Cyfrowa Etnografia

a381d9ae994028af939414dae77deabe.pdf

Media

Part of Kronika etnologiczna / Lud, 1927, t. 26

extracted text

KRONIKA ETNOLOGICZNA.
•j- Andrzej Gawroński (1885—1927). W lutym 1928 r.
Lwowskie Towarzystwo Naukowe i Polskie Towarzystwo Orjentaliscyczne obchodziły uroczystem posiedzeniem rocznicę śmierć i An­
drzeja Gawrońskiego, profesora językoznawstwa po.owna wczego i filologji indyjskiej na uniwersytecie lwowskim, członka komitetu re­
dakcyjnego „Ludu“. Gawroński łączył niezwykle rczległą ; grun­
towną znajomość ęzyków i literatur nietylko europejskich, ale
także wschodnich, z żywem zainteresowaniem dla -’nnych dziedzin
humanistyki, historji, filozofji i historji kultury. Z prac czysto ję­
zykoznawczych pozostawił niewiele. Pewna część 'ch to artykuły
i rozprawki, które ukazały się w „Języku Polskim“, t. IV—VII.
Większość spuścizny naukowej Gawrońskiego dotyczy różnych
dziedzin indologji, przedewszystkiem literatury indyjskiej. Prace
te, jako przeznaczone dla zagranicy, pisane są prawie wyłącznie
w językach obcych (niemieckim, angielskim i francuskim). Publi­
kował je zrazu zagranicą, później w „Roczniku Orjentalistycznym“
lub w „Pracach Komisji Orjentalistycznej“ Akademji. Z poszcze­
gólnych działów literatury indyjskiej pociągały Gawrońskiego prze­
dewszystkiem literatura buddystyczna i dramat. Zajmował się on
krytyką tekstu i chronologią pieśni eplcznych Aś/aghosy, poety
buddyjskiego z 2-go w. p. Chr. i przetłumaczył nawet wybór jego
utworów na rymy polskie (Bibljoteczka Wschodnia Nr. 2). W zbio­
rze rozpraw p. t. Notes sur les sources de quelques drames indiens
(1921, Prace Kom. Or. Nr. 4) wykazuje wpływ pierwiast­
ków ludowych aa kilka artystycznych dramatów indyjskich.
Szczególniej artykuł La genèse de Vacte IV de Vikramoroasi jest
bardzo interesujący dla folklorysty- Gawroński wykazuje w nim,
jak pewna legenda indyjska z bleg em czasu staje się bajką lu­
dową, z której zaczerpnął KâliüSsa fabułę swego dramatu. Ze
wżerem poety była bajka, a nie legenda, wynika z okoliczności,
że te właśnie motywy, których brak w legendzie, a które napo­
tykamy w bajce, są typowemi dla bajki indyjskiej. Przemiana le­
gendy na bajkę, ilustracja ekskluzywnej zresztą teorji braci Grimm,
spowodowana jest tutaj dwudziestowiekową ewolucją poglądów
religijnych. Nowa religja, buddyzm, przejmuje legendę, wegetującą

116
już tylko w postaci bajki ludowej, aby ją natchnąć nową treścią,
przedstawić bohatera zwykłej bajki jako nkarnację Buddhy. W tymże
artykule Gawroński wykazuje, jak we formie swej IV akt wymie­
nionego dramatu Kâlidâsy wykazuje wpływ misterjów krysznaickich, tych zaczątków dramatu indyjskiego. Jak owe misteria składa
się cn ze samych długich monologów, zawierających skargi mi­
łosne bohatera i jego ukochanej i zaopatrzony jest w liczne in­
strukcje sceniczne, dotyczące tańców i śpiewów. Także inny dramat
Kälidäsy : Sakuntala, opierający się głównie na wątkach czerpa­
nych z epcpei, zawiera, jak wykazał Gawroński, motywy z bajek,
powtarzające się w literaturach nietylko wschodnich, ale i zachod­
nich. Kombinację dwóch głównych motywów dramatu indyjskiego
(motywu pierścienia i motywu przekleństwa) odnajdujemy w pewnej
baśni węgierskiej. Dzięk: znajomości języków wschodnich, bałka/ skich, węgierskiego i fińskiego, Gawroński prz/gotowany był jak
nikt inny do podjęcia się olbrzymiego, dotąd zaledwie tkniętego
zadania opracowania wpływów wschodnich na .folklor i literatury tudowe europejskie. Szczególnie główne źródła tych wpływów, Indje,
były przecież jego specjalnością. Lecz zainteresowania metodyczne
wybijały się u niego na pierwszy plan. Zadowolnił się rozprawką
p. t.: La fable dramatique du Malatimadhaca adm la littérature populaire
turque, która jest wzorem metodycznym dla prac tego rodzaju.
Wykazuje on w niej, jak pewna bajka ludowa turecka, której
archetyp rekonstruuje na podstawie trzech wersyj (dwóch tureckich
i jednej albańskiej), zbliża się doborem i ugrupowaniem wątków
tak dalęce do fabuły dramatu staroindyjskiego IVL 'atimadhava (Bhavabbutiégo), że można mówić prawie o identyczności. Bajka "ndyjska,
która za niewiadomo jakiem pośrednictwem dostała się do I ureji,
nie zachowała się, ale istnieć musiała i albo była źródłem dramatu
indyjskiego, albo sama z dramatu powstała. Mamy tu do czynienia
z konkretnym wypadkiem wpływów literatury ludowej indyjskiej,
wpływów, które od prastarych czascw aż po późne średniowiecza
zanładniają literaturę Zachodu. Jeśli motyw jest prosty, pojedyn­
czy, często rozstrzygnąć trudno, czy idzie o monogenję czy
poligónję. Ciekawem pod tym względem jest np. podanie o kani
żywiącej się dżdżem, zaświadczone już w epopei starcir.dyjskiej
(poř. S. Stasiak Cataka R. O. II). Gawroński, który wyraźnie zdążał
do syntezy umysłowoścf. indyjskiej, nie zatrzymywał się daíej na
tych szczegółowych proc emach. Starał się raczej równomiernie
uprawiać wszystkie dziedziny filologjl indyjskiej. Do bistorji i chronologji indyjskiej pozostawił dwa przyczynki w języku angielskim
(w księdze pamiątkowej dla Windischa i w R. O. II) oraz artykuł
Trudności i UiłaściiOości bedań nad dziejami Indyj (Księga djazdu
Historyków 1925). Ten ostatni, jak również artykuł Między Wscho­
dem i 'adwdem („Przegląd współczesny“ czerwiec 1924) zawie­
rają głęboką i bystrą charakterystykę umysłowości indyjskiej, ujmu­
jącej wszystko sab suecie aeterniiatis i zrachodzącej swą równowagę

i

117
to kołysaniu się między krańcowościami. Dużo cennych przyczyn­
ków do charakterystyki filozofji, religji i kultury indyjskiej znajdu­
jemy w uwagach do tłumaczeń, które Gawroński pozostawił (Sadhańy Rabindranath’a Tagore, Pieśni epicznych Aévaghos’y, Zarysu
filozofji indyjskiej Deussen’a). — Myliłby się jednak ten, ktoby
z tych obszernych, częściowo egzotycznych zainteresowań śp. Ga­
wrońskiego wyciągnął wniosek, że oddany był jedynie zgłębiania
obchodzących, go problemów naukowych. Przeciwnie, ostatnią
część swego krótkiego żywota poświęcił on organizacja młodej
nauki polskiej, bądź to zabierając głos w kweshach podstawowej
wagi (por. jego artykuły Nauka narodowa czy międzynarodowa,
„Nauka“ tom IV i Sprawa nauki jęzfjków klasycznych W szkole
średniej „Przegląd Współczesny“, styczeń 1923) bądź też zabie­
gając około ugruntowania orjentalistyki jako nowej gałęzi nauki
polskiej. Owocem jego trudów jest z jednej strony Instytut Orjentalistyczny U. J. K. we Lwowie, z drugiej strony Polskie Towa­
rzystwo Orjentalistyczne, którego organ Rocznik Orjentahstyczny
(dotychczas tomów IV) stanął odrazu na wysokim poziomie na­
ukowym. Także czasopismo Język Polski zawdzięcza swe istnienie
w znacznej mierze inicjatywie śp. Gawrońskiego. WkońcU był on
jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa językoznatoczego.
Zarówno doniosłość metodyczna prac naukowych, jak też
działalność organizacyjna zapewniają śp. Andrzejowi Gawroń­
skiemu trwałe miejsce w historji Nauki Polskiej.

Jerzy Kiiryłowicz.
*j* Jan Świętek, em. inspektor kolejowy zmarł w Krakowie
3. VI. 1926 r. Był to jeden z bardzo dzielnych etnografów-amatorów, który pozostawił po sobie wiele prac o znacznej wartości.
Z dzieł tych na szczególne podkreślenie zasługują : 1 ) Lud nadrabski od Gdowa po Bochnię, Kraków 1893. 2) Zwyczaje i po­
jęcia prawne ludu nadrabskiego, Kraków 1897 (odb. z Mat. antr.
arch. etnogr, II). 3) Borowa, Kraków 1904 (odb. z Mat. antr. arch.
etnogr. VII) 4) O dotychczasowych badaniach nad wierzeniami
ludu polskiego i postulaty na przyszłość. Pamiętnik III. Zjazdu
historyków. Sekc. IV. 5) Liczby 3 i 9 w mitach, wyobrażeniach
mitycznych, praktykach i zwyczajach ludowych, Lwów 1904
Prócz tych prac wydanych oddzielnie ś, p. J. Swiętek za­
mieścił też wiele prac w czasopismach, zwłaszcza w „Ludzie“.
Dlatego Redakcja „Ltidu“ żegna go z prawdziwym żalem, nietylko jako znakomitego etnografa, ale jako długoletniego współ­
pracownika i członka Towarzystwa Ludoznawczego.
"f Włodzimierz Hnatiuk, zasłużony badacz na polu etnografji ruskiej zmarł we Lwowie dnia 6 października 1926 r.
Urodź, w Wełesnewie, w pow. buczackim 21 maja 1871 r.
uczęszczał do szkół w Buczaczu i w Stanisławowie, następnie na

118
wydział filozoficzny uniwersytetu lwowskiego, który ukończył
w r. 1898, poczem został suplentem I gimnazjum ruskiego we
Lwowie. Wkrótce jednak zrezygnował z posady nauczycielskiej
i poświęcił się wyłączr e pracy naukowej, jako sekretarz Towa­
rzystwa naukowego im. Szewczenki. Działalność jego była
bardzo intensywna w komisji etnograficznej Tow. nauk. im. Szew­
czenki, w której po śmierci Iwana Franki objął też przewodr ictwo,
Š. p. Hnatiuk, mimo słabego zdrowia odbywał liczne podróże po
całym kraju, a szczególnie dokładnie zbadał w sześciu podróżach
( 1895, 1896, 1897, î 899, 1903) Ruś podkarpacką. Wynikiem tych
podr iży były bardzo liczne prace.
Już jako student ogłaszał ś. p. Hnatiuk materjały etnogra­
ficzne w „Posłannyku” brzeżańskim w r. 1889, a następnie w piśrriie „Nowyj Hałyczanyn“. Dzieła jego dotyczą głównie t. zw.
wówczas Rusi węgierskiej. Na szczególne podkreślenie zasługują
następujące: 1) Pryczynok do isto ji znosyn hałyćkych i uhorśkych Rusyniw (Lit.-naukowyj Wistnyk 1899 i odb.). 2) Ruśki
oseli w Baczci (w połudn. Uhorszczyni) (Zapysky T. XXII i odb.).
3) Hungarico-Ruthenica. (Zapysky T. XXVIII i odb.). 4) SłowaćkyJ
opryszok Janoszik w narodnij poeziji. (Zapysky T. XXXI—XXXII
i odb.). 5) Rusyr.y prjasziwśkoji eparchji i jich howory. (Zapysky
T. XXXV—XXXVI i odb.). 6) Słowaky czy Rusyny? (Zapysky
T. XLII i odb.). 7) Legenda pro try żinoczi wdaczi. (Zapysky
T. XCVII i odb.). 8) Zapropaszczena zbirka uhroruśkych kazok.
(Zapysky T. CXVII — CXVIII i odb.). 9) Uhroruśk" duchowni
wirszi. (Zapysky T. XLVI — XLVII i XLIX i odb.). 10) Etno­
graficzni materijały z Uhorśkoji Rusy. T. I—VI, (Etnograficzny]
Zbirnyk T. III —IV, IX, XXV, XXIX —XXX). 11) WesiljewKeresturi (w poîud. Uhorszczyni). (Materjały do ukraińskoji etno­
logii T, X i odb.).
Innych ruskich obszarów dotyczyły dzieła: 1) Znosyny Ukraińciw iz Serbamy. (Naukowyj Zbirnyk pryswjacz. Prof. M. Hruszewśkomu). 2) Polski etnografy pro Rusyniw. (Zapysky T. XXXI
i odb.). 3) Wirszowana legenda pro rycarja smerť. (Zapysky
. L.’
i 4) Choceńśkyj spiwannyk Łewyćkych. (Zapysky
T. XCI i odb.). 5) Kupannje . pałennje wid m u Hałyczyni (Ma­
terjały do ukraińskoji etnol. T. XV i odb.). 6) Lirnyky. (Etnogr,
Zbirnyk. T. II). 7) Legendy z Chita śkoho Zbirnyka. I połow.
XVIII w. (Zapysky T. XVI). 8) Pisenni nowotwory w ukraińśkoruśkij narodnij słowesnosty. (Zapysky T. L i LII i odb.). 9) Ná­
rodní opowidannija pro tjutjunariw. (Zapysky T. CXXII i odb.).
10) Kusznirstwo u Hałyczyni, (Materjały do ukralńśkoji etnolog,,
T. I). II) Tkactwo u schidnij Hałyczyni. (Materjały T. III i odb.),
12) Narodna pożywa i spoc:o iji pryprawy u schidnij Hałyczyni,
(Materjały I i odb.). 13) Narodna pożywa na Bojkiwszczyni. (Na­
ukowyj Zbirnyk prysw. prof. M. Hruszewśkomu). 14) Bcjkiwśke
wesilje w Mszanci, starosamb. pow. (Materjały T. X i odb,).

119
15) Hałyćko-ruśki anekdoty. (Etnogr. Zbirnyk T. VI), 16) Hałyćko-ruśki narodni legendy. T. I—II, (Etnogr. Zbirnyk. T. XII—XIII).
I 7) Zr.adoby ďc ukraińskoji demonologii. T. I—II. (Etnograficzny]
Zbirnyk. T. XV, XXXIII —XXXIV). 18) Kołomyjky. T. I —III.
(Etnogr. Zbirnyk, T. XVII — XIX). 19) Narodni opowidannija pro
opryszkiw. (Etnogr. Zbirnyk. T. XXVI). Praca uzyskała nagrodę
Rosyjsk. Akademji Nauk im. A. Kotlarewskiego. 20) Pocboronni
zwyczaji i obrjady. (Etnogr. Zbirnyk. T XXXI—XXXII). 21 ) Koladky i szczedriwky. T. I—II. (Etnogr. Zbirnyk. T. XXXV—XXXVI).
22) Ukraiński narodni bajky. (Etn. Zbirnyk. T. XXXVII—XXXVIII).
23) Ukraińska narodnja słowesnist’. W sprawi zapysiw ukraińśkoho etnograficznoho materjału. Wiedeń 1917
rócz tego ogłosił
w Lipsku przy Kraussa „Anthropophytei“ odpowiedni materjał ruski
p. t. : Das Geschlechtsleben des ukrainischen Bauernvolkes. T. I—II.
Lipsk 1909—1912.
Już na podstawie w/mienionych tytułów można nabrać po­
jęcia o ogromie pracy ś. p. Hnatiuka. Jeden człowiek dokonał
dzieła, jakiem w innych warunkach chlubią się całe komisje.
A godzi się przytem dodać, że ten niestrudzony choć oddawna
ciężko chory etnograf nie poprzestawał na ogłaszaniu samego su­
rowego materjału, ale teksty swe zaopatrzył w bogate przypiski
porównawcze. Dlatego prace ś. p. Hnatiuka miały i zachowają
znaczenie nietylko dla ludoznawstwa ruskiego, ale dla całej etno­
graf i słowiańskiej. Wyrazem uznania tych ogólnych zasług były
nominacje ś. p. Hnatiuka na członka - korespondenta Rosyjskiej
Akademji Nauk w Petersburgu, „Ukraińskiej Akademji Nauk w Ki­
jowie, Národopisná Společnost Československá w Pradze, Verein
f. oesterreichische Volkskunde w Wiedniu i t. d. Towarzystwo ludo­
znawcze we Lwowie utraciło w ś. p. zmarłym jednego ze swych
pierwszych członków i jednego z najstarszych współpracowników
„Ludu“, dlatego z głębokim żalem oddaje cześć pamięci nie­
strudzonego i prawdziwie 'ideowego działacza na polu etnografji
słowiańskiej.

Adam Fischer.
Błp. Regina Lilientalowa, wybitna badaczka folkloru ży­
dowskiego w Polsce, zmarła w Warszawie dnia 4 grudnia 1924 r.
Urodzona w 1877 r. w Zawichoście, pierwsze wykształcenie ode­
brała w progimnazjum źeńskiem w Sandomierzu. Już od najwcześ­
niejszej młodości bardzo wieie pracowała nad sobą. V/ 20-tym
roku życia wyszła zamąz i przeniosła się do Warszawy, gdzie
miała możność oddawania się badaniom naukowym. Gdy w okre­
sie przedrewolucyjnym zorganizowano „lotny uniwersytet polski
w Warszawie“, Lilientalowa bardzo pilnie i systematycznie uczę­
szczała na wykłady i pod wpływem prof. Ludwika Krzywickiego
zainteresowała się żywo studjum etnolog.-.. Już od r. 1898 zaczy­
nają się ukazywać w „Wiśle“ i „Ludzie“ pierwsze jej prace. I tak :

120
„Przesądy żydowskie“ (Wisła, t. XII, XIV), „Wierzenia, przesądy
i praktyki ludu żydowskiego* (Wisła, t. XVIII, XIX), „Zaręczyny
i wesele żydowskie“ (Wisła, t. XIV), „Pieśni ludowe żydowskie“
(tłumaczone białym wierszem, Wisła, t. XVI—XVIII), „Zycie po­
zagrobowe i świat przyszły w wyobrażeniu ludu żydowskiego
(Lud, t. VIII).
Lilientalowa nie ograniczyła się jednak do studium folkloru
współczesnego, lecz sięgnęła w daleką przeszłość, badając barć zo
ściśle na podstawie literatury biblijnej i talmudycznej genezę i roz ivćj
dzisiejszych zwyczajów i obrzędów ludowych. Powstaje bardzo ob­
szerna i wyczerpująca praca: „.Święta żydowskie w przeszłości
i teraźniejszości, część I (święta pielgrzymie: Pesaeh, Szabuoth
i Sukoth, — Rozprawy wydziału filologicznego Akademji Umie­
jętności w Krakowie, t. XLV), część II (Rosz-Haszana i jomkipur, tamże, t. Li!) i część III (święta historyczne : Purim i Chanuka, tamże, t. LVIII). Pracę swą zaopatrzyła autorka w 20 tablic
wycinanek, zebranych z "óżnych okolic Polski, ponadto w ilu­
stracje rozmaitych zabawek ludowych i w melodje pieśni, śpie­
wanych w odnośne święta. — Prócz „Świąt“ ukazały się w druku
jeszcze następujące rozprawy: „Dziecko żydowskie' (Materjaiy
kom. antrop.-archeolog, i etnogr. Akademji Umiejętności w Kra­
kowie, t. VII, — również w „Mitteilungen zur jüd. Volkskunde“,
r. 1909 w przekładnie niemieckim Alfreda Landau’a : „Das Kind
bei den Juden“). „Legendy żyd. o wyjściu Żydów z Egiptu“
(Lud, t. IX), „Zjawiska przyrody w wyobrażeniu i praktyce ludu
żydowskiego“, („Safrus“, książka zbiorowa, poświęcona sprawom
żydowstwa, Warszawa 1905j. „Precz z barbarzyństwem. Rzecz
0 obrzezaniu“, (Warszawa 1908). „Kult ciał niebieskich u staro­
żytnych Hebrajczyków i szczątki tego kultu u współczesnego ludu
żydowskiego“ (Arch nauk antropologicznych, t. I, Nr._ 6), „żywot
Mojżesza na podstawie legend żydowskich“ („Nowe Zycie“, mie­
sięcznik, poświęcony nauce, literaturze i sztuce żydowskiej, ze­
szyt ÏI i dalsze, Warszawa 1924 r.). „Ajn ha’ra („złe oko“ w „Jü­
dische Philologie“, piśmie poświęconem żyd. językowi, literaturze
1 etnografji, Warszawa 1924). „Dziecko żydowskie“ Kraków 192. ’
Prace Kom. etnogr Akad. Um. Nr. 3. Ponadto przyjęto do druku:
„Kult ognia u starożytnych Hebrajczyków i szczątki tego kultu
u współczesnego ludu żydowskiego“ (w Arch. nauk antropolo­
gicznych), „Kult wody u starożytnych Hebrajczyków i szczątki
tego kultu u współczesnego ludu żydowskiego“ (tamże).
Wedle wiadomości, udzielonych mi łaskawie przez rodzinę,
pozostały w rękopisie dalsze prace : „Rzut oka na dzieje żydów
w Polsce“ i „Wykład snów, jako odbicie dziejów“ (odczytane na
posiedzeniu Polskiego Towarzystwa Etnograficznego w Warszawie,
18 maja 1922 r.). — Ostatnio zaś zebrała Zmarła wiele materjału
i rozpoczęła nowe prace na zamierzone tematy : „Święta żydowskie
i t. d., cz. IV (Sabath) i cz. V (święta pomniejsze i posty), Ob­

121
rzędy pogrzebowe u Żydów, Kult ziemi u starożytnych Hebraj­
czyków i szczątki tego kultu u współczesnego ludu żyd., Żydow­
skie obrzędy weselne (szerzej opracowane), Wierzenia i praktyki
ludu żydowskiego, związane z menstruacją, Lecznictwo ludowe
żydowskie, Angelologja i demonologja u żydów.
Niestety wczesny zgon przeszkodził spełnieniu tych zamie­
rzeń. Przejścia ostatnich lat, trudne warunki materjalne i ciężka
praca dla chleba podkopały zdrowie Lilientalowy. Nic też dziw­
nego, że wśród takich warunków prędko rozwinęła się choroba,
która w młodym jeszcze wieka (47 lat) kres położyła jej życiu.

Giza Fränkloica.
Rozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświe­
cenia Publicznego z dr.i a 27. grudnia 1926 r. w sprawie pro­
gramu studjów i egzaminów w zakre .ie antropologji, etnografji z etnologią i prehistorji na stopień magistra
filozofji. Na podstawie art. 1 14 ustawy z dnia 13 lipca 1920 roku
0 szkołach akademickich (Dz. U. R. P. Nr. 72, poz. 494) i sto­
sownie do § 4 rozporządzenia Ministra Wyznań Religijnych i Oświe­
cenia Publicznego z dnia 2ó listopada 1925 roku L. 13054-IV/25
w sprawie egzaminów magisterskich na wydziałach fi ozoficznych
(humanistycznych i matematyczno-przyrodniczych) uniwersytetów
(Dz. U. Min. W. R. i O. P. z r. 1926 Nr. 8, poz. 65), zarządzam
w porozumieniu z Radami tych Wydziałów co następuje:
§ 1. Egzaminy z zakresu antropologji, etnografji z etnologią
1 prehistorji na stopień magistra filozofji oraz warunki dopuszczenia
do nich są następujące:
A. Egzaminy, obowiązujące każdego stuoenta, studjującego
w powyższym zakresie:
Trzy egzaminy z pośród następujących:
1. Antropologia (kurs elementarny). Egzamin jest ustny.
2. Etnografja z etnologją (kurs elementarny). Egzamin jest ustny.
3. Prehistoria (kurs elementarny). Egzamin jest ustny.
4. Psychologja (kurs elementarny). Egzamin jest ustny.
5. Geologja (kurs elementarny). Egzamin jest ustny.
6. Geografja (kurs elementarny). Egzamin jest ustny.
7. Socjologja (kurs elementarny). Egzamin jest ustny.
8. Jedna z nauk historycznych (historja, literatura, sztuka),
filo'ogicznych (slawistyka i t. p.) lub przyrodniczych, przyczem
jednym z egzaminów musi być egzamin wymiethiony pod 1 ), 2)
lub 3).- Egzamin jest ustny.
9. Główne zasady nauk filozoficznych. Egzamin jest ustnyWarunkiem dopuszczenia studenta do każdego z egzaminów,
wymienionych pcd A. od 1 do 8, jest wykazanie się świadectwem
czynnego udziału w odpowiednich ćwiczeniach wstępnych przez
conajmniej 2 trymestry.

122
B. Do wyboru przez studenta jedna z następujących grup
egzaminów:
a) Grupa antropologiczna:
10. Szczegółowa znajomość antropologji systematycznej, ogól­
nej, społecznej i etnicznej. Egzamin jest pisemny pod nadzorepi
i ustny.
I 1. Metody badań antropologicznych. Egzamin jest ustny.
Warunkiem dopuszczenia studenta do egzaminu pod B. 10
jest wykazanie się świadectwem czynnego udziału w pracowni
przez conajmniej 5 trymestrów. Warunkiem dopuszczenia do udziału
w pracowni jest uprzednie zdanie egzaminu pod A. 1.
b) Grupa etnologiczna :
10. Szczegółowa znajomość etnografji Polski i powszechnej
(kultury materialnej, duchowej i społecznej) oraz etnologji. Egza­
min jest pisemny pod nadzorem i ustny.
1 1. Metody badań etnologicznych Egzamin jest ustny.
Warunkiem dopuszczenia studenta do egzaminu pod B. 10
jest wykazanie się świadectwem czynnego udziału w ćwiczeniach
wstępnych lub w seminarjum przez conajmniej 6 trymestrów. Wa­
runkiem dopuszczenia do udziału w seminarjum jest uprzednie
zdanie egzaminu pod A. 2.
c) Grupa prehistoryczna :
10. Szczegółowa znajomość prehistorji Europy, Starożytnego
Wschodu i Afryki Północnej oraz prehistorji Polski. Egzamin jest
pisemny pod nadzorem i ustny.
1 1. Metody badań prehistorycznych. Egzamin jest ustny.
WarünKem dopuszczenia studenta do egzaminu pod B. jest
wykazanie się świadectwem czynnego udziału w pracowni przez
conajmniej 5 trymestrów. Warunkiem dopuszczenia do udziału
w pracowni jest uprzednie zdanie egzaminu pod A. 3,
C. Dowolnie wybrany inny przedmiot w zarysie, dla którego
jest przewidziany program osobném rozporządzeniem.
W czasie jednej sesji egzaminacyjnej student może zdawać
nie więcej, niż 2 egzaminy.
§ 2. Temat pracy magisterskiej student może otrzymać po
odbyciu conajmniej 6 trymestrów studjów oraz po zdaniu wszyst­
kich egzanrnów wymienionych pod A.
Praca magisterska powinna być wykonana na temat z dzie­
dziny grupy przedmiotów, wybranej z wymienionych w § 1 pod B.
Po otrzymaniu tematu pracy magisterskie], bądź po przy­
jęciu przez Komisję Egzaminacyjną do oceny pracy, przewi­
dzianej w § 6 al. 3 przytoczonego na wstępie rozporządzenia Nr.
13034-IV/25 student może zdawać egzaminy, wymienione pod B.
§ 3. Ostatnim egzaminem, przy którym Podkomisja Egza­
minacyjna przeprowadzać będzie ze .studentem dyskusję na temat
jego pracy magisterskiej i kontrolować również ogólną znajomość

123
całokształtu wiedzy studenta, jest egzamin wymieniony w § 1
pod B. 11.
§ 4. Każdy trymestr studjów studenta będzie mu zaliczony
do magisterjum, jeżeli łączna liczba godzin wykładów i ćwiczeń,
przesłuchanych i odrobionych z zakresu wiedzy, odpowiadającego
§ 1 niniejszego rozporządzenia, będzie wynosić conajmniej 10 go­
dzin tygodniowo.
Warszawa, dnia 27 grudnia 1926 r. (Nr. IV. S. W. 13510/26).
Minister, Kierownik Ministerstwa
Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego
(—) K. Bartek
Kongres sztuki ludowej w Pradze 1928 roku. Między­
narodowa Komisja współpracy Intelektualnej Ligi Narodów orga­
nizuje na koniec października 1928 r. w Pradze Międzynarodowy
Kongres Sztuki Ludowej. Zadaniem Kongresu ma być naukowe
opracowanie poszczególnych zagadnień sztuki ludowej r jej tere­
nowych przejawów. Nadto przez poznanie sztuki ludowej w róż­
nych krajach i. międzynarodową wymianę myśli w tej dziedzinie
kongres dążyć będzie do zbliżenia narodów.
Kongres będzie mieć wielce doniosłe znaczenie dlą badań
nad sztuką ludową. Program obmyślono bardzo szeroki, bo bro­
szura Centralnego Komitetu Kongresu zapowiada, że terenem ba­
danym przez Kongres międzynarodowy będwe Europa, Ameryka,
Azja, Afryka i Oceanja. Uzupełnieniem Kongresu będzie Między­
narodowa wystawa Sztuki Ludowe; w Bernie, prawdopodobnie
w roku 1931.
Kong" es da niewątpliwie ważny wynik teoretyczny przez
dokładne określenie pojęcia sztuki ludowej, które obecnie ;est
chwiejne i niejednolite. Nadto głównemi tematami obrad będą za­
gadnienia : 1 ) Rozprzestrzenienie geograficzne przejawów sztuki
ludowej. 2) Wykaz jej zabytków. 3) Sposoby zachowania sztuki
ludowej i jej rozwoju.
Szczególna uwaga skoncentruje się w dziedzinie sztuki lu­
dowej plastycznej i dekoracyjne; t. zn. : 1. Budownictwo (demy,
świątynie i t. d.), dekoracja zewnętrzna (rzeźba, malarstwo), dachy,
balkony, ogrody i f. d. 2. Dekoracja wnętrz. 3. Malowidła, dy­
wany tkane i haftowane. 4. Sprzęty. 5. Wozy, sanie, łodzie zdobione
i t. d., uprząż. 6 '' Narzędzia rolnicze i statki (laski, rączki rzeź­
bione, formy dc ciasta, sera i masła). 7. Ceramika i szkło. 8. Ple­
cionkarstwo i koszykarstwo. 9. Roboty z papieru, tektury, kory,
wosku, słomy, liści, kwiatów, muszel, drutu, rogu, kości, łuski, "
kamienia, kryształu. 10. Skory i futra (krój, technika zdobienia).
1 1. Tkaniny (technika pierwotna, ozdoby tkane, malowane, haft,
koronka i na ogół wszelkie wyroby zdobione z jedwabiu, wełny,
bawełny, rafji i włókien roślinnych, włosia, sznurków, piór i t. d.).

124
12. Stroje (nakrycia głowy, czapki, kapelusze, pasy, odzież, ręka­
wiczki, obuwie). 1 3. Ozdoby ciała, klejnoty, uczesania, grzebienie,
djademy, amulety, fetysze, l^f. Posągi i rzeźby z kamienia, gliny,
wosku, drzewa i metalu, 15. Obrazy, papiery malowane, alma­
nachy, karty, sztychy świeckie, religijne i satyryczne. 16. Stroje
odświętne i teatralne. 17. Pierwiastek artystyczny w obrzędach
• dorocznych i rodzinnych. 18. Lalki, marjonetki. 19. Zastosowanie
sztuki ludowej do teatru i misterjów. 20. Zdobnictwo w instru­
mentach muzycznych.
Nadto do tego zakresu wciąga się również muzykę i pieśni
ridcwe. Zarówno pieśni jak i muzykę instrumentalną Kongres
będzie rozważał same w sobie oraz towarzyszące tańcom i innym
ewolucjom, opartym na rytmice. Głównym i żywym dokumentem
będzie w tym wypadku pieśniarz lub grupa śpiewaków i muzy­
kantów czy tancerzy ludowych. W braku ich należy zbadać nuty
i fonogramy dokładnie rejestrujące przejawy muzyki ludowej.
Rozpatrywane będą następujące tematy. 1. Bibljografja zbioru
nut. 2. Repertuar zbiorów fonogramów. 3. Gammy i tonacje, rytm,
formy preludyjne, akompaniament i harmonja. 4. Technika wo­
kalna oraz ekspresja estetyczna i jej osobliwości (sposób emisji,
drganie głosu itp.). 5. Typy instrumentów, ich repartycja geogra­
ficzna, pochodzenie, fabrykacja, przesiąkanie wpływów. 6. Łą­
czenie głosu z instrumentem. 7. Czy muzyka i pieśń ludowa roz­
wijają się czy też podupadają i dlaczego? 8. Jakiemi środkami
możnaby uratować to, co przetrwało w różnych krajach i po­
magać w notowaniu i rejestracji tego, co nie zostało utrwalonej
Następnie uwzględnia się przedstawienia dramatyczne, or­
szaki, śvTięta ludowe, tańce. Pod nazwą teatru ludowego nie na­
leży rozumieć teatru tylko popularnego i taniego. Teatrem ludo­
wym w naszem rozumieniu jest taki, który samorodnie wykwitł ze
środowiska ludu, posiada repertuar pochodzenia i inspiracji ludo­
wej i ktô'egc aktorzy nie są zawodowcami lecz chłopami. W zakres
tego teatru wchodzą marjonetki, pantomimy, procesie i święta pu­
bliczne, w których w formie dramatycznej wyraża się oryginalna
twórczość narodu, rasy lub regjonu.
Zastosujemy te same metody badania co wyżej, modyfikując
je stosownie do potrzeby, a mianowicie; 1. Miejsce pochodzenia,
sfera wpływów i historja teatru ludowego. 2. Technika teatralna:
a) repertuar, b) organizacja społeczna teatru ludowego, c) insce­
nizacja, d) scena (akcesorja), e) aktorzy, f) kategorje kostjumów,
charakteryzacji, g) interpretacja (naturalistyczna, hieratyczna, sty­
listyczna etc.). 3. Warunki postępu i przyczyny upadku przejawów
teatru ludowego; środki potrzebne do zachowania ich i ich cha­
rakteru.
Wreszcie Kongres rozpatrywać będzie tańce z muzyką lub
pieśnią zarówno te, które są wyrazem osobistego wzruszenia, jak
i posiadające pierwiastki dramatyczne (orszaki, pochody ;td.). Na-

125
leży zbadać tańce: I. według klasyfikacji ogólnej: I. Tańce re­
ligijne, związane z kultem, tańce żałobne i symboliczne (np. tańce
ognia, pór roku itd.). 2. Tańce plastyczne i mimiczne (bachiczne,
weselne etc.). 3. Tańce charakterystyczne (tańce motyli, herbaty),
tańce wojenne, teatralne, akrobatyczne. II. Według charakteru na­
rodowego lub regjonalnego (np. czardasz, tarántella). III. Według
szematów choreograficznych : 1. ruchy i postawy : tańce indywi­
dualne, tańce we dwoje, tańce zbiorowe, kołowe, rzędami itp.
2. Czas i rytm (pas).
Polska zamierza wziąć bardzo żywy udział w pracach Kon­
gresu. W tym celu wybrano w Warszawie na posiedzeniu w dniu
1 I listopada 1927 Komitet Ogólny Sekcji Polskiej Kongresu, do
którego weszli: J. St. Byotroń, Adolf Chybiński, Adam Chętnik,
Jędrzej Cierniak, Cezarja Ehrenkreutzowa, Adam Fischer, Eugenjusz
Frankowski, Feliks Gwiżdż, Oskar Halecki, Aleksander Janowski,
Juljusz Kłos, Jan Fankau, Czesław Młodzianowski, Kazimierz Mo­
szyński, Janina Orynżyna, Józef Podoskÿ Władysław Podlacha,
Juljusz Pagaczewski, Stanisław Poniatowski, Helena Schrammówna,
Józef Stokłosa, Święcicki Hilary, Karol Tichy, Mieczysław Treter,
Jerzy Warchałowski, Kazimierz Witkiewicz, Romuald Ziemkiewicz,
Zenon Zniński.
Do prezydjum Sekcji Polskiej wybrano: Dra Mieczysława
Tretera, przewodniczącym, Prof. E. Frankowskiego i Prof. O. Haleckięgo, zastępcami przewodniczącego, a p. Janinę Orynżynę sekr
generalną Prócz tego do prezydjum Komitetu ogólnego wchodzi
po 2 delegatów z komitetów miejscowych miast uniwersyteckich
t. zn. z Krakowa, Fwowa, Fublina, Poznania i Wilna, oraz de­
legat Akademji Umiejętności w Krakowie.
Komitet lokalny lwowski odbył swe posiedzenie 20 grudnia
'927 r. i wyznaczył na delegatów A. Fischera i dyr. Hilarego
Święcickiego. Zarazem rozpoczął Komitet ożywioną działalność
w kieruiKU przygotowania odpowiedniej ilości referatów naukowych.
Sekcja Polska Kongresu poleciła do opracowania następujące
tematy :
I. Ogólny referat syntetyczny o sztuce ludowej w Polsce.
II. I. Budownictwo. 2. Strój. 3. Sprzęty. 4. Garncarstwo. 5. Tkactwo
wraz ze zdobnictwem, 6, Sztuka pasterska. 7. Sztuka puszczańska.
8. Piękno wnętrza izby. III. 1. Obrzędy doroczne. 2. Obrzędy
życia ludzkiego. IV. 1. Ornamentyka ludowa na obszarze z.em
Rzpltej. 2. Kolorystyka. 3. Pierwiastki twórcze w wyobraźni ludu.
V. Związki współczesnej sztuki ludowej z przedhistoryczną. VI.
Muzyka regjonalna. VII. Widowiska ludowe 'ako szczątki dawnej
obrzędowości. VIII. Tańce dzielnicowe i ich rozwój historyczny.
IX. Metoda badań sztuki ludowej. X. Muzeolcgja sztuki ludowej.
XI. Zagadnienia podtrzymywania i popierania sztuki ludowej.
XII. Opracowanie szczegółowej oibîjagrafji odnośnie do każdego
z wyżej wskazanych zagadnień.

126

Zjazd Profesorów etnografji i etnologii w Warszawie
w r. 1926. Na zebraniu odbytem dnia 5. XII 1926 w Biurze
Etnologicznem w Warszawie uchwalono następujące rezolucje:
I. Program magisterjum z zakresu etnologji i etnografji.
II. Prośba do Wydziału Nauki M. W. R. i O. P. w sprawie
uwzględnienia etnografji i etnologji przy magisterjum grup histo­
rycznej i filologicznej.
III. Prośba do Wydziału Nauki, w sprawie odpowiedniego
dotowania nowopowstających zakładów etnologicznych.
IV. Uchwała, aby w związku z założeniem muzeum etno­
grafji słowiańskiej w Pradze, piosić prof. E. Frankowskiego o po­
rozumienie się w tej sprawie z ministerstwem spraw zagranicznych.
V. Uchwała, by popierać nowopowstałe towarzystwo „Ogród
Polski“, jako bardzo pożyteczne dla etnogrcfji polskiej.
VI. a). Uchwała, by zorganizować wykłady zbiorowe z dzie­
dziny etnografji i etnologji w poszczególnych ośrodkach Polski,
przyczem na najbliższy termin oznaczono Lublin, Wilno, Toruń.
VI. b). Uchwała, by rozważyć potrzebę wykładów wymien­
nych z etnografji i etnologji między poszczególnemi uniwersytetami.
VII. Uchwała, by ożywić propagandę w sprawie etnografji
i etnologji przez pisanie artykułów w prasie oraz recenzje dzieł
z tego zakresu.
VIII. Uchwała, aby opracować katalog czascpism w bibljotekach pięciu ośrodków uniwersyteckich w Polsce.
ÏX. Uchwała, aby opracować skorowidze do Wisły, Ludu,
Z. W. Ak. Urn.

II. Zjazd Słowiańskich Geografów i Etnografć .v w Polsce
w r. 19Ż7. Zgodnie z postanowieniem I Zjazdu Słowiańskich
Geografów i Etnografów w r. 1924. w Pradze czeskiej, odbył się
w czasie od 2—12 czerwca 1927. II. Zjazd Słów. Geografów
i Etnografów w Polsce Zjazd rozpoczął się w Krakowie i miał
charakter podróży naukowej. Uczestnicy, przejeżdżając specjalnym
pociągiem, zatrzymywali się w ważniejszych ośrodkach Polski,
gdzie odbywały narady i posiedzenia naukowe, oraz zwiedzano
muzea i miejscowe osobliwości kultury, przyrody, górnictwa etc.
Posiedzenia plenarne odbyły się w Warszawie, Lwowie i Krakowie,
zaś zebrania sekcyjne w Warszawie, \Viinie, Lwowie i Krakowie.
Zjazd obradował w ośmiu sekcjach, z których sekcja VI. była
poświęcona zagadnieniom z zakresu antropologji, etnologji i et­
nografji.
I. Zgłoszono następujące referaty z zakresu etnografji i etno­
logji:

a) Zagadnienia ogólne, teoretyczne i terytorialne:
Bogatyrew P., Praha: Synchronisticzeskij metod i etniczeskaja
geografja.

127
Breżgo B., Daugavpíli: Referat o Słowianach w Inflantach.
Fischer A., Lwów: Wpływ czynników geograficznych na
zjawiska etnograficzne.
Fischer A., Lwów: G ujednostajnienie określenia ; zakresu
etnografji etnologji.
Frankowski E„ Warszawa: Pansłowiańskie muzeum etno­
graficzne jako nowy typ muzeum.
Gąsiorowski H., Grudziądz: Huculi, ginący ród góralski.
Hušek J., Bratislava: Národopisná organizace prac na Slo­
vensku.
Karskij E., Leningrad: Referat o stanie badań etnograficznych
w Rosji.
Klačko, Sv. Martin Turě: Praca etnografického odboru Ma­
rice Slovenské.
Moszyński K., Kraków Z zagadnień etnografji ziem sło­
wiańskich.
Przeworski S., Częstochowa: Hetyci jako ludność Palestyny
przedizraelski ej.
Románsky, Sofia: Les colonies bulgares en Valachie et
Moldavie.
Schneeweis E., Becgrad: Dar.asnje stanje jugoslav. etnologije.
Sišmanov I., Sophia: Nécessité ď une phorèmatologie com­
parée des peuples slaves.
Smoleński J., Kraków: Suri’ analyse cartograph. de rapports
entre les différents composants de la pcp lation.
Syřiště Fr., Praha: České kolonie na Volyni.
Turčin R., Praha: Čechoslováci v Chrvatsku a Slavonii.
Zupanić, Ljubljana: Referat o powstaniu i znaczeniu rodo­
wych nazw Ljach i Kujaw.

b) Kultura materjalna:
Bachmann A., Lwów: Z badań nad dachem słowiańskim.
Chętnik A., Warszawa: BursztyniarsCwo na Kurpiach.
Maurizio A., Bydgoszcz: Dzieje pożywienia w etnografji
polskiej.
Pražák V., Bratislava: Studj jm tyttů slovenské lidové vý­
šivky ze stanoviska etnografie a kulturní historie.
Przeworski S., Częstochowa: Wóz wojenny u Achajów
i Hetytów.
Stránské D., Praha: Některé starobylé znaky ve slovenských
krarich.

c) Kultura społeczna:
Ehrenkreutzowa C., Wilno: Obrzędy weselne ludu po’sldego.
Frankowski £., Warszawa : Wiosenny obrzęd kogutka na
ziemiach polskich.
Koranyi K., Lwów: Czary w Polsce (ze stanów, prawnego).

128
Schneeweis E., Beograd : Običaji oko rodenja i krstenja kod
Srba i Hrvaia.
Wakarelski, Warszawa: Obrzędy weselne u Bułgarów,
d) Kultura duchowa:
Fabian V., Praha: Malowaný nábytek lidowý.
Frankowski E., Warszawa: Znaczenie tykwy dla kultury
ludzkiej.
Gołąbek J., Warszawa: Widowiska ludowe u Słowian.
Horák J., Praha : Organisace a badání o lidowých písních
a podáních.
Kołessa A., Prague: Fe sujet mythologique lunaire et astral
dans 1’ ancienne chanson de Noël ukrainienne.
Kołessa A., Prague: Fes ouvrages folkloristes de Jean
] kanko.
Kołessa F., Lwów : Charakterystyczne cechy zachodnioukraińskich dialektów muzycznych w melodiach pieśni ludowych
z Łemkowszczyzny.
Kwitka. Kijów: Fe systéme pentatonique anémitonique chez
les peuples slaves.
Manning Cl. A., New York: Les oiseaux mnnstreux dans la
tradition russe.
Pank-'ewicz I., Użhorod: Les chansons ceremoniales se rat­
tachant á la vie de famille et de ferme sur les confins ruthénoslovaques entre Użhorcd et Michalovce.
Pospišil Fr., Brno: Taniec zbójnicki na Podhalu a jego
miejsce między orężnemi tańcami u Słowian (film).
Stoiłow, Sofja : Bułgarski folklor w ostatnich 3 latach.
Swięcickyj I., Lwów: Pierwiastek ludowy w ikonografj'
ukraińskiej dawnych wieków.
II. Referaty z dziedzin pokrewnych etnologii :
Betleja T., Katowice: Ludność Krakowa w XVIII wieku.
Buczyńska M., btudjuin rozmieszczenia i gęstości osiedli
w połud. województwach Polski.
Dědina V., Praha: Organisace práce vlastivědné a kulturní
dle přivozených krajin.
Dědina V., Praha: Unifikace slovanského názvosloví zeměvěd něha.
Deszczka, Poznań: C rožníeszczeniu domów mieszkalnych
wiejskich w Polsce.
Grodzicki L., Lwów: Rozmieszczenie ludności na Polesiu.
Ischiikoff, Sofia: La densité de la population en Bulgarie.
Janowski A,, Warszawa: Idea i praca krajoznawcza.
Keyha Z., Lwów: Przyrost ludności w Polsce południowowschodniej w latach 1900—1910—1921.

129
Kostic L. M., Beograd: G radovi u Jugoslaviji.
Kubijowicz W., Kraków: Główne typy życia pasterskiego
w Polskich Karpatach fliszowych.
Facewiczowa Z., Kraków: Życie pasterskie w Tatrach.
Pastwa J., Poznań: Gęstość zaludnienia a stosunki narodo­
wościowe w woj. pomorskiem.
Pawłowski St., Poznań: O rozmieszczeniu ludności polskie;
w woj. pomorskiem.
Piątkowski J., Lwów: Stosunki narodowościowe w woje­
wództwie wołyńskiem.
Sawicki L., Kraków: Osadnictwo na wschodnich kresach
Polski.
Semkowicz Wł., Kraków: Ziemie słowiańskie na mapach
Sali Garderoby.
Wąsowicz J., Lwów: Mapa narodowości w Polsce według
spisu ludności 1921.
III. Referaty antiopologiczne :
Czekanowski J„ Lwów: Metoda kartograficzna a kryterj urn
ilościowe.
Gryglaszewska M., Lwów: Z badań nad krar.jologją Szwajcarji.
Klimek St., Lwów: Elementy rasowe ludności Azji pół­
nocnej i wschodniej.
Lempertówna G„ Lwów: Studjum nad antropologią Ży­
dów lwowskich.
Mydlarski J„ Warszawa: Zagadnienia serologiczne w antro­
pologii.
Mydlarski J., Warszawa: Zagadnienie typów budowy fi­
zycznej ludności zrem polskich.
Mydlarski J., Warszawa: Struktura antropologiczna Polski
i zagadnienie doboru wojskowego.
Poniatowski St., Warszawa: Arjowie a rasa nordyjska.
Rosiński B., Lwów: Badania antropogenetyczne w pow
pułtuskim.
StołyLwowa, Warszawa: Wstępne badania kranjologiczne
nad materjałem z cmentarzyska w 1 wieku po Chr. w Oksywiu.
Stołyhwo K., Warszawa: W sprawie definicji typów antro­
pologicznych.
Wiązowski K., Warszawa: Zagadnienie budowy stopy na
ziemiach polskich.
Przeważna część zgłoszonych referatów ukazała się drukiem
przed rozpoczęciem Zjazdu, jednak w formie bardzo zwięzłej,
bo objętości zaledwie kilkudziesięciu wierszy. Dokładniejsze stresz­
czenia, do czterech stron druku formatu ósemki, będą pomiesz­
czone w księdze referatów II. Zjazdu Słów. Geografów i Etno­
grafów.
Lud XXVI

9

130
Nakładem komitetu organizacyjnego II. Z. S. G, i E. wy­
dano „Przewodnik Kongresowy“ Kraków 1927. S. 309. W zbiorowem tern wydawfiictwie zamieszczono szereg artykułów, infor­
mujących w sposób bardzo zwięzły o strukturze etnograficzne;
Rzeczypospolitej. Są tam następujące prace : J. Czekanowski
i J. St. Bystroń : „Struktura antropologiczna i etnograficzna terytorjum polskiego“, s. 37—45. K. Nitsch: „Stosunki narodowo­
ściowe na Śląsku“ s. 90—92 z mapką językową Śląska. E. Fran­
kowski: „Kaszubi“ s. 136—139. Ehrenkreutzowa C. : „Wycieczka
etnograficzna“ (okolice Wilna) s. 173—175. K. Moszyński: „Etnografja“ (droga Wilno—Łuniniec— Lwów) s. 184—189. A. Fischer:
„Okolica Lwowa pod względem .etnograficznym“ s. 202—205
(z mapą typów chałup w województwie lwowskiem), Z. Pacewiczowa: „Szałaśnictwo w Tatrach polskich“ s. 259—274 (z mapą
wędrówek pasterskich). S. Udziela: „Etnografja“ (Podhala) s. 278—
280 i S. Udziela : „Krakowiacy" s. 299—306 z 4 rycinami.

A. Bachmann.

Koło Nauk Antropologicznych Studentów U. J. K.
we Lwowie. I. Walne Zebranie Koła Nauk Antropologicznych
Studentów U. J. K.. we Lwowie odbyło się dnia 6 lutego 1928.
0 godzinie 19. w sali Zakładu etnologicznego przy ulicy Marszał­
kowskiej 1. II. p. Zebranie otworzył członek Komitetu Założycieli
Koła Edward Oleksin witając PP. Prof. Czekariowskiego, Kozłow­
skiego i Fischera, oraz licznie zebranych gości w osobach: p. Dr.
Fränklowej, Dr. Morwitza i innych.
Następnie w kilku słowach skreślił powstanie tego,koła, kła­
dąc główny nacisk na konieczność istnienia pierwszej i jedynej
w Polsce tego rodzaju placówki w dziedzinie nauk antropolo­
gicznych obejmującej antropologię, etnologję, prehistorję i nauki
pokrewne, celem rozszerzania i pogłębiania tychże nauk, nietylko
wśród samych członków Koła, ale także wśród szerszych warstw
społeczeństwa. Krótkie swe przemówienie zakończył wezwaniem
do współpracy, dziękując równocześnie PP. Profesorom za gor­
liwe poparcie pierwszych kroków w tworzeniu Koła.
Z kolei przystąpiono do dalszego punktu porządku dziennego
Walnego Zebrania, a mianowicie do uchwalenia statutu; po
dłuższej dyskusji, w której zabierali glos prof. Czekar.owski, prof.
Fischer, prof. Kozłowski, Dr. Fränklowa, Dr. Sulimirski i inni, stamt
został z poprawkami Dr. Sulimirski sgo jednogłośnie uchwalony.
Następnie Komitet Założycieli przedstawił Zebraniu listę kandy­
datów Zarządu Koła. którą przez aklamację przyjęto. W skład
tegc Zarządu wesz.i:
Prezes: Edward Oleke.n, zastępcy prezesa: Jan Falkowski
1 Tadeusz Henzel, sekretarz; Bronisław Nagel, skarbnik: S. Czortko cer. Członkowie Zarządu: M. Gryglaszewska, A. Neschelówna,
C. Smiszko i Józef Gajek.

131
Komisja rewizyjna: Dr. T. Sulimirski, Irena Gurgula, St.
Lenkawski. Wreszcie uchwalono wysokość wpisowego i wkładki
miesięcznej dla członków zwyczajnych i wspierających, a także
stałe dnie zebrań naukowych Koła.
Wkońcu przewodniczący, dziękując zebranym za przybycie,
zamknął Walne Zebranie.
Dnia 17. lutego o godzinie 19. w sali Zakładu Prehistorjl,
Marszałkowska 1. II p. odbyło się pierwsze Zebranie naukowe
Koła Nauk Antropologicznych Stud. U. J. K. we Lwowie z re­
feratem dyskusyjnym p, Dr. K. Kcranycgo, członka wspiera­
jącego Koła, p. t. „Czary i gusła przed sądami kościelnemi
w Polsce w XV i w pierwszej połowie XVI wieku.“
Po odczytaniu referatu w ożywionej dyskusji zabierali głos :
prof. Kozłowski, prof. A. Fischer i p. J. Gajek. Dyskusja toczyła
się nad zagadnieniem czarów i guseł w ogólności i ich zna­
czeniu.
Dnia 2. marca b. r. w sali Zakładu Prehistorji przy ulicy
Marszałkowskiej 1. odbyło się Zebranie naukowe Koła Nauk
Antropologicznych z referatem p. Dr. Stanisława Klimka p. t.
„O stosunkach rasowych i etnicznych w Australji“.
W dyskusji po referacie zabierali głos: PP. Prof. Kozłowski i Czekanowski, oraz referent p. Dr. Klimek.
Dnia 9. marca b. r. w sali Zakładu PieFstorji przy ulicy
Marszałkowskiej 1, odbyło się Zebrarie naukowe Koła Nauk
Antropologicznych Stud. U. J. K. we Lwowie z referatem p. Dr.
Jana Bryka p. t. „Typy antropologiczne pod względem
sprawność- i rozwoju fizycznegc
W referacie tym przy zastosowaniu metody podobieństwa
wyróżnił prelegent na terenie Wschodniej Małopolski pod względem
systematyki rodzaju ludzkiego prócz znanych typów a, ß, y i Ô
jeszcze typ laponoidalny A.
W dalszym ciągu przechodząc do omawiania zagadnienia
rozwoju i sprawności fizycznej stwierdził, że wszystkie typy roz­
wijają się dodatnip, jednak różnie i w różnym stopniu. Pod
względem rozwoju fizycznego grupy typów antropologicznych
wykazują tę samą tendencję rozwojową. Prelegent opierając się
na zbadanym przez siebie materjale wyróżnia:
1) grupę północno-europejską: typy a i y.
2) grupę o nawiązaniach azjatyckich : typy ß i A.
i 3) grupę południową, typ Ô.
Pod względem sprawności fizycznej typy c podobnej kon­
stytucji wykazują podobny rozwój. Prelegent wyróżnia tu gi ipę M i Ô,
i grupę ß i A. Typ 7 zajmuje stanowisko pośrednie zbliżając się
bardziej do grupy ß—A-owej.
Reasumując swe wyniki prelegent doszedł do wniosku że
zróżnicowaniom morfologicznym towarzyszą różnice fizjologiczne,
9*

czyli, Ż2 typom antropologicznym odpowiadają typy konstytu­
cjonalne.
W dyskusji zabierali głos : p. Dr. Klimek, który w dłuższem
swem przemówieniu zaznaczył, że ten nowy kierunek w badaniach
naukowych antropologicznych daje nam możność uchwycenia od­
powiedników między zróżnicowaniem morfologicznem a zróżnico­
waniem fizjologicznem i psychologicznemu Następnie przemawiał
p. Dr. Bachmann, zwracając uwagę na stosunki etniczne, które
dzięki badaniom antropologicznym występują tutaj jaśniej. Ks. Dr.
Doc. Rosiński podkreślił jak dalece momenty psychiczne oddziaływują na momenty fizjologiczne. W końcu zabrał głos p. prof.
Dr. Czekanowsk:, który w swem przemówieniu stwierdził, że praca
niniejsza jest podstawową w dziedzinie antropologii fizjologicznej.

Edward Olekßin.

Pięćdziesięciolecie pracy naukowej Prof. Aleksandra
Briicknera. Prof. Aleksander Brückner, członek honorowy Towa­
rzystwa Ludoznawczego we Lwowie, obchodził uroczyście w stycz­
niu 1928 roku pięćdziesięciolecie-pracy naukowej. Uroczystość ta
odbyła się w poselstwie polskiem w Berlinie, a przybyli na nią
jako specjalni delegaci profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego
dr. Ignacy Chrzanowski i dr. Stanisław Kot oraz dr. Muszyński,
dyrektor Krakowskiej Społk Wydawniczej, która swoim nakładem
wydała księgę pamiątkową ku czci Jubilata.
W salonach poselstwa, do którego przybyli prof. Bruckner
w towarzystwie sekretarza poselstwa, p Komarnickiego, zgroma­
dzili się członkowie poselstwa, konsulatu generalnego z konsulem
generalnym Zielińskim na czele oraz goście krakowscy z prof.
uniwersytetu berlińskiego d-rem M. Vasmerem, następcą prof. Bruck­
nera na katedrze filologji słowiańskiej.
Poseł polski w Berlin'e, minister Olszowski, powitał Jubilata
i gości krakowskich następującem przemówieniem:
„Od wieków zwykł naród wieńczyć skronie swych zasłu­
żonych synów, którzy hojnie zostali naturą ponad innych obda­
rzeni, a miłośc-ą kraju ogarnięci, imię jego i znaczenie na świetne
wynieśli Wyżyny. Działo się to jednak zazwyczaj we własnym
domu, gdy naród z pełnej korzystający wolności żył swem życiem
niezależnem i samodzielnem. Również zasłużony syn pracował
vtedy i tworzył, mając przed oczyma zupełnie konkretny, wprost
dotykalny cel. W jakże odmiennych jednak warunkach rozwija
się twórczość, gdy własny dom obcą zburzony ręką, str.Iał wy­
łącznie w dziedzinie ideału, a rzeczywistego bytu był pozbawiony',
gdy nadzieja na jego odbudowę w oczach niemal wszystkich
za złudną uchodziła marę. Praca twórcza musiała wtedy spoczywać
na odmiennem zgoła podłożu. Podłożem tem był duch nierównie
potężniejszy, niż to w zwykłych warunkach ma miejsce. Béz takiego
najwyższego napięcia ducha praca taka jest wprost nie do pomyśle-

133
nia. Jakże rzadk e, wprost fenomenalne byîy wypadki, że w okresie
twórczości dom własny odbudowany został. Dzięki temu to, co
przez dziesiątki lat było tworzone, do domu tego wniesione być
mogło jako dzieło skończone, budząc nietylko uznanie, lecz po­
dziw zarówno wśród swoich, jak wśród obcych.
Nie było rzeczą łaiwą przytoczyć w dziejach podobne wy­
padki. Oto jest powód, dla którego chwila obecna jest ponad
wszelki uryraz cenna. Nie sądzę, aby ktokolwiek był w stanie,
chwilę tę ocenić głębiej od poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej
w Berlinie, gdy dane mu jest przyjąć w swych murach, w tej
lak podniosłej chwili zasłużonego syna kraju oraz przedstawicieli
najstarszej wszechnicy polskiei, którzy tu przybyli, by złożyć hołd
jego zasługom. Witając Czcigodnych Panów w imieniu poselstwa,
składam za zaszczyt ten wyrazy serdecznej podzięki“.
Po przemówieniu ministra Olszowskiego prof. Ignacy Chrza­
nowski zwrócił się w serdecznych słowach do Jubilata, przypo­
minając mu, że przed 35 laty, jako uczeń pracował pod jego
kierownictwem, dzisiaj zaś przybywa nietylko jako dawny uczeń,
ale jako serdeczny przyjaciel osobisty, by złożyć mu życzenia
najstarszej wszechnicy polskiej i wyrazy serdecznej czci i wdzięcz­
ności, jaką cały świat naukowy polski żywi dla prof. Brücknera
za jego twórczą zapładn.ającą pracę.
Następnie wygłosił krótkie przemówienie prof. Stanisław
Kot, podkreślając, że prof. Brückner całe życie swoje pracował
w odosobnieniu i samotności, tworząc dorobek naukowy o nie­
zwykłej wszechstronności, a jednocześnie wielkie, gruntowności
i głębokości. Prof. Kot podkreślił, że bib’jografja dz:eł prof. Bruck­
nera zawiera ponad 1.200 prac, ogłoszonych w języku polskim
i w innych językach i podniósł raz jeszcze oświadczenie prof.
Chrzanowskiego, że tak jak Polska niemal dz esięć stuleci musiała
czekać na pojawienie się tytana pracy takiego, jak Lelewel, tak
też nieprędko zapewne znajdzie nowego spadkobiercę pracy
i znaczenia lelewe'owego takiego, jakim jest prof. Briickner.
Potem dyrektor Krakowskiej Spółki Wydawniczej wręczył
Jubilatowi wspaniałe wydanie księgi jubileuszowej, złożonej z prac
29 dawnych uczniów i kolegów prof. Brucknera.
Księga ta wydana p. t. „Studja staropolskie“ (Kraków 1928)
zawiera następujące prace z zakresu ludoznawstwa i historji kul­
tury: 1) K. Tymieniecki, Ród i państwo w Polsce pierwotnej.
2) J. D ąbrowski, O kolebkę kultury polskiej. 3) E. Kucharski,
Mazowsze pierwotne i zagadnienie szczepów polskich. 4) M. Han­
delsmann, Na marginesie naszej najnowszej literatury o naj­
dawniejszych dziejach Polski. 5) R. Gródecki, Zbigniew książę
Polski. 6) Wł. Abraham. Proces przeciw księdzu polskiemu
o obrazę papieża Urbana VI. 7) St. Estreicher, Nieznane teksty
ortyli magdeburskich. 8) X. J. Fijałek, Początki cenzury pre­
wencyjnej w kościele rzymsko-katolickjn w Polsce. 9) L. Krzy-

134

ř

wieki, Pilkalnie na Litwie, 10) K, Chodynicki, Tradycja
jako źródło historyczne. 11) Jan St. Bystro ń, CLarakternicy.
12) A. Fischer, Djabeł w wierzei liach ludu polskiego.
Jubilat podziękował wszystkim dłuŻGzerr. przemówieniem 7
poczem uroczystość ze kończyła się przyjęciem w salonach doselstwa, które przeciągnęło się do godz. 6,30 wlecz.

Z związku z obchodem jubileuszowym nadeszło do posel­
stwa polskiego w Berlinie pod adresem prof. Brucknera kilka­
dziesiąt depesz gratulacyjnych, między innemi od wszystkich
Wszechnic polskich, Akademji Umiejętności, Towarzystw Nauko­
wych Warszawskiego, Wileńskiego, Poznańskiego, Lwowskiego,
od kilku redakcyj dzienników warszawskich Poza tern z zagranicy
nadeszły depesze z Rzymu oraz z uniwersytetu brukselskiego.
Również Towarzystwo Ludoznawcze wysłało depeszę z wy­
razami hołdu dla swego członka honorowego.

Wystawa konserwatorska w Warszawie. Z okazji zjazdu
konserwatorskiego w Warszawie, w listopadzie 1927 r. urządzoną
została wystawa konserwatorska w gmachu b. Szkoły Podchorą­
żych. Na wystawie tej zasłużyły na specjalne podkreślenie prace
uczniów Politechniki warszawskiej, prowadzone od szeregu lat
pod kierunkiem prof. Oskara Sosnowskiego, których wynikiem
jest olbrzymi matejał do historji sztuki, zawarty w rysunkach
i wykresach architektonicznych, zdejmowanych z zabytków całej
Polski. Każdy z uczniów prof. Sosnowskiego obowiązany jest
rokrocznie wybrać sobie jakąś wieś i, opracować ją architekto­
nicznie, to jest pomierzyć i wyrysować dokładnie budynki oraz
wszelkie przedmioty/ przedstawiające wartość artystyczną lub
kulturalną. Imponujące wyniki tych badań przedstawiono na
wystawie.
Księstwo Łowickie zostało roku zeszłego ostatecznie zba­
dane, a niema w niem an jednej chaty, do którejby nie zajrzał
uczeń Politechniki i nie odkrył czegoś nowego i charakterystycz­
nego. Chata łowLka, przedstawiająca samodzielny typ, budo­
wany przez wolnego włościanina, dzięki tym pracom jest do­
kładnie znana, a sumienność badaczy wykryła na terenie roz­
mieszczenia tej chaty dziewięćdziesiąt rodzai ognisk od pier­
wotnego kamienia, aż do czteropalnikowego ■ pieca, rozmieszczo­
nego w czterech izbach. Również ukończono prace nad bada­
niem szałaśnictwa wysokogórskiego w ’ /trach, będącego począt­
kiem form budowniczych w pierwszych stadiach osadnictwa ple­
mion pasterskich i nad formami bóżnic drewnianych w powiecie
białostockim, posiadających cechy budownictwa na wskroś pol­
skiego, a będących typowym przykładem niezmiernie wysoko
stojącej w Polsce sztuki ciesielskiej Do najciekawszych okazów
wystawy należą, kopje — modele wiązań dachów, wykazujące

135
odrębność i samorodność wiązań polskich średniowiecznych
będące do dziś dnia wzorem racjonalnej budowy wież kościelnych i wiązań dachowych
Byłoby rzeczą bardzo pożądaną, aby cenne wyniki tych
badań zostały ogłoszone i udostępnione w ten sposób szerszym
kołom etnografów polskich.

Wykłady etnograficzne r.a prowincji. Staraniem Zarządu
powszechnych wykładów uniwersyteckich we Lwowie wygłosił
Prof. Adam Fischer wykłady pt. „Lud Polski“ z przeźroczami
w r. 1926-7 w Brzeżanach, Lisku, Dobromilu.^ Przemyślu, Kamionce
strumiłowej, Przemyślanach, Jaworowie, Żółkwi a w r. 192'
w Krzemieńcu (26. XI), w Zdołbunowie (27. XI), w Równem (29. XI),
w Łucku (30. XI), w Kowlu (1. XII) i we Włodzimierzu Wcł.
(2. XII). W r. 1928 wygłosił Prof. Adam Fischer wykłady p. t. „Bo­
gowie słowiańscy“ we Lwowie (25. I) i w Jaworowie (26. II).
Papieskie Muzeum Etnograficzne, Z końcem 1927 r.
zostało oddane w Rzymie do użytku-publicznego Muzeum Etno­
graficzne założone przez Papieża w Pałacu lateraneńskim. Mu­
zeum to powstało z okazów, które przed dwoma laty figurowały
na Wystawie Misyjnej Roku Jubileuszowego. Na wystawę tę zło­
żyli się wtedy specjalnie misjonarze, którzy ze wszystkich zakąt­
ków ziemi poprzycyłali przeróżne zbiory, rysunki i zestawie­
nia, tyczące się prac misyjnych, oraz bytu najrozmaitszych
dzikich ludów, wśród których pracowali. W ten sposób zebrane
zcstały obfite materjały etnograf czne, dla studjów nad cywili­
zacją i religją ludów pierwotnych. Cały ten materjał zamiast żeby
po zamknięciu wystawy uległ rozpvószenu, został w swej naj­
cenniejszej części na wyraźne żądanie Papieża zachowany
w formie nowego Muzeum. Na czele Muzeum Papież postawił
znanego etnografa księdza W. Schmidta. Muzeum dzieli się na
trzy główne działy: historję mfśji, rezultaty misji i wreszcie ma­
terjały do etnografji ludów pierwotnych. Zbiory rozłożone są
w 26 olbrzymich salach i siedmiu galerjach, a zajmują dwa
całe piętra pałacu. Muzeum etnografji religijnej w Rzymie jest
ledynym w swoim rodzaju zbiorem, zwłaszcza w dziedzinie ma­
teriałów do badań religijnych nad pierwotnemi ludami.
Polskie wydawnictwo reprodukcyj waz starożytnych.
Związek Akademij całego świata (Union Académiqüe Internatio­
nale) zainicjował wydanie przez Akademje reprodukcyj wszyst­
kich znanych waz starożytiiych z całego obszaru ziem, lezących
nad morzem Sródziemnem, a więc: sgipsktch, palestyńskich, fenickich, syryjskich, małcazjatyckich, greckich, etruskich, italskich
i t. d. Akademje poszczególnych- krajów wydają zeszyty tej pu­
blikacji, noszącej nazwę: „Vases antiques“, a zawierające repro­
dukcje waz, znajdujących się w darem państwie. Obecnie przy-

136
stępuje także Polska Akademja Umiejętności do takiego wydania
reprodukcyj waz w Polsce s’.ę znajdujących. Z gorącą prośbą
zwraca się ona do wszystkich posiadaczy takich waz oraz za­
rządzających zbiorami, w których są takie wazy, o przesłanie
do niej (Kraków, Sławkowska 17) wiadomości o takich wazach
z podaniem, o ile możności, ilości okazów oraz . ich rodzajów,
by następnie mogły być przez je wysłannika na miejscu opisane
i sfotografowane dla tego pięknego wydawnictwa.

Opieka nad zabytkami. Notujemy ncwe rozporządzenie
z mocą ustawy „O opiece nad zabytkami“. Zabytkiem, w zro­
zumieniu ustawy, jest każdy przedmiot tak nieruchomy jak ru­
chomy, charakterystyczny dla pewnej epoki, posiadający wartość
artystyczną, kulturalną i historyczną, archeologiczną lub paleon­
tologiczną, stwierdzoną orzeczeniem władzy państwowej i zasłu­
gujący wskutek tego na zachowanie.
Za zabytk uważane mogą być jaskinie i groby, grodziska,
zamczyska, szwedzkie góry, okopy, szańce i Wały, ślady osad
lądowych i nawodnych, cmentarzyska, groby, kurhany, mogiły
i kopce, piece, kręgi kamienne, figury kamienne, głazy, stop­
nie i t. d., dalej budowle i szczegóły architektoniczne, wieże,
bramy, porta’e, kolumny, kaplice, drzwi, kominki, pomniki, słupy
graniczne, ruiny budowli, ogrody ozdobne, aleje cmentarne
i przydrożne drzewa sędziwe i okazałe, ołtarze, ambony, chrzciel­
nice, dzieła sztuk plastycznych, obrazy, rzeźby, rysunki, dzieła
sztuki zdobniczej i kunsztów cechowych, monety, medale, pie­
częcie, druki, archiwalja, rękopisy, autografy i oprawy ksiąg, lu­
dowe sprzęty domowe, wykopaliska, kolekcje muzealne, doku­
menty, przedmioty i pamiątki kultu religijnego. Obrazy cudowne
wyjęte są z pod działania ustawy.
Na skutek orzeczenia odnośnych władz konserwatorskich,
przedmioty te otrzymują charakter zabytków; a od chwili doręcze­
nia włascicielow_ ich orzeczenia tego, podlegają ochronie prawa.
Władze konserwatorskie dzielą się na władze pierwszej instancji
(wojewódzkie) i drugiej — Minister Wyznań Religijnych i O. P.
rawa i obowiązki konserwatorów, jako organów fachowych,
określa Minister Wyznań Religijnych i O. P. Konserwatorzy ci
w pierwszym rzędzie mają prawo i obowiązek badania wszel­
kich przedmiotów, w celu stwierdzenia ich wartcści zabytkowej.
W związku z tern, zarządy Związków Komunalnych, gmin
wyznaniowych, csób prawnych, kościelnych i zakopnych, wszel­
kie korporacje publiczno-prawne . stowarzyszenia, mające na celu
opiekę nad zabytkami, obow ązane są zawiadamiać właściwe wła­
dze konserwatorskie o posiadanych przedmiotach, co do których
zachodzą dane, że mają wartość zabytkową. Winni niezawiadomienia będą karani grzywną.

137
Nowe prawo, ochraniające tak cenne w znaczeniu kułtuTalnem zabytki przeszłości posiada duże znaczenie także dla za­
bytków etnograficznych.

Wystawa polskiego zdobnictwa ludowego w Strasburgu.
Dnia 3 maja r. b. w gmachu Muzeum Historycznego w Stras­
burgu zostanie otwarta wystawa zdobnictwa ludowego i sztuki
stosowanej, organizowana przez tamtejsze Towarzystwo Przyja­
ciół Polski. Zarodek tej wystawy stanowić będzie istn ejące już
w Metzu, a stworzone przez Związek Polskich Towarzystw we
Francji wschodniej, muzeum wy chodźtwa polskiego.

Kcgjonalizm w województwach. Min. Spraw wewnętrznych
wydało 30. XI. 1927 Oicólnik do wszystkich wo; cwodów w sprawie
studjów nad stosunkami województw jako jednostek regjonalnych.
Okólnik podkreśla, że każde województwo jest nietylko jednostką
podziału administracyjnego, ale także jednostką regjonalrą, po- >
siadającą swoją indywidualność i swoje własne życie odrębne od
życia innych województw. W interesie Państwa jako całości leży,
aby indywidualne życie każdego z województw było, jak naj­
bujniejsze i na;- wszechstronniejsze i ażeby tkwiące w odrębnycr
właściwościach każdego terenu siły i wartość- rozwijały się dla
dobra całości.
Dodane do okólnika załączniki podają zagadnienia, jakie
powinny być zbadane rozpatrzone. Zagadnienia dz-elą się na
dwie grupy:
1. Charakterystyka opisowa. 1. Właściwości przyrodzone te­
renu (klimat, ukształtowanie powierzchni, woda, gleba, bogactwa
naturalne itd.).
2. Ludność (stosunki narodowościowe, wyznaniowe, układ
socjalny i zawodowy, poziom kultury, typ psychiczny Itd.).
3. Układ sił gospodarczych i społecznych: a zasadnicze
gałęzie wytwórczości: rolnictwo i gałęzie poboczne, formy wiadaniz ziemią, stan kwestji agrarnej itd. kopalnictwo, przemysł,
stosunki robotnicze, rękodzieło, przemysł ludowy itd.). b) stan
zaludnienia wsi i miast i wynikające stąd problemy (przeludnienie,
kwestje zdrowotne, mieszkaniowe, odpływ ludności itd.). c) na­
turalne centra wytwórczości i wymiany w obrębie województwa,
ich charakterystyka itp.
4. Układ sił politycznych v województwie w związku z naturalnemi właściwościami terenu i ludności i stosunkami gospodarczemi i społecznemi.
5. Istniejący aparat działania : a) urzędy różnych resortów
i inne placówki państwowe (oddziały banków państw, specjalne
zakłady, szkoły etc.) b) samorząd terytorjalny, stan i charakte­
rystyką. c) inne formy organizacyjno c charakterze ' publiczno-

138

■*

prawnym I z'oy roi. liczę i przemysłowe, spółki drogowe i wodne
etc) d) zrzeszenia dobrowolne, gospodarcze i kulturalne.
6. Naturalne regjony w obrąbie województwa.
11. Charakterystyczne dla wojew idztwa problemy i postulaty
1) Regulacja granic wojewodzttva i powiatów z punktu widzenia
naturalnych regjonćw. 2) Podniesienie ogólnych warunków kultu­
ralnych i gospodarczych. 3) Skierowanie na właściwe tory i wzmo­
żenie wytwórczości. 4) Stworzenie nowych placówek podno­
szenia kultury. 5) Aparat działania. 6) Środki maieijalne, 7) Po­
żądane i możliwe ukształtowanie stosunków politycznych ze
względu na właściwości województwa jako regjonu.
W związku z tym okólnikiem województwa rozpoczęły dzia­
łalność organizacyjną. Dowody tej akcji w województwie lubelskiem przedstawia specjalna broszura ph „Regjonal’zm lubelski
ze szczególnem uwzględnieniem zadań administracji państwowej
i samorządowej. Praca zbiorowa podjęta z inicjatywy wojewody
lubelskiego Antoniego Remiszewskiego przy współudziale Komisji
regjonaustycznej Towa.zystwa Przyjaciół Nauk w Lublinie uzu­
pełniona bibljografją przedmiotu“. Wydanie Lubelskiego Urzędu
wojewódzkiego 1926. Z broszurki tej dowiadujemy się, że woje­
woda lubelski zwrócił się do wszystkich starostów powałowych
z wezwaniem, aby okazali jak najżywszą współpracę, oraz po­
parcie materjalne instytucjom, które regionalizmowi poświęciły spe­
cjalną uwagę, a wszczególności Tow. Przyj. Nauk w Lublinie,
które podjęło wydawnictwo kwartalnika, poświęconego regionaliz­
mowi lubelskiemu pt. Regjon lubelski.
Działalność orgartcw rządowych pozostaje w ścisłem poro­
zumieniu z Komisją regjonalistyczną Tow. Przyj. Nauk. w Lublinie.
Komisja ułożyła następujący najbliższy program działania. I ) Li­
teratura i sztuka a) zebran e i opracowanie pieśm i przyśpiewek
ludowych, b) zebranie i opracowanie literackie podań, baśni
i klechd ludowych dla użytku młodzieży, c) wydanie kwartalnych
zeszytów, jako oddzielnych całości o charakterze moncgrafij wy­
różnionych mniejszych regjonów, d) wydanie zbiorku wycinanek
i motywów ornamentacyjnych. 2) Rolnictwo i przemysł : a) Drzepiowarzenie kampanji i wszczęcie akcji przez organizacje rolnicze
dla ustalenia typu bydła rogatego na terenie regjonu, b) Spowo­
dowanie akcji dla ustalenia typu przemysłu ludowego, c) Urzą­
dzenie na jesieni pokazu prac z tej dziedz ny. 3) Spółdzielczość.
W celu urzeczywistnienia swego programu Komisja Regjonalistyczna T. P. N. w Lublinie utworzyła 16 sekcyj, a miano­
wicie 1) przyrodniczą, 2) antropologiczną, 3) etnograficznogwaroznawczą, 4) archeologiczną, 5) historyczną, 6) literackomuzyczną, 7) sztuk plastycznych, 8) szkolno-pedagogiczną, 9) bi­
blioteczną, 10) muzealną, 1 1 ) prasową, 12) administracyjrlo-samorządową, 13) gospodarczo-rolną, 14) przemysłowo-handlową, 15)
spółdzielczą, 16) ruchu społecznego.
A- '

139
Ankieta Koła Etnologicznego Stud. Uniw. Stefana
Batorego. W niektórych miejscowościach Polski np. w Święciańskiem (pow. wileński), w Górach Świętokrzyskich i w San­
domierskiem wyrabia się jeszcze dziś łańcuszki i naramienniki
z końskiego włosia (czy może tylko z grzywy końskiej?) gdzie­
niegdzie zwane „kopytkami“.
Łańcuszki te są bardzo kunsztownie wykonane. Niegdyś
bardzo rozpowszechnione, dziś juz zanikają, wypierane przez miej­
skie wyroby
Prosimy wszystkich miłośników sztuki ludowej o przysyła­
nie nam wzorów, ewentualnie rysunków tychże wraz z podaniem
miejsca pochodzenia ewent. nazwiska i adresu wykonawcy. Pro­
simy również o przesyłanie nam dokładnych wiadomości, gdzie
jeszcze wyrabiają tak e łańcuszki lub gdzie je kiedyś wyrabiano.
Odpowiedzi proszę skierowywać pod następującym adresem:

Koło Etnologtczne Stud. U. S. E Wilno, Zamkowa 11.

\