f5a60fbd6c3bc5ea6709dc83dfeee3f5.pdf
Media
Part of "Pałamarka" / Lud, 1927, t. 26
- extracted text
-
83
Pisanki w Polsce, Ziemia, Tom IV (1913) (ryc. 8) oraz tegoż : Wzdłuż
roztocza lwowsko - tomaszowskiego, Ziemia, Tom IV(i913), (ryc.7).
Rolety 1—2 pochodzą z łyżników, trzecia z kijanki, czwarta
z foremki do owczego sera, piąta z sosrąbu podhalańskiego,
szósta z huculskiego sosrąbu. Rycina siódma daje obraz rozety
z tzw. „wici“ t. j. drewnianego znaku przy po
mocy którego zwoływano cech zduński nn ze
brania w Potyliczu, w pow. rawskim, jest wiąc
rozetą bardzo starą. Ostatnia (ryc. 8) jest ro
zetą z pisanki radomskiej.
W motywie rozetowym zaznacza sią więc
u naszego ludu wielka różnorodność zdobnicza.
Ryc. 8.
Niestety brak materjałów nie pozwala na dokła
dniejsze ujęcie tego zagadnienia.
Dlatego zwracam się z uprzejmą prośbą do czytelników
„Ludu“, zwłaszcza do nauczycielstwa, by zechciało udzielić wia
domości o tym ciekawym motywie zdobniczym. Nie przedstawia
to właściwie większych trudności, bo jest to przecież jeden z naj
częstszych motywów zdobniczych, łatwych do odrysowania nawet
dla słabo rysujących. W odpowiedzi proszę o: 1. podanie rysunku,
choćby nieudolnego, 2. dokładne określenie przedmiotu, na którym
rozeta występuje, 3. zapisanie nazwy, jaką lud stosuje do tego
ornamentu, 4. miejscowość, w krórej rozeta występuje, przyczem
także odpow'edz negatywna ma również wartość.
Lwów 1927.
Eustachy Wasilkowski.
„Pałamarka“.
W 1892 r. w czasie pobytu w Warnie (Bułgarja) zauważyłem rodzaj drewnianej rękawicy o otwo
rach na trzy palce
lewej ręki \ (mały,
średni i serdeczny);
rękawica ta skut
kiem przeciwstawności wielkiego pal
Ryc. 9. Pałamarka z Szumli. — AB = 0,15.
ca, służy w czasie
BC = 0,12. BD = 0,1. DC = 0,07. AC = 0,225
żniw do obejmo
wania wielk'ej ilości zboża tak, ż żniwo idzie spieszniej. Na
stępnie na I-ej powszechńej Bułgarskiej Wystawie (1862 r.) znowu
zetknąłem się z ową rękawicą w dziale etnograficznym wystawy.
61!
84
Dzięki uczynnej pomocy p. Stanisławy Rydzewskiej, wnuki
Władysława i Karola Brzozowskich w 1925 r. otrzymałem ory
ginał takiej drewnianej rękawicy ze wsi Vojvoda z Szumenskiej
okolicy (Ryc. 9), gdzie nazywają ją „pałamarka“ i do tej pory
przy żrfiwie używają.
Czy lud nasz zr.a podobną -ękawicę przy żniwie?
Mcirjœi Wawrzeniecki.
Upiór, strzygom czy wieszczy?
Duch zmarłego ożywia niekiedy własne ciało, wyprowadza
je z grobu i w tej postaci błądzi nocną porą. Takiego złośli
wego demona nazywa lud polsKi upiorem, strzygonicm
lub w eszczym.
Nazwa upiór wydaje się nam dziś najbardziej powszechna,
lecz przenikła ona prawdopodobnie na cały obszar polski raczej
drogą książkową. Niegdyś była właściwą raczej tylko ziemiom
kresowym.
Strzygoń występuje przeważnie na obszarze Małopolski,,
a wieszczy na Pomorzu i w Wielkopolsce
Tak więc w nazwach tych zaznaczają się charakterystyczne
różnice terytorjalne, które zasługują na dokładniejsze zbadanie.
Dlatego zwracam się do czytelników „Ludu“ z prośbą
o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy w danej okolicy (podać dokładnie miejscowość)
istnieje wiara w powracających zmarłych, którzy błądzą po
nocy, napadają na ludzi, duszą ich lub urywają im głowę.
2. Jak lud nazywa tych powracających zmarłych. — Przy
tern pytaniu oczywiście należy bardzo uważać, by nie poddawać
osobom pytanym ogólnie przyjętego w książkach upiora.
Adam Fischer.
Uwaga: Odpowiedzi na wszystkie powyżej ogłoszone kwestjonarjusze należy nadsyłać pod adresem: Redakcja „Ludu“, Lwów,
Uniwersytet — Mikołaja 4.