R_7_rozmaitości_parczewski.pdf
Media
Part of Badanie kresów polskich / Lud 1901, t. 7
- extracted text
-
89
nie pełną uroku była pieśń, która się roieszła wśród ludu po strasznej rzezi, dokonanej przez Turków. Łzy, rozpacz, a zarazem gorąca.
modlitwa do Boga drgały w boleści pełnych tonach tej pieśni.
Potem przyszedł cały szereg pieśni bretońskich, śpiewanych przez
Bretonów wieśniaków, w ich ludowych, niezmiernie ciekawych, a malowniczych strojach. Pani Clark, Amerykanka, znajoma. moja.
z Chicago, zdradziła mię przed innemi paniami, żem trochę śpiewak,
więc kazano mi śpiewać. Zrobiłem z moimi słuchaczami muzykaln11
podróż Mlowiańską. Najpierw przedstawiłem im obraz stepów
ukraińskich, po których przesunął się pułk kozaków śpiewając n Hej
na hori taj żenci żnut ! A popid horoju, popid zełenoju Kozaki
idut" ! Potem z wyżyn Karpatów huknąłem „Hej Wisła na.sza!
Wisła". Potem wprowadziłem chór Czechów niemal religijnego
nastroju: ,,Byvali Cechove, statni junaci ! Byvali rekove, mu~~, co
kvet" ! Zakończyłem zaś obrazem śpiącego jeszcze Krakowa, gdy
w maj u o 5. rano z wi~ży maryackiej płyną wśród ciszy poważne
tony pieśni ,,Boże coś Polskę", granej na dw11 trąbkach .... podobało się!
Dr. Michał Zmigrodzki.
ROZMAITOSCI.
Bada.nie kresów polskich. Dla ułatwienia badań kresów obszaru
etnograficznego polskiego podajemy wyciąg z referatu A. Parez ew ski ego, wygłoszonego na III. zjeździe historyków polskich
w sekcyi etnograficznej, a to tern chętniej, że wskazówki te pochodzą od badacza gruntowego, sumiennego, mającego w tej mierze
wielkie doświadczen;e.
„ Poszukiwania przedsiębrać należy w zakresie jednego lub
co najwyzej kilku powiatów. Im mniejszy teren wybrany zostanie
do zbadania, tem więcej można przedmiot pogłębić i rezultaty poszukiwań będą gruntowniejsze. Najwłaściwszą porą roku do przedsiębrania wycieczek jest wrzesień i październik. W czasie wysokiego
lata. forsowna robota przy żniwach utrudnia a nieraz wprost
uniemozliwia zbliżenie się do ludu. Zimowe miesiące pod względem
trudów podróży i krótkości dnia, nie bardzo nadają si~ do poszukiwań, z uwagi jednak na przedmiot są może jeszcze więcej odpowiednią chwilą, ile, że wtedy ludność wychodz\ca latem na roboty,
powraca do domów i wogóle ma najwięcej wolnego czasu do
obcowania.
Że każdy, zamierzający przedsięwziąć wycieczkę tego rodzaju,
powinien przedewszystkiem zawczasu poznać literaturę krajoznawczą
całej pre. wincyi,
speeyalnie zaś monografie dotyczące wybranej
okolicy, jest rzeczą chyba zbyteczną do przypomnienia. Pod wzglę
dem przyswojenia sobie metody poszukiwań i obrobienia zebranego
materyału, należy każdemu zapoznać się z wzorowem opracowaniem
stosunków serbsko-łużyckich przez dra Ernest a Mu kę (Statistika Łu~iskich Serbow. Budyszin 1884-6). W podróży koniecznem
jest posiadanie kart geograficznych odnośnych powiatów.
90
Oczywiście oprócz zasadniczego celu podróży, wskazanem jest
nadto zbieranie wszystkich przez etnografów zwykle gromadzonych
szczegółów, a także, o ile można. spostrzeżeń dya lektologicznych.
Groma<lzenie materyałów tych jest najzupP-łniej ułatwionem, ile że,
główne zadanie wędrówki wymaga na każdym krok. u bezpuś redniego
zetknięcia się z ludem. Poprzestawanie wyłącznie na in formaeyach
udzielanych przez miejs~owe powagi (duchowny, nauczyciel, szynkarz) jest niejednokrotnie bardzo zwodniczem.
Co do li1~zebnego obrachowania ludności polskiej na kresach,
przedewi;;zystkiem wypada postarać się o oficyalne dane ogólnego•
zaludnienia pojedynczych wsi i obwodów dominialnych; następnie
w wszystkich wsiach przeważnie polskich należy zapomocą przeprowadzonego na miejscu badania wypośrodkować ilość rodzin
i osobników, należącyeh do narodowości obcej (up. ruskiej, niemieckiej i t. d.). Dopełniwszy odejmowanie, otrzymujemy istotną liczbę
ludności polskiej w danem miPjs<>u. Na odwrót w wsiach przeważnie
z obcą narodowością, trzeba obliczyć ilość rodzin respeitive jednostek
polskich. Na calem pograniczu językowem, zwracać należy starannie
uwagę na następujące punkta i pytania:
1. Jeki jest język potoczny (die Umgangssprache) w danej
miejscowości?
2. Jeżeli językiem tym jest polski, to czy obcują w nim na wsi,
czy także i w karc7mie, czy może tylko wyłącznie w rodzinach?
3. Czy językiem polskim mówią wszyscy mieszkańcy, czy
tylko starsi i w jakim mianowicie wieku?
4. Czy po polsku mówią dzieci szkolne i jeżeli nim mówią,
to czy pomiędzy sobą, czy tylko z rodzicami, dziadkami i wogóle
ludźmi starszego pokolenia?
5. Czy odbywają w języku polskim kazania w kościele katolickim i całe nabożeństwa w tymze języku w kościele ewangielickim?
6. Jeżeli odbywają się, to czy mają miejsce wyłącznie w ję
zyku polskim, czy też współcześnie z kazaniem respective
calem nabożeństwem w języku niemieckim i w tym ostatnim wypadku jaka zachowaną je st między nimi proporcya co do ilości
, i terminów ?
7. Jaka jest frekwencya na każde z tych nabożeństw?
8. Jeżeli nie ma już kazań respective nabożeństwa w języku
polskim, to kiedy mianowicie ustały?
9. Czy ewangielikom bywa przynajmniej komunia udzielaną
w języku polskim i jak często?
1O. Jeżeli nie, to kiedy to miału miejsce po raz ostatni?
11. Jakie są, a także jakie były w przeszłości cyfry komunikantów polskich i niemieckich ?
12. Kiedy w zborze ewangielickim miała miejsce poraz
ostatni konfirmacya w języku polskim?
13. Czy Polacy umieją czytać i pisać po polsku?
14 Czy do wsi dochodzą czasopisma polskie, jakie mianowicie
i w jakiej ilości?"
Alfons Parczewski'.