cuiusvis integritati suae
praemissorum ratione eidem
officio praesenti iterum atque
iterum solemniter quaeruntur
et protestantur.
Castr. Biec. t. 186. str. 2030
—31.
łastowa nigdzie nie śmią bez
piecznie przebywać ani się po
kazać.
Dla zapewnienia sobie ostro
żności zatem (i) czuwania nad
bezpieczeństwem swojem z po
wodów wyżej wyrażonych, do
tegoż urzędu tutejszego pono
wnie i z naciskiem uroczystą
skargę i protestacyę wnoszą.
Dokument ten stwderdza, że u ludu w Polsce w XVII wieku
była we zwyczaju diffidatio czyli zapowiedź zemsty, którą je
szcze w XVI wieku dosyć powszechnie szlachta praktykuje.
Nie wiadomo, czy mamy tu do czynienia z dawnym zwycza
jem ludowym czy też przyjętym świeżo od szlachty. Wieś Małastów jest ruska, Rychwałdowianie zaś są niewątpliwie spol
szczonymi potomkami kolonistów niemieckich’). Również bar
dzo ciekawym jest fakt wzmacniania przysięgi a właściwie
zobowiązania dotrzymania »odpowiedzi« przez rzucenie
dwóch groszy na stół, niby zadatku. Jest to dosyć powszechny
w prawie średniowiecznem zwyczaj uświęcania umów drobną
ofiarą (pieniężną) na rzecz bóstwa (denarius Dei, Gottespfennig).
Porównaj o tem uwagi prof. St. Estreichera w gruntownej jego
pracy: »Początki prawa umownego« (Rozprawy Akad. Umiej,
wydz. hist.-filoz. tom XLI) opartej na bogatym materyale po
równawczym z zakresu prawa średniowiecznego i etnografii.
Fr. Bujak.
II.
Z książek starszych i nowszych materyały.
1. Krzysztof Zawisza, wojewoda miński, zmarły r. 1721
pozostawił pamiętniki, wydane dopiero r. 1862 w Warszawie
t) W Rychwaldzie pod Gorlicami mieszkają i mieszkali już w XVII
w. Rusini, Lemki. W roku 1480 Rychwałd, dawniej niemiecki został osa
dzony na prawie woloskiem. Zachowały się jeszcze podówczas ślady da
wniejszego niemieckiego osadnictwa.