12f0dbdd9286595b3ae66e80ccc1598b.pdf
Media
Part of Polacy na Węgrzech (dok.) / Lud, 1902, t. 8
- extracted text
-
— 262 —
soram i, ażeby w szelkie pow inności ta k D w orskie, ia k ie są obow ią
zani, iako też y Mon arc bicz no w Sw oim C zasie re g u la rn ie w y p ła
cali y O drabiali. R eginie zaś S iostrze ich, k tó ra ie s t za W oyciechem
K raw ęd ą za dobrow olną ugodą, tu w J u ry z d y k c y i u czynioną, do
żyw ocie w po siedzeniu co do B u d y n k u y ta k ż e u ży w an ie z G ru n tu
pod g a rn c y 28 n a Niwie- n a d M ikołaiem H ebdą przez ty ch że B raci
odstąpione. Z w ierzchność n a n ią z ochotą zezw ala1-.
T a k się p rz e d sta w ia w ty m z a k ą tk u p o d k arp ack im sp ra w a
dożyw ocia w d ru g iej połow ie XVIII. w ieku, a z u w a g i n a podobne
sto su n k i m iejscow e ta k ą m u sia ła b y ć w ów czas w śró d lu d u pol
skiego n a całem p o d k arp aciu w dzisiejszej G alicyi zachodniej.
Seiueryn Udziela.
P olacy na Węgrzech.
S tu d y u m etnograficzne - statystyczno - historyczne*)
(Dokończenie).
IV. S T O L I C A
SPISKA
1. Pogląd historyczny.
d) O k r ę g P o d o l i n i e c k i
( D i s t r i c t u s P o d o 1i e n s is ).
O kręg te n w łaściv/ie n ig d y n ie był liczony do S piszu ; n ależał
on aż do ro k u 1311 do P olski. Z daje się że p ierw o tn ie n a le ż a ł on
w Polsce do K asztelan ii P o ł o w c z e j (Palovia), z k tó rą ró w n o
cześnie d o stał się do W ęgier. O bejm uje on n a s tę p u ją c e m iejsco
w ości : L u b o w 1 a (L ublau) ; G n i a z d o (K niesen) ; R u ż b а к i (Russb ach później R au schenbach) czyli D r u ż b а к i ; J a r z e m b i n a ; К am j o n k a (S tein, Kii ves fal va) ; L u b l o ; K r ę p a k (K rem bach), P od o l i n (P udlein) i T o p o r z e c w raz z ich obwodam i.
I tu ta j osiedlenie N iem ców n astąp iło w ty m sa m y m czasie
ja k i w dolinie P o p ra d u i D u n ajca.
O ile z dyplom atów się d a w y k azać, p ie rw sz y B olesław
W s ty d liw y , k siążę k ra k o w sk i r. 1 2 4 4 n a d a ł Sołtysow i H e n r y
k o w i 1) w n ag ro d ę za u słu g i,' św iadczone m u w w ojnach przeciw
T ata ro m so łtystw o P odolinieckie, daw niej ju ż założone ale przez
T ataró w spustoszone, n a d a ją c m u zarazem ju ry z d y k c y ę n a d osa*) Zob. L ud VII str. 192.
n Sclim auck-B ardossy 311 ; F e jć r IV, 1, 353.
— 263 —
d n ik a m i n a p raw ie M ag d e b u rsk iem 1). R ów nocześnie o sadnikom n a
d an é m zostało praw o m łynów , brow arów , polow ania, rybołów stw a
i m y ta w obrębie so łty stw a P odolinieckiego po obu b rz eg ac h P o
p ra d u m iędzy stru m y k a m i Toporzec, Ł om n ik iem i K lozurow em
a g ó ram i Koń czy stą i Jaw orow ą.
P óźniej k siężn iczk a K in g a ja k o dziedziczka S ącza darow ała
o k rę g Podoi i niecki wrraz ze w szy stk iem i dochodam i założonem u
przez siebie k laszto ro w i S ąd ec k ie m u ,2) z czego ta k ż e w y n ik a, że
o k ręg te n n ależ ał n ie g d y ś do ziem i S ądeckiej.
K olonizacya G n i a z d a przez N iem ców spow odow aną za sta ła
przez so łty sa J a n a R o k s e r o w i c z a z K esm ark u , k tó ry w roku
1286 n a b y ł sołtystw o G niazdeckie od tam tejszeg o sołtysa M ikołaja.
D ziedzice polscy G niazda, P io tr i M irun, synow ie M irosław a
potw ierdzili to k u p n o i n a d a li sołtysow i Jan o w i jeszcze w ięcej p raw
w celu sp ro w ad zen ia dalszych kolonistów i w ykorczow ania są sie
d n ich lasów. Ja k o św iadkow ie tego a k tu w y m ien ien i są trzej Sądeczanie. m iędzy n iem i w ó jt T irm a n (T illm anus) ze S ącza i W a w rz y
n iec sędzia n ad w o rn y księżnej K ingi ze Sącza, co rów nież w s k a
zuje, że G niazdo należało do ziem i S ąd ec k ie j.3)
W k ró tce potem ta sam a k się ż n a K in g a d aro w ała w sp o m n ia
n e m u ju ż H en ry k o w i sołtysow i P odolinieckiem u w celach koloniza cy jn y ch la s położony m iędzy P odolińcem a G niazdem . P rz y spo
sobności o k re śle n ia g ra n ic tego la s u w sp o m n ian e ju ż są m iejsco
w ości Toporzec, R u żb aki i Lachow ice (Łaszkow a?)
A le ju ż w n a s tę p n y m ro k u (1289) potw ierdza k się ż n a K in g a
tem u ż sołtysow i H en ry kow i oba przy w ileje n a d a n e m u w la ta c h
1244 i 1288, k tó ry c h o ry g in ały sp aliły się w kościele Podolin ieck im podczas trzeciego n a p a d u T ata ró w (1289)4).
N areszcie i k ró l czeski W a cław II. po objęciu k się stw K ra
kow skiego i S ąn d o m irsklego potw ierdził tem u ż H enrykow i so łty
sow i P odulin ick iem u „jako założycielow i tego m iasta, dziedziczne
po siad an ie so łty stw a P o dolinieckiego“. R ów nocześnie kró l W a cław
II rozporządził, żeby m ieszk a ń cy L u b law y (Libenov) i G niazda
w razie w o jn y m ogli się schronić do Podolina, za to je d n a k m ieli
p o m ag ać Podolincom p rz y n ap raw ie m urów i w ałów .5)
W r. 1298 o sta tn i ra z w sp o m n ian y je s t w y ra ź n ie P odolin ja k o
należący do dyecezyi krak o w sk iej a to w liście o d p u stn y m k ilk u
■) Kej ér V. 3. 425 i 463; VI. I. 231.
2) Sclimauck-B.arclossy str. 160, 173.
3) S chm auck-B ardossy str. 253.
ł) Tam że str. 285, 305.
3) Tam że str. 851.
— 264 —
b isk u p ó w p rz y k u ry i rzy m sk iej, w y d a n y m do w szy stk ich w iern y ch ,
k tó rzy b ędą pom ocni przy odbudow ie kościoła P odoiinieckiego, k tó ry
to lis t o d p u stn y potw ierd zo n y m został p rzez b is k u p a k rak o w sk ieg o
Mu sk alę. ■)
A le ju ż w n a s tę p n y m ro k u 1299 z n a jd u je m y pierw szy ślad
po łączen ia P o dolina z W ę g ram i. A lbow iem b isk u p sp isk i Jak ó b
n a d a je k a p itu le spiskiej dziesięcinę z Podolina, L u b law y i in n y c h
m iejscow ości po obu stro n a c h P o p ra d u .2) D ziesięciny te b isk u p
Jak ó b m ia ł sobie n a d a n e albo d ro g ą te s ta m e n tu przez k siężn ę
K in g ę S ądecką, albo też odstąpione od k la sz to ru zak o n n ic w S ączu
p rz y sposobności w yzw olenia ich z pod w ładzy a rc y b isk u p a O strzyhom skiego, z którego dyecezyi pierw sze zak o n n ice sąd eck ie pow ołane
zo stały p rzez k siężn ę K ingę, z którego też pow odu p rz y założeniu
k la sz to ru K lary sse k w Sączu, obok znacznej liczby k asztelan ó w i h r a
biów polsk ich w św icie k sięcia L eszk a C zarnego sp o ty k am y je d y n ie
ty lk o re p re z e n ta n tó w arcydyecezyi O strzyhom skiej (fra te r S te p h a n u s
G u a rd ian u s S trig o n ie n sis, w ę g ie rsk i J e n e ra ł F ra n c isz k a n ó w M iko
łaj i t. d.) ale an i jed n eg o re p re z e n ta n ta b is k u p s tw a k ra k o w sk ie g o 3).
O koliczność ta j e s t nadzw yczaj u d erzającą, poniew aż ów cze
s n y b isk u p k ra k o w sk i, P io tr z P rze m a n k o w a, był osobistym zażyłym
p rzy jacielem i d łu g o letn im polity czn y m so ju szn ik im księżn ej K in g i4),
k tó ry w iern ie i gorliw ie b ro n ił p ra w je j w e w sz y stk ic h sporach
z L eszk iem C zarnym (1280 - 1284).)s Jak o św iad ek podpisał te s ta
m e n t sio stry k siężnej K ingi, ow dow iałej królow ej S alom ei H a lick ie j6),
n ad to po założeniu S ądeckiego k la sz to ru K lary sse k w osobnym
liście do k siężnej K in g i p rz y rz e k a je j że „już się o to p o stara , aby
k siążę L eszek C zarn y n ie p rz eszk a d zał b u dow ać k la sz to ru i tegoż
w y p o saż en iu “ . 7)
Maksymilian Gumplowicz.
') Scłim auck-B ardossy str. 430.
2) T am że str. 432.
3) T am że str. 162. P rzy p o m in a n am to mim owolnie ów synod kościelny
odbyty w Budzie w 1279 pod przew odnictw em le g a ta papieskiego Filipa,
w którym w edług G rätza (G eschichte d er Ju d e n VII 163) b ra li u d ział zarów no
W ęg rzy ja k o te ż i „południowo-polscy“ dostojnicy kościoła i n a k tó ry m u c h w a
lone zo stały ogran iczen ia żydów i innych akatolików ta k we W ęgrzech ja k o te ż
i w Polsce. Porów n. R aynold-B arom us: A n n ales E cclesiast. XXII.
4) V ita S ti C unigund w Mon. Pol.
5) M orawski Sądeczczyzna I. 148 i 175; Semkowicz W alk a o M o n arch ię’
K w artaln ik histor. 1890 s tr 762—766.
6) M oraw ski S ądeczczyzna I. 142. G rabow ski S taro ży tn o ści Polskie I. 151
7) G rabow ski loc. cit. Z lis tu tego w spisie aktów k la sz to ru S ąd eck ieg o
zo stał się tylko napis.