86018f2e0f80a4065757fce98bad1b76.pdf
Media
Part of Kronika etnologiczna / Lud, 1933, t. 32
- extracted text
-
183
Oczywiście powyżej podkreślono tylko artykuły większe, które są jakby
pewnego rodzaju monografjami etnograficznemi ale prócz tego w tomie
piątym podobnie jak w poprzednich można znaleść bardzo wielką ilość
także drobniejszych odpowiedzi na rozmaite zagadnienia -etnograficzne,
zawsze zaopatrzone w bogatą bibljografję i materjał porównawczy.
Adam Fischer.
KRONIKA.
DZIESIĘCIOLECIE ZAKŁADU ETNOLOGICZNEGO UNIWERSYTETU
JANA KAZIMIERZA WE LWOWIE (1924—1934).
1. Powstanie Zakładu Etnologicznego.
Pierwsza katedra Etnologji na Uniwersytetach polskich przed wcjną
stworzona została w Uniwersytecie lwowskim w roku 1910. Katedrę tę
powierzono Stanisławowi Ciszewskiemu, który z powodu choroby zrezy
gnował 'Z iniej już po dwóch latach. Od 1-go października 1913 roku ka
tedra ta została przekształcona na katedrę antropologji i etnologji, którą
objął Prof. Dr. Jan Czekanowski. Powstanie pierwszej katedry , etno
logji właśnie we Lwowie nie było czemś przypadkowem, ale naturalnym
wynikiem ruchu etnograficznego, jaki się tu rozwijał od roku 1895, t. j. od
powstania Towarzystwa Ludoznawczego we Lwowie i organu tego To
warzystwa, Kwartalnika etnograficznego „Lud“. W ośrodku tym pracuje
od roku 1909 Adam Fischer, który od r. 1910 obejmuje redakcję „Ludu“,
a w roku 1921 habilituje się z etnologji w Uniwersytecie J. K. we Lwowie
i rozpoczyna wykłady i ćwiczenia, którym użycza gościny Prof. Czekanow
ski w Zakładzie antropologicznym. Rówinież dzięki staraniom J. Czekanowskiego w 1924 r. został Dr. A. Fischer mianowany nadzwycz. profesorem
etnologji w Uniwersytecie lwowskim, a z tą chwilą powstał odrębny Zakład
Etnologiczny U. J. K., którego lokal mieścił się przez cztery lata przy ul. św.
Mikołaja w starym gmachu Uniwersytetu, w dawnej sali XIII, następnie zaś
od roku 1928, przy ul. Marszałkowskiej 1, w nowym gmachu Uniwersytetu.
W grudniu 1930 roku został Prof. Fischer mianowany profesorem zwyczaj
nym. Od chwili otrzymania przez Prof. Dr. A. Fischera katedry, pełnił obo
wiązki asystenta Dr. Alfred Bachmann, następnie od 1-go stycznia 1931
Dr. Jan Falkowski, w czasie zaś jego studjów zagranicą Dr. Leon Popiel
i Dr. Aleksander Jaworczak. Po powrocie z zagranicy Dr. Jan Falkowski
objął z powrotem obowiązki tytularnego asystenta starszego, zaś Dr. L. Po
piel asystenta wpluntarjusza. Takie są sv krótkości dzieje personalne Zakładu
Etnologicznego U. J. K. we Lwowie.
2. Bibljoteka.
Od chwili utworzenia Zakładu etnologicznego U. J. K. główną troską
jej Kierownika było stworzenie bibłjoteki, która obejmowałaby nietylko
najważniejsze dzieła, ale też tworzyła pewną całość, obejmującą wszystkie
działy etnologji. Szybkiemu urzeczywistnieniu planów stał często ná prze
szkodzie brak środków materjalnych, wiadomo bowiem, że nowo stworzone
184
katedry mają skromne budżety. Mimo to stworzono biibljotekę zakładową,
liczącą w chwili obecnej 723 dzieł w 942 tomach. Nie zapomniano również
o zaopatrzeniu Zakładu w niewielkie podręczne zbiory etnograficzne dla
celów dydaktycznych, jak: pisanki, modele narzędzi, wyroby ceramiczne,
obrazy na szkle, ipróbki wyszywek i t. p..Ponadto przy Zakładzie znajduje
się archiwum materjałów etnograficznych z obszaru całej Polski, zebra
nych pracą zespołową w terenie. Archiwum to systematycznie powiększane
spełnia ważną rolę pomocniczą przy opracowywaniu rozmaitych zagadnień
przez uczniów i współpracowników Zakładu. Pracę tę ułatwia zbiór klisz,
fotografij i rysunków. Działy te powiększane z roku na rok, stwarzają
możliwość szczegółowego opracowywania poszczególnych elementów kul
turowych na obszarze Polski oraz obsząrów sąsiednich.
W dziale pomocy zakupiono aparaty: fotograficzny i projekcyjne, urzą
dzono też ciemnię fotograficzną. Dla usprawnienia administracji zakupiono
maszynę do pisania, cały szereg niezbędnych przyborów rysunkowych i t. p.
Bardzo ważnem uzupełnieniem zbiorów zakładowych a w wielu wy
padkach ich podstawą, zwłaszcza w dziale bibljotecznym, są zbiory To
warzystwa Ludoznawczego, oddane Zakładowi Etnologicznemu uchwałą
Walnego Zgromadzenia Towarzystwa Ludoznawczego z dnia 12 maja 1926
roku w wieczysty depozyt. Bibljoteka Towarzystwa liczy 1519 dzieł, w tem
346 czasopism. Bibljoteka ta wzrasta z roku na rok dzięki wymianie za
organ Towarzystwa Ludoznawczego, kwartalnik etnograficzny „Lud“, który
jest rozsyłany na wymianę do 62 krajowych i 152 zagranicznych pokrew
nych instytucyj. Podobnie jak bibljoteka, uzupełniają się nawzajem zbiory
Towarzystwa ze zbiorami zakładowemi.
3. Ćwiczenia i scmmarjuin.
Ilość uczestników w ćwiczeniach etnograficznych wynosiła w poszcze
gólnych latach szkolnych:
1924/25
1925/26
1926/27
1927/28
1928/29
1929/30
1930/31
1931/32
1932/33
1933/34
.......................
.......................
.......................
.......................
.......................
.......................
.......................
.......................
.......................
.......................
....................... 44
. . 102
.......................92
-
.
.
.
22
.......................26
Liczba uczestników ćwiczeń szybko rośnie, a w trzecim roku istnienia
Zakładu Etnologicznego, t. j. w r. 1926/27 wzrasta do 102. Ale rok ten
jest również rokiem wprowadzenia magisterjów. Dlatego chociaż jeszcze
w roku następnym (1927/28) było 92 uczestników, w latach późniejszych
ilość nagle spada. Pochodzi .to stąd, że w pierwszym i drugim roku wprowa
dzenia magisterjów, gdy nie weszły one dostatecznie w życie, studenci za
pisywali jeszcze przedmioty, które chcieli poznać czy to dla pewnych
zamiłowań czy też dla rozszerzenia wiadomości w związku z innerni na
ukami. Z chwilą jednak, gdy zaczęły obowiązywać nowe przepisy ma
185
gisterskie, studenci musieli już zdawać swoje obowiązkowe egzaminy,
a (nie mieli czasu na studjowąnie innych przedmiotów dla własnego za
dowolenia, zwłaszcza przedmiotów ściśle naukowych, nie dających żadnych
widoków zarobkowych. Stąd też nagły spadek uczestników ćwiczeń, który
w latach ostatnich zatrzymał się na pewnej stałej przeciętnej liczbie, dwu
dziestu kilku uczestnikach rocznie. Tematem ćwiczeń była szczególnie etnografja Polski na tle etnografji słowiańskiej. Ponadto uczestnicy opraco
wywali referaty dyskusyjne i zaznajamiali się z metodami etnologieznemi.
Ilość uczestników seminarjum etnologicznego wynosiła w poszczegól
nych latach szkolnych:
1924/25
............................
........................... 8
1925/26
............................
........................... 14
1926/27
1927/28
............................
............................
........................... 21
1928/29
1929/30
............................
............................
............................34
1930/31
............................
............................18
1931/32
............................
........................... 22
1932/33
1933/34
............................
.....
............................26
........................... 27
............................21
........................... 25
Podczas, gdy ćwiczenia wykazują duże wahania, ilość uczestników se
minarjum, a więc specjalistów - etnologów, trzyma się mniej więcej na
jednym poziomie. Uczestnicy seminarjum wykonywali obowiązkowe prace
seminaryjne, a wielu także prace magisterskie i doktorskie, których te
matem -były najczęściej poszczególne zagadnienia etnologiczne, jak rów
nież monografje etnograficzne. Wiele z tych prac zostało ogłoszonych dru
kiem, czy to w formie prac większych, czy też mniejszych, artykułów,
przyczynków i t. p.
4. Działalność naukowa.
Poniżej zestawiony wykaz przedstawia ważniejsze prace Zakładu, ogło
szone drukiem, a wykonane w Zakładzie przez Kierownika i współpracowni
ków w ostatniem dziesięcioleciu:
Adam Fischer: Die polnische volkskundliche Forschung 1914—1924. Cz I.
Zeitschrift für slavische Philologie- 1 (1924), s. 432—445, Cz. II. Zeit-'
schrift für slavische Philologie II (1925) s. 181—202.
— Dziesięciolecie ludoznawstwa polskiego. Lwów 1925. s. 19.
— Zwyczaje rolnicze ludu polskiego. Lwów 1926, s. 8.
— Lud polski. Podręcznik etnografji Polski. Z 3 mapami i 58 ilustra
cjami. Lwów 1926, s. IV-' 240.
— Opracowanie działu polskiego w E. Hoffmanna Krayera i P. Geigera,
Volkskundliche Bibliographie za lata 1923—1924, oraz 1925.
— Sól św. Agaty. Kalendarz Rolnika polskiego. 1925, s. 103—107.
— Prace ludoznawcze dotyczące Podhala. Wierchy III, s. 261—263.
— O współpracę nauczycielstwa szkół powszechnych na polu ludoznaw
stwa. Szkoła i Wiedza 1926, s. 25—27.
— Znaczenie ludoznawstwa dla szkoły polskiej. Ziemia 1926, nr, 13—14.
— Polskie pieśni ludowe. Ruch literacki 1926, nr. 5.
186
Adam Fischer: Luborowi Nieci er) emu w sześćdziesięciolecie urodzin. Prze
wodnik bibijograficzny 1926, ■ s. 238-—239. <
Karol Korany) Czary w postępowaniu sądowem, Lud XXV i odb., s. 7—18,
Lwów 1926.
Jan Kuchta: Polskie podania o człowieku na księżycu, Lud XXV i odb.,
«. 38—51, Lwów 1926.
Adam Fischer: Opowieści o czarownicach z doliny nowotarskiej, Lud XXV
s. 78—94, Lwów 1926 i odb. Lwów 1927, s. 19.
Michał Iwaszków; Ślady pobytu południowych Słowian na północ od Dnie
stru, Lud XXV i odb., s. 94—96, Lwów 1926.
Karol Koranyi: Czy 'tortury są dalszym ciągiem sądów Bożych, Lud XXV
i odb., s. 96—97, Lwów 1926.
Alfred Bachmann: Bibljografja ludoznawcza za rok 1925, Lud XXV i odb.,
s. 140—144, Lwów 1926.
— Z badań nad dachem słowiańskim, Przewodnik II. Z. S. G. i E., Kra
ków 1927.
— Kwestionarmsz w sprawie ozdób nadszczVtowych, Szkoła i Wiedza,
R. II, Lwów 1927.
— Bibljografja ludoznawcza za lata 1925* ,1927, Lud XXVI i odb., s. 18,
Lwów 1928.
Adam Fischer: Prace ludoznawcze dotyczące Podhala. Wierchy V (1927),
s. 165—167.
— Włodzimierz Hnatiuk (nekrolog), Lud XXVI, s. 117—119.
— Słowiańskie bóstwa urodzaju, s. 8, Lwów 1928.
— Okolica Lwowa pod względem etnograficznym, Przewodnik II. Z. S.
G. i E„ s. 202—205 + 1 mapka, Kraków 1927.
— Czerpaki, Wierchy V, ,i odb., s. 6, Kraków 1928.
— Djabeł w wierzeniach ludu polskiego, Studja staropolskie ku czci Prof.
Dr. A. Briicknera i odb., s. 198—209, Kraków 1928.
— Gnatfci, Prace polonistyczne ofiarowane Prof. J. Łosiowi i odb., s. 114—
118, Warszawa 1927.
— Kult Welesa u Słowian, Sborník prací věnovaných Prof. Dr. V. Tillovi
i odb., s. 46—51, Praha 1927.
— Przegląd polskich wydawnictw etnograficznych i etnologicznych za
lata 1925—1927, Kwartalnik Historyczny 41 i odb., s. 23, Lwów 1928.
— Rusini, zarys etnografji Rusi, s. VIII+192+3 tbl., Lwów 1928.
— Upiór, strzygoń czy wieszczy, Lud XXVI, s. 84, Lwów 1928.
— Kwestjonarjusz w sprawie chałupy, Szkoła i Wiedza R. L, s. 129—131.
— O współpracę młodzieży na polu ludoznawstwa, Orli lot, Kraków 1927,
nr. 2.
Włodzimierz Marków: Słownik nazw i przezwisk ruskich grup plemiennych
i lokalnych, Lud XXVI i odb., s. 44—66, Lwów 1928.
Karol Koranyi: Czary i gusła przed sądami kościelnemi w Polsce w XV
i pierwszej połowie XVI wieku, Lud XXVI i odb., s. 25, Lwów 1928.
Eustachy Wasilkowski: Rozeta w zdobnictwie ludowem, Lud XXVI, (1927)
s. 81—83.
•
Alfred Bachmann: L’ornementation des combles et les ornements du toit
chez les Slaves, Congrès International des Arts populaires, s. 54—55,
Paris 1928.
187
Alfred Bachmann: Bibljografja ludoznawcza za lata 1925—1928, Lud XXVII
i odto., s. 17, Lwów 1929.
— Dach w słowiańskiem budownictwie ludowem, Nakładem Tow. Nauk.
Iwowsk., s. 205 z 31 ilustr., Lwów 1929.
Adam Fischer: Principes de croyances dans l’ornementation populaire po
lonaise, Congrès International des Arts populaires, Résumés, s. 23—24,
Paris 1928.
— Volkstümliche Plastik, Malerei und Schnitzerei in Polen, Prager Presse
z 10. X. 1928.
— Siedmdziesięciolecie Prof. Dr. Jerzego Policki, Lud XXVII, s. 194 i n.
— W sprawie Muzeum etnograficznego we Lwowie, Słowo Polskie Nr.
306, Lwów 1928.
— Dziesięciolecie ludoznawstwa 1918—1928, Słowo Polskie Nr. 313, Lwów
1928.
— Udział Słowian w I Międzynarodowym Kongresie Sztuki Ludowej
w Pradze, Ruch Słowiański Nr. 2, Lwów 1928.
— Antoni Stoilow, Ruch Słowiański 1929, s. 45—46, Lwów 1928
— Siedmdziesięciolecie Prof. Józefa Skultety’ego, Ruch Słowiański 1929,
s. 94—95, Lwów 1929.
Karol Koranyi: Łysa góra, Lud XXVII, s. 57—74, Lwów 1928 i odb., s. 20.
— Beczka czarownic, Lwów 1928, s. 42.
— Wypraszanie od kary śmierci, Lud XXVII, s. 111—112, Lwów 1928.
Jan Kuchta: Nauki tajemnie w Polsce w XV i XVI wieku, Lud XXVII, s.
75—107, Lwów 1928 i odb., s. 35.
— Historyczność postaci Twardowskiego w świetle źródeł, Lud XXVII,
s. 112—124, Lwów 1928.
Eustachy Wasilkowski: La rosace dans Tornementation polonaise, Congrès
International des Arts populaires, Résumés, Paris 1928, s 43—44.
Alfred Bachmanin: Uroda artystyczna Huculszczyzny, Teatr Ludowy XXI,
Warszawa 1929.
— Strój huculski, Teatr Ludowy XXI, Warszawa 1929.
Adam Fischer: Zarys etnograficzny województwa pomorskiego, Serja Balticum zesz. 1, s. 70, Toruń 1929.
Przegląd polskich wydawnictw etnograficznych i etnologicznych za
rok 1928, Kwartalnik Historyczny XLIII i odb., s. 20, Lwów 1929.
— Die polnische volkskundliche Forschung 1925 —1928, Zeitschrift für
slavische Philologie VI i odb., s. 231—258, Lipsk 1929.
— Uzupełnienie dyskusji nad posągiem t. zw. Światowida, Slavia VII, s.
947—948, Praga 1929.
— Recherches ethnogéographiques en Pologne, Księga pam. ofiarowana
Prof. Jos. Schrijnen z okazji 60 r. życia i odb., s. 838—845 + 1 mapa,
Chartres 1929.
Polando no kekkon fuzoku (Polskie obrzędy weselne), Tokyo 1929.
— Etnografja na wystawie poznańskiej, Słowo Polskie Nr. 174, Lwów 1929.
— Związek etnograficzny Pomorza z Polską, Pam. Instytutu Bałtyckiego,
Serja Balticum zesz. 3, Toruń 1930, s. 25—33.
Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludu polskiego, Lud XXVIII i odb.,
s. 240—247, Lwów 1929.
188
Adam Fischer: Siedemdziesięciolecie Prof. E. Muki, Lud XXVIII, s. 105—106,
Lwów 1929.
Giza Fränklowa: Wycinanka żydowska w Polsce, Lud XXVIII i odb., s.
40—57, Lwów 1929.
Józef Gajek: Huculskie obrzędy rodzinne i doroczne, Teatr Ludowy XXI,
Warszawa 1929.
Karol Koranyi: „Snochactwo" we Włoszech północnych w IX wieku, Lud
XXVIII, s. 113—122, Lwów 1929.
Jan Kuchta: Rodzime wątki lokalne w podaniach o mistrzu Twardowskim,
Lud XXVIII i odb., s. 123—144, Lwów 1929.
Alfred Bachmann: Przemysł ludowy w województwie Tarnopolskiem, Wo
jewództwo tarnopolskie, Tarnopol 1931.
Jan Falkowski: Narzędzia rolnicze typu rylcowego, Sprawozdania Towa
rzystwa naukowego we Lwowie X, s. 138—142, Lwów 1930.
— Zarys kultury ludowej wojew. Tarnopolskiego, Województwo Tarno
polskie, s. 15—23, Tarnopol 1931.
Adam Fischer: Stanisław Ciszewski, Lud XXIX, s. 174—176.
— III Zjazd słowiańskich Geografów i Etnografów w Jugosławji, Lud
XXIX, s. 198—201.
— Międzynarodowa Konferencja sztuki ludowej w Rzymie w r. 1929, Lud
XXIX, s. 201—206.
— II Międzynarodowy Kongres sztuki ludowej w Belgji, Lud XXIX, s.
206—209.
— Wpływ czynników geograficznych na zjawiska etnograficzne, Pamięt
nik II. Z. G. i E. S., Kraków 1930.
— O ujednostajnienie określenia i zakresu etnografji i etnologji, Pamięt
nik II. Z. G. i E. S., Kraków 1930.
— Jabłko w obrzędzie weselnym. Księga ku czci Prof. Abrahama, s.
231—236, Lwów 1931.
— Zarys dziejów etnografji łużyckiej, Ruch Słowiański 1931, s. 43—52.
— Etnografja słowiańska, zesz. 1, Połabianie, s. 40 z ryc. -|- 1 mapa,
Lwów 1931.
Józef Gajek: Dział etnograficzny na wystawie regjonałnej w Łowiczu w roku
1929, Lud XXIX, s. 182—184, Lwów 1930.
Jan Kuchta: Zabytki i tradycje historyczne po Twardowskim, Lud XXIX
i odb., s. 55—72, Lwów 1930.
Jan Falkowski: Narzędzia rolnicze typu rylcowego, Nakł. Tow. Nauk. we
Lwowie, s. 132 z 76 ryc. i 1 mapą, Lwów 1931.
— Zbiory etnograficzne w muzeach lwowskich, Wiadomości ludoznawcze
I, s. 86—88, Łódź 1932.
Adam Fischer: Etnografja Słowiańska zesz. 2, Łużyczanie, s. 41—120 z 41
ryc. i 1 mapą, Lwów—Warszawa 1932.
— Zarys etnograficzny wojew. Lubelskiego, Monografja Statystyczno- go
spodarcza wiojew. Lubelskiego I. i odb., s. 325—370 z 16 ryc., Lublin
1931.
Ksawery Piwocki: Zagadnienie metody w badaniach nad sztuką ludową,
Lud XXX * odb., s. 1—13, Lwów 1931.
Alfred Bachmann: L'ornementation des combles des chaumières paysannes
en Pologne, Art Populaire I, s. 192 n. Paris 1932.
189
Jan Falkowski: Kultura ludowa Pomorza, Dziś i Jutro IX, s. 79--81, Kra
ków 1932.
Adam Fischer: Ochrona sztuki ludowej i przemysłu ludowego w wojewódz
twie Stanisławowskiem. Ankieta w sprawie Karpat wschodnich 1931 r.
Warszawa 1932, s. 125—134.
— Klon i jawor w kulturze ludu polskiego, Ziemia 1932, s. 124 n.,
Warszawa 1932.
— Dział polski w Paul Geiger: Volkskundliche Bibliographie f. d. Jahr
1926 i 1927, Berlin—Leipzig 1933.
— Les éléments des croyances dans l’ornementation populaire polonaise,
Art Populaire I, s. 108 n., Paris 1932.
— Zagadnienie etnografji połabskiej, Ruch Słowiański 1933, s. 63 n.,
1933.
— Metoda etnogeograficzna w zastosowaniu do kultury społecznej i ducho
wej, Zbornik radova na III Kongresu slovenskih geografa i etmo- '
grafa u Jugoslaviji, s. 15 n., Beograd 1932.
— O współpracę nauczycielstwa szkół powszechnych na polu ludoznawstwa, Nasza Praca, s. 7—10, Konin 1933.
Jan Falkowski: Lud i jego kultura, Krótki Przewodnik po Huculszczyźnie,
s. 24—41, Warszawa 1933.
— Notatki etnograficzne iz Polesia. Cmentarze, Wiadomości Ludoznawcze
II i odb., s. 9 z 7 ryc. Łódź 1933.
Adam Fischer: Dział polski w P. Geiger: Volkskundliche Bibliographie f. d.
Jahr 1928, Berlin—Leipzig 1933.
— Właściwości etnograficzne ludności polskiej. Kalendarz IKC na r. 1934,
s. 94—100.
Aleksander Jaworczak. Szopka w Dąbrówkach pow. Łańcut, Lud XXXI
i odb., s. 53—65, Lwów 1933.
Karol Koranyi: O pochodzeniu zwyczaju t. z. „oślego pogrzebu“, Lud XXXI,
s. 44—47, Lwów 1933.
Jan Kuchta: Motyw Matki Boskiej — Ucieczki grzesznych w podaniach
ludowych o czarnoksiężniku Twardowskim, Lud XXXI, s. 100—109,
Lwów 1933.
Alfred Bachmann: Bibljografja ludoznawcza za rok 1929, Lud XXXI, s.
163—175, Lwów 1933 i odb.
Jan Falkowski: Gliniane paleniska i naczynia piecykowate, Lud XXXII
i odb., s. 19, Lwów 1934.
Adam Fischer: Etnografja Słowiańska, zesz. 3, Polacy, s. 121—256 z 58 ryc.
i 1 mapą, Lwów—Warszawa 1934.
Józef Gajek: Kogut w wierzeniach ludowych, Nakł. Tow. Nauk. we Lwo
wie, s. 172, Lwów 1934.
Adam Fischer: Kaszubi na tle etnografji Polski. W wyd. zbiórowem. F.
Lorentz — A. Fischer — T. Lehr-Spławiński, Kaszubi. Kultura ludowa
i język. Toruń 1934, «. 141—247.
— Pierwiastki bałtyckie w ludowej kulturze kaszubskiej. Zbiór prac po
święcony E. Romerowi, Lwów 1934, s. 551—559.
W zestawieniu powyższem pominięto szereg artykułów mniejszych,
umieszczonych w prasie codziennej i t. p. oraz rozmaite sprawozdania i re-
190
. cenzje. Prof, Fischer wydał 10 tomów Ludu (XXIII—XXXII), a w roczni
kach tych zamieścił 147 recenzyj i sprawozdań na 120 stronach druku.
Ilość recenzyj krytycznych i sprawozdań, napisanych przez innych współ
pracowników Zakładu jest też dość znaczna.
Działalność naukową Zakładu może zilustrować tabela, przedsta
wiająca ilość stron wydrukowanych w ostatniem dziesięcioleciu przez kie
rownika Zakładu i jego współpracowników:
■
Inni
współpracownicy
Rok
Kierownik zakładu
1925
277
1926
549
35
1927
169
6
1928
443
1.83
1929
353
279
1930
287
25
1931
359
157
1932
376
6
1933
240
66
1934
485
191
Oprócz tego wykonano w Zakładzie szereg ujęć kartograficznych po
szczególnych elementów kulturowych na obszarze Polski. Wykreślono
mapy:
1) Polskie grupy etniczne [wykreślono 6 map, wprowadzając do nich
coraz bardziej dokładne rozgraniczenie poszczególnych grup etnicznych],
2) Ruskie grupy etniczne. 3) Ozdoby nadszczytowe w Polsce. 4) Formy
ustawienia krokwi na chałupie. 5) Grupy etniczne na obszarze wojew.
pomorskiego. 6) Grupy etniczne na obszarze Rarpat. 7) Mapa odmian po
dania o Madeju. 8) Mapa nazw przodownicy przy żniwach. 9) Mapa roz
mieszczenia nazw strzygoń, strzyga, wieszczy i t. d. 10) Mapa rozmie
szczenia nazw koszuli pośmiertnej. 11) Obszar uprawy lnu w Polsce.
12) Obszar uprawy konopi w Polsce. 13) Koń i niedźwiedź w wierzeniach
i obrzędach. 14) Mapa nazw uroczystości pożniwnej [2 mapy], 15) Mapa
ßhat ruskich [materjał budowlany], 16) Mapa techniki i typów pisanek
w województwach południowo-wschodnich.
Mapy te częściowo były publikowane w rozmaitych pracach wykona
nych przez Kierownika i współpracowników Zakładu.
Szczegółowa praca naukowo - badawcza Zakładu idzie w dwóch kie
runkach: etnograficznym i etnologicznym.
W zakresie prac etnograficznych gromadzone są materjały etnogra
ficzne z całego obszaru Polski. Jest to praca zespołowa, a materjały w ten
sposób zebrane są dużą pomocą przy opracowywaniu różnych zagadnień,
czy to' specjalnych czy też regjonalnych. .Rozesłano szereg rozmaitych
kwestj onarju szy etnograficznych do nauczycielstwa i t. p. W, ten sposób
zgromadźono obfity materjał, np. zebraną bardzo szczegółowe dane ,do
stępy w ilości kilkuset (około 800J rysunków i dokładnych opisów z całej
Polski: Materjał ten został opracowany w specjalnej pracy „Stępa, w Pol
sce“ (L. Popiel, rękopis). Oprócz pracy zespołowej nad pomnażaniem materjałów, odnoszących się do całej Polski, prowadzi Zakład zorganizowaną
pracę badawczą na pewnych ściśle określonych obszarach, a mianowicie
na Huculszczyźnie, Bojkowszozyźnie i Łemkowszczyźnie (całokształt za
gadnień góral, ruskich) i na Pomorzu. Na podstawie tych terenowych po
szukiwań przygotowano szereg prac, które w miarę możliwości ukażą się
w druku.
■W zakresie etnologicznym, oprócz prac ogólnych na rozmaite tematy,
prowadzi się sind ja nad poszczególnemi elementami kulturo.wemi, przyczem
główną uwagę zwraca się na problemy paleoetnologiczne, oraz na świa
towy zasiąg danego elementu. Prace dotyczą zakresu zarówno kultury ma-'
terjalnèj jak duchowej, a studja te mają na celu przygotowanie na tej pod
stawie pewnych .twmiosków metodologicznych.
Zakład utrzymuje ścisłą łączność z uczonymi krajowymi i zagranicz
nymi, która objawia się podwójnie»: przez korespondencję i udziały w zjaz
dach. Uczeni- tak krajowi jak i zagraniczni zwracają się często o udzie
lenie im rozmaitych informacyj naukowych. Związek z różnemi ośrodkami
krajowemi i zagrar.icznemi zacieśnia również szereg instytucyj naukowych,
mieszczących się w* Zakładzie Etnologicznym, jak:
1) Redakcja kwartalnika etnograficznego „Lud“
2) Sekretariat Towarzystwa Ludoznawczego we Lwowie.
3) Redakcja „Prac Etnograficznych“:
<
p Biuro Polskiej Komisji Sztuki Ludowej.
5) Sekcja ochrony swojszczyzny Towarzystwa Przyjaciół Hiiculszczyzny.
6) Redakcja polskiego działu „Volkskundliche Bibliographie“.
7) Redakcja polskiego działu „Handwörterbuch des slavischen Volks
glaubens und Volksbrauchs“.
Ze względu na wielkie znaczenie osobistego zetknięcia i wymiany po
glądów na międzynarodowych zjazdach, Kierownik Zakładu i jego najbliżsi
współpracownicy wzięli udział w następujących zjazdach: 1) II Zjazd Et
nografów i Geografów Słowiańskich w Polsce (1927), [Prof. Dr. A. Fischer
Dr. A. Bachmann i Dr. K Koranyij. 2) I Międzynarodowy Kongres Sztuki
Ludowej w Pradze (1928) [Prof. Dr. A. Fischer i Dr. A. Bachmann]. 3) I Kon
gres Filologów Słowiańskich w Pradze (1929) [Prof. Dr. A. Fischer],
4) I Międzynarodowa Konferencja Sztuki Ludowej w Rzymie (1929) [Prof.
Dr. A. Fischer]. 5) III Zjazd Etnografów i Geografów Słowiańskich w Jugosławji (1930) [Prof. Dr. A. Fischer], 6) II Międzynarodowy Kongres
Sztuki Ludowej w Belgji (1930) [Prof. Dr. A. Fischer], 7) Posiedzenie
Bureau de la Commission Internationale des Arts Populaires, Paryż (1931)
[Prof. Dr. A. Fischer],
,
’
Taki jest bilans działalności Zakładu Etnologicznego U. J. K. w pier
wszych dziesięciu latach jego istnienia. Działalność tę utrudniały w znacz
nym stopniu brak środków materjalnych na pomoce naukowe, oraz niemoż
ność uzyskania odpowiednich etatów dla sił pomocniczych. Naogół praco
192
wano przy pomocy środków bardzo skromnych. Wyniki tej pracy nie zaw
sze było można powyżej dość wyraźnie przedstawić. Wiadomo bowiem, ile
trzeba w założenie, a następnie prowadzenie Zakładu uniwersyteckiego wło
żyć trudu i pracy bezimiennej, którą trudno podciągnąć pod rubrykę jakie
goś wykazu. A praca ta i ten trud niewidoczny, a liczbowo nieuchwytny,
zwłaszcza żywe słowo, rzucane młodemu pokoleniu, posiadają nieraz war
tość zasadniczą.
Dr. Jan Fałkowski
St. asyst. Zakładu Etnologicznego U. J. K. we Lwowie
XIX Walne Zgromadzenie Towarzystwa Ludoznawczego we Lwowie.
XIX Walne Zgromadzenie Towarzystwa Ludoznawczego we Lwowie odbyło
się dnia 26 czerwcfy 1934 o godz. 18,30 wieczorem w sali seminaryjnej
Zakładu Etnologicznego U. J. K. we Lwowie, przy ul. Kościuszki 9, II p.
z następującym porządkiem dziennym:
1) Zagajenie Przewodniczącego, 2) Sprawozdanie Sekretarza i Redaktora
„Ludu“, 3) Sprawozdanie Skarbnika, 4) Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej,
5) Sprawy mianowania członków honorowych, 6) Wybory nowego Zarządu
i Komisji Rewizyjnej, 7) Wnioski.
Walne Zgromadzenie zagaił przewodniczący Prof. Dr, Jan Czekanowski,
poczem sekretarz Towarzystwa Prof. Dr. Adam Fischer przedsl teił nastę
pujące sprawozdanie z czynności Zarządu za lata 1926—1933:
„W okresie sprawozdawczym, podobnie jak w latach ubiegłych, główny
wysiłek Towarzystwa skupiał się w staraniach o utrzymanie or+r i Towa
rzystwa Ludoznawczego kwartalnika etnograficznego „Lud“. W V: z asie tym
wydano dalszych 8 tomów „Ludu“: T. XXIV za rok 1925, (str. 240),
T. XXV za. rok 1926, (str. 144+19), T. XXVI za rok 1927, (str. 160),
T. XXVII za rok 1928, (str. 204), T. XXVIII za rok 1929, (str. 255),
T. XXIX za rok 1930, (str. 212), T. XXX za ' rok 1931, (str. 276),
T. XXXI za rok 1932, (str. 176+4) i T. XXXII (w druku) za rak 1933.
Mimo ciągle rosnących trudności finansowych „Lud“ nie był wydawany
gorzej, przeciwnie papier był lepszy, liczniejsze ilustracje, a zarazem układ
tak zmieniony, że przy tej samej ilości stron zyskano około 20°/0 tekstu.
Niezależnie od wydawania „jLudu“ wydano także około 70 odbitek z rozpraw
zamieszczonych w „Ludzie“, a niektóre z nich były osobnemi wydawnictwami
Towarzy stwa.
Zbiory, a przedewszystkiem bibljoteka Towarzystwa rozwijają siej
w dalszym ciągu nader korzystnie dzięki temu, że mają pomieszczenie
w Zakładzie Etnologicznym U. J. K. we Lwowie. Bibljcteka Towarzystwa
wzrasta dzięki wymianie z licznemi pakrewnemi instytucjami krajowemi
i zagranicznemi. W roku ostatnim pozostawało Towarzystwo w stosunkach
wymiennych z 62 instytucjami krajowemi i 152 zagranicznemi, w tem:
Czechosłowacja 34, Jugosławia 16, Bułgarja 6, ZSSR 20, Niemcy 19, Austrja
5, Anglja 4, Danja 1, Szwecja 7, Szwajcarja 1, Holandja 1, Jra,ncja 5,
Italja 5, Portugalja. 3, Hiszpanja 1, Rumunja 7, Estonja 2, Finlandja 4,
Węgry 2, Łotwa, 3, Litwa 1, Stany Zjed. A. P. 5, Australja 1, Afryka 2,
Japonja 1. Ogółem wysłano w ostatnim roku sprawozdawczym 218 egzem-
193
plarzy wymiennych, podczas gdy w roku 1926 wysyłano 88. Oprócz wymiany
otrzymuje też Redakcja „Ludu“ egzemplarze recenzyjne.
Sekretarjat wysyła rocznie około 200 pism w różnych kwestjach na
ukowych, a równie liczną korespondencję prowadzi Administracja w spra
wach wymiany i t. p. Najważniejszą sprawą dla Towarzystwa jest pozyskanie
odpowiedniej ilości członków i wogóle zdobywanie środków materjainych
na wydawanie kwartalnika etnograficznego „Lud“. Trzeba sobie zdać jednak
sprawę z tego, że stan materjalny Towarzystwa jest obecnie bardzo zły. Gdy
w roku 1926 mieliśmy 182 członków to obecnie mamy ich 100 i to słabo
płacących. Dlatego bez subwencji nie bylibyśmy w stanie wydawać naszego
czasopisma. Nowy Zarząd Towarzystwa musi się więc zastanowić nad przy
szłością materjalną Towarzystwa.
W okresie sprawozdawczym Towarzystwo poniosło szereg bardzo
ciężkich strat. Wśród nich na pierwszem miejscu należy wymienić śp. Prof.
Stanisława Ciszewskiego, pierwszego profesora etnologji w Uniwersytecie •
lwowskim, badacza o niezwykłych horyzontach naukowych. Z kolei należy
się wspomnienie śp. Andrzejowi Gawrońskiemu, który był nietylko człon
kiem Towarzystwa, ajle także członkiem Zarządu i Komitetu redakcyjnego
„Ludu“, podobnie jak Prof. Józef Kallenbach, Prof. Adam Antoni Kryński,
oraz Prof. Jan Leciejewski. Odeszli od nas również wybitnie członkowiekorespondenci, Prof. Jan Baudouin de Courtenay, Prof. Jerzy Polivka i Prof.
Cenek Z’ rt. Byli oni dla Towarzystwa niezmiernie przychylnie usposobieni,
a dla etnografji słowiańskiej o doniosłych zasługach. Wreszcie utraciliśmy
z grona naszych członków cały szereg profesorów uniwersytetu, którzy pra
cowali
irawdzie na innych dziedzinach naukowych, ale tak dla spraw
Towarz^va jak i etnografji wogóle dobrze się zasłużyli. Należą tu tacy,
jak Prof. Benedykt Dybowski, Prof. Stanisław Dobrzycki z Poznania, Prof.
Ludwik Finkel, Prof. Bronisław Gubrynowicz, Prof. Jan Łoś, Prof. Stefan
Pawlik i Prof. Józef Siemiradzki. Wreszcie na wspomnienie serdeczne za
służyli tacy dawni i długoletni nasi przyjaciele jak Wojciech Biechoński,
zasłużony wydawca Kazimierz Jakubowski, wybitny działacz śląski i et
nograf Śląska Ks. Józef Londzin, Mieczysław Sołtys, Kazimierz Sochaniewicz, Stanisław Zarewicz i Bronisław Sokal'ski. Na zakończenie godzi się
wspomnieć o tragicznej postaci przedwcześnie zmarłego Bohdana Janusza,
który w „Ludzie“ zamieścił swego czasu wiele prac, a Towarzystwo Ludo
znawcze zawsze popierał w prasie codziennej. Wogóle bowiem wszyscy wy
żej wspomnieni nie byli tylko zwykłymi członkami ale także prawdziwymi
przyjaciółmi naszego Towarzystwa i czasopisma „Lud“ i popierali nas
w różnych naszych tak trudnych pracach. Cześć ich pamięci!“
Następnie sprawozdanie kasowe przedstawił skarbnik Towarzystwa
Dr. Jan Falkowski, a nawiązując do sprawozdania Sekretarza podkreślił;
zwiększające się z roku na rok trudności finansowe Towarzystwa^ „Lud“
jako czasopismo wyłącznie naukowe nie może być samowystarczalny, zwła
szcza obecnie, gdy wskutek ogólnego zubożenia liczba członków, prenumera
torów i zakupujących „Lud“ zmniejszyła się bardzo znacznie Wydawanie
„Ludu“ możliwe jest jedynie dzięki subwencjom Ministerstwa W. R. i O. P.,
a w latach poprzednich (do roku 1931) także Magistratu m. Lwowa. Poniżej
umieszczone zestawienie podaje ilość subwencyj otrzymanych w okresie
sprawozdawczym:
Lud T. XXXII.
13
194
Rok
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
Minist. W. R. i 0. P.
3.000
3.000
5.500
5.000
3.000
—
1.500
1.000
Magistrat m. Lwowa
—
500
590
500
500
500
—
—
Kwoty otrzymywanych subwencyj cmniejszają się z roku na rok a nie
przerwane wýdawame „Ludu“ możliwe było tylko dzięki oszczędnościom
poczynionym w latach ubiegłych, jak to udowodniają sprawozdania kasowe
ogłaszane co roku w bieżących tomach „Ludu“.
Po sprawozdaniu skarbnika zabrał głos Przewodniczący Komisji Rewizyjnej, Dr. Jan Poratyński, stwierdził zgodność ksiąg kasowych, wyraził
podziękowanie skarbnikowi i postawił wniosek o udzielenie absolutorjum
Zarządowi, co zostało uchwalone jednogłośnie.
Następnie przystąpiono do sprawy mianowania członków honorowych.
Prof. Dr. A. Fischer stawia wniosek mianowania członkiem honorowym
Prof. Dr. Wilhelma Bruchnalskiego, długoletniego zasłużonego Prezesa
Towarzystwa, Redaktora „Ludu“ i członka Komitetu redakcyjnego Wniosek
przyjęto jednomyślnie, poczem przystąpiono do wyborów nowego Zarządu.
Na wniosek Dr. J. Pcratyńskiego uchwalono naprzód wybrać Prezesa Towa
rzystwa i dwóch Wiceprezesów. a następnie członków Zarządu. Na wniosek
Prof. Dr. A. Fischera wybrano przez aklamację
Prezesem Prof. Dr. Jama Czekanowskiego ('ponownie), a Wiceprezesami
Prof. Dr. Franciszka Bujaka i Prof. Dr. Jana Gwalberta Pawlikowskiego.
Dr. Jan Falkowski odczytał skład proponowanego nowego Zarządu
w osobach:
Dr. Alfred Bachmann
Prof. Dr. Wilhelm Bruchnalski
Prof. Dr. Adolf Chybiński
Prof. Konstanty Chyliński
Prof. Dr. Przemysław Dąbkowski
Dr. Jan Falkowski
Prof. Dr. Adam Fischer
Doc. Dr. Stefan Inglot
Prof. Dr. Jan Janów
Prof Dr. Jerzy Kuryłowicż
Zast. prof. Doc. Dr. Tadeusz Suli
mirski
Red. Bolesław Wysłouch.
Nowy Zarząd wybrano jednomyślnie z tern, że ukonstytuuje się on na
pieřwszem zebraniu organizacyjnemu Również jednomyślnie wybrano Ko
misję Rewizyjną w składzie: Prezes Dr. Jan Poratyński, Dr. Wilhelm Rolny
i Radca Walery Włodzimirski.
We wnioskach poruszono następujące sprawy:
a) konieczność zmienienia statutu, gdyż statut dotychczasowy ułożony
został jeszcze przy założeniu Towarzystwa i nie odpowiada wymaganiom
obecnym,
b) mianowanie członków korespondentów, de facto istniejących, a nie
zatwierdzonych oficjalnie, brak jest bowiem odpowiedniej klauzuli w sta
tucie, który należy zmienić w tym kierunku i
155
c) urządzania odczytów popularnych, ewentualnie wystaw etnograficz
nych i t. p imprez czy to we własnym zakresie czy też wspólnie z Uniwersy
tetem ludowym, Ligą ochrony przyrody, Muzeum Przemysłowem i i. Imprezy
te miałyby być pomyślane w ten sposób, aby zasiliły kasę Towarzystwa.
W dyskusji nad powyższemi wnioskami zabierali głos: Prof. Dr. J. Czekanowski, Prof. Dr. A. Fischer, Prof. Dr. J. G. Pawlikowski, Prezes Dr. J.
Poratyński, Dr. A. Bachmann i Dr. J. Falkowski, przyczem uchwalono: od
nośnie do a) i b) poruczyć opracowanie nowego statutu specjalnej Komisji
wybranej z członków Zarządu i zaproszonych osób, poczem ma zostać zwo
łane Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie celem rozpatrzenia i uchwalenia
nowego statutu, odnośnie zaś do c) poruczyć sprawy te nowemu Zarządowi
do rozpatrzenia i ewentualnego zrealizowania.
Na tern Walne Zgromadzenie o godz. 21,40 zakończono.
J. Falkowski.
13