ef5086483fd16908d9620515ffe96c6d.pdf
Media
Part of Przyczynek do zagadnień naczyń pierścieniowatych / Lud, 1934-1935, t. 33
- extracted text
-
19
■•'-C'est en se basant sur ces matériaux que l'auteur se croit autorisé
à chercher leur explication dans les rites de printemps et ďété, si fréquents
,chez les paysans de nombreux pays d'Europe, où une ou deux jeunes per
sonnes (ou mannequins) sont menés en cortège par tout le village, adornés
de feuilles et de fleurs, et surnommés le plus souvent d'après la date de la
fête, mais parfois d'après une espèce de bois ou d'arbuste (ce que Frazer
considère comme forme plus proche d'anciens rites païens). Pour finir, on
(„décapite" ou „noie" ces personnages (ce qui n'est réellement exécuté qu'en
cas de mannequins) ; ou (comme dans un rite Slovène de Styrie) il y a une
Jutte entre les deux acteurs, dont celui qu'on adorne de verdure, est tou
jours victorieux sur un autre habillé en paille ou en fourrure. On explique
.tous ces rites comme réminiscences du culte des démons de la végétation,
ainsi que comme des vestiges des croyances magiques, soutenant que la dra
matisation d'un phénomène de nature, l'accélère et le fait parcourir d'une
manière satisfaisant les intérêts et les désirs du paysan. Or, selon l'hypothèse
.de l'auteur, notre jeu constituerait l'unique vestige d'un rite semblable en
Pologne.
JAN FALKOWSKI
PRZYCZYNEK DO ZAGADNIENIA NACZYŃ
PIERŠCIENIOWATYCH
(CONTRIBUTION AU PROBLÈME DES VASES DE FORME ANNULAIRE).
Ciekawem i dotychczas nieopracowanem zagadnieniem jest pocho
dzenie i dokładny zaciąg naczyń pierścieniowatych, występujących na
różnych obszarach pod rozmaitemi nazwami. Zagadnienie to jako całość
dotychczas zostało właściwie opracowane jedynie przez E. Grohne'go
p. t. Die Koppel, Ring- und Tüllengefässe (Abhandlungen und Vorträge
herausgegeben von der Bremer Wissenschaftlichen Gesellschaft, Jahr
gang 6, Heft 1/2, Juli 1932). Opracowanie to jest jednak zupełnie nieza
dowalające, ponieważ autor w pracy swojej zajął się jedynie naczyniami
pierścieniówatemi leżącemi. Pominął więc zupełnie naczynia pierścieniowate stojące, które mają również bardzo znaczny zasiąg.
Naczynia pierścieniowate stojące występują już w bardzo daw
nych czasach np. w Egipcie i na wyspie Rodos. Naczynia takie znane były
nam mniejwięcej już od 1600 przed Chr., a służyły do przechowywania
pachnideł, być może także do celów kultowych.
Naczynia pierścieniowate stojące znane są nam najlepiej z obszaru
huculskiego. Pozatem tu i ówdzie podawane są w literaturze, jednak bez
specjalnego opracowania. Obecny zasiąg naczyń pierścieniowatych obej
muje: Hucułów, (u sąsiednich Bojków zanikły), następnie znane są na
całej Ukrainie, w Rumunji, Jugosławji, Italji, sporadycznie w krajach
alpejskich, a także w północnej Afryce.
W niniejszym przyczynku3) podane jest jedno naczynie pierścień Z materjałów zebranych zagranicą za stypendjum Funduszu Kultury Na
rodowej. Rysunki wykonał autor.
2*
20
niowate z Marokka, jako mniej znane i dwa inne posiadające tylko
kształt nawiązujący je do naczyń pierścieniowatych.
Rjc. 1 a (Museum für Völkerkunde Hamburg, Nr. lnwent.
12.84 : 4(5), naczynie pierścieniowate z Marokka. W inwentarzu jest onooznaczone jako naczynie na wodę (Wassergetass) ale jest to prawdopo
dobnie pomyłka, przeczą bowiem temu zbyt drobne wymian naczvnia,
jak również i to, że tego rodzaju naczynia używane są do noszenia lub
przechowywania wódki lub wina, albo też obecnie jako naczynia
ozdobne, Naczynie to służyło więc prawdopodobnie do Uch samych
celów lub też inoże do przechowywania pachnideł. Naczynie to jest
z gliny wypalonej, polewane. Polewa na calem naczyniu biała z lekko
Ryc. 1. a — gliniane nai zynic pierścieniowate z Marokka: b — gliniana fajka
wodna z Ahmedabad: c -- naczynie z plecionki roślinnej do przechowywania pie
niędzy, plemię Bajakka, Afryka, (a—b—c=‘/i n. w.)
a — Vase marocain en argile, de forme annulaire, b
Xarghilé en argile provenant
d Ahmedabad, c — Vase en natte tressée de fibres végétaux, destiné à y conserver
Vargent, employé par la tribu Bayacca en Afrique.
żółtawym odcieniem, ornament niebieski roślinny tylko z przodu na
czynia. Wymiary: cała wysokość 13,8 cm, szerokość wraz z uszkami
13 cm, bez uszek 11 cm. Średnica pierścienia 2,3 cm.
Ryc. 1 b (Museum für Völkerkunde Berlin, Nr. lnwent. I C 5073,
c) przedstawia nam fajkę wodną pochodzącą z Ahmedabad. Fajka ta
jest z gliny wypalonej, pomalowanej na kolor czarny upstrzony złotem.
Jej wymian : cała wysokość 25,5 cm, szerokość całego pierścienia
11,5 cm, średnica pierścienia 3,3 cm.
Ryc. 1 c (Museum für Völkerkunde Hamburg, K'r. lnwent. 4807.05;
podaje naczynie do przechowywania pieniędzy używane przez plemię
Bajakka w Afryce. Naczynie jest plecione niezmiernie starannie z bardzo
21
równych włókien roślinnych około 2 mm szerokości. Posiada zatyczkę
drewnianą. Cała wysokość wraz z zatyczką wynosi 15 cm, cała szero
kość 10 cm i średnica pierścienia 3 cm.
Naczynie pierścieniowate pieiwsze (ryc. 1 a) jest tylko przyczyn
kiem do zasięgu tego rodzaju naczyń. Drugie (ryc. 1 b) jest ciekawem
przeniesieniem kształtu na przedmiot innego zupełnie użytku. Najbar
dziej interesującym jest jednak okaz trzeci (ryc. 1 c). Formę naczynia
pierścieniowatego przy zastosowaniu odmiennego materjału, plecionki
roślinnej, przeniesiono na przedmiot innego użytku. Dwa naczynia
ostatnie są więc bardzo ciekawym przyczynkiem do zagadnienia prze
noszenia form naczyń pierścieniowatych na naczynia o zupełnie od
mieniłem przeznaczeniu użytkowem.
Z Zakładu Etnologicznego U. J. K. we Lwowie.
SEBASTJAN FLIZAK
NOTATKI ETNOGRAFICZNE Z OKOLIC MSZANY
DOLNEJ
<COURTES ADNOTATIONS CONCERNANT LA VIE DU PEUPLE DES ENVI
RONS DE MSZANA DOLNA.)
1. „Kistka“ na sikorki.
Sikorka jest ptakiem, który łatwo przyzwyczaja się do życia w towa
rzystwie ludzi i bez szkody dla swego zdrowia znosi duszne powietrze
chat wiejskich. Chłopcy wiejscy chwytają sikorki
na t. zw. kistki.
Kistka jest to snopek owsa tej grubości, że
ręką można go objąć z pewną trudnością, wysoki
na przeszło 20 cm i obwiązany sznurkiem serpentynowato ze sześć razy. Do tego sznurka przywią
zane są pętelki z białego końskiego włosienia.
Czarny nie jest odpowiedni, bo ptak się go strzeże.
Zawiesza się tych pętelek około 50 sztuk. Kistkę
umieszcza się na drzewie albo na płocie. Sikorka
ma zwyczaj unosić znalezione ziarno na inne
miejsce i przytrzymując je pazurkami, wyłuski
wać z plewy. Gdy więc pochwyci ziarnko na
kistce i usiłuje odlecieć, więźnie w pętelce nogą
albo szyją. Ponieważ pętelka skręcona jest z wło- Ryc j Kistka“ na si
nienia złożonego we dwoje, więc przerwać się nie korki. Rys. J■ Falkowski
da i )jlak trzepoce się, aż go łowca znajdzie
i odwiąże. Dobrze', jeżeli się chwyci za nóżkę; ale jeżeli za szyję, może
się udusić.