R_7_jaworskij.pdf
Media
Part of "Kumać po lembersku". Przyczynek do słownika lwowskiej gwary złodziejskiej / Lud 1901, t. 7
- extracted text
-
-
276
-
Kumać po lembersku.
Przyczynek do słownika lwowskiej gw ary złodziejskiej.
W maju przeszłego roku przypadkow o udało mi się zapisać
we Lwowie od czeladnika bronzow niczego K . J. kilkadziesiąt
słów tajnej g w ary lwowskich uliczników i złodziei, które ze
w zględu na to, źe większa ich część była dotychczas nieznana,
podaję niżej.
Nie zapuszczając się w ścisłe filologiczne badania pojedyn
czych w yrazów , do czego nie uważam się dostatecznie przy g o to
w anym i pow ołanym , pozwoliłem sobie tylko porów nać je, celem
ułatw ienia pracy przyszłym badaczom , z dwoma słow nikam i tej
samej lwowskiej g w a ry ks. Felsztyńskiego i p. K urki, a także
z ważniejszymi słow nikam i tajnych gw ar innych słow iańskich
narodów , o ile ostatnie b y ły mi znane i przystępne. N aturalnie,
porów nania te m ogły być tylko powierzchow ne i fragm entaryczne,
dlatego interesujących się bliżej tą kw estyą odsyłam do znako
m itych bibliograficznych przeglądów : prof. V. J a g i ć a. Die Ge
heim sprachen bei den Slaven. (Sitzungsberichte der phil.-hist. Classe
der kais. A kadem ie der W issenschaften in W ien. Bd. 133, A bth.
5.), prof. D. J. S z i s z m a n o w a (Sbornik za narodni um otvorenija,
nauka i kniżnina, Sofia 1895, t. X II, od. 2, str. 15—50.) i P. K .
S i m o n í (Izwjestíja otdjelenia russkaw o jazyka i słowiesnosti
Im peratorskoj A kadem ii N auk, 1896, t. I. cz. 2, str. 427—434).
Literatura;
do uzupełnień
słow nika L indego napisał ks. H en ry k F e l s z t y ń s k i , Lwowianin.
R ęk o p is B iblioteki im. Ossolińskich we Lw owie nr. 1466. 4.
k a rtk i in 4". — C ytują w skróceniu: В os.
Słow nik mowy złodziejskiej. Zebrał A ntoni K u r k a W ydanie
drugie, Lwów, 1899. str. 55 in 32o. — S króć.: K u r .
Wiadomość
o jeżyku
bosaňskim*)
w
Galicyi,
*) »L w ow scy i w ogóle galicyjscy złodzieje — w yjaśnia ks F elsztyński we
w stępie do swej »W iadom ości« — nazyw ają sw ój fachow y język, w którym się po
rozum iew ają, b o s a ń s k i m , od w arszaw skiego bandyty Bosana, tegoż języ k a tw órcy«.
O ile to w yjaśnienie je st filologicznie i historycznie praw dziw e, sądzić nie mogę, dziś
jed n ak n a zw a ta, zdaje się, ju ż nie istnieje, a języ k sw ój lw ow scy złodzieje nazyw ają
Z niem iecka l e m b e r s k i m .
—
27:7
—
V. J a g i ć : Die GeheÂmspraclien bei den Slaněn. 1-89,6.. (Jak w y
żej). Skr.: J a g .
K. S t a d y n s k i j : Lirnylci. Lwów, 1894. — Skr. S t u d .
V. H n a t j u k " L irnyki. (Etnograficzny) Zbirnyk t¡ IL) Lw ów
1896. — S k r.: H n a t .
Wjestnik Im pierat. Russk. Geograficzeskawo Obszczestwa. 1857,
t. II.
Skr. W j e s t n .
Izwjestija otd. russk. jaz. i słowesn. Imp. Akadem ii Nauk.
ï897— 1899. Skr.: I z w.
Żiw aja Starina. Periodiczeskoje izdanie Otdjelenia Etnografii
Im per, R ussk. Geograficzeskawo Obszczestwa. 1890, t. I. — Skr.:
Ź. S t.
,
Kiewskaja Starina. 1889, t. X X V I, i 1890, t. X X IX . S k r.:
К . S t.
Sbornik za narodni um otvorenija, nauka i kniżnina 1895, t.
1895, t. X II. і 1900, t. X V I-X V II. — Skr.: S b o r n .
Zarja, Lwów, 1886.
Wisła, t. V I, 1890.
Lud, t. V, 1899.
ándrus — ulicznik, drab, baciarz ; = złodziej, K ur. 7; —
złodziej uwięziony, Bos. 2 v ; . = brat, małorus. H nat. 9; j a n d r u s — brat, m ałorus. Zorja, 239, K S t. X X V I, 708; a n id r e —
krym inałnik, bułgar. Sborn. X V I-X V II, 872; andrea — żyd,
bułg. ibid. 845.
badyle
w łosy; w a s i l k i , ofen. W jestn, 96; w e l i s o L
w i s i u l - k i ofen. Jag . 8.
bałtacz — żyd.
binia — p ro sty tu tk a ; — Bos. 2 ; = dziewczyna, K ur.
8;
b i j a — dziewczyna, bułg. Sborn. X II, od 2, 40.
blat być — siedzieć cicho ; = zgadzać się na coś, K ur. 8 ;
b l a t — swój, należący do tow arzystw a, Bos. 3 v.
bom s — chleb. V. z u m e r.
bośnia — szpital; — K ur. 8.
brow ar — piwo.
cep — chłop ; = K ur. 8.
handryczyć się — kłócić się, sprzeczać się.
chodak — pulares ; = K ur. 9.
-
278
—
cukiernię mieniac — cierpieć biedę, być głodnym ; c u k i e r
m i e n i a ć , Kur. 9.
dekować — ukryw ać, chować ; z niemieck. decken,
dolina — kieszeń; = K ur. 10, Bos. 3 ; d o ł y , czesk. Jag. 3.
dziaknąć — dać; d z i a k o w a ć , K ur. 10; d i a k a t j , ofen.
Jag . 16.
dzięcioł — m oneta 10-centow a
empia — jabłko ; może z niem. Apfel.
- faksy strugać — robić aw anturę,
ferniak — nos ; = K ur. 10.
filać — zmieniać, pchać, = pchać, K ur. 11; — całować,
Bos. 2 v.
filicha — chustka; f e l i c h a , Bos. 3;
fino — dobrze.
frajer — dureń ; = obcy, Bos, 3 v.
fras mieć — tęsknić, smucić się, zazdrościć,
fujara gra ■
— dobrze się powodzi,
fuń-ia — zarozumialec.
gapować — patrzeć,
gapuś — szpieg, denuncyant.
gąwruk — p a n ; = K ur. 11; porówn. Jag . 2; k a w r u k ,
Bos. iv ; g a w r i j , młr. Stud. 24, Zorja 238. k a w r i j młr. K S t.
X X V I, 705; k y w r i j , młr. H nat. 12; k a w r é j , młr. K S t.
X X IX , 127; k o w r ć j , białorus. ŻSt. 13. k a u r e j , brus. Izw.
1897, П> 346; k a w ć r k a w r j a k , k a w r ÿ n , wielkorus. Izw.
1898, I, 252 i c h o w r j a k , ofen. Izw. 1899, I, 281, W jestn. 95.
gawrńczka — pani ; k a w r u c z k a , Bos. 1v ; g a w r i j к a
młr. Stud. 2 9; k a w r i j k a , młr. K S t. X X V I, 705; k y w r i j k a ,
młr. H nat. 12; g a w r i i c h a , młr. Zorja, 258; k o w r a i c h a ,
brus. ŻSt. 13; k a w r i c h a , wrus. Izw. 18981, 252; c h o w r e j k a ,
ofen. Izw. 1899, I, 281, W jestn. 95.
geleigałe — łóżko, v. l e ż a ń s k o .
głowa — korona (moneta).
graby — rę c e ; g r a b i e , Bos. 2 v ; g r a b y ł k i , brus Izw.
1897, U) 345 ; g r a b i i c h i ; petersb. Izw. 1899, III, 1069.
grzebło - grzebień.
279
—
hasać — tańczyć.
hatrak — ajent policyjny; c h a t r a k , K ur. 9. Bos iv.
haw irka — dom ; h a w i r a, K ur. 12.
hip — szturchaniec, v. zec.
hopy — pieniądze,
jańció — policyant, stójkow y; = żołnierz, K ur. 13.
jarzączko — ogień; j a r z ą c z k a — zapałka, świeca, K ur.
13. Bos 2.
juchcić — kraść; = K ur. 13; j u c h c z a t j — dostawać,
otrzym yw ać, ofen, Ja g . 65, W jestn. 101, .Izw. 1899, I, 282.
ju ra sunąć — kłam ać, bałam ucić; j u r s t r u g a ć , K ur. 13.
juszka — krew.
kaban — stróż dom u; s z y m o n , K ur. 24.
kablaj — żyd; k u d ł a j , Bos. 2; g u d ł a j , młr. H nat. 11.
kamfńła — strażnik więzienia; s t r a g u ł a , K ur. 22, 39.
kanarek — żołnierz od artyleryi.
kanioły — spodnie; k a n i o ł a — czapka, K ur. 13; k a n i a ł a
— kapelusz, Bos. 3.
kant w sunąć — nabić, pobić,
karabin — tow arzystw o.
kimać — spać; == K ur. 14; Bos 2; k i m a t y , młr. iforja,
238, Stud. 52, H nat. 12; k i m a ć , wrus. Izw. 1899, I, 279, IV,
1390, W jestn. 102; k i m a ć , brus. ŹSt. 15; z grec, кеіцйсо.
kinal — no s; s z l i s a k , K ur. 23.
kipi — kapelusz; — tw ardy kapelusz, K ur. 14. v. k r y s a ,
kitelésio — dziecko.
kity naciągać — um ierać; k i t y z a w a l i ć , K ur. 14.
klaw y — przystojny, ładny; = K ur. 15, Bos. 1 v; k ł a w y j —
dobry, ładny, młr. Zorja, 238, Stud. 33, K S t. X X V I, 705 ;
k l a w г y, czesk. Jag . 3; k l ó w y j , brus. i wrus. Izw. 1897,
346,
1898, I, 261, 1899, I, 279, III, 1073, W jestn. 104; c h i a b o j,
c h l a b y j , — wielki, ofen. W jest. 95, Jag . 78.
klipa — tłum. zbiegowisko,
kłapaczki — twarz, usta.
knydla — wyraz pozdrowienia, jak np. »serwus« i t. p.
koleso — szupas; k ó ł k o , K ur. 15.
kolomyjka — służąca, dziewka.
konsum ow ać — jeść (łacin.). V. p i t r u n i a ć.
korcz von knydel — stary kolega.
-
280
—
kot — kochanek,
kotycha — kochanka,
kowal — oficer,
kropić — bić.
krysa — kapelusz; k r y s e — m iękki kapelusz, K ur. 15.
V. k i p i .
kumać — rozumieć, um ieć;— K ur. 16, Bos. 1 v; s k ú m y t y ,
hiłr. S t ü a . 4 1 , K S t.-X 'X IX , 127; k ú m a t i -— kraść, słowen. J a g 35.
kurjerem na ścieżki — iść pieszo w drogę.
lach (nieodm .)— śmiać się; ł a c h o w a ć , K ur. 26; ł a c h m ó n i t s a, wrus. Izw. 1899, IV , 1394.
lembérski — lwowski, złodziejski; = Bos. 1, K ur. 16.
leźańsko — łóżko. V. g e l e i g a t e .
łapucajnia — policya.
iopúchy — bu ty , buciki; — K ur. 17; — młr. Zorja, 238,
Stud. 36; = ofen. W jestn. 102, Jag . 67, 72; o p ú c h y , W isła,
153 ; ł a p u c h i , młr. K S t. X X IX , 128.
maćko — żołądek, brzuch; m a c i e k , K ur. 17.
maga — bitka,
magi sunąć — bić.
manieta — ubranie; m a n i a t a — koszula, K ur. 17, Bos. 3;
m a n a t j a — bielizna, m a n a t k a — koszula, młr. K S t. X X V I. 706.
miglanc — m ały chłopiec; m i k r u s , K u r. 18.
morowy — dzielny, silny, m ądry,
multum — dużo (łacin ).
nafta — w ódka.
napuszczać — kłam ać, oszukiwać.
nura urządzić — uciec; f u g a u r z ą d z i ć , K ur. 11.
nykać — szukać.
pałkarz — strażnik cłówy.
pasażer — ząb.
pazornik — szewc,
pietra mieć — bać się.
pitrúniaé — jeść; t r u s i a ć , K. 25. V. k o n s u m o w a ć ,
pluskwa — aw antura, napaść; = złość, zaczepka, K ur. 20;
porówn. Lud, V, 376.
pulać — sprzedaw ać; == K ur. 21; p r o p u l a t j , ofen.
Wjestn. 101.
—
281
—
sikora — zegarek; — K ur. 22, Bos. 3. W isła 153; k a n a r é j k a , petersb. Izw. 1899, III, 1072.
spalić się — ustąpić się.
spust — potraw a, wikt.
spuszczać do królew stw a — jeść.
szabrow ać — kaleczyć; s z a b r y — złodziejskie narzędzia
do w łam yw ania się, K ur. 23.
szłapak — żołnierz od piechoty,
sznat — prędko,
szparga — dobry interes, zysk.
sztam y trzym ać — żyć w zgodzie
sztęp — podejrzenie; s z t e m p — czyn k arygodny, K ur.
24; s z t y m p f — obwinienie o przestępstwo, Bos. 2 v.
sztęp trzym ać — zmylać, łudzić podejrzenia,
sztyce — n o g i; f i s y , K ur. 11.
szurnąć — uderzyć.
szwicować — siedzieć w areszcie; może z niem. schwitzen.
taskać — prow adzić; = nieść, K u r. 25. V. t r u g a ć .
trem ę mieć — bać się.
truć — pić.
trugać — prow adzić; t r a g a t i — nieść, słowen. Jag . 31,
z niem. tragen. V. t a s k a ć .
urągać — narzekać.
w ęgorz — łańcuszek od zegarka.
wickńra — szpital w eneryczny; = w yżyna, góra, strych,
K ur. 25.
wpaść do m łyna — wpaść w zasadzkę ; b r a ć d o m ł y n a —
zdradzić, zawikłać w spraw ę, K ur. 8.
zec — szturchaniec. V. h i p .
ziapać — kłócić się, pyskować.
zum er — chleb; s u m e r , K ur. 23; s o m e r , Bos. 2 v ; s ú m a r , s u m a k , s ú m a r j a , ofen. Jag. 61, 2, W jestn. 103; może
z tureckiego s o m u n lub greek, tpoui, Jag . 2. V. b o m s .
żyw rać — mówić, g adać; s i w r a ć , K ur. 22; s é w r a t j
ofen. W jestn. 97; s i w r a t y — wiedzieć, K S t. X X V I, 707.
Lwów, w Styczniu 1901. r.
Julian Jaworski).