R_5_rozmaitości1_witort.pdf
Media
Part of Kunigowanie na Litwie / Lud 1899, t. 5
- extracted text
-
-
78 -
W mene sestryczka jasna zirnyczka.
2, 3, 4 jak wyżej.
Czy maJesz !waniu twoju myłejku?
2, 3, 4 jak wyżej.
W mene myłejka z biku szabłejka.
2, 3, 4 jak wyżej.
Buwaj zdorowyj ! ...
patrz: I. strofka 9.
Pazia Sz!Jmoniak.
~
ROZMAITOŚCI.
,,Kunigowanie" na Litwie. W pi~knej prac, p. L. Młynka p. t.
,,Uwagi nad pieśniami ludu wieilckiego, umieszczonej w IV. zesz .• Ludu"
z r. 1897., znajduje sit; ustvp, 1 którego powodu kreśl,; kilka ■łów poni:tszych.
Oto ów nstvp: ,,Do tego (obchodu weselnego) przył,cza siv jeszcze
dzień czwarty ,, wilijo ślubu" czyli ,,dobranoa'', zwane na Litwie pod
nazw1 „kunigowa1..ia" a na Podlasiu pod nazwf.l ,,zalobiu". Oto właśnie
,,kunigawanie'' czyli „konigowanie'', jak pisz11 inni, etanowi przeżytek dawno
minionej ~poki, dziś już . na Litwie etnograficznej stanowczo zaniechany.
Zdarza si~ wprawdzie, że panna młoda udaje siv do dworu, prosz1c o bło
gosławieństwo dziedziczkę, zwłaszcza leciwi, ale jestto akt dobrej woli, wyraz szacunku i poważania osobistego, nie iaś - zwyczaj uznawany przez
lud. Przykłady podebne bywajfł, ale tylko wóv;czas można o nich słyszed,
gdy dziedzice ciem} sit; ogólnem nzDaniem ludu, maj11 wśród niego mir
i szacunek.
W podaniach ludowych i pieśniach zachowały siv ślady tego zwyczaja;
s, to przeżytki prawa „jus primae noctis''. Takiem jest zdanie Narbutta,
który nawet przytacza pieśń odpowiedni, w przekładzie polskim; podajv
j1 to:
.. O słońce, które zachodzq,c odkrywasz
Ten smutny sobotny wieczór,
Maj1cy być świadkiem mojej bojaźni i niewoli,
Wspieraj słabli w niedoli mojej.
Kei~życo, jasny ksivżycu,
Który si~ odbijasz w szybach okien
Wielkiego zamku pańskiego,
Oświeć drog~ dziewczynie idą,cej do jego przedsienia.
O panie mój, wejrzyj na wiern11 tw11 sług~,
Każ otworzyć drzwi lub choć okno,
I przyjm danin~ drobnych pierwiastków,
Lub daj si~ ubłagać prośbom brata, daj si~ oprosić".
ścian
,, Na ostatek postrzegamy tu zabytek prawa panów wzgl~dem wło
litewskich, których córek dziewictwo do pana należało : wolno mu
-- 79 było wzi1ć pierwociny samemu, albo przyjąć okup, o który umawiano si~
bratem id'łcej za mąź. Nazywano to panieńskie albo kunica, jus cunagii
1
albo cunagium'' (Narbutt t. I. str. 338-339).
Do słów Narbutta mog~ dodać słowa Jaroszewicza, ostatniego profe•
1ora prawa litewskiego, a sumiennego i ściśle naukowego bada.cza: ,,Dotą,d
bowiem - piue Jaroszewicz - zachowuje si~ mi~dzy ludem wiejskim
zwyczaj, że w tak zw. dziewiczy wieczór narzeczona z domu idzie do dworu,
a z płaczem śpiewają,c po litewsku, prosi w pieśni swojego pana, aby j1
uwolnił od daniny i dał si~ ubłagać modłom jej rodzonego brata.
Obrzt;d
ten nazywa sio po litewska ,,kunigowanie" (Lud t. II. str. 114).
W zwifłzku z tym znajdywała sit opłata, zwana nkunic1}'' ; pobierano
j'ł od kaMej dziewczyny, wychodz,cej za mą,ż. Czacki widział w niej wykup
prawa pierwszej nocy, ale z tem zdaniem zgodzić sit; nie można. Wedle
mnie - to maritagium t. j, opłata za prawo zami;zcia, pobierane przez
pana, nie zaś - za zrzeczenie sit; prawa na wianek. Wiemy, że w Litwie
istniało bardzo długo prawo rozpomidzania rt;ką wdów i córek osób zależnych; posiadał je pan zwierzrhni.
Do zniesienia poddaństwa w r. 1861
ładen zwiiaizek małżeński nie mógł być zawartym bez pozwolenia dziedzica;
byli nawet tacy, którzy dowolnie rozporządzali rt;ką, swoich poddanek lub
poddanych. Widć Biesie, że pewna pani miała z t~go źródła niejakie dochody, bo brała opłaty za zezwolenie na maUeństwo wedle woli pary dobieraj1cej sio.
Wyraz ku n i g a w a n ie czyli k u n i go w a n i e pochodzi od wyrazu litewskiego ,,ku n i g as" - ksią,że, ksił,łdz, pan wog'61e ; w,tpit;, czy
pokrewna tej polskiej formie forma litewska istnieje, prawdopodobnie nie.
W zakończeniu nadmieniam, że w najlepszych opisach wesela litewskiego niema już wzmianki o tym zwyczaju; niema o tem ani słowa w znakomitej pracy ks. Juszkiewicza p. t. ,,Wesele litewskie z okolic Wielony",
umieszczonej w przekładzie w Wiśle za r. 1894.
Jan Witort.
List do św. Piotra - białoruski. Ułamek to wprawdzie, ale godzien, myślt;, ogłoszenia ze względu na język. Mieści się na odwrocie karty
13. rpsu 739. zbioru bib1ioteki Ossolińskieh we Lwowie XVI-XVII w.;
zanim po karcie tej następna wypadła, musiał list ten stanowić całość, jak
wskazuje wykaz ostatni ułamka. Opiewa zaś dosłownie:
,,H ram a t a p i s a n a do S w i et eh o P i e t r a od v si c h b 1 ah o wiernych Chrzescyan Rusiey za propodobnym Rabom
B o z y m J a r m o I o m O c h a n c i e w i c z o m C i u c h a y B r a tu p r i a t c 1u
z a ho w or n i ku. S Pi ot r u od d wiernie mu Carstw a nieb ie s n oho.
Oznaymuiem tobie, S. Pietre, sto tych proszlych Czasow stało sie
Perestawil sie z sieho Swieta na on S" ieth Rab Bozy, Jarmoła A chancie~
wicz Ciuchai, kotory mieskal podle Cerkui Swi~toho Fudora y Swietoie
M .. y. Y byl to Czolowiek wielmi nabozny, szto wsie około Cerkwi Worobie Miotłom ohanial, V dolhom kozuchn baraniom bez poiesa y bez nahawic Hodzil, borody y Rolowy nikok nie Czosa1, Nosa nikok nie vcierał,
tbylko iazokiem lizał, Nochty. nie obrezywal, Czoboty, Czereuiki dziohciom
mazywal, Czo,nak, Cybuln, Rybu llniłuiu, Pliuskwy s podliewu, Hroch
z Niedzwieziem ocbonem wiefml rad iedal, Horelku quartoiu braho.kowscom
duchom piial, V sobotu nazłość' lachom woron, Sorok y miasa pozywał, La-