92c237345f07c93da85bd0604a7324f7.pdf
Media
Part of Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludu polskiego / Lud, 1929, t. 28
- extracted text
-
POSZUKIWANIA
Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludu polskiego.
Na I. Kongresie Filologów Słowiańskich w Pradze w paź
dzierniku 1929 r. zostało zorganizowane wydawnictwo „Słownika
wierzeń i zwyczajów słowiańskich“ z inicjatywy Prof. Dra E.
Schneeweisa. Jako współpracownicy zostali uproszeni: St. Ro
mański (Bułgarja), K. Chotek (Czechosłowacja), W. Čajkanovió
(Jugosławja), E. Schneeweis (Łużyce), A. Fischer (Polska), D,
Zelenin (Słowianie wschodni), We wszystkich krajach słowiań
skich powstają lokalne komitety redakcyjne, mające w ciągu
najbliższego roku przygotować materjały przeoewszystkiem do
pierwszego tomu, który będzie zawierać słowiańskie zwyczaje
i wierzenia, związane z roślinami. Praca ta rozpoczęła się także
w Polsce i nie trzeba chyba dowodzić jej wielkiego znaczenia.
„Słownik wierzeń słowiańskich“ będzie wydany przez firmę Wal
ter de Gruyter, której wydawnictwa zbiorowe mają już wyrobioną
opinję, nietylko w Niemczech, ale i w innych krajach. Musimy
dołożyć więc wszelkich starań, aby dział polski w tym słowniku
opracować jak najlepiej. Dlatego Komitet redakcyjny zwraca
się z gorącą prośbą do wszystkich badaczy na polu etnografji
polskiej, aby pomogli w tych usiłowaniach przez zbieranie i nad
syłanie materjałów, dotyczących wierzeń i zwyrczajów ludowych
w związku z roślinami. Oczywiście idzie przedewszystkiem o ma
terjały zebrane bezpośrednio w terenie, względnie o dotąd nieogłoszone rękopiśmienne zapiski ludoznawcze lub zapiski ukry te
w dawnej prasie prowincjonalnej.
Prosimy o wiadomości, dotyczące następujących zagadnień:
1. Nazwyr ludowe roślin i ewentualne ich ludowe uza
sadnienie.
2. Prakty czne zastosowanie roślin w ży ciu codziennem ludu,
a mianowicie jako: n) pożywienie, b) materjał budowlany, c) su
241
rowiec do wyrobu odzieży i tkanin, d) środek farbiarski, e) środki
lecznicze lub trucizny.
3. Zioła, mające moc czarodziejską, a więc np. wzbudzające
miłość, cndarzające niezwykłą siłą, pozwalające wznosić się w po
wietrze lub stawać się niewidzialnym*
4. Rośliny, mające symboliczne znaczenie w obrzędach lu
dowych, np. przy weselu lub pogrzebie, przy chodzeniu z ma
ikiem i t. d.
'5. Rośliny, jako motywy zdobnicze w sztuce ludowej, np.
na domach, sprzętach domowych, garnkach, odziezy, haftach,
wycinankach, pisankach i t. d.
6. Zabawki, wyrabiane z roślin, np. kogutki, piszczałki,
batogi i czapki z sitowia, sikawki i pukawki z bzu, korale z ja
rzębiny, wiatraczki ze słomy i t. d.
7. Rośliny w opowieściach i pieśniach ludowych.
W celu ułatwienia poszukiwań podajemy spis roślin, szcze
gólnie ciekawych dla polskiego ludoznawcy:
lk
Agrest (Ribes grossular*a).
Arbuz (Cucurbita).
Arcydzięgiel lekarski (Archangelica officinalis).
Astry
Babka lancetowata (Ptantago lanceolata).
Babka kosmata (Ptantago media).
Babka pospolita (Ptantago major)
Bagno zwyczajne (Ledum palustre).
Barszcz pospolity (Heracleum Sphondylium)
Barwica (Marzana) wonna (Asperula odorata).
Barwinek pospolity (Vinca minor).
Bedłlta muszarka (Agaricus muscarius).
Bedłka pieczarka (Agaricus campestris).
Bez czarny (Sambucus nigra).
Bez hebd (Sambucus ebulus).
Bez koralowy (Sambucus racemosa).
Biedrzeniec wielki (Pimpinella magna).
Bieluń dziędzierzawa (Datura Stramonium).
Bluszcz pospolity (Hedera hélix).
Bluszczyk ziemny (Glechoma hederacea).
Bób wyka (Vicia Faba).
Borówka (Vaccinium myrtillus).
Bratek (Viola arvensis).
Brzoza pospolita (Betula).
Buk (Fagus).
Bukwica lekarska (Betonica off.).
Lud. T. XXVIII.
16
242
Burak (Beta vulgaris).
Bylica boże dYzewko (Artemisia abrotanum).
Bylica piohin (Artemisia Absinthium),
Bylica pospolita (Artemisia vulgaris).
Chaber łąkowy (Centaurea Jacea).
Chaber zbożowy (Bławatek) (Centaurea Cyanus).
Chmiel pospolity (Humulus lupulus).
Chrzan (Nasturtium armoracia).
Cebula zwyczajna (Allium cepa).
Cis (Taxus baccata).
Cykorja zwyczajna (Podróżnik) (Cichorium intybus).
Cyprys (Cupressus sempervireus).
Cytryna (Citrus limonum).
Czosnek właściwy (Allium sativum).
Czworolist pospol. (Paris quadrifolia).
Czyścień (Stachys).
Dąb (Quercus).
Dryjakiew podgryziona (Scabiosa succisa).
Drzewa.
Drzewa owocowe.
Dziewanna lekarska (Verbascum thapsus).
Dziewięciornik błotny (Parnassia palustris).
Dziewięćsił przyziemny (Carlina acaulis).
Dziewięćsił pospolity (Carlina vulgaris).
Dzięgiel zwyczajny (Angelica silvestris).
Dziurawiec pospolity (Hypericum perforatum).
Dzwonki polne (Campanula).
Endywja (Cichorium endivia).
Fasola (Phaseolus).
Figa (Ficus caricä).
Firletka płomieńczyk (Lychnis chalcedon "ca).
Fiołek (Viola).
>
Fiołek trójbarwny (Viola tricolor).
Glistnik pospolity (Jaskółcze ziele) (Chelidonium maius)
Głóg pospolity (Crataegus Oxyacantha).
Goryczki (Gentianeae).
Goryczka trojeściowa (Gentiana asclepiadea).
Goździk (Dianthus).
Groch siewny (Pisum sativum).
Gruszka (Pyrus). '
Grusza dzika (Pyrus communis).
Grzybień biały (Lilja wodna) (Nymphaea alba).
Grzyby (Funginae).
Herbata.
Hiacent (Hyacinthus orientalis).
Hortenzja ogrodowa (Hydrangea).
Hreczka (Fagopvrum tataricum).
Jabłoń (Pyrus malus).
Jagody.
Jałowiec pospolity (Juniperus communis).
Jałowiec sabina (Juniperus sabina).
Jarzębina pospolita (Sorbus aucuparia).
Jarzmianka większa (Astrantia maior).
Jarzyny.
Jaskier ostry (Ranunculus acris).
Jaśmin (Jasminum officinalis).
Jasnota biała (Lamium album).
Jęczmień (Hordeum).
Jemioła zwyczajna (Viscum album).
.Jesion zwyczajny (Fraximus excelsior).
Jodła pospolita (Abies alba).
Józefek lekarski (Hyssopus off.).
Kaczyniec (Knieć błotna) (Caltha palustris).
Kąkolnica zbożowa (Agrostema githago).
Kalina pospolita (Viburnum opulus).
Kalina hordowina (Viburnum Lantana).
Kapusta warzywna (Brassica oleracea).
Kawa (Coffea arabica).
Kmin (Cuminum).
Kminek pospolity (Carum Carvi).
Kokoryczka właściwa (Polygonatum officinale).
Koniczyna łąkowa (Trifolium pratense).
Koniczyna górska (Trifolium montanum).
Koniczyna polna (Trifolium arvense).
Konopie zwyczajne (Cannabis sativa).
Konwalja (Convallaria maialis).
Koper (Foeniculum vulgare).
Ropytnik pospolity (Asarum europaeum).
Krwawnik pospolity (Achillea millefolium).
Kuklik górski (Geum montanum).
Kuklik pospolity (Geum urbanum).
Kukurydza (Zea mays).
Kupalnik górski ob. Pomornik.
Kurzy ślad polny (Anagallis arvensis).
Lawenda prawdziwa (Lavandula vera).
Lebiodka pospolita (Origanum vulgare)
Len (Linum usitatissimum).
Leszczyna pospolita (Corylus avellana).
Lewkonja (Matthiola).
Lilja (Lilium).
Lipa (Tilia).
Lubczyk lekarski (Levisticum off.).
Lulek czarny (Hyoscyamus niger).
Łopian pospolity (Lappa communis).
Macierzanka zwyczajna (Thym us ser pyli urn).
Majeran ogrodowy (Origanum majorana).
Mak (Papaver somniferum).
Malina (Rubus idaeus).
Malina ostrężyna (Rubus eaesius).
Malwa (Malva).
Marchew dzika (Daucus carota).
Maczyniec górski (Chenopodiuin bonus Henricus).
Mech
Mieczyk dachówkowaty (Gladiolus inibfïcatus).
Mięta pieprzna (Mentha piperita).
Mikołajek polny (Eryngium campestre).
Miodownik rojnikowaty (Meilitus Melissophyllum).
Mirt.
Morwa (Morus).
Modrzew zwyczajny (A fées Larjx).
Nasiężrzał zwyczajny (Ophioglossum vulgatum).
Nogietek ogrodowy (Calendula off.).
Narcyz (Narcissus).
Niezapominajka błotna (Myosotis palustris1
Ogórek zwycz. ogrodowy (Cucumis sativus).
Olsza (Ainus).
Oman wielki (lnula Hefenium).
Orlik pospolity (Aquilegia vulgaris).
Orzech muszkatowy (Myristica fragrans).
Ośmiał mniejszy (Cerinthe minor).
Ostromldfcze (Euphorbia).
Ostrožen (Cirsium eriophorum).
Ostrożeń trójkoszyczkowy (Cirsium rivulare).
Ostróżka wyniosła (Delphinium elatum).
Ostróżka polna (Delphinium consolida).
Owies (Avenu).
Ożyna (Rubus ncmorosus).
Paproć (Aspidium).
Paprotka pospolita (słodyczka) (Polypodium vulgare).
Paprocie (Filices).
Pieprz turecki (Papryka) (Capsicum annuum).
Perz (Agropyrum repens).
Pieprz (Piper).
Pieprznik jadalny (Cantharellus cibariusl
Pietruszka domowa (Petrosclinum sativum).
Piwonja (Paeonia).
Podagrycznik właściwy (Śnitka) (Aegopodium Podagrami)
Podbiał pospolity (Tussilago farfara).
Pokrzyk (wilcza jagoda) (Atropa belladonna).
Pokrzywa zwyczajna (Urticą dioeca).
Pokrzywa żegawka (Üriica urens).
245
£*ł.
Pomarańcza (Citrus, auranlium).
Pomornik lekarski (Arnika) (Arnica montana).
Porzeczka właściwa IRibes rubrum).
Powojnica alpejska (Atragene alpina).
Poziomka zwyczajna (Fragaria).
Prawoślaz lekarski (Althaea officinalis).
Proso (Panicům maliaceum).
Przelot pospolity (Wełnica) (Anthyllis Vulneraria).
Prz'estçp pospolity (Bryonia alba).
Przewiercień okr;[głolisty (Bupleurum rotundifolium).
Przytul ja bagnowa' (Galium uligiňosum).
Przytul ja właściwa (Galium verum).
Przywrotnik pospolity (Alchemilla vulgaris).
Psianka kartofel (Solanum tuberosum).
Psianka słodkogorz (Solanum dulcamara).
Pszenica zwycz. (Triticum vulgare).
Purchawka olbrzymia (Lycoperdon).
Rezeda (Reseda).
Rogoża szeroko- i wąskolistna (Typha latifolia pi angustijolia).
Rojownik lekarski (Melissa oificinalis).
Rozchodnik płaskolistny (Ledům maximum).
Rozmaryn lekarski (Rosmarinus orf.).
Rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia).
Róża (Rosa).
Rzepa (Brassioa Rapa).
Rzepnik pospolity (Agrimonia eupatoria).
Rzodkiewka (Raphanus sativus).
Rzeżucha gorzka (Cardamine aniara).
Rumianek lekarski (Chamonilla).
Ruta ogrodowa (Ruta graveoleus).
Ryż (Orysa sativa).
Sałata (Lactuca sativa).
Sasanka dzwonkowata (Pulsatilla pajens).
Siano
Skrzypy (Equisetaoeae).
Śliwa domowa (Prunus domestica).
Śnieć (Secale cornutum).
Śnieżyczka (Galanthus nivalis).
Sosna pospolita (Pinus silvestris).
Srebrnik kurze ziele (Potentilla).
Srebrnik pospol. (Potentilla anserina).
Storczyk plamisty (Orchis maculata).
Stokrotka pospolita (Bellis perennis).
Soczewica (Lens estulenta).
Świerk pospolity (Picea excelsa).
Świetnik pospolity (Euphrasia).
Szafran (Crocus sativus).
,
246
Szakłak pospolity (Rhamnus cathartica).
Szakłak kruszyna (Rhamnus frangula).
Szałwija lekarska (Salvia officinalis).
Szanta pospolita (Marrubium vulgare).
Szarota biała (Guaphalium dioicum).
Szarotka (Leontopodium alpinum).
Szczaw tarczowaty (Rumex scutatus).
Szczeć leśna (Dipsaeus silvestris).
Szelążnik większy i mniejszy (Rhimantlius Crista gaili).
Tamaryszek (Września porzenna) (Myricaria germanica).
Tarnina (Prunus spinosa).
Tasznik pospolity (Capsella bursa pastoris).
Tatarak pospolity (Acorus calamus).
Tojad mordownik (Aconitum).
Topola (Populus).
Topola osika (Populus tremula).
Trawa
Trędownik pospolity (Scrophularia nodosa).
Trojeść pieniężnik (Lysimachia Nummularia).
Trzcina pospolita (Pliragmites communis).
Trzmielina brodawkowata (Evonymus verrucosus).
Tulipan (Tulipa)
Tysiącznik pospolity (Erythrjea centaurium).
Tytoń
Wiąz brzost (Ulmus tuberosa).
Wiciokrzew czarny (Lonicera nigra).
Wiciokrzew zwyczajny (Suchodrzew) (Lonicera Xylosleum).
Wilczełyko wawrzynkowate (Daphne mesereum).
Wilżyna polna (Ononis hircina).
Winogrona (Vitis vinifera).
Wierzbówka górska (Epilobium montanum).
Wiśnia (Primus cerasus)
Witułka pospolita (Werbena) (Verbena officinalis).
Wodorosty (Alginae).
Wrotycz jastrun (Tanacetum Leucanthemum).
Wrotycz maruna (Tanacetum Parthenium).
Wrotycz swojski (Tanacetum vulgare).
Wrotycz szerokolistny (Piwonja) (Tanacetum Balsamita).
Wyka (Vicia).
Zawilec biały (Anemone nemorosa).
Ziemniaki (Solanum tuberosum).
Zioła lecznicze.
Źabieniec pospolity (babka wodna) (Alisma Plantago),
Żmijowiec pospolity (Echium vulgare).
Żywokost lekarski (Symhytum officinale).
Żywotnik amerykański (Cyprys) (Thuja occidentalis).
Żyto (Secale cereale).
247
Długi ten spis bynajmniej nie wyczerpuje całego mateTjału, jaki tu wchodzi w rachubę i dlatego pożądane są również
zapiski dotyczące roślin w spisie powyższym niewymienionych.
Wierzenia i zwyczaje ludowe związane z ro
ślinami należy zapisywać jak najdokładniej
i zawsze podać miejscowość, w której daną wia
domość dało się zanotować, oraz imię i nazwi
sko osoby opowiadające .
Materjały proszę nadesłać na ręce komitetu redakcyjnego
pod adresem Adam Fischer, Lwów Uniwersytet Za
kład etnologiczny. O ile kwestjonarjusz ten da wyniki obfite
i wartościowe, zebrane materjały stworzą zawiązek Polskiego
Archiwum Etnograficznego.
Adam Fischer.