R_4_allerhand_przysięga.pdf
Media
Part of Przysięga kobiety ciężarnej u Żydów / Lud 1898, t. 4
- extracted text
-
ROZMAITOŚCI LUDOZNAWCZE.
Przysięga ke biety cięzarnej u Zydów.
:r.
U Żydów tak samo jak u innych ludów napotykamy wierzenie, że za.
chowanie si~ kobiety ci~żarnej może zaszkodzić jej lub też dziecii;iciu, które
się narodzi. I tak n. p. u Żydów panuje wierzenie o zapatrzeniu sii;i ; kobieta ciężarna nie powinna zaglądać przez dziurkę od klucza, gdyż dziecię
będzie ciekawe; nie powinna nikomu nic zabierać, gdyż dziecię bi;idzie zło
dziejem; nie powinna jeść owoców bliźniaczych, gdyż dostanie bliźnia
ki i t. p. 1).
Do zwyczajów, albo powiedzmy raczej do prawa zwyczajowego u Ży
dów należy przepis, że kobieta cii;iżarna nie może składać przysięgi, wzgl~rlnie
że od jej wykonania jest uwolnion~. I n innych ludów znajdujemy to wierzenie; i tak zapewnia Ploss (Das Weib t I str. 508), że w Oldenburgu
kobieta ciężarna nie powinna składać przysięgi.
Fakt, że kobieta ciężarna u Żydów nie składa przygię~i, jest po•
wszechnie znanym. Ilekroć żydówce, znajdującej się w stanie błogosławio nym, wypadnie w sądzie składać przysięgQ we własnej sprawie, albo też
świadczyć, uchyla się od tego, a wsze1kio groźby sądowe, a nawet i możli
wość przegrania sprawy z powodu niewykonania przy9iQgi. nie zdoła wpły
nąć na jej postanowienie.
Z licznych wypadków, które mi są, znane ze spraw sądowych i o których osobiście się przekonałem, przytaczam następujące!
1) W sprawie pewnej firmy węgierskiej przeciw X , prowadzonej w r.
1894. przed Slłdem krajowym we Lwowie, dozwolono pozwanej wyrokiem
przysiądz. Pozwana zgłosiła się do przysięgi, na terminie jednakowoż
wyznaczonym w tym celu, prosiła o odroczenie, powołując si~ na to, że znajduje się w stanie brzemiennym, a prrnpisy religijne żydowskie nie zezwnlają,
na złożenie przysięgi przez kobiet~ ci'ilżarną,. Sąd odmówił prośbie i uznał
przysięgę za niewykonaną.
2) W procesie drobiazgowym firmy lwowskiej Mojżesza Woska przeciw X., prowadzonym w r. 1896. przed siidem powiatowym m. del. sekc. I.
we Lwowie, S'ildzia, kierują.cy rozpraw4, postanowił przesłuchać i zaprzysią,dz
pozwami.
Ta oświadczyła jednakowoż, ~e przysięgi nie złoży ze względu na
stan brzemienny, wobec czego s~dzia zasą,dzil ją, na zapłacenie sumy, której
domagał si~ oskarżyciel.
1) Prw. o zachowaniu s:Q kol,iely cięzarnej u rozmaitych ludów PI os s,
llas Weih in der Natur u Viil1.erkund<', t I. slr. fi()j i n. (:~. wyrl.); tego z: I>as
I\ ind in Brauch u. Sille dN V iii ker t. J., slr. fi i n.; F. 8 Kr a us s. Sille und
Rrnuch der Siidslaven 18b5. str. !'ii'i4 i n.; Ta I ko- II r y n c c w i cz, Zarysy
lecznirlwa ludowego na Tiusi południowej slr. o~ i 430
-
181 -
3) W sprawie Wilhelma Bubera przeciw Abrahamowi S. zast~pca powoda powołał na świadka żonę pozwanego, obecną, w sali rozpraw. Ta nie
chciała jednakowoż zeznawać, powołując się na widoczny swój stan brze•
mienny.
•
4) W sprawie X. przeciw H. z., prowadzonej w sądzie powiatowym
w Przeworsku, uchwalono przesłuchanie świadka A. z. Z. T. Są,d przeworski
wezwał są,d lwowski o przesłuchaniu wymienionej; ta jednak nie stan~ła na
terminie, lecz wniosła prośbę o udzielenie kilkumiesięcznej zwłoki do zło
żenia świadectwa, powołując się na to, że znajduje się w stanie błogosła
wionym i z tego powodu nie może złożyć przysięgi. S!id przychylił się do
tej prośby.
5) W spruwie Markusa Graffa przeciw Amalii H. o wypowiedzenie
pomieszkania oświadczyłem awizatce, jako jej zastępca, że będzie masiała
złożyć w Bildzie przysięgę na okoliczości, naprowadzone przez nią,.
Na to
odrzekła, że sędzia nie może do tej przysięgi dopuścić wobec tego, iż ona
znajduje się w stenie brzemiennym.
6) W sprawie drobiazgowej Szymona Tremskiego przeciw B. H. miał
pozwany wykonać przysięgę. rrego jednakowoż nie chciał uczynić i zawarł
z powodem ugodę. Zapytany o powód, oświadczył mi, że córka jego jest
w stanie błogosławionym i dlatego on jako jej ojciec przysięgi nie może
wykonać.
J:J:.
Sprawa czy kobieta ciężarna u Żydów ma obowhizek wykonania przyprzedmiotem anormowania przez ustawodawstwa
sięgi, była niejednokrotnie
państwowe 1).
I tak pruska ordynacya s4dowa z zeszłego stulecia zawiera postanowienie, że stan ciężarny Żydówki nie jest powodem do zwolnienia jej od
wykonania przysięgi w razie sprzeciwienia się strony drogiej, co wskazoje
na to, iż panowało przeciwne przekonanie :.i).
W Autryi w r. 1836. Najwyższa władza sprawiedliwości (Oberste
Juslizstelle) we Wiedniu z powodu rzeczy\\istf'go wypadku wystosowała zapytanie do rabinów i władz krajowych, czy można dopuścić żydowski} kobietfJ
ciężarną, do przysiegi. Mannheimer słynny rabin we Wiedniu, i rabini w Czechach i na Morawie ośwhdczyli si~ przeciw dopn~zczeniu. Tak samo oświad
czył si~ rzqd krajowy w Czechach, natomiast rz4d w Anstryi niższej za dopuszczeniem 3).
W nowszem ustawodawstwie niema postanowienia co do przysifJgi
kobiety ciężarnej. W każdym razie przytoczone przykłady świadczl} o tern,
że Żydówki ciQżarue nie chciały przysięgi wykonać
1) l'rw. nr a Z. Fra n k I a „Die Eidesleislung der Juden in theologischer
und historischer Beziehunt' 2. wyd. 18.i7. str. 123, 124 i 127.
2) PosJanowienia państwowe dotyczą często także kobiety w okresie menstruacyi. U .Zyd()\V kobieta w tym czasie przysięgi wykona<: nie może.
8) G. W o I f: Ocschichl(! det· Ju<len in Wien ( IIJfifi-187/JJ, Wied. 1~7" r.,
s. 145, nr. 1.
J:J:J:.
Kobiety cięźarne powołują się zawsze na przepis religijny żydows'ki,
który im zabrania składania przysięgi. T:ikiego samego zdania jest w ogóle
lad żydowski Przepisy ·więc wedle tego zdania nie mają takiego znaczenia,
iżby- zwalniały k0bietę cięfarną, od obowiązku składania przysięgi i nie
zmuszały jej do tego, a tylko
w razie jej zgodnego oświadczenia zezwala}y ua wykonanie, lecz są przykazaniami, z których przekroczeniem łączą.
się katy. bądź to doczesne, bą,dż wieczne.
Zdanie to jednak jest mylnem.
W biblii niema przepisu, którJby kobiecie ciężarnej zabraniał złożenia
przysięgi 1 ). Owszem Numeri (Roźdz. V. 11-31), normują, pl'Zysięgę kobiety, posądzonej o cndzQłostwo, tzw. Sota, a ta mogła nawet w stanie cii;żarnym składać pnysięgę 2). W tym wypadku przys 1 ęga 1:iyła dozwoloną,
o przymusie jednak niema mowy. Później w Clw~cn JIIi:s;:pot (roź<lz. 911. §.
6.) zawarte było postanowienie, że kobiety ciężarnej do wykonania przysięgi
zmusić nie można. Podczas gdy więc przepis biblijny hył specyah..ym, ten
przepis był ogólnym Nie doszedł on jednak jeszcze do zakazu. l>opiero
z biegiem czasu wytworzyło się prawo zwyczajowe, które z zezwoleuia zrabiło zakaz, tak że kobiecie ciężarnej nietylko wolno się uchylić od złożenia
przysięgi, lecz wprost wykonanie tejże jest jej zakaz anem.
PrzPkonanie
o zakazie składania przysięgi przez kobiet~ ciężarną jest tak głębokiem, że
nietylko nic wykonuje ona przysięgi formalnej, lecz nawet nie zaklina się,
gdyż to stoi na równi z przysięgą :-1).
:CV.
Jak powstało zdanie, że kobieta ciężarna nie powinna • składać przysięgi? Prz-edewszyslkiem wypada zaznaczyć, że Żydzi w ogóle niechętnie
składają przysięgę. Każdemu prawnikowi znane SI} wyp~dki w których Żyd
tylko dlatego przegrał spra"ę, że nie złożył przysięgi. Zyd w procesie stara
się, aby tylko przeciwnik złożył przysięgę, i prosi swego adwokata. aby dbał
o to, by on sam nie musiał jej składać. Jeżeli zapada uchwala przesłuchania
pod przysięgą, Źyd gotów jest się pogodzić. Sędzia, znający Żydów, przerywa po wydaniu uchwały tego rodzaju rozprawę na kilka minut i z reguły
następuje ugoda. Nieraz napierają sami Zydzi na Żyda, który winien
złożyć przysięgę, aby się pogodził. Jeżeli Żyd w drobnej sprawie chce zło
żyć przysięgę, lub ją składa, inni go przeklinajl},
Byłem raz obecny przy
rozprawie, gdzie Żydzi urządzili składkę, aby zapłacić kwotę żądaną, przeciwllikowi Żyda, który miał pnysiądz, byle uwolnić swego współwyznawcę
od przysięgi. Ta niechęć do składania przysięgi objawia się nawet u inte-
') Prw. Wolfgang - W c s s el y. Kann eine jUdische Frnu wiihrend
ihrer Schwangcrschart nach Grundsii.lzen des jiidisclH·11 l,irchenrechles ,ur Ahlegung eines E:des zugelassen und im W<~i 5erungsfalle deni verhaltcn wcrclen ·, 1'!,c111is
1837., str. 10, i n.
1
) Prw. o tej przy,iędzc i jej dalszym rozwoju - J) us cha k.
Das mosaischlalmudische Ehere<·ht, Wiede11 l.'JG4-., str, 2~, 1::31 i n,
3
1 \V Hzymie były Westalki zwolnione od przysiQgi; jlmncn dialis nic mógł
wcale jPj składać.
ligentnych Żydów. Jeżeli ktoś jest powołany na ~wiadka, stara !iiię strony
pogodzić, aby nie składać świadectwa. Znam wypadek, gdzie świadek przez
dwa lata godził strony, jedynie aby nie składać świadectwa.
Jeżeli taka niechęć do składania przysięgi istnieje u Żydów w ogóle,
to tem łatwiej można j4 wytłumaczyć u kobiety cieżaruej, która się znajduje w nienormalnym stanie psychicznym. ·wzgl4d na przyszłe dziecii: odgrywa znaczną rolę. Wogóle panuje przekonanie, że pewne zachowanie się
kobiety brzemiennej wpływa na dziecię. 'rak i w razie składania przysięgi
przez ciężarną. mogłoby dziecię otrzymać skłonność do składania przy!łięgi,
co wobec niechgci Żydów do przysięgania byłohy złem
Podobne wierzenie znachodzimy wedle Plos.m (Das Weib) na malajskim
archipelagu, gdzie kobieta ci~żarna nie może być świadkiem w są.dzie, aby
nie być obecną. przy kłótni. W tym bowiem wypadku kłótliwość mogłaby
przejść na dziecię. Inne wierzenie twierdzi, że dziecię miałoby ci4gle ze
s1dami do czynienia. Także w Rzymie, Atenach i Egipcie nie mogły kobiety ciężarne stawać w s1dzie.
Także i forma przysięgi Slłdowej wpłynąć mogła na to, że kobieta
ciężarna jej nie chce wykonać. Składający przysięgę wzywa Boga na świadka,
że jego twierdzenie jest prawdziwem i zarazem ściąga kary na siebie na
wypadek, gdyby przysięga była fałszywą.
Kara musiałaby trafić w razie krzywoprzysięstwa i dziecię w łonie
matki, jako czę~ć składow4 jej samej. Dlatego też twierdzi kobieta
ciężarna, że nie przysięga, ponieważ tylko za siebie może wykonać przysięgę,
a nie za dziecię.
Z drugiej strony w dawnej formie przysięgi wzywał przysięgający potomstwo na mściciela fałszywej przysięgi 1). Gdyby kobieta ciężarna przysięgę złożyła, dzieci~ przy tern obecne wiedziałoby o fałszywej przysiędze
i pomściłoby ją. Aby temu zapobiedz, nie składa ci'i)żarna przysięgi.
Zewnętrzna forma przysięgi, a mianowicie jej formalności, które z c_zaeem powstały i po części przez ustawodawstwo paustwowe tylko dla Zydów zaprowadzone zostały, mogły też przyczynić się do tego, że kobieta
ciężarna nie
wykonywała przysięgi
Już samo upomnienie na skutki
krzywoprzysięstwa było tak strasznem, że mogło niekorzystnie oddziałać na
Ci'i)żarn!Js; cóż dopiero forma, zwłaszcza, ie wyszukiwano najrozmaitsze utrudnienia 2 ).
Jak już l'yżej wspomniałem, u niektórych lodów kobieta nic może być
świadkiem, jeżeli znajduje się w stanie błogosławionym.
Prusiech zacho dnich, na Pomorzu, na Śląsku i na Rusi nie może być nawet matklł chrzestną t. j. świadkiem chrztu (Plos::;, das Weib) Jako powód przytacza się,
że kobieta ciężarna nie wie, co się dokoła niej dzieje, zatem świadczyć
nie może.
Ten powód u Żydów nie wpłyn1ł na zakaz składania przysięgi przez
kobietę ciężarn4. Prawo żydowskie zna świadków, nie zna jednak przysięgi
,v
1
) Prw.
.Tu 1 ius z a II ap p 1 a. nDer F,id im alten Testament",
(h. r.) s. 17.
2) Prw. wyżej przytoczone dzieło Frankla.
Lipsk
rn
-
184 --
świadka 1) ; dopiero
w XIV wieku pod wpływem ustawodawstwa pa11stwowego
pod przysięgfł.
Zakaz składania przysięgi przez kobiet~ ci~żarnl\ i przekonanie o złych
skutkach tegoż przekroczenia tak się zakorzeniły, że nawet krewniacy nie
chcą wykonywać przysięgi, gdy kobieta znajduje si~ w stanie brzemiennym.
Wyżej przytoczyłem przykład, w którym ojciec nie złożył przysięgi z powodu, że córka jego znajdowała się w stanie błogosławionym.
słuchano świadków
Dr. lrl Allerhand.
Ze zwyczajów wielkanocnych.
Poiwięcanie
pól.
W parafii siedleckiej (Siedlce, Przycież, .Łęka) w powil'cie nowosądec
kim w drugie święto wielkanocne jest taki zwyczaj, że do dnia budzi gospodarz pastucha i parobków swych, aby- szli z wodą, święconą, z krzyżykami
i wiązkami słomy (okłoty) do pól, gdzie s1 oziminy pozasiewane. Do ka:
żdej oziminy wtyka z jednego i z drugiego końca krzyżyk, pokropi swi~couą, wodą, a potem pali garściami słomę ze wszystkich stron, aby dym
obsiadł całkiem ozimin~.
Krzyżyków narobiłł jeszcze w wielkim tygodniu z palm święconych
w niedzielę palmową,. Jeden krzyżyk przybija gospodarz nad sienią, domu
swojego. Krzyżyków takich jest czasem kilkanaście nad sienią, 1 tak długo
pozostają dopóki same nie odpadnQ. Ma to chronić od wszelkiej choroby
i in.wet od ŚOJierci.
Palmy święcone w niedzielę polmow11 są, nieraz wysokie do, 10 łokci,
poubierane w pąsowe a czasem w różnobarwne wstą,żki i batogami nowymi
lub postronkami puwią,zanc. Im tęższą, palmę czyli wyższą, parobek lub pastuch uszykuje t. j. zrobi, to za większego zucha uchodzi. Czasem z 1:1ą,
siedztwa kilku razem składa się na uwicie takiej wielkiej raczej wysokiej
palmy.
Palmy takie wifłżłł z trzciny palmowej, z gałą,zek iwy, kłokoczki i sakwaczu ( berberys n i leszczyny). Leszczyna, jako cienkie długie prttY, stanowi podpórkę czyli rusztowanie, na około której wiją gałązki iwy z kotka.mi. Na wierzchu jest albo pęk bazi albo krzyż zrobiony z palmy.
Postronki nowe dostarcza gospodarz, a kiedy s~ poświęcone, SQ potem w poszanowaniu, bo zaraz~ bydła majfł odpędzać. Batogów nakręcić
z konopi musi sam pastuch, często dziewka i gospodyni dostarczają, wstą
żek do ubrania, a gdy palma zbiorowa, to która dziewka wii;cej i ładni~j
szych wstążek dostarczy, jest więcej honorowanfł od parobków.
1
) Prw. Fr a n k I a o. m. s. 44 i Mojzesza. Blocha „nie Civilpror.ess-Ordnung
nar.h rnos, 1 isch-rahhinischem Hechte", Budapeszt, 18~i. str. 48. (,Jahresbericht
dt.•r Landes-HahLinerschule z r. 1881/2).