R_5_zbiory mat.etn_udziela_wzory.pdf
Media
Part of Wzory ludowego haftu białego (z okolic Krakowa) / Lud 1899, t. 5
- extracted text
-
— 265 -
Wzory Indowego haftu białego
(z okolic Krakowa).
G d y p rz e m y sł rękodzielniczy zaczął zw racać więcej u w ag i
n a fo rm y a rty sty c z n e , a rów nocześnie g d y w celach k o n k u re n c y i
p o cz ął o g ląd ać się za o ry g in aln o ścią , w ted y sk ie ro w a ł p oszuki
w a n ia za n o w y m i m o ty w am i n a g ru n t n aro d o w y i począł w y d o
b y w a ć w zory sw ojskie ty sią c a m i la t w p ie rsia c h i um ysłach ludu
w y k o ły sa n e , n a d e r w dzięczne i m iłe i n iera z w ym ow niej p rz em a
w iające do duszy naszej od p ię k n a klasycznego.
N a tem p olu za g ra n ic a zro b iła już po stęp y znaczne. N ie p o
zo staliśm y je d n a k zu p ełn ie w tyle, bo szkoły nasze p rzem y sło w e
d o k ła d a ją stara ń , a b y p rz em y sł k ra jo w y rozw ijać n a g ru n c ie n a
ro d o w y m .
D la a rty stó w , pośw ięcający ch ta le n ta sw oje i p ra c ę p rzem y
słow i, p o trz e b n e są je d n a k zb io ry w zorów przem ysłu ludow ego,
0 ile on nosi n a sobie cech y p iękna. A zbiory te p o w in n y b y ć
b a rd z o obfite, b ard zo b o g ate, bo fa n ta zy a a rty s ty ła k n ie coraz
n o w e g o p o k a rm u i ty lk o w ted y ro z ta cza sk rz y d ła do lotu, k ie d y
jej te g o p o k arm u nie skąpo.
T y m czasem w tym k ie ru n k u zdziałano u nas m ało. D w a m uzea
p rz em y sło w e m iejskie w kraju, tudzież trzecie hr. D zieduszyckiego
(d ział etn o g raficzn y ) czynią, co m ogą, g ro m ad zą o k azy p rz y m y słu
1 u ła tw ia ją k o rz y s ta n ie z n ich fachow com . A le p u b lik a c y i w zorów
naszy ch , ro d zim y ch p ra w ie nie m am y. P rz e d la ty k ilk u n astu w y
d ało m uzeum lw ow skie p ięk n e w zory k o lorow ego h aftu ru sk ieg o
i w zory a rty s ty c z n e g o p rzem y słu R u sin ó w . D r. M atlak o w sk i p o
k a z a ł nam b u d o w n ictw o za k o p ia ń sk ie — i n a tem p o d obno koniec.
M am y już w k ra ju szkoły haftu, m am y w yższe szkoły żeń
sk ie, k tó re u p ra w iają h aft b ia ły n a w zorach obcych, bo sw oich
nie m a, pom im o, że n iew iasty polskie od w iek ó w zajm ow ały się
h aftem i zajm ują się nim do dziś dnia.
W zachodniej G alicyi, a zw łaszcza w K ra k o w sk ie m lu d k o
ch a, się w h afcie b iały m . K o b ie ty noszą c h u stk i n a gło w ach , k o ł
n ierze i m an k iety , p rz o d y u koszul, fa rtu ch y i spódnice b o g a to
h afto w an e. N a w e t m ężczyźni m ają h afto w an e k o łn ierz e u koszul.
A w szy stk o to w y k o n u ją h afc ia rk i w iejskie w e d łu g w łasn eg o
ry s u n k u , w e d łu g w łasn e g o pom ysłu.
W z o ry te g o h aftu są isto tn ie b ard zo p ięk n e i zasługują, a b y
n a n ie zw rócić u w agę. W y k o n a n e są przez w iejsk ie h afciark i,
k tó re cz ęsto k ro ć n ig d y do szkół nie ch odziły i nie u m ieją n a w e t
18
— 266 —
cz y ta ć i pisać, a haftują, w yu czo n e te g o przez m a tk i w łasn e, w e
d łu g ry su n k u w ł a s n e g o i w e d łu g w ł a s n e g o p o m y słu . M otyw a do te g o ry su n k u cz erp ią z n a tc h n ie n ia , ja k ie tra d y c y a , d zie
dziczność i oto czenie n a su w a im i p o ddaje.
H a ft w y k o n a n y je s t a tła s k o w ą ro b o tą. G dzieniegdzie są w y
c in a n e w p łó tn ie w ięk sze o tw o ry , k tó re są w y p e łn io n e często b a r
dzo d e lik a tn e m i r o b ó t k a m i szy d e łk o w em i (nie m ereszkam i).
O rn a m e n t jest ro ślin n y , rzadziej g e o m e try c z n y .
T e h a f ty p rz e ry so w a n e d o k ła d n ie i w ie rn ie w n atu ra ln ej
w ielkości, tw o rz ą mój zb ió r o b ejm u jący około sto w zorów . S ą tu
h a fty c h u s te k w iąz an y ch n a g ło w a c h k o b iet, szy jek i p rzodów
u k oszul, k o łn ie rz y i m an k ietó w , fa rtu ch ó w i spodnie.
P ie rw s z y zeszyt ty c h zbiorów , o bejm ujący ośm w zorów o d
d aję n in iejszem n a w id o k publiczny, w tem p rz ek o n an iu , że d ro
b n ą tą p ra c ą p rz y słu ż ę się naszem u dom ow em u p rz em y sło w i k o
b iecem u .
Seweryn Udziela.
W u zn a n iu w ielkiej w ażności, ja k ą m ają m o ty w a lu d o w e dla
p rz e m y słu k ra jo w e g o oraz w p rz e k o n a n iu , że o p o d n ie sie n iu n ależy tem p rz e m y słu te g o m ow y b y ć nie m oże, d o p ó k i nie s tw o
rzym y d la n ieg o g ru n tu n aro d o w eg o , o p a rte g o n a w z o rach sw oj
sk ich , ro d zim ych, c z e rp ią c y c h n a tc h n ie n ie z życia i tw ó rc zo ści
lu d u — u c h w a lił Z arząd T o w a rz y stw a lu d o zn aw cze g o w y d a w an ie
w zo ró w o rn a m e n ty k i ludow ej. W te n sposób bow iem , g d y p rz e
m y sł te n sta n ie się rodzim ym , n aro d o w y m , m oże u czynić n ie ty lk o
zadość p o trzeb o m c h a ra k te ru n a ro d o w eg o , n a k tó re w iek i się
s k ła d a ły , a tem sam em sta ć się p rzed m io tem p o d a tn y m p o d a ż y
dla h a n d lu w k ra ju , ale, z po w o d u jego o ry g in aln o ści i p ięk n o ści
m oże liczy ć n a z b y t n a ry n k a c h za g ra n ic ą , z k tó rą n a polu w y
ro b ó w fa b ry c z n y c h k o n k u ro w a ć nie m ożem y.
Z ro b iliśm y p o cz ątek od h a ftu biąłeg-ó, k tó re g o w zorów u m ie
szczać b ęd ziem y po 2 ta b lic e ja k o d o d a te k do każdeg'0 zeszytu „ L u d u “ ,
ta k że 8 ta b lic je d n e g o ro c zn ik a teg o czaso p ism a stan o w ić b ę d ą 1
zeszyt. J e s te ś m y p rz ek o n an i, że p rz ed sięw z ię cie nasze, w y w o ła n e
is to tn ą p o trz e b ą k ra ju , znajdzie u zn a n ie u w szy stk ich , k tó ry m
sp ra w y ojczyste są d ro g ie, i k tó rz y go to w i są czynem p o p rz eć
k aż d ą p ra cę, m ającą n a celu d obro pu b liczn e. O to p o p a rc ie n a
szy ch u s iło w a ń p ro sim y !
Redakcya.
S z l a c z e k do fa r t u s z k a .
Tyniec.
’
.
■
.
fe-Гл. / . - ) ŕ -л ' ’ л.:-,^v*'.
• 'г:'.'
.. лШй
^
.
•/
' /
‘•.«'У'-\ • •:-Г<
ірл ' £“.'':У • ;4
З
У'",:.;:
ř :'.'^
-
Г
;
;
v
^
■
.
V
.
V?.','
m sm sm m
- к т :ё т ш
у ■ ■-; ■.¡:^: ■
’:b,ß^0
V, .:
Щ §§
,
■ у -у ^у ш м т ш
Й @ У У Г' :?':
V .
" 4v:,:
■' . ■■■
.'
: '
.
1 . '' '
Шё%т
. з& щ
1Ё Ш
tyjWŹł:!' ..f •.'.'■
'■
■
■ ■’■•:.■.•:• 7 Y /; š .- : " .' '.
|м
■■
••v
./А . . :.:.ЩуУУ\\:'^ '!У - V 7л
" ‘л'
„ '’ir'.:,,' ,
■ --• •. , У
-•
Ш шУШ
f , ':7'У;' ;Л:^7;
.' ? •,<; - f\гУ:^.У--'У^-f Y ■' ' ;
.
íiÄ
•■''';’ -’ґ -•• ^
.
•• ■'■'..•».•Wi*.--:^
■•
,->■>• • і''*',,',' , .
■".'
Çÿ..:
',, g # i l
g
-.'■■g : '; f í |
T A B . IL
Rć£ chustki.
'''O i/f/i/lliï'jz
^\\N\S4^
(^VVftVVí^4
Sieraków .
XT * 1»4 V
ЩЛшЩШ
■
.
:
;
Ш тт
'?*' •"%'Г '&''
v’; '1:-^' '■
Ш-ШвШШ
WZORY HAFTU BIAŁEGO
Indu krakowskiego.
T A B . III.
Rć$ fartu szk a.
Tyniec.
, , ;V
ŕŕ:ÿ
Щ ^ ; : ї ;:- ,Г :; - - '- й ; ,í':.r ; : -;;.' V-
J’ 4
ШсіШк
lç ^ ^ J ■ 4J,,
й :.
."й:;
ШІШз
• •.• -I-. . ■■JS-r-\-- .:‘.-,-ä
■Ш
:- ^m sm m
^ "Ь ч \ Ъ-^% - / -V''''г г
-
-
V i: ' v.
Ші ■■-■Ąr. t."
-
-í*
‘'■‘й, Ł,"v V
:
^"ŕ’: ^>7'':Ш:0Ш 9Ч
;
S í •--'й^.'Ч'::-'-:>•"й.йй
- '■ -
. ; -'■■ ^
-'й :Л N:;j*ŕä^Ä;í3ffi
•.. ' v * ' ' / ••s•■ :
;
v , л:; : :
■
■
'- V -
-
•
■
л:":
<v- • ■• '-••’ • ; ’’*:
.
¥' .
■
Ш~Й ;!
■
.vÄ;... , is
' ' i . ř . ‘--У.'ій
:і■
;,’■
/v
'і vл;:■
•-л•• .'c:•'••' ■
'■
-.-'.•i --.‘l'- •■
:
; ‘- І І г
iSS-VÄ
■
йатх
•,.,<_... ... . ^ ■•■
—
-.
1
• . -í" :- .,. • " _
V; •.• / v.- .
i-.'--. -к
Г- •
-ii
T A B . IV .
S z y jk a do koszuli.
ca
B ranice.
Ж.
ЁШфЁЁШт
■' --S--' "
'g¿jjîx
'S*:v;-.'¡.
...
рШ й
ШЖ
;
3->>:
'