3cec3ac6c44b4fcccf17d5022f8c19ae.pdf
Media
Part of Kronika etnologiczna / Lud, 1925, t. 24
- extracted text
-
KRONIKA ETNOLOGICZNA.
Ś. p. Paweł Vinogradoff.
Dnia 17 grudnia 1925 zmarł w Paryżu Sir Paul Vinogradoff,
profesor prawoznawstwa w uniwersytecie oksfordzkim, jeden z najznako
mitszych na świecie historyków prawa. Urodzony w r. 1854 w Rosji
(Kostroma), po uzyskaniu stopnia doktora historji na uniwersytecie mo
skiewskim i odbyciu kilku podróży naukowych został docentem a na
stępnie profesorem historji. Od początku pracy naukowej pociągała go
histoija stosunków społecznych ; za szczególnie ciekawe uważał zbadanie
organizacji społecznej na zachodzie Europy, przedewszystkiem w Anglji
dla porównania z rozwojem stosunków społecznych w Rosji. Znakomite
przygotowanie historyczne pozwoliło mu dokonać ważnych odkryć w za
kresie historji ustroju społecznego Anglji już w początku lat ośmdziesiątych XIX wieku; zarazem zdołał zachęcić do studjum historji prawa
angielskiego spotkanego przypadkiem młodego prawnika angielskiego,
Maitlanda, który następnie zdobył nieśmiertelną sławę jako badacz i orga
nizator badań historji prawa angielskiego. Vinogradoff, zajmując się
w Rosji także organizacją szkolnictwa, ściągnął na siebie niechęć rządu
i w r. 1902 musiał ustąpić z katedry i wyjechać zagranicę. Ogłoszona
już w r. 1892 w Oksfordzie praca o poddaństwie w Anglji (Villainage
iń England), zapewniła mu była wraz z dawniejszemi przyczynkami
i z późniejszym artykułem o „Folkland“ tak wielką sławę, że w r. 1903
powierzono mu wakującą wskutek ustąpienia Pollocka katedrę (Corpus
Christi Professorship of Jurisprudence), stworzoną pierwotnie dla Henryka
Maine’a. Vinogradoff wydał w następnych latach szereg dalszych prac
po angielsku (Rozwój obszaru dworskiego, Społeczeństwo angielskie
w XI wieku, Prawo rzymskie w średniowieczu). Zasługą jego, obok
zużytkowania mistrzowsko opanowanej metody historycznej dla zagadnień
historji społecznej i historji prawa, było badanie zagadnień ustrojowych
pod kątem widzenia ściśle historycznym, bez ulegania poglądom prawnictwa nowoczesnego, które, posługując się w Anglji do dziś dnia argu
mentami zaczerpniętemi częstokroć z praktyki średniowiecznej, wywierało
na odwrót pewien wpływ na badania historyczno - prawne. Vinogradoff
założył też serję monografij (Oxford Studies in Social and Legal History),
złożoną z pism osób, zajmujących dziś przeważnie znakomite stanowiska
190
w świecie naukowym zwłaszcza angielsko - amerykańskim ; w serji tej,
prócz rozpraw należących do zakresu historji prawa ukazał się też szereg
prac z zakresu histoiji ustroju społecznego. Wykłady Vinogradoff’a
w Oksfordzie poświęcone były przeważnie prawu pierwotnemu (szczepo
wemu), prawnictwu starogreckiemu i nowożytnemu prawu publicznemu.
Wzywany do wielu uniwersytetów zagranicznych na wykłady gościnne
(Stany Zjednoczone, Indje), Vinogradoff korzystał ze sposobności studjowania zabytków prawa pierwotnego równie jak przejawów nowoczesnego
życia prawnego. To też badania jego w zakresie np. ustroju pierwotnych
spólnot rodowych zakrojone były na szeroką skalę i obejmowały nietylko
mir i zadrugę (w tym ostatnim kierunku korzystał z zapałem z rezultatów
pracy Oswalda Balzera, dla którego żywił głęboki szacunek), ale i spólnoty irlandzkie oraz angielsko - celtyckie z jednej, indyjskie z drugiej
strony.
Wojna światowa zdawała się zapowiadać dla Vinogradoff’a możność
powrotu do Rosji; pojechał też do Rosji już w r. 1915; mianowany
rzeczywistym członkiem akademji piotrogrodzkiej, pojechał znowu w r.
1916, dla wygłoszenia szeregu odczytów; w Anglji ogłosił kilka prac
(m. i. o samorządzie w Rosji) celem zapoznania społeczeństwa angiel
skiego z niektóremi zagadnieniami życia rosyjskiego. Zarazem nie ustawał
w pracy naukowej, prowadząc redakcję różnych wydawnictw w zakresie
źródeł historji prawa angielskiego. Szlachectwo angielskie otrzymał w r.
1917 ; wnet .potem rewolucja Bolszewicka i rozczarowanie z powodu
porzucenia sprzymierzeńców przez nowych panów Rosji skłoniły go do
przyjęcia poddaństwa brytańskiego. Z tern większym wskutek przejść
politycznych zapałem, oddał się teraz pracy nad dziełem pt. Outlines
of Historical Jurisprudence (Zarys prawoznawstwa historycznego), które
miało być syntezą wszystkich jego badań. Najważniejszy dla etnologji
tom I, poświęcony metodologji i prawu pierwotnemu, ukazał się w r.
1920, tom II, omawiający prawnictwo miasta starogreckiego, w r. 1922.
Tom III, poświęcony prawu- kanonicznemu i tom IV, omawiający nowo
czesne prawo publiczne, nie doczekały się ogłoszenia. Vinogradoff, który
już dawniej był członkiem wielu akademij i doktorem honorowym kilku
nastu uniwersytetów (Oxford, Cambridge, Durham, Liverpool, Harvard,
Michigan, California, Calcutta itd.), otrzymał w r. 1925 doktorat hono
rowy uniwersytetu paryskiego i pod koniec roku pojechał do Paryża dla
udziału w uroczystości promocji. Nabawiwszy się zapalenia płuc, umarł
w sanatorjum. R. i. p.
Lwów.
LUDWIK EHRLICH.
Sprawozdanie z działalności naukowej Zakładu AntropologicznoEtnologicznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie za rok
szkolny 1924/5. Skład Zakładu stanowili: Dr. Jan Czekanowski, ordynarjusz i kierownik ; Dr. Bolesław Rosiński, starszy asystent ; Dr. Kon
stanty Sobolski, mł. asystent.
Prace w ciągu ubiegłego roku, tak jak w dwu latach poprzednich,
były ześrodkowane w kierunku zagadnień systematyki rodzaju ludzkiego.
191
Dr. B. Rosiński opracował mateijały kranjologiczne kreteńskie
ogłoszone przez F. v. Lus chan a. Wynik pracy stanowi stwierdzenie
przesunięcia w składzie ludności. Gdy ludność okresu minoicznego
posiadała wybitny typ śródziemnomorski, obecnie przeważają elementy
charakterystyczne dla Europy Północnej i Środkowej. Stanowi to bezwątpienia konsekwencję indoeurogeizacji ludności. Prof. v. Luschan nie
zauważył tego przesunięcia pracując metodą morfologiczną. Praca wy
drukowana (Kosmos 1925).
Dr. K. Sto janowski zajmował się przedewszystkiem opracowa
niem mateijału neolitycznego Europy Północnej. Wyniki przezeń osią
gnięte stanowiły przedmioty referatu autora na Zjeździe Lekarzy i Przy
rodników w Warszawie. Ponadto badał on jeszcze zróżniczkowanie form
organów płciowych męskich, wyniki tej pracy doprowadziły go do stwier
dzenia różnic u składników rasowych ludności naszej. Praca wydruko
wana (Kosmos 1925).
P. I. Ul brich zajmowała się zagadnieniem człowieka młodszego
paleolitu. Wyniki osiągnięte polegają przedewszystkiem na stwierdzeniu,
że mianem rasy Cro - Magnon ujmowane są trzy różne elementy : typ
skrajnie długogłowy, wąskolicy, wąskonosy o nawiązaniach śródziemno
morskich, t. z. typ «, typ północno - europejski, oraz typ trzeci, nawią
zujący się do Guanczów z wysp Kanaryjskich, wyróżniający się bardzo
niskiemi oczodołami. On to właśnie spowodował podawanie zespolenia
długogłowości i szerokolicości jako rysu charakterystycznego rasy CroMagnon. Wyniki te zostały przedstawione na Zjeździe Lekarzy, i Przy
rodników w Warszawie.
P. G. Lempert wykończała swą pracę nad wyodrębnieniem za
sadniczych składników ludności Afryki murzyńskiej. Wynik główny stanowi
ujęcie czterech składników podstawowych, umożliwiający rewizję dotych
czasowych poglądów. Dotychczas afrykański materjał kranjologiczny ucho
dził za beznadziejnie słabo zróżniczkowany. Osiągnięte wyniki stanowiły
przedmiot referatu Prof. Dr. J. Czekanowskiego na Zjeździe Między
narodowym Geografów w Kairze.
P. S. Klimek zajmował się z jednej ‘ strony opracowaniem
materjału azjatyckiego, z drugiej zaś zagadnieniem nawiązań australijskoafrykańskich w dziedzinie kranjologji. Pierwsza praca doprowadziła już
do ustalenia głównych składników ludności północno-wschodniej połowy
Azji. W osiągniętych wynikach zaczyna się zarysowywać ściślejsza łączność
północy z południowym wschodem. Co do drugiej pracy, to tam wystę
pują bardzo ścisłe nawiązania pomiędzy ludnością obydwu kontynentów,
przyczem w Australji brak elementu antropologicznego nawiązującego
się do warstw hamickiej i semickiej. Pozostaje to w zupełnej zgodności
z poglądami szkoły historycznej w etnologji.
P. M. Gryglaszewska opracowywała materjały kranjologiczne
szwajcarskie. Wyniki idą w kierunku zidentyfikowania typu grenelskiego
z subnordycznym, oraz stwierdzenia przymieszki identycznej z elementami
krótkogłowemi Azji Mniejszej.
P. J. Bryk określał mateijały prehistoryczne polskie.' Pierwszy
192
przyczynek poświęcony czaszkom z Remenowa jest już ogłoszony (Kosmos
1925). Ponadto zajmował się on badaniem sprawności fizycznej poszcze
gólnych składników naszej ludności oraz stwierdził, że metoda diagnozy
asocjacyjnej rozwiązuje zagadnienie określania systematycznego osobników
żywych.
P. E. Minkowska zajmowała się kontrolą dotychczasowych wy
ników określeń kranjologicznych, oraz przeliczeniem czaszek „scytyjskich“
co doprowadziło do potwierdzenia wyniku, że przeważają wśród nich
elementy typu północno-europejskiego. Praca znajduje się w druku.
Dr. K. So bols ki dał monografję antropologiczną żołnierzy z po
wiatu wilejskiego. Główny wynik ogólniejszego znaczenia stanowi wy
jaśnienie komplikacyj statystycznych, spowodowanych tem, że materjał
nie jest jeszcze wyrośnięty, oraz stwierdzenie prawidłowości w ustosun
kowaniu się wielkości współczynników współzależności,
P. K. Barański poddał przeliczeniu materjały włoskiego zdjęcia
wojskowego ogłoszonego przez R. Liviego stosując metodę analizy
asocjacyjnej. Wynik dał dokładniejsze sprecyzowanie składników lud
ności, pozwalające na rewizję dotychczasowych wyników. Praca ta posiada
duże znaczenie dla poznania nowej metody.
Wykaz prac Zakładu Antropologiczno-Etnologicznego Uniwersytetu
Jana Kazimierza, ogłoszonych, bądź też w druku będących, w roku
szkolnym 1924/5.
Bryk J.: Czaszki z Remenowa. Kosmos 1925, Tom L, s. 638—648.
Czekanowski J. : Co Polska traci wskutek niedostatecznego uprawiania
antropologji. Nauka Polska 1925, Tom V, s. 144—157.
— Wyniki badań serologicznych wojskowego zdjęcia antropo
logicznego. Polska Gazeta Lekarska 1925, Nr. 3. Odb. 7 s.
— Uebersicht anthropologischer Arbeiten in Polen in den Jahren
1913/4—1924/5. Akademja Fińska Helsingfors 1925. Tom XXXV,
Zeszyt 1, s. 20.
— Anthropologische Beiträge zum Problem der Slawisch-Finnischen
Beziehungen. Smya Helsingfors 1925. Tom XXXV, Zeszyt 1, s. 20.
— Główne kierunki w antropologji polskiej. Tom jubileuszowy
Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika.
— Kierunek historyczny w naukach antropologicznych. Publikacja
Zjazdu Historyków Polskich w Poznaniu. Odb. 7 s.
Essay de la Craniologie Africaine. Publikacja Międzynarodowego
Zjazdu Geografów w Kairze (w druku).
— Aperçu sur les Travaux Anthropologiques de l’Université JeanCasimir à Lwów 1913/4—1923/4. Publikacja Zjazdu Między
narodowego Instytutu Antropologicznego w Pradze 1924 (w druku).
— La détermination anthropologique et le problème des Races
Préhistoriques. Tamże (w druku).
— Zum Problem der Systematik der Kurzköpfigen Schweizerischen
Pfahlbaubewohner. Archiv für Anthropologie 1925, Tom XX,
N. 'F. Zeszyt 2/4, s. 65—76.
193
Czekanowski J.: Rozwój żywiołu polskiego na kresach południowowschodnich. Przegląd Wszechpolski 1925, Zeszyt 2, s. 29.
— Ludy i rasy. Historja Powszechna wydawana przez Bibljotekę
Polską. (W druku).
— Forschungen im Nil - Kongo - Zwischengebiet. Tom IV. Wraz ze
skorowidzem dla pierwszych czterech tomów. (W druku).
Frankowska M. : Czaszki ze Lwowskiej Katedry Łacińskiej XVII—XVIII
wieku. Kosmos L, s. 649—736.
Minkowska E. : Wyniki zastosowań metody diagnozy różniczkowej do
określania składników ludności europejskiej. Kosmos 1925, Tom L,
- s. 737—748.
Rosiński B : Wyspa Kreta przedhistoryczna i współczesna pod wzglą
dem antropologicznym. Kosmos 1925, Tom L, s. 584—637.
— Recherches sur l’hérédité de l’indice céphalique chez la popu
lation polonaise. Publikacja Międzynarodowego Instytutu Antro
pologicznego w Pradze 1924, (w druku).
— Étude sur les crânes néolithiques trouvés en Pologne. Tamże
(w druku).
Stojanowski K: Rasowe zróżnicowanie genitaljów męskich a circumcisio.
Kosmos 1925, Tom L, s. 798—818r
— Przyczynki do rasowego zróżnicowania młodzieży polskiej. Harc
mistrz 1924, Nr. 11 —12. Odb. s. 14.
PROF. DR. JAN CZEKANOWSKI.
Komisja antropologiczna Polskiej Akademji Umiejętności w Kra
kowie odbyła w roku 1925 dwa posiedzenia, na których wygłoszone
Były następujące referaty:
1. Prof. Dr. Józef Kostrzewski. „Zagadnienia tubylczości
Słowian w świetle badań przedhistorycznych".
2. Prof. Dr. Jan St. Bystroń: „Próba ujęcia całokształtu ludoznawstwa polskiego".
3. Dr. Józef Żurowski: „O dotychczasowym stanie badań
przedhistorycznych okolicy Krakowa, o ich postępie w latach ostatnich
i planie na przyszłość“.
Na posiedzeniu dnia 23 lutego 1926 roku po przeprowadzonej
wyczerpującej dyskusji postanowiono rozdzielić dotychczasową Komisję
Antropologiczną na dwie oddzielne i samoistne Komisje; a to na Ko
misję Etnograficzną i Komisję dla antropologji i prehistoiji.
Z ruchu etnograficznego w Czechosłowacji. Etnografowie czescy
przygotowują wiele cennych wydawnictw. Encyklopedja ludoznawcza
czeskosłowacka zapowiada dalsze tomy, a więc w ślad za wydanym
tomem, zawierającym „Moravské Slovensko" pójdą dalsze a mianowicie
„Kladsko“ (w druku), potem zaś „Valašsko, Chodsko, Plzeňsko, Pod
krkonoší, česko - moravská vysočina". Prace nad całością postąpiły
bardzo poważnie naprzód. — Począwszy od r. 1926 „Národopisný
Véstnik“ będzie wychodzić w zeszytach kwartalnych. Uczeń prof. Chotka,
Lud. T. XXIV.
13
194
Václavik wydał właśnie wielką monografję p. t. „Podunajská dědina".
Vavroušek ogłosił pięknie ilustrowaną publikację p. t. „Dědina“. Dosko
nały wstęp napisał Dr. Zdenek Wirth, szef sekcji w Minist, oświaty. —
W najbliższym czasie wyjdzie „Dialektologická mapa Moravy“, którą
opracował Prof. Fr. Trávniček. Prócz tego Dr. A. Boháč przygotowuje
„Národnostna mapa republiky Českoslov.“ — Prof. Jiři Horák wydał
K. J. Erbena „Vybrané báje a pověsti národní jiných větví slovanských“,
oraz J. Št. Kubina, „Kladské písničky“. Wreszcie prof. J. Horák z prof.
M. Hýskiem wydał „Sborník práci věnovaných Prof. Janu Machalovi
1855 —1925“, w którym znajduje się też wiele prac, pozostających
w związku z ludoznawstwem.
W czasie świąt wielkanocnych w r. 1926 w dniach od 29. III do
3. IV urządzono Naukowe kursy etnograficzne, na których wykładali:
Prof. K. Chotek (Naukowe podstawy etnografji), L. Lábek (Zasady po
rządkowania zbiorów etnograficznych w muzeach prowincjonalnych), Prof.
Fr. Pospíšil (Fotografja i film w służbie etnografji), Prof. J. Matiegka
(Antropologja a etnografja), Prof. L. Niederlę (Etnografja a słowiańskie
starożytności), Prof. J. Horák (Dzieje etnografji czeskosłowackiej od
początku XIX wieku po chwilę obecną). W kursach wzięło udział 150
uczestników.
Etnologja na uniwersytetach jugosłowiańskich. Etnologja budzi
wiele zainteresowania w Jugosławji, jak świadczą o tem stosunkowo
liczne. katedry uniwersyteckie. W Belgradzie są dwie katedry etnologji,
które zajmują Prof. T. Gjorgjevic i Prof. J. Erdeljanovié. W Skoplje
do r. 1924 zajmował katedrę etnologji Prof. S. Trojanovié. W Zagrzebiu
katedrę etnologji ma dostać prof. Bułat. Na wydziale teologicznym uniw.
zagrzebskiego wykłada religjoznawstwo porównawcze Dr. Aleksander
Gahs, uczeń O. Wilhelma Schmidta. W Lublanie Prof. Dr. N. Żupanie
zajmuje się antropologją i paleoetnologją, a religjoznawstwem prof.
Ehrlich.
Nowy kwestjonarjusz etnograficzny. Nakładem księgarni pary
skiej „Maisonneuve Frères, 3 rue de Sabot“ wyszedł w roku bieżącym
„Questionnaire d’ethnographie“ napisany przez Ludwika Marina, prezy
denta „Société d’Ethnographie de Paris“. (Cena 25 fr. franc.). Rzecz
ciekawa, że mateijał ludoznawczy podzielono zupełnie tak, jak to przy
jęto w ostatnich czasach w Polsce, a mianowicie na dział kultury materjalnej społecznej i duchowej. Marin analogicznie dzieli kulturę na trzy
działy: 1. Vie matérielle. 2. Vie mentale. 3. Vie sociale. Każdy z tych
działów został rozbity na jeszcze drobniejsze poddziały, które omawiają
jak najdokładniej różne problemy, jakie należy uwzględniać, czyto przy
badaniu etnograficznem pewnego terenu, czy przy opracowywaniu pewnych
zagadnień teoretycznych. Kwestjonarjusz Marina przejrzystą swą formą
zaleca się zarówno etnografom jak etnologom.